T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
14. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2025/946
KARAR NO: 2025/981
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 18/04/2024
NUMARASI: 2023/458 E. - 2024/192 K.
DAVANIN KONUSU: İtirazın İptali (Deniz yoluyla eşya taşımadan kaynaklanan)
Taraflar arasındaki itirazın iptali davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın usulden reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; Müvekkilinin, sigortacılık işi ile iştigal eden Türkiye’nin önde gelen şirketlerinden biri olduğunu, müvekkili tarafından ... San. Ve Tic. A.Ş.'ye ait susam tohumu emtiasının taşıma sırasında oluşabilecek rizikolara karşı Emtia Nakliyat Sigorta Poliçesi ile teminat altına alındığını, müvekkili şirket sigortalısı tarafından yurtdışında mukim "..." isimli firmadan susam tohumu emtiasının satın alınmış olduğunu, söz konusu emtianın "..." gemisine hasarsız bir şekilde yüklenerek ... numaralı konşimento tahtında Kamerun'dan Türkiye'ye taşındığını, emtianın Mersin Limanı'nda tahliye edildiğini, ... numaralı konteynerin sol yan duvarına yakın taraftaki tavan sacındaki delikten gemi seyri boyunca yağmur ve deniz suyu girmesi sonucu konteyner muhteviyatı emtiaların hasarlandığını, meydana gelen hasarın fark edilmesi akabinde hasarlı emtialara ilişkin sigortalı şirket tarafından taşıyanlara hasar ihbarında bulunulduğunu, hasarlanan emtialar üzerinde derhal ekspertiz incelemesi yapıldığını, ekspertiz incelemesi akabinde de emtiaların ıslanması sonucu hasarlandığının görüldüğünü, meydana gelen hasarının fark edilmesi akabinde bu hususun dava dışı sigortalı tarafından noter kanalı ile davalı şirkete ihtarname gönderilerek bildirildiğini, davalı şirketin, taşımaya ilişkin konşimentoyu düzenlemek ve taşıma işlemini fiilen gerçekleştirmek suretiyle somut olaya konu taşımada fiili taşıyan olarak hareket ettiğini, hasarsız bir şekilde gemiye yüklenen susam emtiasının taşıma sırasında hasar görmesi sebebiyle davalının, taşıyan sıfatıyla oluşan zarardan sorumlu olduğunu, borçlu aleyhine İstanbul Anadolu ... İcra Müdürlüğü ... E. sayılı dosyası ile başlatılan icra takibine karşı yapılan itirazın haksız olduğunu iddia ederek, itirazın iptali ile takibin devamına karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı vekili, savunmasında özetle; ... tarafından dava konusu taşıma ile ilgili olarak düzenlenmiş olan konişmentolarda, “işbu konişmento tahtında taşıyana karşı doğan tüm talepler ve uyuşmazlıkların Marsilya Ticaret Mahkemeleri tarafından başkaca hiçbir ülke mahkemesinin yetkisi olmaksızın münhasıran çözüme kavuşturulacağının öngörüldüğünü MÖHUK m.40 uyarınca, yabancılık unsuru taşıyan davalarda, Türk Mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, iç hukukun yer itibariyle yetki kurallarıyla belirlendiğini, CMA CGM S.A.’nın ticari merkezinin de Marsilya, Fransa’da olduğunu Türkiye’de daimi bir ikametgahı olmadığını, iç hukukun yetki kurallarını belirleyen HMK madde 6 f.1 hükmü uyarınca da, taşıyan/donatanın ikametgahı mahkemesi olan Marsilya Ticaret Mahkemelerinin yetkili olduğunu, davacı tarafından dosyaya sunulan konişmento tercümesinin hatalı ve eksik olduğunu, davacının aktif husumet ehliyetinin bulunmadığını, dava konusu Konişmentonun 30. nolu klozunda, işbu konişmento tahtında doğan ihtilaflar bakımından Fransız hukukunun uygulanacağının kararlaştırıldığını, derdest dava bakımından Fransız Hukukunun uygulanması gerektiğini, dava konusu yükün