T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
14. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2022/721
KARAR NO: 2022/730
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 01/02/2022
NUMARASI: 2020/319 E. 2022/32 K.
DAVANIN KONUSU: İtirazın İptali ve Alacak (Gemi Ve Yük Alacaklılığından Kaynaklanan)
Taraflar arasındaki davanın ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda aktif husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, davasında özetle; müvekkili ... Anonim Şirketi nezdinde sigortalısı ... A.Ş tarafından toplam 22.100 kg ağırlığındaki 36 adet Fibrobeton UHPC prekast emtiasının, alıcı ... sevk edilmek üzere ... firmasına satıldığını ve işbu emtianın müvekkili tarafından ... numaralı nakliyat emtia sigorta poliçesi ile sigorta edildiğini, söz konusu emtiaların taşıma işleri komisyoncusu olan davalı ... A.Ş'nin ve "..." markası ile ticaret yapan Donatan ... A.Ş'nin sorumluluğunda ... numaralı konteyner içerisinde ... isimli gemiyle Yarımca/Türkiye Limanından Maputo Mozambik Limanına taşınmak üzere yüklendiğini, varma limanı olan Maputo/Mozambik limanında yüklerin tahliyesi esnasında UHPC panellerinin bir kısmının hasarlı olduğunun tespit edildiğini, emtia hasarı kapsamında 20.699,78 TL tazminat tutarının sigortalısı şirkete ödendiğini, böylece müvekkilinin, sigortalısı ... A.Ş. firmasının haklarına halef olduğunu, borçlular aleyhine icra takibi başlatıldığını, söz konusu takibe karşı borçlu taşıma işleri komisyoncusu ... Şirketi tarafından haksız olarak itiraz edildiğini, icra takibine haksız itirazlarının iptali ile Müvekkil Şirket tarafından yapılmış olan tazminat ödemesinin davalı borçludan tahsil ile tarafımıza ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı vekili, savunmasında özetle; meydana geldiği iddia olunan hasarın taşıma esnasında olduğu iddia edildiğine göre sigortalının bundan zarar görebilmesi için satışın gerçekleşmemiş olması ve alıcının mal bedelini ... AŞ'ye ödememiş olması gerektiğini, konu taşımaya ilişkin olarak davacı tarafından dosyaya sunulan ... A.Ş. tarafından dava dışı alıcıya düzenlenen faturalar incelendiğinde görüleceği üzere taşıma konusu emtianın teslim şekli CİF teslim şekli olarak kararlaştırılmış olup, CİF teslim şeklinde hasar ve zarar taşıma konusu emtia gemi küpeştesini aştığı andan itibaren dava dışı alıcıya geçtiğini, hiçbir şekilde davacının iddia ettiği hasarın varlığını kabul anlamına gelmemekle birlikte taşıma esnasında herhangi bir hasar meydana gelmesi durumunda bu hasara katlanma yükümlülüğünün, dava dışı alıcıda olduğunu, CİF teslim şeklinin belirlendiği satışlarda taşıma konusu emtia gemi küpeştesini aştıktan sonra taşıma rizikolarına katlanma yükümlülüğü alıcıya geçtiği için sigortalının sigortalanabilir bir menfaatinin olmaması nedeniyle sigortacının halefiyetinden söz edilemeyeceğinin açıkça belirtildiğini, işbu davanın aktif husumet ehliyeti eksikliği nedeniyle usulden reddine karar verilmesi gerektiğini, ayrıca davacının müvekkil şirketten tazminat isteme hakkının hukuken sona ermiş olması sebebiyle işbu davanın hak düşürücü süreye de maruz kalmasından ötürü davasının usulden reddini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...Dava, nakliyat emtia sigorta poliçesine dayalı rücuen tazminat istemine ilişkindir. Dava dışı sigortalı ... A.