T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
16. HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
DOSYA NO: 2023/583 Esas
KARAR NO: 2024/1458 Karar
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL ANADOLU 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 24/02/2022
NUMARASI: 2016/1391 E. - 2022/149 K.
DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
KARAR TARİHİ: 26/09/2024
İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. ve 356. maddeleri gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;
G E R E Ğ İ D Ü Ş Ü N Ü L D Ü:
DAVA:Davacı vekili dava dilekçesinde; İstanbul Anadolu ...İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyası ile müvekkili şirket aleyhine 31/08/2016 vadeli, ... seri nolu 100.000,00 TL tutarlı, keşide yeri Nusaybin olan çekin takibe konulduğunu, gönderilen ödeme emrine itiraz ettiklerini, takibin dayanağı çekin ve borcun hukuka aykırı olduğunu, kabul etmediklerini, müvekkilinin borçlu olmadığını, borca ve yetkiye itiraz ettiklerini, müvekkili şirketin takibe dayanak olan çek ile ilgili olarak ne davalı hamile, ne de davalı cirantalara bir borcunun bulunmadığını, alacaklı hamil ve cirantalar ile herhangi bir ticari ilişkisinin mevcut olmadığını, müvekkilinin iş bu takibe dayanak çek olan 31/08/2016 vadeli, ... seri nolu, 100.000,00 TL bedelli, keşide yeri Nusaybin olan çek ile 25/04/2016 vadeli, ... seri nolu, 407.000,00 TL tutarlı, keşide yeri Nusaybin olan, 30/09/2016 vadeli, ... seri nolu, 100.000,00 TL tutarlı, keşide yeri Nusaybin olan üç adet çeki ticari ilişkileri çerçevesinde ... isimli kişiye verdiğini, ancak verilen bu üç çekin ve daha birçok çekin ... isimli kişinin elindeyken zayi olduğunu, ... tarafından Küçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığına 2016/23559 soruşturma nolu dosya ile suç duyurusunda bulunulduğunu, İstanbul 4.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2016/596 Esas sayılı dosya ile çek iptali davasının açıldığını, gerekli ilanların yapıldığını, bu nedenle müvekkili şirketin söz konusu çekten dolayı takip alacaklısına hiçbir borcunun bulunmadığını, çekin çekte cirosu bulunan davalı diğer kişilere nasıl geçtiğini bilmediklerini, davalı ... ile diğer davalı ... A.Ş. arasında organik bağ bulunduğunu, çekin kambiyo vasfının bulunmadığını, çekin usulüne uygun bankaya ibraz edilmediğinden ve bankaca tedbir kararı nedeniyle herhangi bir işlem tesis edilemediğinden ortada usulüne uygun geçerli bir kambiyo senedinin bulunmadığını, davalıların müvekkili şirketten hiçbir alacağının bulunmadığını, davalı ...'nın icra takibine konu ettiği çekin dayanağının bulunmadığını iddia ederek, çek üzerinde ihtiyati tedbir kararı verilmesini, takibin ihtiyati tedbir yoluyla yargılama sonuna kadar teminatsız durdurulmasını, aksi halde uygun bir teminat mukabilinde takibin durdurulmasını, müvekkili şirketin söz konusu takibe konu çekten kaynaklı olarak dava tarihi itibariyle 112.572,60 TL tutarındaki asıl tutar, işlemiş/işleyecek faiz, çek tazminatı ile tüm diğer fer'ileri ile birlikte davalılara borçlu olmadığının tespitini, takibin iptalini ve çekin geçersizliği ile müvekkili şirkete iadesine karar verilmesini, davalılar aleyhine %20'den az olmamak kaydıyla kötü niyet tazminatına hükmedilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalılara yükletilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; davacı tarafından haksız ve kötü niyetli olarak açılan davanın reddini talep ettiklerini, müvekkilinin davaya konu çeki kendisinden bir önceki ciranta olan ...'den alacağına karşılık olarak aldığını ve diğer cirantaları ve keşideciyi tanımadığını, kambiyo evrakı olan çekin bir ödeme aracı olduğunu, bir yönü ile nakit para yerine geçtiğini, soyut borç ikrarının içermediğini, davacı ile kendisinden sonraki ciranta ile arasındaki hukuki ve ticari münasebet alacak ve borç ilişkisinin müvekkilini etkilemediğini, müvekkilinin söz konusu çekin meşru ve iyi niyetli hamili olduğunu, çekin aynı gün içinde birden çok kişiye ciro edilmesinin hayatın olağan akışına aykırılık teşkil etmeyeceğini, söz konusu takibe dayanak çekin eğer kambiyo vasfına haiz bir evrak olmasaydı takibe konu edildiği icra müdürlüğü tarafından resen bu hususun gözetilerek ödeme emrinin gönderilmeyeceğini, icra müdürünün takibi başlatmayacağını, çek hakkında ödemeden men talimatı alınmasının söz konusu çekin kambiyo vasfının olmadığı anlamına gelmediğini, müvekkilinin hukuka aykırı ve suç teşkil edecek şekilde evrakı eline geçirdiğine dair iddianın iftira niteliği taşıdığını savunarak; davanın reddini talep ve beyan etmiştir. Dava dilekçesi ve tensip tutanağı diğer davalılara tebliğ edildiği halde, diğer davalılar tarafından cevap dilekçesi sunulmamıştır.
