T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
14. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2021/1565
KARAR NO: 2021/1266
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 10/06/2021 tarihli ara karar (İhtiyati hacze itirazın reddi kararı)
NUMARASI: 2020/351 ESAS
DAVANIN KONUSU: İtirazın İptali (Gemi Alacağından Kaynaklanan)
Taraflar arasında görülen itirazın iptali davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sırasında geminin ihtiyaten haczine dair ara karara karşı gemi maliki üçüncü kişi tarafından yapılan itirazın reddine dair verilen ara kararına karşı gemi maliki üçüncü kişi tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi.
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ İhtiyati haciz talep eden davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde faaliyette bulunmak üzere Bakanlar Kurulunun 12/05/1997 tarihli kararı ile kurulmuş bir kamu iktisadi kuruluşu olduğunu, müvekkili tarafından davalı tarafa ait gemiye, Kılavuzluk ve fener tahlisiye hizmetleri verillerek karşılığında fatura keşide edildiğini, fatura bedeli ödenmeyince İstanbul ... İcra müdürlüğü'nün ... E sayılı dosyası üzerinden taşınır rehinin paraya çevrilmesi yoluyla donatana izafeten kendisine asaleten olmak üzere davalı hakkında icra takibi başlattığını, karşı tarafın haksız itirazı nedeniyle takibin durduğunu, itirazın iptali ile asıl alacağa takipte belirtildiği takip ve oranda faiz işletilmesini, %20'den aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesini, ayrıca müvekkili tarafından verilen hizmetten yararlanan ve müvekkilinin kanuni rehin hakkı bulunan, ... IMO numaralı, ... (eski adı ... ) isimli geminin ihtiyaten haczine, vekalet ve yargılama giderlerinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir. İlk derece mahkemesi, ihtiyati haciz talebini değerlendirdiği 14.10.2020 tarihli ara kararıyla ; ''...Talep eden tarafından karşı tarafa ait ... IMO numaralı Panama Bayraklı ... (ESKİ İSİM: ...) isimli gemiye verilen kılavuzluk ve fener tahlisiye hizmetleri nedeniyle karşı taraf adına muhtelif tarihlerde ve miktarlarda TOPLAM:12.161,97-TL bedelli faturalar kesildiği, Talep edenin güvence altına alınması talep ettiği alacağın TTK 1320 m. 1/ d bendi kapsamında gemi alacaklısı hakkı veren alacaklardan olduğu, TTK 1369/1-e hükmü gereğince alacak gemi alacaklısı hakkı veriyor ise geminin ihtiyaten haczine karar verileceğinin düzenlendiği, TTK 1362 maddesi gereğince talep edenin alacağının varlığını yaklaşık olarak ispat ettiği anlaşılmakla, talep edenin talebinin kabulü ile 12.161,97-TL alacak ile sınırlı olmak üzere ... IMO numaralı ... (ESKİ İSİM: ...) isimli gemi üzerinde ihtiyati haciz talep etme koşullarının oluştuğu..." gerekçesiyle, ihtiyati haciz talebinin kabulü ile 12.161,97 TL alacak ile sınırlı olmak üzere İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı icra takibinde ... IMO numaralı Panama Bayraklı ... (ESKİ İSİM: ...) isimli geminin İHTİYATEN HACZİNE, karar verilmiştir. İhtiyati hacze itiraz öden gemi maliki üçüncü şahıs ... Donatanı ... Gemi İşleteni ... Denizcilik Limited Şirketi 02/11/2020 tarihli dilekçesi ile; eski adı ..., yeni adı ... olan ... IMO numaralı geminin, Cebelitarık'ta yapılan cebri icra satışı ile 10 Ağustos 2020 tarihi itibariyle üzerindeki tüm takyidatlardan ari olarak satın alınmış olduğunu, yeni malikinin, geminin önceki malikinin alacaklılarına