T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
14. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2022/914
KARAR NO : 2025/1514
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL ANADOLU 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 10/02/2022
NUMARASI : 2019/10 2022/122
DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit- Alacak (Satım Sözleşmesi Kaynaklı)
Taraflar arasındaki davanın ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın kısmen kabulüne dair verilen karara karşı, davacılar vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ
Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; 18.05.2019 tarihinde davalı ile bir adet ... model forklift aracın satışı konusunda anlaşmaya varıldığını, anlaşma gereğinca keşidecisi ... olan ... Bankası Laleli Şubesine ait ... nolu 20.000.00 TL bedelli çek ile 7.000.00.TL nakit verildiğini, satın alınan forkliftin araca yüklenerek çalışma alanına getirildiğini, ancak forkliftin çalışmasına rağmen, indirme bindirme kısmının çalışmadığının tespit edildiğini, satılandaki ayıp ve arızanın davalı şirketin yetkilisine bildirildiğini, şirket yetkilisinin talebi ile forkliftin araca yüklenerek 19.05.2019 tarihinde davalının işyerine götürdüğünü, aradan üç ay geçmesine rağmen davalının forklifti iade etmediğini, satış bedeli olarak verilen 20.000.00 TL tutarındaki çekin keşide tarihinin 10.092019 olduğunu, forkliftin yaklaşık üç ay kullanılmaması nedeniyle önemli miktarda kira bedeli ödediğini ileri sürerek, tazminat hakları saklı kalmak üzere davalıya verilen ... Bankasına ait 10.09.2019 keşide tarihli ... seri numaralı 20.000.00 TL bedelli çek nedeniyle davacıların borçlu olmadığının tespitine, davalı şirketin 18.05.2019 tarihli sözleşmedeki edimlerini yerine getirmemesi nedeniyle senedin ödenmesini engeller mahiyette ihtiyati tedbir kararı verilmesine, davacının satım nedeniyle ödediği 7.000.00 TL'nin davalıdan tamsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davalı, davaya cevap vermemiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ
İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "... Dava, 2004 Sayılı İİK'nın 72. maddesine göre Ayıplı mal nedeniyle Menfi Tespit/İstirdat (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan) istemine ilişkindir. Basit yargılama usulüne tabi işbu davada mahkememizce dilekçeler aşaması tamamlanmış ve usulüne uygun olarak yapılan davet sonucunda duruşma açılarak ön inceleme duruşması icra edilmiş, uyuşmazlık belirlenmiş ve vaki davete karşın davacının beyanına göre tarafların sulh olmak istememeleri üzerine tahkikata geçilerek tahkikat işlemleri yerine getirilmiş ve karar duruşmasına katılan davacılar vekilinin son sözleri dinlenerek aşağıdaki hüküm sonucuna ulaşılmıştır. Yukarıda yapılan açıklamalar, toplanan deliller ve yapılan yargılama ışığında somut olaya bakıldığında; öncelikle duruşmadaki beyanlardan da görüleceği üzere davacıların baba ve oğul oldukları ve birlikte çalıştıkları için sözleşmede taraf olmamasına rağmen oğul ...'da davacı gösterildiğinden işbu davacı yönünden aktif husumet yokluğundan davanın reddine karar verilmesi gerekmiştir. Dolayısıyla bundan sonra yapılacak açıklamalar davacı ... ve davalı şirkete yönelik olacaktır. Bu kapsamda olayda taraflar arasında dosyaya mübrez satış servis formu başlıklı 18/05/2019 tarihli satış sözleşmesi ile TCM olarak bilinen bir adet forklif alındığı ve karşılığında 7.000,00 TL nakit ve sözleşmede geçen bilgiler ve toplanan deliller ile açık seçik anlaşılan ... Bankası Şehzadebaşı şubesine ait, Keşidecisi ..., lehtar/cirantası ..., İstanbul-10/09/2019 keşide yer ve tarihli 20.000,00 TL bedelli, ... seri numaralı çekin verildiği ortadadır. Bundan sonra tanık beyanlarından, uyulmayan isticvap davetinden ve hasılı dosya kapsamından yine açıkça anlaşıldığı üzere davacı ... malın ayıplı çıkması nedeniyle sözleşmeden dönmüş ve satışa konu forklifti iade etmiştir. Böylece davacının 6098 sayılı TBK'nın 219 vd. maddelerinde düzenlenen ayıba karşı tekeffül hükümlerine göre davacının sözleşmeden dönme ve ödediği bedeli geri isteyebileceği konusu da sabittir. Ancak davacı her ne kadar çek dolayısıyla borçlu olmadığının tespiti ve istirdat talep etmiş olsa da söz konusu çekte davacı ...'