T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
14. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2024/1076
KARAR NO: 2024/2010
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi
TARİHİ: 03.04.2024
NUMARASI: 2022/862 Esas - 2024/228 Karar
DAVA: Zayi Belgesi Verilmesi
Zayi belgesi verilmesi davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin şirketin ev tekstili alanında ve ... Mah. ... Sk. ... Apt. No:...Kağıthane/İstanbul adresinde faaliyet göstermekte olduğunu, ticari defterlerinin elektronik ortamda tutulmakta ve yevmiye defteri ve kebir defteri kayıtlarına ilişkin Gelir İdaresi Başkanlığı’nın e-Defter sistemi üzerinden düzenli olarak berat oluşturma işlemi yapıldığını, müvekkili firmanın 2020/9 dönemine ait berat oluşturan işleminin 31.12.2020 tarihinde yapıldığını, ancak Ekim dönemine ait işlemler yapılırken bilgisayarda oluşan teknik hata sebebiyle ticari defterlerin tutulduğu elektronik ortamda Eylül dönemi bilgilerinin silindiği ve bu sebeple 2020/10 (Ekim) dönemine devir işlemi yapılamadığının fark edildiğini, bu sebeple Eylül 2020 dönemine ilişkin kayıtların sisteme yeniden yüklenebilmesi için 03.02.2021 tarihli ... evrak kayıt numaralı dilekçe ile e-Defter beratlarının GİB sistemi üzerinden silinmesi talebinin İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’na iletildiğini, Gelir İdaresi Başkanlığı İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı Gelir Kanunları Usul Grup Müdürlüğü’nün 26.10.2021 tarihli E-11395140-105 [VUK-3-97] – ... sayılı “e-Defter beratlarının yeniden yüklenebilmesi için mevcut sistem kayıtlarının silinmesi talebi” konulu yazısı ile “…Bu kapsamda anılan mükellef tarafından uyumlu yazılım hizmeti almış oldukları firmadan (... San. ve Tic. Ltd. Şti.) yevmiye takip kontrolü kuralının, olaya münhasır olmak üzere kaldırılmasının talep edilmesi, söz konusu kontrol pasifize edildikten sonra 2020/Ekim dönemi e-Defterinin olması gereken yevmiye numarasından başlatılarak oluşturulması ve berat dosyasının sisteme yüklenmesi mümkün bulunmaktadır…” şeklinde bilgi verildiğini, yazı üzerine ... yazılım firması ile iritibata geçildiğini ancak yazılım firmasından da olumsuz sonuç alındığını, müvekkili şirket tarafından 2020/9 dönemine ait yevmiye defteri ve kebir defterinin zayi olduğu hususunun 17.11.2021 tarihinde servis raporu ile kesinleştiğini ileri sürerek 2020/Eylül dönemine ait yevmiye defteri ve kebir defterinin zayi olduğuna dair taraflarına zayi belgesi verilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "... Davacı şirket e-defter kayıtlarının tutulduğu bilgisayar üzerinde yapılan incelemede; Davacı şirkete ait Eylül 2020 dönemlerine ait e-defter dosyalarının tam ve olması gerektiği şekilde mevcut olmadığı, Eylül 2020 dönemi e-defter dosyalarında eksikliklerin bulunmasının erişilemeyen dosyaların silinmiş olabileceği şeklinde değerlendirildiği, silinmiş olan dosyaların geri getirilmesine ilişkin olarak veri kurtarma işlemi yapıldığı hususunun davacı tarafça kanıtlanamadığı..." gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle; 17.11.2021 tarihinde alınan servis raporu ile ticari defterlerin zayi olduğu hususu öğrenildiğini, akabinde 29.11.2021 tarihinde tarafımızca ilk derece mahkemesi nezdinde dava ikame edildiğini, görüleceği üzere, müvekkilinin 2020/9 dönemine ait ticari defterlerin kurtarılması adına öncelikle İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığına başvurduğunu, gelen yazı cevabı doğrultusunda ise entegratör firma ... San. Ve Tic. Ltd. Şti. ile iletişime geçildiğini ve silinmiş dosyaların geri getirilmesine dolayısıyla veri kurtarmaya ilişkin gerekli tüm işlemler yapıldığını, buna rağmen verilen red kararı, dosyamızın ilk derece