karşı, bu alacaklar gemi alacağı hakkı verse dahi sorumlu olmayacağını, müvekkilinin gemiyi cebri icra yoluyla satın alandan devraldığını, geminin cebri satışı ile gemi üzerindeki tüm kanuni rehin haklarının sona erdiğini, müvekkilinin bu borçtan sorumlu olmadığını belirterek, ihtiyati haciz kararının kaldırılmasını talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİNİN İTİRAZ HAKKINDA VERDİĞİ VE İSTİNAFA KONU ARA KARARI İlk derece mahkemesi, ihtiyati hacze itirazı değerlendirdiği, istinafa konu 10.06.2021 tarihli ara kararıyla; "... İhtiyati haciz talep eden vekili tarafından, itiraz eden tarafından, talebe konu geminin cebri icra ile satış sonrası 1 USD bedelle satın alındığı, satım işleminin muvazaalı olduğu belirtilerek 1 USD bedelli satıma ilişkin belgenin sunulduğu anlaşıldı. Mahkememizce yapılan değerlendirmede, muvazaa ididası esaslı bulunmakla bu hususun murafaa sürecinde değerlendirilemeyeceği gözetilerek ihtiyati hacze itirazın reddine karar vermek gerekmiştir. ... '' gerekçesiyle, ihtiyati hacze itirazın reddine karar verilmiştir. Bu ara kara karara karşı, davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ İhtiyati hacze itiraz eden gemi maliki üçüncü kişi vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; ihtiyati hacze konu geminin, ekli noter onaylı ve apostil şerhli belgelerden de anlaşılacağı üzere, Cebelitarık adli makamlarınca yapılan cebri icra satışı ile 10.08.2020 tarihinde, tüm takyidatlarından ari olarak, dava dışı ... tarafından 2.925.000 USD bedelle satın alındığını, Cebri icra satışı sırasında geminin Cebelitarık'ta bulunduğuna dair belgelerin ekli olduğunu, Cebelitarık hukukunun İngiliz hukukuyla uyumlu olduğun, bu hukuk sistemine göre geminin cebri icra yoluyla satışı halinde alıcının gemiyi, üzerindeki tüm ayni ve şahsi haklardan ve yükümlülüklerden ari olarak edindiğini, buna ilişkin hukuki mütalaaların ekte olduğunu, Geminin cebri ihalesi sonucu gemiyi satın alan ve geminin mülkiyetini, üzerindeki tüm ayni ve şahsi hak ve yükümlülüklerden ari olarak kazanan ...şirketinin, bu gemiyi müvekkili şirkete satıp devrettiğini, Müvekkilinin bu gemiyi satın aldığı ... şirtekinin, müvekkili şirketin grup şirketlerinden olması nedeniyle, müvekkili ile ... arasındaki satışta sembolik bir değer olan 1 USD gösterildiğini, bunun bir muvazaayı göstermeyeceğini, kaldı ki böyle bir muvazaanın müvekkili ile ... arasında olsa bile sonuca etkisinin bulunmadığını, çünkü geminin cebri satışının hukuki bir sonucu olarak davacının gemi alacaklısı hakkının (kanuni rehin hakkının) kendiliğinden sona erdiğini, bu nedenle davacının alacağı nedeniyle geminin ihtiyati haczinin mümkün olmadığını, Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin, ihtiyati hacze itirazın reddine dair istinafa konu ara kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına, ihtiyati hacze itirazın kabulü ile ihtiyati haciz kararının kaldırılmasına karar verilmesini istemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE Talep, itirazın iptali davası içinde TTK'nın 1352 vd. maddeleri uyarınca geminin ihtiyaten haczine dair verilen ara karara karşı, üçüncü kişi gemi maliki tarafından yapılan itirazın reddine dair ara kararının İİK'nın 265/5. maddesi uyarınca istinafına ilişkindir. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzenine aykırılık yönleriyle sınırlı olarak yapılmışır. Dava dosyasının, istinaf incelemesine gönderilmesinden sonra, ilk derece mahkemesince davanın esastan sonuçlandırıldığı, itirazın iptaline karar verildiği anlaşılmakta ise de davanın esastan hükme bağlanmış olması, üçüncü kişinin ihtiyati hacze itirazını konusuz bırakmayacağından, istinaf incelemesi yapılmıştır. İtirazın iptali davasına esas İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ... E sayılı dosyasında az yukarıda bahsi geçen gemiye ilişkin fener, tahlisiye ücreti ve kılavuzluk ücretine ilişkin bazı faturaların takibe dayanak olarak gösterildiği ve takip tarihinin 17/08/2020 olduğu anlaşılmaktadır. İlk derece mahkemesince 14/10/2021 tarihli ara kararda davalının takibe konu ettiği 12.161,97 TL tutarında alacak için Panama Bayraklı ... eski adı ...) isimli geminin ihtiyaten haczine karar verilmiştir. Üçüncü kişi konumundaki söz konusu geminin maliki ... Gemisi ... İşleteni ... Limited Şirketi, 01/11/2021 tarihli dilekçe ile ihtiyati haciz kararına itiraz ederek bahsi geçen geminin Cebelitarık'ta cebri icra yolu ile satın alınarak ... adıyla Panama siciline tescil ettirildiğini, anılan geminin cebri icra yolu ile satışı ve mülkiyetinin devrine ilişkin tüm işlem ve tasarrufların satışın yapıldığı yer olan Cebelitarık hukukuna tabi olduğunu, bu şekildeki satışlarda alıcının, cebri satış işlemini gerçekleştiren devletin hukukuna uygun olarak bütün yükümlülüklerden ve sınırlandırılmalardan arındırılmış bir şekilde geminin mülkiyetini kazandığını,..... gemiyi cebri icra yoluyla satın alındığını, akabinde müvekkili ... Firmasına satış bedeli 1 USD olarak gösterilerek devredildiğini, şirketlerin zaten grup şirketi olduğunu, dolayısıyla gemi üzerindeki ihtiyati haczin kaldırılması gerektiğini öne sürerek, ihtiyati hacze itiraz etmiştir. İlk derece mahkemesince 10/16/2021 tarihli ara kararıyla, yukarıda açıklanan gerekçelerle ihtiyati hacze itiraz reddedilmiştir. İtiraz eden 01/07/2021 tarihli dilekçe ile ilk derece mahkemesinin 10/16/2021 tarihli ara kararına karşı istinaf başvurusunda bulunmuştur. İtiraz eden üçüncü kişi 26/01/2021 tarihli dilekçesi ile bahsi geçen bu itirazlara ilişkin ek beyan ve belgeleri sunmuştur. Bahsi geçen bu belgelerin incelenmesinde ; ''Satış Senedi" isimli belgenin tarihinin 10/08/2020 olduğu, ... isimli geminin İngiliz hukuku uyarınca icra yolu ile satış işleminin gerçekleştiği, geminin 10/08/2020 tarihine kadar tüm ipotek, rehin, tahkikat ve borçlarından arındırılmış olduğu ibaresinin belgeye yazıldığı, bu şekilde geminin ... isimli şirkete devredildiği görülmektedir. Satış senedinin bahsi geçen gemiye karşı açılan ayni bir davadan (...) kaynaklı olduğu ve bu ayni dava neticesi, Cebelitarık Yüksek Mahkemesi deniz Mahkemesi kararıyla, Deniz Mahkemesi İcra Memuru tarafından, 10.08.2020 tarihinde cebri icra yolu ile satışının gerçekleştiği anlaşılmaktadır. Dosya içerisindeki 29/09/2020 tarihli ''Satış Senedi'' isimli diğer bir belgenin incelenmesinde; ... adlı şirketin, ... İMO nolu ... isimli gemiyi ... Şirketine 1.00 ABD Doları karşılığında devretmiş olduğu görülmektedir. Panama Cumhuriyeti Deniz Ticareti Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen geçici seyir tescil belgesine göre, geminin A...v olan isminin "... " olarak değiştirilmek suretiyle ... adına tescil edildiği anlaşılmaktadır. Bahsi geçen geminin Cebelitarık limanına 28/05/2020 tarihinde vardığı ve 02/09/2020 tarihinde bu limandan hareket