T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
16. HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
DOSYA NO: 2023/900 Esas
KARAR NO: 2024/250
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 10/04/2023
NUMARASI: 2022/455E, 2023/319K.
DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit
KARAR TARİHİ: 06/02/2024
İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. Maddesi gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ DAVA: Davacı vekili; müvekkilinin aralarında akdettikleri protokole istinaden ... Etiler şubesi hesabına ait 27.10.2017 tarihli 29.000 bedelli ... seri no.lu hatır çeki düzenleyerek dava dışı ... verdiğini, protokolde ...'in bu hatır çeklerini müvekkili aleyhine takip başlatabilecek kişi veya kurumlara temlik ya da ciro etmeyeceğini taahhüt ettiğini, ancak daha sonra çekin dava dışı ... Tic.Ltd.Şti'ne ciroladığı, o şirket tarafından da davalıya ciro yoluyla temlik edildiğinin hakkında alınan ihtiyati haciz kararına istinaden başlatılan İstanbul .... İcra Müdürlüğünün ... Esas takip dosyasından yapılan tebligatla öğrenildiğini, bunun üzerine ... hakkında şikayetçi olduğunu ve başlatılan soruşturmada adıgeçenin protokolü ve çeklerin hatır çeki olduğunu kabul ettiğini, bu nedenle çekin baştan itibaren bedelsiz olduğunu, ayrıca çek lehdarı ... ile ciranta şirket arasında ticari bir ilişki, gerçek bir mal alışverişi bulunmadığını, factoring ilişkisine esas alınan şirket faturasında isim-imza bile bulunmadığını, ... Ltd.Şti'nin faaliyette bulunan bir firma da olmadığını, nitekim başka bir çeke ilişkin İstanbul ....İM ... E takip dosyasında şirket adresinde yapılan hacizde adreste 2011'den beri başka bir şirketin bulunduğunun tespit edildiğini, lehdar ile ciranta arasında gerçek bir alım satım ilişkisi bulunmadığından çekin davalı factoring şirketince devralınması ve takibe konmasının 6361 sayılı Kanuna ve ilgili yönetmeliğine açıkça aykırı olduğunu, 6361 sayılı Kanunun 9/2. Maddesi, madde gerekçesi ve ilgili yönetmelik gereği factoring şirketlerinin kambiyo senedine dayalı olsa bile bir mal ve hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir almasının veya tahsilini üstlenmesinin yasak olduğunu belirterek, öncelikle tedbir kararıyla takibin durdurulmasına, devamında müvekkilinin çeke dayalı takipte davalıya borçlu olmadığının tespitine, davalının %20 kötüniyet tazminatına mahkum edilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:Davalı vekili, müvekkilinin takip ve dava konusu çeki 6361 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliğe uygun şekilde devraldığı fatura nedeniyle, fatura alacaklısı ile müvekkili arasında akdedilen factoring sözleşmesi kapsamında sağlanan fayda nedeniyle ciro yoluyla temlik aldığını, 6361 sayılı Kanunun 9/3 maddesi uyarınca bir kambiyo senedinin ciro yoluyla factoring şirketine devri halinde, kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişinin, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def'ileri, factoring şirketi kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olmadıkça factoring şirketine karşı ileri süremeyeceğini, davacı ile çek lehdarı arasındaki hatır çeki iddiasının muhatabının müvekkili olmadığını, davanın bu nedenle husumetten reddi gerektiğini, müvekkilinin çeki davacı zararına hareket ederek kötüniyetle almış olmadığını, davacının takip tarihinden sonra dava açmak için 8 ay beklediğini ve davada hatır çeki verdiğini iddia ettiği lehdara karşı dava açmamış olduğunu, sunulan protokolün her zaman düzenlenebilir nitelikte bir belge olduğunu ileri sürerek, karşılıksız çıkan çek nedeniyle yasal takip hakkını kullanan müvekkiline karşı açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİNİN İLK KARARI:-İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 19/07/2019 tarih, 2018/711 E - 2019/630 K. sayılı kararında; "Sonuç itibariyle factoring sözleşmesi dayanağı fatura tarihi itibariyle dava dışı ciranta şirket faal mükellefiyeti olan bir şirket olup, vergi idaresinin yaptığı tespitleri davalı factoring şirketinin yapması beklenemez. Bu nedenle 6361 sayılı Kanunun 9/2. Maddesine uygun şekilde devraldığı alacak nedeniyle temlik aldığı çeki bile bile davacı keşideci zararına hareket ederek temlik aldığının ispatlandığından bahsedilemez. Kaldı ki davalı vekilinin cevap dilekçesinde ileri sürdüğü gibi davacı keşidecinin takipten 8 ay sonra bu davayı açması ve kötüniyetli olduğunu ileri sürdüğü lehdara ve ciranta şirkete karşı hiç dava açmamış olması da hayatın olağan akışına aykırıdır.Sonuç itibariyle davacı factoring ilişkisinde taraf olmadığından uygulanması gereken 6361 sayılı Kanunun 9/3 maddesindeki koşullar ispatlanamadığı" gerekçesiyle davanın reddine, bu nedenle davacının kötüniyet tazminatı talebinin de reddine, ayrıca davalı vekilinin ihtiyati tedbir kararına itiraz etmiş olduğu gözetilerek hükmün infazında tereddüt oluşmaması amacıyla ve İİK md.72/4 hükmü gereği, mahkemenin 25.02.2019 tarihli ihtiyati tedbir kabul ara kararının da kaldırılmasına şeklinde karar verilmiştir.