mahkemesi tarafından incelenmediğini ortaya koyduğunu, İlk derece mahkemesi bozma ilamına yani İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi 2022/1344 E. 2022/1420 K. 03.11.2022 T.ilamına uymadığını, zira bozma ilamında; dosyanın bir bilişim uzmanına ve mali müşavire tevdi edilmesi gerektiğini belirttiğini, ancak mahkemece dosyanın daha dar inceleme alanı olan bilgisayar mühendisine verildiğini, ayrıca mali müşavir tarafından hiç bir inceleme yapılmadığını, raporda tek bir kanaati dahi yer almadığını, Aksini kabul etmemekle birlikte, müvekkilinin basiretli tacir olmadığına yönelik tek bir ibare de dosyada yer alamadığını, müvekkili şirketin kanundan ve teamülden doğan tüm yükümlülüklerini yerine getirdiğini başkanlık sistemine uyumlu yazılım firmasından yardım almasından ve zayi olduğunun tespiti talep edilen dönemin EDGT’de ( elektronik defter genel tebliği ) belirtilen şekilde birincil kopyasının sisteme yüklenmiş olmasından belli olduğunu, Bu aşamada müvekkili şirketin defter kayıtlarını yedeklemediğinden yahut yeterli özeni göstermeden muhafaza ettiğinden bahsedilemeyeceğini, söz konusu olayda da mükellef müvekkili tarafından gerekli yedeklemelerin uyumlu yazılım firmasına ve e-Defter sistemine yapıldığının nizasız olduğunu, Somutlaştırılmayan gerekçe ile verilen kararın kabulünün mümkün olmadığını, nitekim Yargıtay kararlarının da bu yönde olduğunu, istinaf edilen ilamda, uyuşmazlık konusunda hiç bir araştırma yapılmamış ve kitabi bilgilerle direkt karar oluşturulma yoluna gidildiğini, neticeten eksik incelemeler neticesinde ilk derece mahkemesince karar verildiğini, Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne, karar verilmesini istemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE Dava, hukuki niteliği itibariyle, TTK'nın 82/7 hükmü uyarınca zayi belgesi verilmesi talebine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekili tarfından, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurulmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355.maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf başvuru nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. İlk derece mahkemesince davanın reddine dair verilen 30.03.2022 tarihli, 2021/773 E. - 2022/264 K.sayılı kararın, Dairemizin 2022/1344 E. - 2022/1420 K.sayılı, 03.11.2022 tarihli kararıyla, mahkemece eksik inceleme yapıldığı gerekçesiyle HMK'nın 353/1.a.6.maddesi uyarınca kaldırılmasına karar verilmesi üzerine, ilk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda, eldeki istinaf konu kararla, davacı şirketin e-defter kayıtlarının tutulduğu bilgisayar üzerinde yapılan incelemede davacı şirkete ait Eylül 2021 dönemine ilişkin e-defter dosyalarının tam ve olması gerektiği şekilde mevcut olmadığı, anılan dönem e-defter dosyalarında eksikliklerin bulunmasının, erişilemeyen dosyaların silinmesinden kaynaklı olabileceğinin değerlendirildiği, silinmiş olan dosyaların geri getirilmesine ilişkin olarak veri kurtarma işlemi yapıldığı hususunun davacı tarafça kanıtlanamadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verildiği, eldeki istinaf incelemesinin konusunun bu son karar olduğu anlaşılmaktadır. Davacı vekili, dava dilekçesine ekli olarak Gelir İdaresi Başkanlığının 26.10.2021 tarihli cevabi yazısını sunmuştur. Bu yazıda, Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra no.1)'de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ, (Sıra no.3)'ün 7.maddesinden bahsedilmiş, GİB tarafından yapılan sistem kontrolünde davacı şirketin 2020/09 dönemi e-defter beratlarının 31.12.2021 tarihinde sisteme yüklendiği ancak söz konusu dönem e-defter ve berat dosyalarının ikincil kopyalarının sisteme yüklenmediğinin anlaşıldığı; e-defter