ettiği hususlarını doğrular nitelikte resmi yazı da dosya içerisinde bulunmaktadır. Yukarıda anlatılan tüm belgelerin apostil şerhli onaylı suretleri de dosya içerisindedir. İtiraz eden vekili, dosyaya Cebelitarık hukukunun somut olayda uygulanabilirliğine yönelik hukuki bir görüşü ve emsal nitelikteki İstanbul 52. Asliye Ticaret mahkemesinin 2012/12 Esas sayılı dosyasına ibraz edilen bir bilirkişi raporunu sunmuştur. Davaya konu alacak, kılavuzluk ve römorkaj ücretinden doğmuştur. TTK'nın 1320/1.d maddesi uyarınca klavuzluk hizmetinden doğan alacak, gemi alacaklısı hakkı veren bir alacaktır. Aynı Kanun'un 1321/1.maddesi uyarınca, gemi alacağı, sahibine, gemi ve eklentisi üzerinde kanuni rehin hakkı verir. Aynı maddenin 5. fıkrası uyarınca, gemi alacağının verdiği kanuni rehin hakkı, gemiye zilyet olan herkese karşı ileri sürülebilir. Yani, bu hak, TTK'nın 1369. maddesinin 1.fıkrasının e bendi uyarınca, gemiyi sonradan iktisap eden yeni malike ve zilyede karşı da ileri sürülebilir. Bu kuralın istisnası ise TTK'nın 1388/2. maddesi uyarınca geminin cebri icra satışı sonucu iktisap edilmesidir. Ancak, böyle bir cebri icranın Türk hukukuna göre geçerli olması gerekir. Çünkü, gemi alacaklısı hakkının bahşettiği kanuni rehin hakkı, yasadan doğan tescile tabi olmayan, geminin her zilyedine karşı ileri sürülebilen icrai bir hak olup, doğumu, tanınması kullanılması ve sukutu devletlerin hakimiyet haklarıyla ilgili birer icra işlemleri olduğundan, yapıldıkları ülke hukukuna tabidir. Bu bağlama kuralı, TTK'nın 1350/1. maddesinde aynen benimsenmiş ve cebri icra satışının sonuçlarının, cebri satış sırasında geminin bulunduğu ülke hukukuna tabi olduğu açık hükme bağlanmıştır. Bu durumda, cebri satış sırasında geminin Cebelitarıkta bulunduğu belgelerle sabit olup cebri satışın sonuçları Cebelitarık hukukuna tabi olduğundan, anılan hukuk sistemine göre cebri satışın hukuki sonuçlarının ortaya konulması gerekir. Bu konuda dosyaya iki belge sunulmuştur. Bir tanesi, Cebelitarık'ta avukat olarak görev yapan ... tarafından düzenlenen 30.03.2021 tarihli mütalaadır. Diğeri ise benzer bir uyuşmazlıkta Cebelitarık hukukunu inceleyen ve bilirkişiler Prof. Dr. ... ve Dr. ... tarafından düzenlenen rapordur. Her iki belgeden anlaşılacağı üze; Cebelitarık'ta İngiliz hukuku paralelinde düzenleme bulunduğu, adli makamlarca yapılan cebri icra satışı suretiyle gemiyi satın alanların geminin mülkiyetini, üzerinde daha önce doğmuş tüm ayni ve şahsi haklardan ve yükümlülüklerden ari olarak kazandığı anlaşılmaktadır. Bu hukuki düzenleme TTK'nın cebri satışın hukuki sonuçlarını düzenleyen 1388. maddesiyle uyumludur. Esasen bu hüküm 1993 tarihli "Gemi Alacaklısı Haklarına ve Gemi İpoteklerine İlişkin Milletlerarası Sözleşme"nin 12. maddesinden alınmıştır. Anılan hüküm uyarınca; geminin taraf devletlerden birinde cebri satışı hâlinde -satış sırasında geminin o ülkenin yargı yetkisi içinde olması ve satışın 11. maddeye uygun yapılması kaydıyla- hak sahiplerinin rızasıyla alıcı tarafından yüklenilenler dışında, tescil edilmiş tüm rehinler, ipotekler veya yükümlülükler ile gemi üzerindeki tüm gemi alacaklısı hakları ve hangi nitelikte olursa olsun diğer tüm sınırlandırmalar son bulur. Takibe konu edilen faturaların, geminin cebri icra yolu ile satışından daha önceki bir zaman diliminde verilen hizmetlere ilişkin olduğu dosya içeriğinden anlaşılmaktadır. İhtiyati haciz