Ş tarafından satışı yapılan toplam 22.100 kg ağırlığındaki 36 adet ... emtiasının alıcı ... firmasına satılarak ... firmasına ... sayılı konişmento tahtında sevkedildiği, konişmentoya göre fiili taşıyanın ... olduğu, davalı ... A.Ş.' nin navlun faturası düzenlediği görülmekle akdi taşıyan sıfatını haiz oluğu, emtianın nakliyat rizikolarına karşı ... numaralı nakliyat emtia sigorta poliçesi ile sigortalandığı, 06.09.2018 tarihinde tahliye için konteynerin kapısı açıldığında bir kısım emteanın hasarlı olduğunun tespit edildiği, ekspertiz incelemesi sonucunda tespit edilen 20.699,78 TL hasar bedelinin 12.04.2019 tarihinde davacı tarafça dava dışı sigortalısına ödendiği ve bu bedelin rücuan tahsilini talep ettiği görülmüştür. Davacı tarafın geçerli sigorta sözleşmesine göre ve hukuken ödemesi gereken bir tazminatı ödediği ve bu anlamda halefiyetin gerçekleşip gerçekleşmediğinin öncelikle incelenmesi gerekmektedir. Dosyaya sunulan 12/07/2018 tarihli faturaya göre, davaya konu satış CIP (....) yani 'taşıma ve sigorta bedeli ödenmiş satış' niteliğindedir. Buna göre, taşıma sözleşmesi satıcı-gönderici tarafından yapılıp, alıcının taşıma sırasındaki hasar riskini karşılayacak sigorta poliçesinin de alıcı nam ve hesabına satıcı tarafından yaptırılması gerekmektedir. CIP satışta hasarın alıcıya geçmesi nedeniyle rizikodan sonra sigortacının sigortalı konumundaki alıcıya ödemede bulunması gerekmekte olup, bu koşullar altında sigortacının halefiyet hakkı doğacaktır. Somut olayda, davaya dayanak poliçede sigortalı, satıcı-gönderici olup böyle bir durumda satış yapan sigortalıya sigorta bedelinin ödenmesi, sigortalının mal bedelini tahsil edememiş olmasına bağlıdır. Bu hususun tespiti bakımından dava dışı sigortalının ticari defter ve kayıtların incelenmesi neticesi aldırılan bilirkişi raporunda, mal bedelinin alıcıdan tahsil edildiğinin belirtildiği, bu durumda sigortalı satıcının sigortalanabilir bir menfaati bulunmadığından davacının alacağın temliki suretiyle dahi taraf sıfatını kazanamayacağı anlaşılmakla davacının aktif husumet ehliyetinin bulunmaması nedeniyle davanın reddine karar vermek gerekmiştir." gerekçesiyle, davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle reddine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davalılar vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle; önceki beyanlarını tekrarlamış ve dosya içerisinde davalı şirket tarafından ... adına keşide edilen iki adet navlun faturası bulunduğunu, bu faturalardan birincisinin davalının satıcının deposundan aldığı konteynerlerin yurt içi karayolu taşımasına ilişkin, diğer faturanın ise deniz yolu taşımasına ilişkin olduğunu, ...'nın dava dışı sigortalı ...'nın bir grup firması olduğunu, bu sebeple davacı tarafından bu şirkete tazminat ödemesinde bulunulduğunu, zira 770487672 numaralı konşimentoda taşıtan olarak ... gösterildiğini, bu durumda davacının aktif husumet ehliyetinin bulunduğunu, ilk derece mahkemesince esasen navlun faturalarında unvanı yer alan sigortalı satıcı ...'nın alt şirketi olan Rönesans'ın ticari defterlerinin incelenmesi gerektiğini, ancak ilk derece mahkemesinin bu yönde bir yargılama faaliyeti içerisine girmeden karar verdiğini, bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE Dava, emtea nakliyat sigorta poliçesinden