T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
16. HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
DOSYA NO: 2022/1369 Esas
KARAR NO: 2024/566
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 08/04/2022
NUMARASI: 2019/424 Esas , 2022/351 Karar
DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
KARAR TARİHİ: 21/03/2024
İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. Maddesi gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ
DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirket ve müvekkili ... ile davalı şirket arasında 06/05/2019 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere imzalanan ve müvekkili ...'un kefil olarak imzasının bulunduğu Mayıs ayında süresi dolan Franchise sözleşmesi imzalandığı, sözleşmenin 2.maddesinde, aylık Franchise bedeli olarak 4.aydan itibaren başlamak üzere %8 ciro bedelinin ödeneceği, 1.500,00 USD 'nin %8 ciro bedelinin altında kalması halinde 1.500,00 USD + KDV'nin ödeneceği, %8 cironun 1.500,00 USD'nin tekabül ettiği TL miktarından fazla olması durumunda bu miktarın ödenmesinin kararlaştırıldığı, davalı tarafa 2014 yılından itibaren her ay 3.000,00 TL + KDV olarak 3.540,00 TL ödeme yapıldığı, davalının bu miktarı yıllardır kabul ettiği, düzenlenen senetleri müvekkiline iade ettiğini, müvekkilinin franchise giriş bedeli, sözleşme kapsamındaki ürün ve cihazların alınması, 4.aydan başlamak üzere vadesi gelmiş aylık 3.000,00 TL + KDV franchise bedelini her ay düzenli olarak banka aracılığı ile davalı şirkete ödediğini, karşılığında bu ürünlere ilişkin düzenlenen senetlerin müvekkiline iade edildiği, franchise sözleşmesi kapsamında 52.000,00 TL ödemenin banka aracılığı ile davalıya ödendiğini, franchise sözleşmesi uyarınca düzenlenen ve davalıya teslim edilen ve ancak bankalara ve 3.kişilere ciro edilen senetlerin ödenerek senetlerin iade alındığı, davalının hiçbir borca dayanmayan teminat amaçlı kendisine verilen senetleri icraya koyduğunu, müvekkillerinin davalı tarafa hiçbir borçlarının olmadığını, İstanbul ... İcra Dairesinin ... Esas sayılı dosyasından borçlu olunmadığının tespitine, haksız ve kötü niyetli olarak takip yapılması nedeniyle %20'den az olmamak üzere kötü niyet tazminatına karar verilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; taraflar arasındaki franchise sözleşmesi nedeniyle başlayan ticari ilişkinin bu sözleşmenin sonuna kadar kesintisiz 5 yıl sürdüğü, taraflar arasındaki ilişkinin sadece franchising sözleşmesine dayalı olmadığı, kira sözleşmesinde de kaynaklandığı, davacıların müvekkiline halen senet borcu ve kira borcu bulunduğunu, taraflar arasındaki her türlü ödeme ilişkisinin senede bağlanmadığını, davacıların iş bu dava tarihi itibariyle müvekkile herhangi bir borcu olmadığını ifade etmesine rağmen iş bu davanın açılış tarihinden sonra bakiye kira borcuna istinaden müvekkiline 22/07/2019 tarihinde 10.000,00 TL tutarında ödeme yaptıklarını, bu ödemeden sonra dahi davacıların müvekkiline bakiye borcu bulunduğu, işbu dava konusunun İstanbul ... İcra Dairesinin ... Esas sayılı takibin taraflar arasındaki mal alım satımı nedeniyle keşide edilen senetlere dayalı olduğunu, davanın reddine, %20'den az olmamak üzere tazminatın davacılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARI: "..Somut olayda, davacının ticari defter ve kayıtlarında davaya konu senetler kayıtlı olmayıp, üstelik bilirkişi raporunda davacının davalı yana 43.674,00-TL borçlu durumda olduğu tespit edilmiş olmakla, davacı tarafça yemin deliline de dayanılmadığından, diğer deliller birlikte değerlendirildiğinde, dava konusu senetlerin teminat olarak verildiğini, bedelsiz kaldığını ispat yükü kendisinde olan davacının aynı kuvvette yazılı ve kesin delille kanıtlayamadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle taraflar arasında akdedilen sözleşme kapsamında bono düzenlenerek teminat amacıyla davalıya verileceği yönünde bir hüküm yer almadığından, senetlerin sözleşme ile bağlantılı olarak düzenlendiği anlaşılamamış olup, kıymetli evrak olan malen kaydı bulunan bonoların davacı şirketin ticari defterlerinde kayıtlı olmamasının bonoların geçerliğini etkilemeyeceğinden, yukarıda ayrıntılı olarak yazılı bulunan gerekçelerle, davacının davasının reddine..." şeklinde karar verilmiştir.