konulduğu çuvalların malzemesi belli olmadığı gibi, istif şekline dair herhangi bir bilgi ve belge de olmadığını, davacının dava dilekçesinde, dava konusu yüklerin ıslanmak suretiyle hasarlandığını ve ıslaklığa konteynerde bulunan delikten nakliye boyunca suyun girmesinin sebep olduğunu iddia etmişse de, dava konusu ürünlerin yükleneceği konteynerleri kontrol etmek konişmentoda yeralan klozlar uyarınca yükletenin sorumluluğunda olduğunu, dava konusu emtiadaki ıslaklığın deniz suyundan kaynaklandığını ispat zımnında gümüş nitrat testi yapıldığına ilişkin bir belgenin dosyaya sunulmadığını, dava konusu yük hasarının ne zaman ve ne sebeple meydana geldiğinin belli olmadığını, müvekkilinin yükleme öncesinde veya tahliyeden sonra meydana gelen hasarlardan dolayı sorumlu olmadığını savunarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...Davalı vekili tarafından konişmentoda bulunan yetki kaydı nedeniyle Milletlerarası yetki itirazında bulunulmuş olmakla öncelikle bu hususta değerlendirme yapılması gerekmektedir. Dava konusu taşımanın ... numaralı konşimento tahtında Kamerun'dan Türkiye'ye yapıldığı, uyuşmazlık yabancılık unsuru taşıdığından yetki itirazının MÖHUK kurallarına göre belirleneceği, MÖHUK 47.maddesinde, "yer itibariyle yetkinin kamu düzeni veya münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hallerde taraflar arasındaki yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkisinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşma yapılabileceği" düzenlemesinin bulunduğu, konişmentonun arka yüzünde yer alan taşıma şartlarının düzenlendiği 31.maddesinde sözleşmeden doğan taleplerde Marsilya Ticaret Mahkemesinin yetkili olacağının belirtildiği, taşımaya ilişkin düzenlenen konişmentonun taşıyanın yabancı acentesi tarafından imzalandığı, dosyaya sunulan mal faturasına göre satışın navlun bedeli ödenmiş satış olduğunun görüldüğü, Türk acentenin taşıma sözleşmesini yaptığına ya da taşımayı üstlendiğine dair navlun faturası veya başkaca bir delilin bulunmadığı, bu nedenle münhasır yetkiden bahsedilemeyeceği, davalının Türkiye acentesinin yük teslimat formu, gümrük beyannamesi düzenlemesinin TTK 105/1 maddesi anlamında taşımaya aracılık olarak kabul edilemeyeceği, Mahkememizce benzer nitelikteki uyuşmazlıklarda verilen hükümlere dair İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13.Hukuk Dairesinin 2021/2335 Esas 2022/486 Karar ve İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43.Hukuk Dairesinin 2022/527 Esas 2022/544 Karar sayılı ilamlarının bu doğrultuda olduğu, TTK'nun 1237.maddesinde taşıyan ile konişmento hamili arasındaki hukuki ilişkilerde konişmentonun esas alınacağı, sigortalının yükü teslim aldığı anlaşıldığından, konişmentonun ön ve arka yüzündeki yetki şartının sigortalı gönderilen ve buna göre davacı açısından da bağlayıcı olduğu kabul edilmekle, konişmentodaki yetki şartına göre somut uyuşmazlık yönünden Marsilya Ticaret Mahkemesinin yetkili olduğu kanaatine varıldığından, davalı vekilinin milletlerarası yetki itirazının kabulü ile davanın yetkisizlik nedeniyle reddine karar verilerek..." gerekçesiyle davalının milletlerarası yetki itirazının kabulü ile mahkememizin yetkisizliği nedeni ile davanın usulden reddine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle; Dava konusu taşımanın konşimento tahtında Kamerun'dan Türkiye'ye yapıldığı, uyuşmazlığın yabancılık unsuru taşıdığından yetki itirazının MÖHUK kurallarına göre belirleneceği, 47.maddesi gereğince düzenleme