kaynaklanan rücuen tazminat alacağının ilamsız icra takibine konu edilmesi neticesi haksız itirazın iptali ve hasarlı teslim sebebiyle ödenen 22.170,60 TL alacağın tahsili talebine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; davacının aktif husumet ehliyeti bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süreleri içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. Bakırköy ... İcra Müdürlüğünün ... Esas numaralı icra dosyasının incelenmesinde; alacaklının ..., borçluların ... ve taşıyan ... olduğu, takibe konu asıl alacağın 20.699,78 TL, işlemiş faizin 1.470,82 TL, toplam alacağın 22.170,60 TL olduğu, takip sebebinin 12.04.2019 tarihli, toplam 20.699,78 TL tutarlı...sigorta poliçesi tahtında sigortalı ... ait emtiaların taşınması esnasında zarar görmesi ve hasarlı teslim neticesinde ödenen tazminat bedeli olarak gösterildiği, borçlu ... vekilinin icra dosyasına itirazında asıl borca ve ferilerine itiraz etmiş olduğu anlaşılmaktadır. ... akdi taşıyan, ... ise fiili taşıyandır. Somut olayda davacı sigorta şirketi, dava dışı sigortalı satıcı ... A.Ş.’nin yurt dışına ihraç ettiği emtiayı taşıma rizikolarına karşı güvence altına almış, taşıma sırasında sigortalı emtianın hasar görmesi üzerine dava dışı sigortalıya 20.699,78 TL hasar bedelini 12.04.2019 tarihinde ödeyerek adı geçen şirketten ibraname/temlikname almış ve eldeki davayı ikame etmiştir.Dosya içerisinde, fiili taşıyanın donatanı olduğu anlaşılan ... A.Ş. tarafından ...adına keşide edildiği anlaşılan ... numaralı konşimento tahtında ... Bulan gemisi ile yapılan taşımaya ilişkin navlun bedeli açıklamalı e fatura, ... tarafından alıcı dava dışı ... adına keşide edilen davaya konu emtianın satışına esas 12.07.2018 tarihli, satışın CIP teslim şekliyle yapılmış olduğunu belirtir e fatura, ... tarafından dava dışı ... adına keşide edilen yükleyicinin ... alıcısının ... olduğu ihracat navlun bedeli açıklamalı e-fatura ve en son olarak ... tarafından ... şirketi adına 31.07.2018 tarihinde keşide edilen yükleyicinin ... alıcının ... şeklinde gösterildiği, yurt içi kara nakliye ücreti açıklamalı e-fatura bulunduğu görülmektedir. Yargılama aşamasında dosyaya kazandırılan 19.05.2021 tarihli bilirkişi raporunda; tarafların aktif ve pasif dava ehliyetleri denetlenmiş, sigorta şirketinin sigortalısına yaptığı ödemenin geçerli bir ödeme olduğu, hasar tutarı olarak hesaplanan 20.699,78 TL kadri marufunda bulunduğu belirtilmiş, ancak TTK'nın 1185/1 maddesi uyarınca davalıya süresinde ihbar yapılmamış olduğu da değerlendirilmiştir. SMM bilirkişisinin 22.11.2021 tarihli raporunda ise dava dışı sigortalı ... Dış Ticaret'in ticari defterleri üzerinde inceleme yapılarak CIF teslim mal mukabili satış şekline göre sigortalı şirketin alıcısı dava dışı ... şirketinden mal bedelinin tahsil edilip edilmediği, tahsil edilmiş ise ikame mal gönderip gönderilmediği hususlarında tespit yapılmıştır. Bu bağlamda bilirkişice sigortalı ... tarafından 12.07.2018 tarihli 153.486,54 USD tutarlı faturanın keşide edildiği ve 28.06.2018 tarihinde yapılan 180.000 USD (834.282 TL) tahsilat ile fatura bedelinin avans bedeli olarak tahsil edildiği, ...