İSTİNAF İSTEMİ: Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle;Müvekkillerinin tüm ödemelerini süresi içinde yapmış olup, yapmış olduğu ödemeler kapsamında senetlerin iade edildiğini ve tüm bu senetler ve kayıtların Davacı Şirketin düzgün tutulan ticari defter ve yevmiye kayıtlarına işlendiğini, Davalının cevap dilekçesinde, senetler bakımından borç ilişkisinin sadece franchise ilişkisine dayanmadığını, aynı zamanda kira ilişkisinden kaynaklandığını açıkça iddia ve beyan ettiğinden senedi talil ettiğini ve ispat yükünün davalı yana geçtiğini, Franchise ilişkisi kapsamında veya kira ilişkisi kapsamında alacağı olduğunu ispatlanamadığını, bilirkişi raporlarının da lehlerine olduğunu, cevap dilekçesinde ikrar niteliğinde olacak şekilde " ...Her türlü ödeme ilişkisi, senetle teminat altına alınmadığı gibi.." beyan ve ifadesiyle açıkça dava konusu senetleri de kapsayacak biçimde müvekkilinden teminat amacıyla senetler alındığını açıkça ikrar ettiğini, bilirkişinin de senetler bakımından bir ticari ilişki tespit edemediğini, Senetler teminat amacıyla verilmiş olup, kesinlikle kabul etmemekle birlikte, senetlerin bir an için teminat amacıyla verildiği kabul edilmeyecek olması durumunda dahi, bilirkişinin hem kök hem ek raporunda tespit ettiği üzere, dava konusu senetler bakımından bir borç bulunmadığını, Yargıtay HGK 2013/1409 E, 2015/885 K sayılı ve 04.03.2015 tarihli kararına konu olayda malen kaydı bulunan senette somut olayda olduğu gibi ispat yükünün senedin kira alacağına ilişkin olduğunu iddia eden ve böylece senedi ihdas eden Davalı alacaklıda olduğuna karar verdiğini, Kesinlikle kabul etmemekle birlikte , ispat yükünün Davacılarda olduğu düşünülse dahi tüm dekont, ticari defter ve ticari kayıtlar da yazılı delil olarak tarafımızca ibraz edilmekle ve davalı tarafça bir delil de sunulmadığından davanın ispatlandığını, kök raporunun 6. Sayfasında 2014,2015,2016 yıllarında kira ve franchise faturalarının tamamının ödendiğini, devreden bakiyelerin de ödendiğini, dava konusu senetlerin ticari kayıtlarda mevcut olmadığını, tüm mal alımlarına ilişkin ödemelerin de yapıldığını açıkça tespit edildiğini, Bilirkişinin bu senetler dışında Davalı yana 43.674,00-TL borçlu durumda olduğunu belirttiğini, Oysa ki iddia edilen borç mevcut olmadığı gibi dava konusu senetler ile de raporlarda görüleceği üzere hiçbir ilgisi bulunmadığını, aynen dava konusu senetlerde olduğu gibi, belirtilen ve iadesini talep edilen senetler de çok önceden teminat amacıyla verilmiş olan ve aslında Taraflar arasındaki Franchise sözleşmesinin sona erdiği dönemleri kapsayan teminat amacıyla verilmiş senetler olduğunu, raporda geçen dava konusu dışı senetlerin vade tarihlerinin Franchise ilişkisinin sona ermesinden sonraki tarihlere ilişkin olduğunu, dilekçeler teatisi bitmesine rağmen 25.09.2020 tarihli duruşmada, Davalı tarafa sayın Yerel Mahkeme tarafından ticari defterlerin sunulup sunulmayacağının sorulması da hukuka açıkça aykırılık teşkil ettiğini, Davalı taraf, hem kök hem ek rapora kesin süresinde itiraz etmemesine rağmen raporlarda Davalı tarafın da itirazlarının dikkate alınmasına yönelik ara karar verilmesinin hatalı olduğunu, davanın kabulü gerektiğini, kararın hatalı olduğunu belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.