uygulamasında 2020/Ekim dönemi beratlarının yüklenebilmesi için bir önceki dönem olan 2020/Eylül berat dosyalarının yüklenmiş olması yeterli olup, 2020/Ekim ve müteakip dönem beratlarının yüklenmesi önünde herhangi bir engelin bulunmadığı, bu kapsamda davacı tarafından uyumlu yazılım hizmeti aldıkları firma olan ... San ve Tic Ltd Şti tarafından yevmiye takip kontrolü kuralının, olaya münhasır olmak üzere kaldırılmasının talep edilmesi, söz konusu kontrol pasifize edildikten sonra 2020/Ekim dönemi e-defterinin olması gereken yevmiye numarasından başlatılarak oluşturulması ve berat dosyasının sisteme yüklenmesinin mümkün olduğu belirtilmiş; ayrıca, anılan Tebliğ uyarınca davacının, silinen 2020/09 dönemi e-defterleri için öncelikli ticari işletmesinin bulunduğu yerdeki yetkili mahkemeye zayi belgesi verilmesi için başvuruda bulunması gerektiği, zayi belgesinin temininden sonra bu belge ve özel amaçlı YMM raporuyla birlikte Başkanlığa başvurması hâlinde zayi olan e-defterlerin yeniden oluşturulabilmesi talebinin değerlendirileceği belirtilmiştir. Bu yazı üzerine üzerine davacı tarafından ... Firmasından servis talep edildiği, gönderilen servis tarafından 17.11.2021 tarihli servis raporunun düzenlendiği anlaşılmaktadır. Bu raporda davacının şikayetinin ... programı defter uygulamasında Ekim/2020 defterlerini verirken, önceki dönem beratlarına ulaşılamadığı şeklinde hata bilgisi aldıkları, yapılan servis incelemesi sonucunda, önceki dönem yani Eylül/2020 defterleri xml dosyalarının ve beratlarının sistemde bulunması gereken klasörde olmadığının görüldüğü, yedekler istendiğinde ise yedeklerde de gereken dosyaların olmadığının görüldüğü, ... Yazılım firması tarafından verilen uzak erişim desteğinde de sorunun kaynağının aynı sebepler olduğunun doğrulandığı, kayıp olan defter kayıtlarının dönem dışında kalması nedeniyle GİB ile temasa geçilerek defter portalından Eylül/2020 beratlarının kaldırılarak Eylül/2020 defterlerinin yeniden sağlanması için iletişime geçildiği anlaşılmaktadır. Dairemizce verilen kaldırma kararından sonra kaldırma gerekçesinde belirtilen bilgilerin gönderilmesi için ilk derece mahkemesince GİB Uygulama ve Veri Yönetimi Daire Başkanlığına yazılan müzekkereye verilen 03.10.2022 tarihli cevabi yazıda, yukarıda anılan Tebliğden bahsedilmiş ve Ocak/2020 döneminden başlamak üzere müteakip dönemlerin e-defter ve beratlarının ikincil kopyalarının saklanmak üzere Başkanlığa gönderildiği, 2020/Ocak ayı ve müteakip dönemler e-defter ve berat dosyaların ikincil kopyalarının hali hazırda sadece GİB Bilgi İşlem Sistemlerinde muhafaza edilmekte olup, ikincil kopyaların saklanması hususunda özel entegratörlere yetki verilmediği ancak bu durumun mükellefin e-defter ve berat dosyalarını muhafaza ve ibraz sorumluluğu ortadan kaldırmadığı, GİB sisteminin kontrolünde davacı mükellefin 01.01.2017 tarihinde e-defter uygulamasına dahil olduğu, yazı tarihi itibariyle en son 2023/05 dönemine ait beratların yüklendiği, 2020 yılından itibaren 2020/09 dönemi dışındaki bütün e-defterlerin ise ikincil kopya olarak sisteme aktarıldığının görüldüğü belirtilmiştir. GİB Uygulama ve Veri Yönetimi Daire Başkanlığının yukarıda alınan 03.10.2022 tarihli yazısından anlaşılacağı üzere, defter kayıtlarının yedeklerinin GİB bünyesinde tutulduğu, özel entegratörlere böyle bir yükümlülük verilmediği anlaşılmaktadır. Yine aynı yazı içeriğinden, eldeki davaya konu 2020/09 dönemi defter kayıt yedeklerinin GİB sisteminde mevcut olmadığı anlaşılmaktadır. İlk derece mahkemesince, davacının kayıtları ve bilgisayarı üzerinde inceleme yapılarak düzenlenen 11.03.2024 tarihli raporda; davacı şirkete ait Eylül/2020 dönemlerine ait e-defter dosyalarının tam ve olması gerektiği