kararına konu geminin, fiilen Cebelitarık'ta bulunduğu sırada, Cebelitarık yüksek mahkemesinin kararıyla, Deniz Mahkemesi İcra Memuru tarafından cebri satışının yapıldığı anlaşılmaktadır. Bu durumda geminin cebri satışının hukuki sonuçları, TTK'nın 1350/1. maddesindeki bağlama kuralı uyarınca, Cebelitarık hukukuna tabidir. Cebelitarık hukukuna göre de cebri ihale alıcısı ..., geminin mülkiyetini üzerindeki tüm ayni ve şahsi haklardan ve yükümlülüklerden ari olarak kazanmıştır. Yani, cebri ihale sonucu gemi üzerindeki tüm kanuni ve akdi rehin hakları sona ermiştir. Kanuni rehin hakları sona erdikten sonra geminin... tarafından, ihtiyati hacze itiraz eden şirkete 1 USD bedelle satılmış olması sonuca etkili değildir. Yani, ... ile itiraz eden arasında muvazaa bulunup bulunmadığının tartışılmasında, davamız açısından hukuki bir menfaat bulunmamaktadır. Özetle; ihtiyati hacze konu gemi, davacının takibine konu alacağının doğumundan sonra Cebelitarık Yüksek Mahkemesi kararıyla, Deniz Mahkemesi İcra Memuru tarafından cebri icra yoluyla satılmış ve TTK'nın 1350/1. maddesindeki bağlama kuralı gereğince uygulanması gereken Cebelitarık hukukuna göre, cebri icra satışından gemiyi satın alan şirket, geminin mülkiyetini üzerindeki tüm akdi ve kanuni rehinlerden ve yükümlülüklerden ari olarak kazanmıştır. Dolayısıyla davacının, gemi üzerindeki kanuni rehin hakkı, cebri icranın hukuki bir sonucu olarak sona ermiştir. Davacının gemi alacaklısı hakkı vermeyen bir alacağı söz konusu olduğunda da gemi maliki borçtan şahsen sorumlu kişilerden olmadığından, TTK'nın 1369. maddesindeki ihtiyati haciz hakkının kullanılması koşuları yoktur. Bu gerekçeler ışığında, HMK'nın 353/1.b.2 ve İİK'nın 265/5. maddeleri uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda; ilk derece mahkemesince ihtiyati hacze itirazın kabulü ile gemi üzerindeki ihtiyati haczin kaldırılmasına karar verilmesi gerekirken, itirazın reddine karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı bulunduğundan, istinaf başvurusunun kabulüne dair aşağıdaki karar verilmiştir.
KARAR: Yukarıda açıklanan gerekçelerle; HMK'nın 353/1.b.2 ve İİK'nın 265/5. maddeleri uyarınca itiraz eden üçüncü kişi vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne; İlk Derece Mahkemesinin ihtiyati hacze itirazın reddine dair verdiği 10.06.2021 tarihli ara kararın KALDIRILMASINA, ihtiyati hacze itiraz hakkında Dairemizce yeniden karar verilmesine, bu doğrultuda; 1-İİK'nın 265. maddesi uyarınca gemi maliki üçüncü kişi vekilinin ihtiyati hacze itirazının kabulüne, ilk derece mahkemesinin, ... numaralı Panama Bayraklı ... (ESKİ İSİM: ...) isimli geminin ihtiyaten haczine dair 14.10.2020 tarihli ara kararının ve gemi üzerine konulan ihtiyati haczin kaldırılmasına, 2-İstinaf eden üçüncü kişi tarafından yatırılan 162,10 TL istinaf başvuru harcının Hazineye gelir kaydına; 59,30 TL istinaf peşin karar harcının talep halinde iadesine, 3-İstinaf eden üçüncü kişi vekili tarafından harcanan 162,10 TL harç giderinin ve 45,00 TL posta giderinin davacıdan alınıp istinaf eden üçüncü kişiye verilmesine, 4-Gerekçeli kararın ilk derece mahkemesince taraf vekillerine tebliğine,5-Dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine dair; HMK'nın 353/1.b.2.ve İİK'nın 265/5. maddeleri uyarınca, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, 21.10.2021 tarihinde oybirliğiyle ve kesin olarak karar verildi.