İNCELEME - İstanbul ... İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyasında davalı tarafça davacılar aleyhine 22.000'er Tl bedelli 3 adet senedin ferileri ile tahsili talebi ile 85.017,03TL üzerinden takip başlatıldığı, takibe konu 22.000'er TL bedelli bono suretlerinde ... borçlu,...Ltd ŞTi kefil, ... avalist konumunda olduğu, üç bonoda da malen kaydı olduğu, lehtarın davalı olduğu, tanzim tarihlerinin 09.09.2014, vade tarihlerinin ise 10.04.2017, 10.05.2017, 10.06.2017 olduğu görülmüştür. - 06.05.2014 tarihli franchise sözleşmesinde franchise alan ..., ... ..Şti, kefil ..., ..., ...' dır. -Davalı yanca sunulan 01.09.2014 Tarihli 1 yıl süreli kira sözleşmesinde ise kiracı ... Şti'dir. - Mali müşavir bilirkişi ...tarafından hazırlanan 21/06/2020 tarihli bilirkişi raporunda özetle; Taraf şirketler arasında akdedilen 06/05/2014 tarihinde imzalanan ... Franchise Sözleşmesi'nin konusunun “Franchising sisteminin ve ... marka ve logosunun franchise alan tarafından münhasıran manikür, pedikür, protez tırnak bakımı ve sağlığı, kalıcı makyaj, cilt bakımı ve franchise verenin sektördeki ihtiyaçlar doğrultusunda ekleyeceği yeni hizmetlerin verileceği salon olarak kullanılması ve işletilmesi ile ilgili şartların karşılıklı olarak belirlenmesi ve belirlenen yükümlülüklerin karşılıklı olarak taahhüt edilmesi olduğu, sözleşmenin 2.maddesinde, aylık Franchise bedeli olarak 4.aydan itibaren başlamak üzere %8 ciro bedelinin ödeneceği, 1500 doların %8 ciro bedelinin altında kalması halinde 1500 dolar+kdv'nin ödeneceği, %8 cironun 1500 doların tekabül ettiği TL miktarından fazla olması durumunda bu miktarın ödenmesinin kararlaştırıldığı, sözleşmenin 5.maddesi ile Franehise alanın işbu sözleşme süresince Franchise Veren'e salondan elde ettiği aylık toplam cironun yukarıda belirtilen miktarını marka ve franchising sistemi kullanım bedeli olarak ödemeyi kabul ve taahhüt ettiği, sözleşmenin süresinin tanzim ve imza tarihinden itibaren 5 yıl olduğu, davacının 2014, 2015, 2016, 2017. 2018, 2019 yılları ticari defterlerine ait noter açılış tasdiklerinin YTTK 64/3.maddesi gereği kanuni süresi içinde yaptırıldığı, 2014,2015,2016,2017 yılları yevmiye defterlerine ait noter kapanış tasdiklerinin kanuni süresi içinde yaptırıldığı, 2018 yılı yevmiye defterinin noter kapanış tasdikinin bulunmadığı ve defter-i kebir defterine yazdırıldığı, 2019 yılı yevmiye defterinin kapanış tasdikinin haziran/2020 sonuna kadar süresinin bulunduğu, ticari defterlerin 2018 yılı haricinde sahibi lehine delil teşkil edebileceği, Bahçeşehir ... Franchise Kaparo bedellerinin toplamda 52.000 TL olarak ödendiği, ödemelerin davacı ticari defterlerine kaydedildiği, davacı kiralarınının her ay davalı tarafından faturalandırıldığı, kira faturalarının davacı tarafından ticari defterlere kaydedildiği, her ay itibariyle (bazen gecikmeli) ödendiği, davalının sözleşmede geçen ciro prim/franchise bedelleri için davacıya her ay fatura düzenlediği, faturaların davacı ticari defterlerine kaydedildiği. davacının her ay vadeli veya her ayda birden fazla vadeli olacak şekilde toplu olarak kısa ve uzun vadeli sencetler düzenlediği, senetlerin ticari defterlere kaydedildiği, senetlerin ödendiği, davacının davalıdan 2014-2015-2016 yılları haricinde ürün alışının bulunmadığı, 2014 2015 2016 yılında ciro prim faturası düzenlenmediği, 2017-2018-2019 yıllarında her ay için ciro prim/franchise faturası düzenlendiği, dökümü yapılan faturaların defterde kayıtlı olduğu, ödemelerin vadeli senet vermek sureti ile yapıldığı,. Ürün demirbaş dekorasyon faturalarının vadeli