bulunduğu, konşimentonun arka yüzünde yer alan taşıma şartlarının düzenlendiği, 31.maddede; sözleşmeden doğan taleplerde Marsilya Ticaret Mahkemesinin yetkili olacağının belirtildiği, konşimentonun taşıyanın yabancı acentesi tarafından imzalandığı hususlarına yer verilerek mahkeme tarafından davanın yetkisizlik nedeniyle reddedildiğini, müvekkili sigorta şirketin sigortalı ... AŞ'ye ait susam tohumu emtiasının taşıma sırasında olaşabilecek rizikolara karşı emtia nakliyat sigorta poliçesi ile teminat altına alındığını, yurt dışındaki mukim firmadan sigortalının susum tohumunu satın aldığını, hasarsız şekilde yüklenerek Kamerun'dan Türkiye'ye taşındığını, Mersin Limanında tahliye edildiğini, konteynerin sol yan duvarına yakın taraftaki tavan sacındaki delikten gemi seyri boyunca yağmur ve deniz suyu girmesi sonucunda konteyner muhteviyatı emtiaların hasarlandığını, hasarın fark edilmesi üzerine müvekkiline ihbarda bulunulduğunu ve ekspertiz incelemesi yapıldığını, davalı şirketin taşımaya ilişkin konşimentoyu düzenlemek ve taşıma işlemini fiilen gerçekleştirmek suretiyle fiili taşıyan olarak hareket ettiğini, icra takibine karşı borçlunun yapmış olduğu itirazın haksız olduğunu, konşimentodaki yetki şartının geçersiz olduğunu, Türk Mahkemelerinin yetkili olduğunu, yetki anlaşmasının tek taraflı yapılamayacağını, TBK 14. maddesine aykırılık olduğunu, HMK 17/18 uyarınca yetki anlaşmasının hukuken geçersiz olduğunu, kabul anlamına gelmemekle birlikte yetki şartının bir an için geçerli olduğu düşünülse dahi yetki şartının TBK'nın 20 ve 21 maddeleri kapsamında genel işlem şartı olduğunu, yazılmamış sayılması gerektiğini, TBK'nın 25.maddesi uyarınca genel işlem şartının içerik denetimine tabi olduğunun belirtildiğini, MÖHUK 6. maddesi uyarınca uygulama alanı bulan genel işlem koşullarına ait genel hükümler gereğince TBK 25.maddesi uyarınca başvurulacak içerik denetiminde bu tür yetki kayıtlarının dürüstlük kuralına aykırı olduğunu iddia ederek, kararın kaldırılmasını ve davanın görülmesi için dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine karar verilmesini talep etmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE Dava, emtia nakliyat sigorta poliçesi kapsamında ödenen hasar bedelinin davalı taşıyandan rücuen tahsili amacı ile başlatılan ilamsız icra takibine karşı yapılan itirazın İİK'nın 67. maddesi uyarınca iptali istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın usulden reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Dosya kapsamından, dava dışı sigortalı ... San.ve AŞ ile davacı arasında yükleme tarihi 13.05.2022, düzenleme tarihi 16.03.2022 olan sigorta konusu "susam" olan emtia nakliyat sigorta poliçesinin düzenlendiği, poliçede seferin Doala-Kamerun, Mersin- Türkiye, nakil aracının gemi olarak belirtildiği, sigortalının ithal ettiği 31.05.2022 tarihli faturaya ait emtianın yurt dışındaki mukim firma tarafından Hatay/Antakya'daki sigortalı firmaya gönderilmek üzere ... tarafından düzenlenen 13.05.2022 tarihli konşimentoyla toplam 10 adet 20'lik konteyner içinde bulunan toplam 3.8000 çuval susam emtiasının ... şirketine ait Platon gemisine Kamerun - Douala Limanından yüklenerek Mersin Limanına sevk edildiği, emtianın gemiden indirilmesinden sonra konteynerler açılıp sigortalı deposundan emtialar kontrol edildiğinde 2 nolu konteynerin içinde bulunduğu emtialarda hasar olduğu, susam çuvallarının ıslak, nemli ve küflü olduğu belirtilerek hasar dosyasının açıldığı, 380 çuval susam emtiasından 120 çuvalın kötü küf kokulu ve ıslak durumda olduğu, 260 çuval susam emtiasının ise nemli ve küf kokulu durumda olduğunun ve hasar oluştuğunun tespiti ile ekspertiz raporu düzenlendiği, ekspertiz raporu sonucunda belirlenen hasar bedelinin dava dışı sigortalıya 22.12.2022 tarihinde banka havalesi yolu ile ödendiği, ödemenin 18.287,72 USD olduğu, davacı sigorta şirketi tarafından davalı acente hakkında İstanbul Anadolu ... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasında 15.371,22 USD'nin tahsili amacı ile TTK 1472.maddesi gereğince rücuen tahsil için icra takibi başlattığı, davalının itirazı üzerine iş bu itirazın iptali davasının açıldığı, taşımaya ilişkin konşimentonun 13.05.2022 tarihli olduğu, konşimentoda göndericinin dava dışı yabancı menşeili şirket olduğu, alıcının dava dışı sigortalı şirket olduğu, taşıyıcının dava dışı şirket olduğu, konşimentoya ekli şartların 31.maddesinde, taşıyana karşı bu konşimentonun kanıtladığı taşıma sözleşmesi çerçevesinde alınan tüm davaların "Marsilya Ticaret Mahkemesi" huzurunda görüleceği ve bu davalar ile alakalı olarak başka bir mahkemenin yetkili olmayacağı, bu düzenlemeye helal gelmeksizin taşıyanın talep ve davalarını davalının kayıtlı adresinin bulunduğu yerdeki mahkemede açabileceğinin belirtildiği, konşimentonun dava dışı ... tarafından düzenlenmiş olduğu, taşıyan adına acentesi tarafından imzalandığı, ... tarafından düzenlenen konşimentonun arka sayfasında yer alan 30.klozda konşimentoda yer alan şartların ve koşullarında Fransız Kanunlarının geçerli olacağı ve bu şartlar ile koşulların yorumlanmasında da Fransız Kanunların uygulanacağının belirtildiği, Fransız Hukukuna tabi olduğunun yazılı olduğu anlaşılmıştır. Davalı vekili tarafından yetki itirazında bulunulmuştur. Mahkemece, tarafların delillerini ve karşılıklı beyanlarını dosyaya ibraz etmeleri ile birlikte yukarıda yer verilen gerekçelere istinaden davanın usulden reddine karar verilmiştir. MÖHUK 47. madde hükmüne göre yer itibariyle yetkinin münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hallerde, taraflar arasında yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkisinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşmaları mümkündür. Taşıyan ile gönderilen (konişmentonun meşru hamili) arasındaki ilişkide konişmento esas alınır (TTK.m.1237/1). Dolayısıyla konişmento hamili gönderilen eşyayı teslim alma hakkının kapsam ve koşulları, navlun sözleşmesinden bağımsız olarak konişmentoya göre belirlenir. TTK.m.1237/2 hükmünde, taşıyan ile taşıtan arasındaki ilişki ise navlun sözleşmesi hükümlerine bağlı kalacağı öngörülmüş olmakla birlikte, navlun sözleşmesi hakkında ayrı bir belgenin düzenlenmediği hâllerde, taşıyan ile taşıtan arasındaki ilişkide de konişmento esas alınır; zira konişmento bir navlun sözleşmesi yapıldığını ve şartlarını tespit eder (TTK.m.1228/1) (Kender/Çetingil/Yazıcıoğlu, s.193). Sigortalı taşıtan ile davalı taşıyan arasında imzalanmış yazılı bir navlun sözleşmesi dosyaya sunulmamıştır. Buna göre dosyaya sunulan konişmentoya göre taraflar arasındaki hukuki ilişki belirlenecektir. Konişmento, TTK'nın 1228. maddesinde düzenlenmiş olup, bir taşıma sözleşmesinin yapıldığını ispatlayan, eşyanın taşıyan tarafından teslim alındığını veya gemiye yüklendiğini gösteren ve taşıyanın eşyayı, ancak onun ibrazı karşılığında teslimle yükümlü olduğu senettir. TTK' nun 1229. maddesine göre konişmento yükletenin beyanına göre taşıyan tarafından düzenlenecektir. 