şirketine bedelsiz olarak ikame mal gönderilmiş olduğuna ilişkin herhangi bir kaydın bulunmadığı, sonuç olarak ...'nın ... Şirketine dava konusu taşımaya esas emtiayı satmış olduğu, satım karşılığı fatura keşide edildiği ve fatura bedelini de tahsil ettiği anlaşılmıştır. Davacının dayandığı sigorta poliçesine göre, davaya konu emtianın taşıma rizikolarına karşı satıcı ... A.Ş. tarafından sigorta ettirildiği ve satışın CİF satış şeklinde olduğu ihtilafsızdır. 6102 sayılı TTK'nın 1472. maddesi uyarınca; sigortacının, sigortalısının haklarına halefiyet hakkının gerçekleşebilmesi için sigortacının hukuken geçerli bir sigorta poliçesi teminatı kapsamında sigortalısına tazminat ödemiş olması ve sigortalının zarar sorumlusuna karşı dava hakkına sahip olması gerekir. Sigortacı, ancak sigortalısının meydana gelen zarardan dolayı üçüncü kişilere karşı dava hakkı varsa, bu hakka, ödediği bedel oranında halef olabilir. Taşıma, fiili taşıyan ... tarafından gerçekleştirilmiş olmakla, ... şirketinin akdi taşıyan ... adına keşide etmiş olduğu az yukarıda bahsi geçmiş olduğu fatura da bu hususu doğrulamaktadır. ... tarafından dava dışı ... muhattap gösterilerek keşide edilen navlun faturalarının uyuşmazlığın çözümünde herhangi bir etkisi bulunmamaktadır. Zira somut olayda akdi taşıyıcı sıfatı bulunan ... taşımayı fiilen ... şirketine yaptırdığı, bu noktada Safmarine tarafından düzenlenen navlun faturasını somut uyuşmazlığın tarafları dışındaki ... şirketine yansıtmasının kendisi ile ... şirketi arasındaki somut davada yargılama konusu edilmeyen başka bir hukuki ilişkiden kaynaklandığı, az yukarıda bahsi geçen smm bilirkişi raporunda, dava dışı sigortalı ...'nın ticari defter incelemesi yapıldığı ve ...'nın taşıma konusu emtia bedelinin dava dışı alıcı ...'dan tahsil ettiği anlaşılmaktadır. CIP satış türü, taşıma ve sigorta bedeli ödenmiş olarak yapılan satış ve teslim şeklini ifade etmektedir. Buna göre taşıma sözleşmesi satıcı- göndericisi tarafından yapılıp alıcının taşıma sırasındaki hasar riskini karşılayacak sigorta poliçesinin de alıcı namlı hesabına satıcı tarafından yaptırılması gerekir. CIP satışta hasarın alıcıya geçmesi nedeniyle rizikodan sonra sigortacının sigortalı konumundaki alıcıyla ödemede bulunması gerekmekte olup bu koşullar altında sigortacının halefiyet hakkı doğacaktır. CIP satışa konu poliçede sigortalı, satıcı-gönderici olması durumunda satış yapan sigortalıya sigorta bedelinin ödenmesi, sigortalının mal bedelini tahsil edememiş olmasına bağlıdır ( Yargıtay 11 HD, T:23.05.2019, 2017/3866 E, 2019/4119 K). Emtia bedeli tahsil edildiğinden ve tazminat hakkı alıcı firmaya geçtiğinden ortada geçerli bir temlikten sözedilemeyecektir. Somut uyuşmazlıkta halefiyet gerçekleşmediğinden davacının aktif husumet ehliyeti bulunmamaktadır.Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.b.1 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki hüküm verilmiştir.
HÜKÜM Yukarıda açıklanan gerekçelerle;1-HMK'nın 353/1.b.1. maddesi uyarınca, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine,2-Davacı tarafından yatırılan istinaf peşin ve başvuru harçlarının Hazineye gelir kaydına,3-Davacı tarafça istinaf kanun yoluna başvuru için yapılan masrafların kendi üzerinde bırakılmasına,4-Gerekçeli kararın, ilk derece mahkemesince taraf vekillerine tebliğine dair; HMK'nın 353/1.b.1. maddesi uyarınca dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, oybirliğiyle ve kesin olarak karar verildi.