ın lehtar/ciranta olduğu, çekin İstanbul 22.İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasından işleme konulduğu ve borcun ... tarafından ödendiği anlaşılmakla birlikte çek üzerinde davalı şirketin yer almadığı, çekin dava dışı ... tarafından ciro yoluyla alındığı, işbu kişinin davanın tarafı olmadığından ve kötü niyetli olarak çeki iktisap ettiği iddia ve ispat edilmediğinden çek bedeline ilişkin davanın istirdat davası olarak görülüp sonuçlandırılması mümkün görülmemiştir. Binaenalehy, 6100 sayılı HMK'nın 106 ve 2004 Sayılı İİK'nın 72/1 maddeleri gereğince; davacı ...'ın '... Bankası Şehzadebaşı şubesine ait, Keşidecisi ..., lehtar/cirantası ..., İstanbul-10/09/2019 keşide yer ve tarihli 20.000,00 TL bedelli, ... seri numaralı çekten' dolayı borçlu olmadığının tespitine ve 7.000,00 TL'nin davalıdan istirdadına..." gerekçesiyle, davacı ...'ın davada taraf sıfatı bulunmadığından davacı ...'ın davasının usulden reddine; davacı ...'ın davasının kabulü ile davacının ... Bankası Şehzadebaşı şubesine ait, keşidecisi ..., lehtar/cirantası ... olan 10.09.2019 keşide tarihli 20.000,00 TL bedelli, ... seri numaralı çekten dolayı davalıya borçlu olmadığının tespitine, TBK'nın 77 vd maddeleri gereğince 7.000,00 TL'nin davalıdan istirdadı ile davacıya verilmesine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacılar vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ
Davacılar vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle;Mahkemece ... yönünden davanın usulden reddine karar verilmesinin hatalı olduğunu, zira ... hakkında icra takibi yapıldığını, bu kişinin de çekte ciranta olduğunu, Mahkemece ... yönünden davaya konu çek nedeniyle menfi tespit kararı verilmesine rağmen, istirdat talebi yönünden karar verilmediğini, çek nedeniyle .başlatılan takipte 20.660 TL ödenip bu miktarın istirdadının istendiğini, mahkemece sadece 7.000 TL'nin istirdadına karar verildiğini, dava konusu çekin davalı şirketçe ...'e ciro edildiğini ve ... tarafından başlatılan icra takibine davacılar tarafından yetki itirazı yapıldığını, İstanbul 22. İcra Müdürlüğünün ... Esassına kayıt edildiğini, bundan sonra davacılar ... ve ...'ın ihtiyati haciz miktarı ile ilam vekalet ücreti olarak alacaklısı ... olan İstanbul 22. İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasına 21.10.2020 tarihinde 20.660 TL ödendiğini, bu nedenle mahkemece hüküm altına alınan 7.000 TL istirdat kararının, müvekkillerince yapılan ödeme tutarı olan 20.660 TL olarak düzeltilmesi gerektiğini, Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve ... yönünden de menfi tespit talebinin kabulüne, alacak talebinin tam kabulüne karar verilmesini istemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE
Dava, satım sözleşmesi nedeniyle verilen çekin bedelsiz kalması nedeniyle menfi tespit ve satım nedeniyle ödenen 7.000 TL'nin tahsili istemlerine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın kısmen kabulüne karar verilmiş; bu karara karşı, davacılar vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Davacılar vekili, davacılar ile davalı arasında forklift satışına ilişkin bir satım sözleşmesi bulunduğunu, bu sözleşme kapsamında 18.05.2018 tarihinde davalıya 7.000 TL ödendiği gibi, dava konusu edilen ... nolu 18.08.2019 keşide tarihli 20.000 TL bedelli çekin verildiğini, ancak arızalanması nedeniyle makinenin iade edildiğini belirterek menfi tespit ve yapılan ödemenin istirdadı talebiyle eldeki davayı açmıştır. Davalı, davaya cevap vermeyerek HMK'nın 128. maddesi gereğince davada ileri sürülen tüm maddi vakıaları inkâr etmiştir. Mahkemece taraflar arasındaki satım sözleşmesi ilişkisi sabit görülmüş, davacıların satın aldığı