1230. vd maddelerde konişmentonun kıymetli evrak olduğu, eşyayı temsil ettiği, taşıyanı, navlunu ve eşyayı ispat eden, meşru hamiline eşyayı teslim alma hakkı veren cirosu kabil kıymetli evrak olduğu düzenlenmiştir. Konişmento kıymetli evrak olması nedeniyle taşıyanın imzasını içermesi yeterlidir. Yükletenin imzası ise isteğe bağlıdır. Kaldı ki söz konusu konişmento da alıcı imzası bulunmaması halinde de konşimento geçerli olacağından davacı vekilinin konişmentoda yazılı yetki sözleşmesinin geçerli olmadığına ilişkin istinaf sebebi yerinde değildir. Davalının yabancı bir şirket olup uyruğunda olmadığı bir devletin mahkemesinde yargılanmamak üzere sözleşme serbestisi dâhilinde tacirler ile yaptığı sözleşmelerde kararlaştırılan yetki kaydı TBK'nın 25. maddesi anlamında dürüstlük kuralına aykırı olarak değerlendirilemez. Konşimentodaki yazıların belirli bir puntoda yazılmamasının, sözleşmenin geçerliliğine etkili olmadığı kabul edilmelidir. Davacı sigorta şirketinin sigortalısını bağlayan yetki şartı halefi sıfatıyla davacı sigorta şirketini de bağlayıcı niteliktedir. Taşıma sözleşmesi, konşimentoya göre ifa edilerek yük alıcısına teslim edilmiş olup, konşimentodaki tüm şartların halefiyet yoluyla davacı açısından da bağlayıcı olduğu kabul edilmelidir. Taraflar arasında yabancılık unsuru taşıyan borç ilişkisi mevcut olup, bu ilişkiden doğan uyuşmazlıkların yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesi konusunda tarafların anlaşması mümkündür. Davada münhasır yetki veya kamu düzeni sözkonusu değildir. Konişmentonun koşullarıyla, dava dışı alıcı ve onun halefi olan davacı sigorta şirketi bağlıdır. Yetkili kılınan mahkemenin belirli olduğu, yetki sözleşmesinin taraflarının tacir olduğu, tacirler arasında TTK hükümlerinin uygulanması gerektiğinden TBK'nın 20.vd. maddelerinin haksız işlem şartlarına ilişkin hükümlerinin uygulanmasında tacirin özenli davranma borcunun da gözetilmesi gerektiği, buna göre yetki sözleşmesinin geçerlilik koşullarını taşımakta olduğu, HMK'nın 17. maddesi gereğince yetki sözleşmesinde belirlenen yetki şartının genel yetkili mahkemelerin yetkisini kaldırdığı, somut uyuşmazlıktaki gibi Türk mahkemelerinde dava açılamayacağı açıktır.Davalı yönünden taraflar arasındaki yetki şartının HMK'nın 18/2 maddesi kapsamında ve MÖHUK'un 47/1.maddesine göre geçerli olduğu, yetkili mahkemenin geçerli şekilde belirlendiği, yetki şartında öngörülebilirlik koşulunun gerçekleştiği, konişmentodaki yetki şartı yazılı, açık ve belirli olması nedeniyle geçerli olup, davanın yetki sözleşmesi gereği Marsilya Mahkemelerinde görülmesi gerekir.Açıklanan bu gerekçelerle, davacı vekilinin ileri sürdüğü istinaf nedenleri yerinde görülmediğinden, HMK'nın 353/1.b.1.maddesi uyarınca, istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki karar verilmiştir.
KARAR: Yukarıda açıklanan gerekçelerle; 1-HMK'nın 353/1.b.1 maddesi uyarınca, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, 2-Davacı tarafından yatırılan istinaf başvuru ve peşin karar harçlarının Hazineye gelir kaydına,4-Davacı tarafça yapılan kanun yolu giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,5-Gerekçeli kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğine,6-Dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine dair; HMK'nın 353/1.b.1 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, oy birliğiyle ve kesin olarak karar verildi. 03.06.2025
KANUN YOLU: HMK'nın 362/1.a maddesi uyarınca, dava konusunun miktarına göre karar kesindir.