şekilde mevcut olmadığı, anılan döneme ilişkin e-defter dosyalarında eksikliklerin bulunmasının erişilemeyen dosyaların silinmiş olabileceği şeklinde değerlendirildiği belirtildikten sonra, silinmiş olan dosyaların geri getirilmesine ilişkin olarak bir veri kurtarma işlemi yapılıp yapılmadığı hususunda dava dosyasında bir bilgi yer almadığı belirtilmiştir. Mahkemece de rapordaki bu tespit yani veri kurtarma yapıldığına dair bir kanıt bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır. HMK'nın 282. maddesi uyarınca bilirkişi raporlarındaki tespitler mahkemece serbestçe değerlendirilir. Bilirkişi raporları takdiri delil olup bilirkişinin vardığı hukuki sonuç mahkemeyi bağlamaz. Bilirkişiler tarafından davacı kayıtları ve bilgisayarı üzerinde yapılan incelemede 2020/Eylül dönemine ilişkin e-defter berat ve kayıtlarına ulaşılamadığı, bu kayıtların sistemden silindiği tespiti yapılmıştır. Her ne kadar bilirkişiler davacı tarafından bir veri kurtarma çalışması yapıldığının kanıtlanmadığı ve yapıldığına dair dosyada delil bulunmadığı yönünde görüş belirtmişse de entegratör kuruluşun gönderdiği servis tarafından düzenlenen 17.11.2021 tarihli servis raporunda, bu çalışmanın yapıldığı, yedeklere ulaşılamadığı, entegratör firma olan ... Yazılım'ın uzaktan erişim desteği ile de sorunun giderilemediği açıkça belirtilmektedir. Bu durumda tüm dosya kapsamından davacı tarafından sisteme yüklenen 2020/09 dönemi e-defter kayıtlarının sistemsel nedenlerle silindiği, bu kayıtlara ulaşılmasının mümkün olmadığı, GİB bünyesinde de kayıt yedeklerinin mevcut olmadığı anlaşılmakla, davacı şirketin 2020/09 dönemi ticari defterlerinin zayi olduğunun kabulü gerekir. Zayi olayının meydana gelmesinde davacının bir kusuru olduğuna dair herhangi bir kanıt mevcut olmadığından, muhafaza kusurunun bulunmadığı sonucuna varılmalıdır. Bu nedenlerle ilk derece mahkemesince davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken, reddine karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı bulunmuş, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne karar vermek gerekmiştir. Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.b.2. maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılarak, davanın esası hakkında Dairemizce yeniden karar verilmesine ve neticede davanın kabulüne dair aşağıdaki karar verilmiştir.
KARAR: Yukarıda açıklanan gerekçelerle; Davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüyle, HMK'nın 353/1.b.2 hükmü uyarınca ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılmasına, davanın esası hakkında Dairemizce yeniden karar verilmesine, bu doğrultuda; 1-TTK'nın 82/7.maddesi uyarınca davanın kabulüyle, davacı şirketin e- defter şeklinde tutulan 2020/Eylül dönemine ait yevmiye defteri ve kebir defterinin zayi olduğuna dair zayi belgesi verilmesine,2-Alınması gerekli 427,60 TL harçtan, peşin alınmış olan 59,30 TL'nin mahsubu ile 368,30 TL harcın davacıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına, 3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına, 4-İstinaf aşamasındaki harç ve yargılama giderleri bakımından; a-Davacı tarafından yatırılan istinaf başvuru harcının Hazineye gelir kaydına; davacı tarafından yatırılan 1.169,40 TL istinaf karar harcının, talebi halinde, ilk derece mahkemesince davacıya iadesine, b-Davacı tarafından yapılan kanun yolu giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına, 5-Gerekçeli kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğine, 6-Dosyanın, kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine dair; HMK'nın 353/1.b.2 maddesi uyarınca dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, 26.12.2024 tarihinde, oy birliğiyle ve kesin olarak karar verildi.