senetler ile ödendiği, takibe konu her biri 22.000,00 TL bedelli 3 adet senedin davacı ticari defterlerinde kaydının bulunmadığı, işbu senetlerin dayanağı taraflar arasında ticari bir ilişki sonucu düzenlenen herhangi bir belgeye rastlanmadığı, davacı ticari defter kayıtlarında davalı ile olan her bir ticari ilişkisinin tek bir cari hesapta izlendiği (2014-2015-2016 yıltarında 320 cari hesap kodunda, 2017-2018-2019 yıllarında 329 cari hesap kodunda), davacı ticari defterlerinde 31/12/2019 tarihinde oluşan davalı cari hesap alacağının 20.075,14 TL olduğu, işbu bakiyenin 07/2019-08/2019 kiraları ile diğer küçük bir bakiyeden kaynaklandığı, davacının 11/2019, 12/2019, 01/2020. 02/2020, 03/2020, 04/2020. 05/2020, 06/2020, 07/2020 vadeli her biri 3.600,00 TL bedelli toplam 32.400.00 TL senet ile 15/09/2019 vadeli senetten kalan 11.274,00 (senedin tamamı 15.274,00 TL) TL bakiyeyi ödemediği, böylece davalıya ödenmeyen senetten kaynaklı 45.674,00 TL borcunun bulunduğu, taraflar arasındaki sözleşmenin 06/05/2014 tarihinde başladığı, süresinin 5 yıl olduğu, süre uzatımına dair ek sözleşme veya protokole rastlanmadığı, davacının davalıya olan cari hesap ve senetten kaynaklı borcunun takibe dayılı senetlerden kaynaklanmadığı sonuç ve kanaati bildirilmiştir.
GEREKÇE Dava, İİK 72.maddesine dayalı olarak açılan menfi tespit davasıdır. İlk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir. Bu karara karşı davacılar vekili, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. Bono, bağımsız borç ikrarını içeren bir kambiyo senedi olup bonoda düzenlenme sebebi belirtilmiş ise; aksini iddia eden iddiasını ispatla yükümlüdür. Çift taraflı talil de ise ispat yükü yer değiştirmeyecektir. Davacılar senedin franchise sözleşmesine dayalı olarak teminat olarak verildiğini ileri sürmüşlerdir. Davalı ise takibin mal alım satımına dayalı keşide edilen senetlere dayalı olduğunu, taraflar arasında franchise sözleşmesi ile birlikte kira sözleşmesi de olduğunu savunmuştur. Senetlerde malen kaydı mevcuttur. Davacı malen kaydının aksini iddia ettiğinden senedin teminat senedi olduğunu ispatla yükümlü olup davalının savunması ispat yükünü değiştirmeyecektir. Somut uyuşmazlıkta; takibe konu senetlerde malen kaydı olduğu, senetlerin davacının ticari defterlerde kayıtlı olmamasının senetleri hükümden düşürmeyeceği, davacının tek taraflı ticari defter kayıtlarının iddianın ispatına yeterli olmadığı, davacının sunduğu delillere göre taraflar arasında malen kaydı olan başkaca senetler de mevcut olup davacının bu senetleri ödendiğini savunduğu, sözleşmede senetlerin teminat senedi olduğuna dair herhangi bir açıklama olmadığı dikkate alındığında ilk derece mahkemesince ispatlanamayan davanın reddine karar verilmesinde usul ve esas yönünden hukuka aykırılık görülmemiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi ayrıntılı kararda açıklandığı üzere; 1-6100 sayılı HMK'nın 353/1-b-1 maddesi gereğince, davacılar vekilinin yerinde görülmeyen istinaf isteminin ESASTAN REDDİNE, 2-Alınması gereken 427,60-TL harçtan, peşin alınan 80,70-TL harcın mahsubu ile bakiye 346,90-TL harcın davacılardan alınarak hazineye irat kaydına, 3-İstinaf yargılama giderlerinin davacılar üzerinde bırakılmasına, 4-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından avukatlık ücreti tayinine yer olmadığına, 5-Artan gider avanslarının, karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilk derece mahkemesince taraflara iadesine, Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu 21/03/2024 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.