forklift için 7.000 TL natik ödeme yaptıkları ve İstanbul 22. İcra Müdürlüğünün ... Esasında kayıtlı çeki verdikleri kabul edilmiştir. Bu çekin takip dosyasında tahsil edildiği mahkemece da kabul edilmiştir. Mahkemenin bu tespitine rağmen davacı ... yönünden davanın usulden reddine, ... yönünden menfi tespit kararı ile 7.000 TL'nin davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine karar verilmiştir. Davalı tarafından ilk derece mahkemesi kararının istinaf edilmemesi nedeniyle mahkemece tespit edilen vakıa ve olgular kesinleşmiştir. Bu nedenle Dairemizce çekin hukuki mahiyetine ve çekin kural olarak bir ödeme vasıtası olduğuna ve muaccel bir borç için verileceği düzenlemeleriyle bağlı kalmaksızın, somut olayda tespit edilip kesinleşen maddi vakıalara göre değerlendirme yapılacaktır. Davacı tarafından sunulan belgelere göre, davalı tarafından ... ve ...'a bir adet makine satılmıştır. Bu satım karşılığı 7.000 TL nakit alınmış ve 18.08.2019 tarihli, ... seri numaralı çek teslim edilmiştir. 18.05.2019 tarihli satım sözleşmesinde satılan aracın nitelikleri de belirlenmiştir. Dosya içerisinde bulunan İstanbul 22. İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasının incelenmesinde; sözleşme konusu olunan 10.09.2019 keşide tarihli ... Bankası Şehzadebaşı Şubesine ait ... seri numaralı, 20.000 TL bedelli ve keşidecisi ... olan çekin, ... emrine düzenlendiği anlaşılmıştır. Çekteki ilk ciro ... ... ve Su Dağıtım- ...'a ait olup çek bu kişinin cirosuyla ... tarafından iktisap edilmiş, onun da cirosuyla ... çeki iktisap etmiştir. Son ciranta tarafından ibraz edilen çekin bu dava dosyasındaki ihtiyati tedbir nedeniyle ödenmediği anlaşılmıştır. Görüldüğü gibi sözleşmede davacı ...'ın adı bulunduğu gibi, çekte de bu davacı lehtar olarak yer almaktadır. Çekte diğer davacının ismi yer almamaktadır. Çekteki ilk ciro lehtarın cirosu olup, bu ciro beyaz cirodur. Bu nedenle sonraki cirantaların iktisabı korunmalıdır. Çekte davalı şirketin cirosu bulunmaması nedeniyle, istirdat talebi reddedilmiş ise de davacı tarafından ibraz edilen sözleşme uyarınca bu çekin, davacılar tarafından davalıya verildiği sabittir. TTK'nın 684 vd. maddelerine göre ciro beyaz ciro ise hamil, ciroyu kendi adına veya diğer bir kişi adına doldurabileceği gibi, poliçeyi hiç ciro etmeden mevcut hâliyle devredebilir, yeniden beyaz olarak veya diğer belirli bir kişiye tekrar ciro edebilir. Belirtilen yasa hükmüne göre lehtar ... tarafından beyaz ciro ile devredilen ve taraflar arasında imzalandığı anlaşılan ve dava dilekçesine ekli satım sözleşmesine göre davalıya teslim edilen çekin, tekrar beyaz ciro ile sonraki hamile verildiği kabul edilmelidir. Bu durumda ...'ın hem sözleşmede, hem çekte, hem de takipte taraf ve borçlu olması nedeniyle bu kişi yönünden de davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken, reddine karar verilmesi doğru olmadığından, bu yöne ilişkin istinaf başvurusu yerinde görülmüştür.Diğer yandan, dava konusu edilen çekin takip dosyasına konu edildiği ve İstanbul 22. İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasında 21.10.2020 tarihinde ... tarafından 20.000 TL, 21.10.2020 tarihinde 606 TL ödendiği anlaşılmaktadır. Bu durumda anılan davacının takip ve çek borçlusu olarak yaptığı ödeme nedeniyle menfi tespit talep etmesine rağmen, dava tarihi olan 03.09.2019'den sonra çek bedelinin ve takip masraflarının icra dosyasına 20.660 TL olarak ... tarafından ödendiği, dava sırasında çekin ödenmesi nedeniyle davanın istirdat davasına dönüştüğü anlaşılmaktadır. Zira İİK'nın 72/6. maddesi hükmüne göre borçlu, dava konusu borcu ödemek zorunda kalmış olursa, menfi tespit davası yasa gereği kendiliğinden istirdat davasına dönüşür ve davaya istirdat davası olarak devam edilir. Buna göre menfi tespit davasının devamı sırasında borcun herhangi bir nedenle ödendiği iddiası üzerine mahkemece bu iddia araştırılıp ödemenin kanıtlanması hâlinde, talep olmasa dahi dava kendiliğinden istirdat davasına dönüştüğünden, menfi tespit davasına istirdat davası olarak devam edilmelidir. Bu nedenle somut olayda mahkemece, davacıların dava konusu çek nedeniyle borçlu olmadıklarının tespiti talebi yönünden, çek bedelinin ödenmesi sebebiyle davanın istirdat davasına dönüştüğü kabul edilerek ödenen miktarın istirdadı suretiyle davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken, hatalı gerekçe ile davalı ...'