DAİREMİZİN KARARI:Dairemizin 2020/727 Esas, 2022/987 karar sayılı ilamı ile; "....Dava, İİK 72.maddesi uyarınca icra takibinden sonra açılan menfi tespit davasıdır. Davalı faktoring şirketi tarafından davacı ve diğer çek borçluları aleyhine dava konusu çeke dayalı olarak icra takibi başlatıldığı anlaşılmaktadır. Takip ve dava konusu çekin keşidecisi davacı, lehtarı dava dışı ..., sonraki cirantası ... Ltd.Şti, hamili ise davalıdır. Davalı tarafından dosyaya sunulan delillerin incelenmesinde, 27/07/2017 tarihli alacak bildirim formuyla 25/07/2017 tarihli faturanın davalıya temlik edildiği anlaşılmaktadır. Davacı taraf söz konusu faturanın sahte olduğunu iddia etmiş, konuyla ilgili olarak dosyaya vergi tekniği raporunun sunulduğu anlaşılmıştır. Her ne kadar mahkemece vergi tekniği raporunun idari bir rapor olduğu, bu raporun faturanın sahteliğini ispatladığının kabul edilemeyeceği ve raporun da davacı tarafından nasıl elde edildiğinin anlaşılamadığı şeklinde gerekçeye yer verilmiş ise de, söz konusu raporun Zincirlikuyu Vergi Dairesi Müdürlüğünün mahkemeye gönderdiği ekler arasında belirtildiği görülmüştür. Öte yandan söz konusu 11/08/2017 tarihli vergi tekniği raporunun sonuç kısmında dava dışı mükellef ... Ltd.Şti nin 01/01/2016 tarihinden itibaren gerçek bir ticari faaliyetinin olmadığı, esas işinin komisyon karşılığı sahte fatura düzenleme işi olduğu, 01/01/2016 tarihinden itibaren düzenlemiş olduğu tüm faturaların sahte fatura olarak dikkate alınması gerektiği, re'sen terk tarihinin de bu raporun düzenleniş tarihi olan 11/08/2017 olarak dikkate alınması gerektiğinin belirtildiği görülmüştür. Öte yandan davalı tarafça sunulan faturanın irsaliyeli fatura olduğu belirtilmesine rağmen faturanın teslim alan ve teslim eden kısımlarında herhangi bir isim ve imzanın yer almadığı görülmüştür. 6361 Sayılı Finansal Kiralama Faktoring Ve Finansman Şirketleri Kanunun 9/2 maddesi gereğince faktoring şirketi kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde kambiyo senetlerine dayalı olsa bile bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamaz veya tahsilini üstlenemez. Ayrıca faktoring şirketleri tacir olup, basiretli davranmak durumundadırlar. Bu nedenle normal, gerçek ve tüzel kişilere göre daha fazla dikkat özen ve araştırma yükümlülükleri bulunmaktadır. Bu durumda mahkemece davalı faktoring şirketinin faktoring mevzuatı çerçevesinde kendisinden beklenen şekilde gerekli dikkat ve özeni gösterip göstermediği, ayrıca araştırma yapmış olması halinde söz konusu faturanın sahteliğini yahut gerçek bir mal satışını yansıtıp yansıtmadığını bilebilecek durumda olup olmadığı, ayrıca faturanın irsaliyeli olmasına rağmen teslim alan ve teslim eden kısımlarının isim ve imza içermemesinin bu husustaki özen ve araştırma yükümlülüğüne etkisinin ne olacağı hususları ile dosyada bulunan vergi tekniği raporu ve vergi suçu raporu içerikleri de dikkate alınarak gerektiğinde faktoring şirketi kayıtlarının da incelenmek suretiyle konusunda uzman bir bilirkişiden rapor alınıp tüm deliller birlikte değerlendirildikten sonra varılacak uygun sonuç dairesinde bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ve hatalı değerlendirme sonucu yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır. Açıklanan bu hususlar gözetildiğinde davacı vekilinin istinaf talebinin bu yönlerden kabulü gerekmiştir..." şeklindeki gerekçe ile kararının KALDIRILMASINA, karar verilmiştir.
