T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
14. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2022/2064
KARAR NO: 2024/884
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 15. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 07/06/2022
NUMARASI: 2022/164 2022/477
DAVANIN KONUSU: Tazminat
Taraflar arasındaki tazminat davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın kabulüne dair verilen karara karşı, davalı tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; davacı şirket ile dava dışı ... AŞ arasındaki borç tutarındaki uyuşmazlık nedeniyle, banka aleyhine İstanbul 15. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2014/903 Esas sayılı dosyasında açılan menfi tespit davasının derdest olduğunu, mahkemenin kapanması ile dosyanın İstanbul 15 ATM'nin 2014/903 Esas numarasını aldığını, bu davadan üç ay sonra ... AŞ'nin 737.000,00 TL alacak için müvekkili şirket aleyhine icra takibi başlattığını, müvekkilince alacağın %15'i oranında 110.611,00 TL teminatın yatırılması ile takibin tedbiren durdurulduğunu, ... A.Ş'nin alacağını ...'ya, ...'nın ise 16.10.2017 tarihinde davalı şirkete temlik ettiğini, davalı şirketçe müvekkili aleyhine İstanbul 15. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2018/223 Esas sayılı dosyası ile belirsiz alacak davası açıldığını ve İstanbul 15. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2014/903 Esas sayılı dosyasında yatırılan 110.611,00 TL teminata usulsüz şekilde el konulduğunu, oysa 2018/223 Esas sayılı dosyanın 19.03.2019 tarihli duruşmasında, derdest olan 2014/903 Esas sayılı dosyasının beklenmesine karar verildiğini, bu nedenle davalının henüz alacaklı mı borçlu mu olduğunun belli olmadığını, alacağın mahkeme kararı ile belirlenmediği halde müvekkilince yatırılan teminata el konulduğunu, davalı şirketçe İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasında 100.000 TL alacağın tahsili için takip başlatıldığını, usulsüz tebligat yapılarak İstanbul 15.ATM'nin 2014/903 Esas sayılı dosyasındaki 110.611 TL'nin haczedildiğini, oysa davalının açtığı davada tazminat tutarının 10.000 TL olarak gösterildiğini, usulsüz tebligat nedeniyle İstanbul 2.İcra Mahkemesinin 2019/438 Esas sayılı dosyasında açılan davada mahkemece hacizlerin kaldırılmasına karar verildiğini, davalının 06.03.2018 tarihinde 10.000 TL tazminat davası açmasına rağmen, 100.000 TL için takip başlatarak teminat olarak yatırılan 110.611 TL teminatın usulsüz olarak haczedildiğini, talep edilen tazminatın neden doğduğunun belli olmadığını ileri sürerek, usulsüz olarak el konulan 110.611,00 TL'nin faizi ile tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Dosya kapsamında davalı tarafından verilmiş bir cevap dilekçesi bulunmamaktadır. Davanın 03.01.2020 tarihinde açıldığı ve İstanbul 12.ATM'nin 2020/5 Esas sayılı dosyası olarak temsil edildiği, mahkemece bu dosya ile İstanbul 15.ATM'nin 2018/223 E. Sayılı dosyası arasında irtibat bulunması nedeniyle dosyaların birleştirilmesine karar verilmiştir. İstanbul 15.ATM'nin 2018/223 Esas sayılı dosyasının 01.03.2022 tarihli duruşmasında, birleşen İstanbul 12.ATM'nin 2020/5 Esas sayılı dosyasının ayrılmasına, asıl davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiş ve ayrılmasına karar verilen dosya mahkemenin 2022/164 Esasına kayıt edilerek duruşması 07.06.2022 tarihine bırakılmıştır. Bu tarihte yapılan duruşma ile istinaf konusu karar verilmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...mahkememizin 2014/903 Esas sayılı dosyasında davacı olan Tasfiye Halinde ... Tic. A.Ş.'nin teminat olarak yatırdığı 110.611,00-TL'nin tedbirin kalkması sonucu boşa çıktığı, İstanbul ... İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyasından konulan haciz sonucu işbu dosyaya ödendiği, İstanbul ... İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyasında ödeme emri tebliğ tarihinin 07/06/2018 olarak tespit edildiği ve 07/06/2018 tarihinden önce yapılan hacizlerin fekkine karar verildiği, bu suretle İstanbul ... İcra Müdürlüğü'nün 18/05/2018 tarihli ve ... Esas sayılı dosyasından mahkememizin ... Esas sayılı dosyasına konulan haczinde fekkedilmiş olduğu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun Sebepsiz Zenginleşmeden Doğan Borç İlişkileri başlıklı 77. maddesinin 'Haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür. Bu yükümlülük, özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan veya gerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanması durumunda doğmuş olur.' hükmünü düzenlediği, buna göre davalı tarafın haklı bir sebep olmaksızın davacı tarafın malvarlığından zenginleştiği anlaşıldığından.." gerekçesiyle davanın kabulü ile 110.611,00 TL'nin 04.06.2018 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davalı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davalı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle; İstanbul 15. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2014/903 Esas sayılı dosyasındaki teminatın İstanbul ... İcra Dairesinin ... Esas sayılı dosyasından, usulsüz olarak haczedildiği gerekçesi ikame edilen davanın kabulüne karar verildiğini, her ne kadar davacı şirketçe İstanbul 2. İcra Hukuk Mahkemesinin 2018/438 Esas sayılı dosyasında açılan davada, ödeme emrinin usulsüz tebliği nedeniyle 07.06.2018 tarihinden önce uygulanan hacizlerin fekkine karar verilmiş ise de, icra dosyasında, yapılmış bir itirazın UYAP kayıtlarında gözükmediğini, bu nedenle icra takibinin kesinleştiğini ve haczedilen paranın iadesine karar verilemeyeceğini, ... A.Ş'nin Beyoğlu ... Noterliğinin 24.01.2017 tarih ve ... yevmiye nolu alacağın devri sözleşmesi ile kredi sözleşmesinden kaynaklanan alacakların ...'ya devir ve temlik ettiğini, bu kişinin de Beyoğlu ... Noterliğinin 16.10.2017 tarihli sözleşmesi ile alacağı müvekkiline devir ettiğini, devir sözleşmelerinden kaynaklı olarak İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasından ipoteğin paraya çevrilmesi yolu ile icra takibinin halen devam ettiğini, bu dosyadan yapılan 25.11.2016 tarihli hesaba göre müvekkilin 2.823.302,84 TL alacaklı olduğunu, müvekkilinin yıllardır alacağını tahsil için çabaladığını, davacının gerçeğe aykırı beyanları neticesinde takibin durdurulmasına karar verildiğini, daha sonra bu kararın kaldırıldığını, daha sonra davacı şirket yetkilisinin, aile konutu olduğu gerekçesi ile İstanbul Anadolu 2. Aile Mahkemesinin 2017/621 Esas sayılı dosyaı ile eşine dava açtırdığını, davanın reddine karar verilmesine rağmen, taşınmazın satılmaması yönünde verilen tedbir kararının temyiz aşamasında olduğunu, müvekkilinin, davacı şirketten halen alacaklı olması nedeniyle tahsilatın mahsubu gerektiğini, icra dosyasından yapılan tahsilatın haksız olmadığını, müvekkilinin alacağının bu miktardan çok daha fazla olduğunu, Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın reddine, karar verilmesini istemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE Dava, davacı tarafından İstanbul 15 Asliye Ticaret Mahkemesinin 2014/903 Esas sayılı dosyasında açılan menfi tespit davasında yatırılan 110.611,00 TL tutarındaki teminatın, davalı tarafından İstanbul ...İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasında başlatılan takipte haczedilmesi nedeniyle tazminat istemine, ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın kabulüne, karar verilmiş; bu karara karşı, davalı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. Dava dışı ... ile davacı şirket arasında düzenlenen genel kredi sözleşmelerinden kaynaklı alacak banka tarafından, Beyoğlu ...Noterliğinin 24.01.2017 tarihli alacağın devri sözleşmesiyle ...'ya bu kişi tarafından da aynı noterliğin 16.10.2017 tarihli alacağın devri sözleşmesiyle davalıya devir edilmiştir. Devir sözleşmesi kapsamında başlatılan takip nedeniyle ihtiyati tedbir için yatırılan teminat haczedilmiştir. Davalı tarafından ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla 2013 yılında başlatılan takibin dışında, İstanbul ...İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasında 100.000 TL alacağın tahsili amacıyla takip başlatılmıştır. Takip dosyası ilgili müdürlükten istenilmiş, ancak aslı gönderilmeyen dosyanın UYAP sistemindeki evrakları gönderilmiştir. UYAP sistemindeki belgelere göre dosyadaki borç miktarının 18.05.2018 tarihi itibariyle 121.398,35 TL olduğu, anılan dosyada takibin kesinleşmesi nedeniyle İstanbul 15.ATM'nin 2014/903 Esas sayılı dosyasındaki teminatın haczedildiği ve anılan mahkemenin 28.05.2018 tarihli ara kararı ile İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasında haciz konulduğu gerekçesi ile teminatın bu dosyaya aktarılmasına karar verildiği, bu kapsamda 110.611,00 TL teminat icra dosyasına gönderildiği anlaşılmıştır. Dosya kapsamındaki belgelerden taraflar arasında genel kredi sözleşmesinden kaynaklı birden takip ve davanın bulunduğu anlaşılmaktadır. İstanbul 2.İcra Hukuk Mahkemesinin 2018/438 Esas sayılı dosyasında, dosyamızdaki davacının, yukarıda belirtilen İstanbul ...İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasındaki memur muamelesi şikayet edilmiş ve mahkemece 05.02.2019 tarihli kararla usulsüz tebligat yapıldığının belirlenerek tebliğ tarihinin 07.06.2018 olarak tespitine, bu tarihten önceki hacizlerin kaldırılmasına, bu tarihten itibaren 7 gün içerisinde İstanbul ...İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasında itirazda bulunması halinde itirazının dikkate alınmasına karar verilmiştir. Davacının başvurusu üzerine icra müdürünce takip dosyasında düzenlenen 05.07.2019 tarihli muhtıra ile itirazın kaldırılması veya iptali yönünde bir karar sunulmadığı belirlenmiştir. Taraflar arasındaki uyuşmazlık, davalı tarafından İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasında başlatılan takipte, haczedilen İstanbul 15 ATM'nin 2014/903 esas sayılı dosyasındaki dava konusu teminatın haczine ilişkin işlemin yerinde olup olmadığı ile yerinde değilse iadesi için ne şekilde işlem yapılacağı ve davalının sebepsiz zenginleşip zenginleşmediği noktasındadır. İİK'nın 40. maddesinde, takibin dayanağı ilamın iptali halinde yapılacak işlemler, 361. maddesinde ise icra dosyasında fazladan yapılan tahsilatın istirdadına ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Takip dosyasında yapılan işlemin icra müdürlüğünce yapılması ve icra mahkemesi kararı ile hacizlerin fek edildiğinin bildirilmesi nedeniyle icra müdürlüğünce belirtilen şekilde, fazladan yapılan bir tahsilat varsa iadesinin istenebileceği, icra müdürlüğünce bu doğrultuda işlem yapılmaması halinde icra hukukundan kaynaklı şikayet yoluna başvurulabileceği anlaşılmaktadır. Bu nedenle belirtilen şekilde işlem yapılması gerekirken, davacının sebepsiz zenginleşmeye dayalı talepte bulunmasında hukuki yarar bulunup bulunmadığı değerlendirilmeli ve hukuki yaranının bulunduğunun kabulü halinde sebepsiz zenginleşmeye ilişkin inceleme yapılmalıdır. Diğer yandan davacı, davalının haksız haciz nedeniyle sebepsiz zenginleştiğini ileri sürmektedir. TBK'nın 77. maddesinde, "Haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür. Bu yükümlülük, özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan veya gerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanması durumunda doğmuş olur." düzenlemesi bulunmaktadır. Buna göre, haklı bir sebep olmaksızın başkası aleyhine zenginleşen kişi, kural olarak bu zenginleşmeyi iade etmekle yükümlüdür. Yasa'nın devam eden maddelerinde, iadenin kapsamı ve iade borçlusunun kaçınma ve sorumluluk halleri düzenlenmiştir. Bu durumda, davacı tarafından yapılan ödeme ile davalının sebepsiz zenginleşip zenginleşmediği üzerinde durulmalıdır. Taraflar arasında banka kredi sözleşmesi ilişkisi bulunduğu ve davacının bu sözleşmede kefil olarak yer aldığı anlaşılmaktadır. Bu durumda, dava ister sebepsiz zenginleşme isterse de İİK'nın 72/son maddesinde belirlenen istirdat davası olarak nitelendirilsin, davalı banka ile davacı kefil arasındaki temel ilişkinin incelenerek, geçerli bir kefalet ilişkisinin kurulup kurulmadığı ve kredi sözleşmesi kapsamında yapılan ödemeler de dikkate alınarak temlik eden bankanın dolayısı ile temlik alacaklısı davalının sebepsiz bir zenginleşmesinin bulunup bulunmadığı incelenerek sonucuna göre bir karar verilmelidir. İlk derece mahkemesince, temel ilişkiden kaynaklanan borç alacak ilişkisinin dayanakları olan banka kayıtları incelenmeden, uyumazlığın esasına ilişkin deliller toplanıp değerlendirilmeden karar verilmesi yerinde görülmemiştir. Yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda, işin esası incelenmeksizin, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının HMK'nın 353/1.a.6 maddesi uyarınca kaldırılmasına dair aşağıdaki karar verilmiştir.
KARAR:Yukarıda açıklanan gerekçelerle; 1-HMK'nın 353/1.a.6 maddesi uyarınca, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılmasına, 2-Yukarıdaki açıklamalar ışığında davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine, 3-Davalı tarafından yatırılan istinaf peşin karar harcının, talep hâlinde, ilk derece mahkemesince iadesine, 4-İİK'nın 36. maddesi uyarınca yatırılan teminatların, yatıran taraflara iadesine, 5-Davalı tarafından yapılan kanun yolu giderlerinin, ilk derece mahkemesince, esas hükümle birlikte yargılama giderleri içinde değerlendirilmesine dair; HMK'nın 353/1.a maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, 23.05.2024 tarihinde oy birliğiyle ve kesin olarak karar verildi.
KANUN YOLU:HMK'nın 353/1.a maddesi uyarınca karar kesindir.