ın davasının reddine ve istirdada dönüşen talebin hatalı gerekçe ile dikkate alınmaksızın karar verilmesi usule aykırı olmuştur. Ancak bu durumun düzeltilmesi için yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç bulunmadığından, davacılar vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak uyuşmazlığın esası hakkında Dairemizce yeniden hüküm kurulmasına karar vermek gerekmiştir.Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.b.2. maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, davacılar vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının düzeltilmek üzere kaldırılmasına, davanın esası hakkında Dairemizce yeniden karar verilmesine ve yukarıda açıklanan gerekçeyle davanın kabulüne dair aşağıdaki hüküm verilmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan gerekçelerle;
Davacılar vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1.b.2 hükmü uyarınca kabulü ile ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının düzeltilmek üzere kaldırılmasına, davanın esası hakkında Dairemizce yeniden karar verilmesine, bu doğrultuda; Davanın kabulü ile ... Bankası Şehzadebaşı Şubesine ait, keşidecisi ... olan ve ... emrine düzenlenen, düzenleme yeri İstanbul olan ve 10.09.2019 keşide tarihli, 20.000,00 TL bedelli, ... seri numaralı çek nedeniyle davalıya borçlu olmadıkları anlaşılmakla, menfi tespit talebine konu bu çekin İstanbul 22. İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasında 21.10.2010 tarihinde davacı ... tarafından ödenmesi nedeniyle İİK'nın 72/son hükmü uyarınca dava istirdat davasına dönüştüğünden; istirdat davası niteliğiyle davanın kabulü ile icra dosyasına ödenen toplam 26.606 TL'nin, ödeme tarihi olan 21.10.2020 tarihinden itibaren işleyecek ve 3095 sayılı Kanun'un 2/2. maddesine göre avans esasına göre hesaplanacak temerrüt faiziyle birlikte davalıdan alınıp davacı ...'a verilmesine, 2) Satım sözleşmesi nedeniyle davacıların davalıya ödedikleri 7.000,00 TL'nin davalıdan alınarak davacılara verilmesine, 4) Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 1.844,37 TL karar ve ilam harcından, peşin alınan 461,10 TL harcın mahsubuyla bakiye 1.428,35 TL harcın davalıdan tahsiline, Hazineye gelir kaydına,5) Davacılar tarafından yapılan 44,40 TL başvuru harcı, 461,10 TL peşin harç ve 181,60 TL posta masrafı olmak üzere toplam 596,30 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacılara verilmesine, 6) Davacılar kendilerini vekille temsil ettirdiklerinden, karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca hesaplanan 27.000,00 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacılara verilmesine, 7) HMK'nın 333. maddesi gereğince, artan gider ve delil avansları bakiyelerinin yatıran taraflara iadesine,8)İstinaf aşamasındaki harç ve yargılama giderleri yönünden:a-Davacılar tarafından yatırılan istinaf başvuru harcının Hazineye gelir kaydına; davacı tarafından yatırılan istinaf peşin karar harcının ise karar kesinleştiğinde ve talep hâlinde, davacıya iadesine,b-Davacılar tarafından harcanan 220,70 TL başvuru harcı gideri ile 60,00 TL posta gideri olmak üzere toplam 280,70 TL kanun yolu giderinin davalıdan alınarak davacılara verilmesine,10-Gerekçeli kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğine,11-Dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine dair;HMK'nın 353/1.b.2. maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, oy birliğiyle ve kesin olarak karar verildi. 26.09.2025
KANUN YOLU : HMK'nın 362/1.a maddesi uyarınca, dava konusunun miktarına göre karar kesindir.