DAİREMİZ KARARINDAN SONRA İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARI:İlk derece mahkemesinin istinafa konu 2022/455E, 2023/319 Karar sayılı, 10.04.2023 tarihli ilamında; "...Davanın KABULÜNE,1-Davacının, İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ... sayılı dosyasına konu keşidecisi ..., lehdarı ..., keşide yeri İstanbul, 27/10/2017 keşide tarihli, ... numaralı, muhatabı ... Etiler Şubesi, 29.000,00-TL bedelli çek nedeni ile BORÇLU OLMADIĞININ TESPİTİNE, Davalının kötü niyetli olduğu ispat edilememesi nedeniyle kötü niyet tazminatı taleplerinin REDDİNE," karar verilmiştir.
İSTİNAF İSTEMİ: Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; -İlk Derece Mahkemesinin müvekkilİ şirketin faktoring işlemi gerçekleştirirken dava dışı firma ile ilgili gerekli araştırmaları yapmadığı, vergi dairesince düzenlenen vergi tekniği raporu ile vergi suçu raporunu göz ardı ettiği, bu konuda gerekli özeni göstermediği yolundaki gerekçelerinin yerinde olmadığını,faktoring işleminin tarihinin 27.07.2017 olduğunu, vergi dairesince hazırlandığı bildirilen vergi tekniği raporu ve vergi suçu raporunun düzenlenme tarihi ise 11.08.2017 olduğunu, faktoring işlemi müvekkil şirket tarafından adı geçen raporlar düzenlenmeden önce yapılarak ... Firmasına finansman kullandırıldığını, faktoring sözleşmesinin ise 21.05.2015 tarihinde imzalandığını, gerekli tüm istihbarat ilgili kanunlar ve yönetmelikler çerçevesinde yapıldığını işbu dava konusu çekten ayrı olarak, davacının keşideci, cirantanın dava dışı ... Firması olduğu iki adet çek müvekkil şirkette faktoring işlemine alınmış olup bankada tahsil de gördüğünü, vergi raporlarının da idari birer rapor olduğunu, Gerekçede “büyük ihtimalle işlemlerin yapıldığı sırada dava dışı şirketin vergi incelemesi altında olduğu, müvekkil şirketin buna ilişkin istihbarat çalışması yapmadığı” şeklindeki açıklamasının hukuken izahı mümkün olmadığını, yorum yolu ile karar verilemeyeceğini, müvekkili şirketin alıcı lehtar ...’e dava dışı ... tarafından satılan malların teslim edildiğine dair belge sunulmadığı, 6361 sayılı yasanın 38.maddesine, Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 5.maddesine ve BDDK’nın 08.07.2010 ve 04.01.2011 tarihli genelgelerine riayet etmediği, faturanın üzerine alacağın tamamen veya kısmen temlik edildiğine dair ibare olmadığı yolundaki gerekçelerinin reddi gerektiğini, daha önce iki çekin tahsil gördüğünü, faktoring işlemlerinin usul ve yasaya uygun olduğunu, davacının şahsi defileri müvekkiline karşı ileri süremeyeceğini, mahkemenin kötüniyet tazminatını da reddettiğini, hatır çeki iddiasının dinlenebilir olmadığını belirterek kararın kaldırılmasını, davanın reddini talep etmiştir.
GEREKÇE:Dava, İİK 72.maddesine dayalı olarak açılan borçsuzluğun tespiti istemine ilişkindir.İlk derece mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir. Bu karara karşı davalı vekili, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Somut uyuşmazlıkta Dairemizin kaldırma kararı gereğince işlem yapılarak bilirkişi raporu alındığı, vergi suçu raporunda dava konusu faktoring işlemine konu faturanın mal hizmet karşılığı olmayıp komisyon karşılığı sahte olarak düzenlendiği yönünde görüş belirtildiği, dava dışı faktoring müşterisinin sicilden 11.08.2017 tarihinde re'sen terkin edildiği, mal teslimine ilişkin belge sunulmadığı da dikkate alındığında mahkemece davanın kabulüne karar verilmesine usul ve esas yönünden hukuka aykırılık görülmediğinden davalı vekilinin istinaf isteminin esastan reddine karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi ayrıntılı kararda açıklandığı üzere;1-6100 sayılı HMK'nın 353/1-b-1 maddesi gereğince, davalı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf isteminin ESASTAN REDDİNE, 2-Alınması gereken 1.980,99-TL harçtan, peşin alınan 495,25-TL harcın mahsubu ile bakiye 1.485,74-TL harcın davalıdan alınarak hazineye irat kaydına, 3-Davalı tarafından yapılan istinaf yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,-Davacının gider avansından kullanıldığı anlaşılan 80-TL istinaf masrafının davalıdan alınarak davacıya verilmesine,4-İstinaf incelemesi duruşmalı yapılmadığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,5-Artan gider avanslarının, karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilk derece mahkemesince taraflara iadesine,Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.06/02/2024