MAHKEME KARARI: İstanbul Anadolu 4.Asliye Ticaret Mahkemesi 24/02/2022 tarihli 2016/1391 E. - 2022/149K. sayılı kararıyla; "... Menfi tespit davasında ispat yükü, kural olarak davalı alacaklıya düşer. Davacı (borçlu), davalının (alacaklının) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkiyi (meselâ borcu) sadece inkâr etmekle yetinmekte ise, yani bu hukukî ilişkinin (borcun) hiç doğmadığını ileri sürmekte ise ispat yükü davalıya düşer. Çünkü hukukî ilişkinin (borcun) varlığını iddia eden davalı olduğu için, ispat yükü davalı alacaklıya düşer (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 190; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m.6). Fakat, menfi tespit davasını açan davacı (borçlu), davalının (alacaklı) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkinin hiç doğmadığını iddia etmeyip, bilakis bu ilişkinin doğduğunu bildirerek başka bir nedenle hukukî ilişkinin geçersiz olduğunu veya son bulduğunu ileri sürmekte ise bu iddiayı ispat yükü TMK’nın 6. maddesi gereğince davacıya düşer. Kıymetli evrak olmasının yanında kambiyo senedi olan çek; Kanun’da öngörülen sıkı şekil şartlarına bağlı olarak düzenlenen, para borçlarını ödeme amacına özgülenmiş, yazılı ve soyut bir havaledir. Mücerret bir borç ikrarı olan çek nedeniyle borçlu olmadığının ispat yükü davacı borçlu üzerindedir. Ancak davacı, davalıların çeki kötü niyetli olarak davacı zararına iktisap ettiğini ispat edemediği" gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği görülmüştür.
İSTİNAF BAŞVURUSU: Davacı vekili süresinde sunduğu istinaf dilekçesine; dava dilekçesindeki ve yargılama sırasındaki beyan ve iddialarını tekrar ederek, davaya konu çekin müvekkili tarafından ... isimli kişiye verildiğini ve onun elindeyken başka çeklerle birlikte zayi olduğunu, Çekin iptali için İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesinde 2016/596 Esas sayılı davanın açıldığını, Küçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığının 2016/23559 sor. sayılı soruşturmasının başlatıldığını, Davalılarla müvekkili arasında herhangi bir ticari ilişki bulunmadığını, Davalılar ... Hizmetleri A.Ş. ve ... Anonim Şirketi arasında organik bağ bulunduğunu, Dava konusu çekin bu kadar kısa sürede davalılara ciro edilmesinin hayatın olağan akışına uygun olmadığını, Çek hakkında ödeme yasağı kararı bulunması ve usulüne uygun olarak bankaya ibraz edilmemesi, banka tarafından işlem yapılmaması nedeniyle kambiyo senedi niteliğinin bulunmadığını, Kambiyo senetlerine mahsus takip yapılması nedeniyle İstanbul Anadolu 4. İcra Hakimliğine şikayet davası açıldığını, Mahkemece bu davanın ve ceza soruşturmasının sonucu beklenmeden ve bilirkişi incelemesi yaptırılmadan davanın reddine karar verilmesinin hukuka ve emsal Yargıtay kararlarına aykırı olduğunu, Davalıların müvekkilinden alacaklı olduklarını ispatlamaları gerektiğini, Davalı ...’nın dava konusu çeki kötüniyetle elde ettiğini, iktisabında ağır kusurlu olduğunu, Davanın reddine dair mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, İstanbul Anadolu 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2016/1391 Esas, 2022/149 Karar sayılı kararının kaldırılmasına ve davanın kabul edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER: Dosya içinde bulunan İstanbul Anadolu ... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı icra takibiyle ilgili ödeme emri ve takip talebi incelendiğinde; alacaklının ..., borçluların ... San. ve Tic. Ltd. Şirketi, ... Ürün. San. ve Tic. Ltd. Şirketi, ... San. ve Tic. A.Ş., ... Loj. Hiz. A.Ş. ile ... olduğu, 31/08/2016 keşide tarihli, 100.000,00 TL bedelli çekle ilgili 100.000,00TL asıl alacak, 2.272,60 TL çek faizi, 10.000,00 TL çek tazminatı, 300,00 TL komisyon ücreti olmak üzere toplam 112.572,60 TL alacak için 18/11/2016 tarihinde kambiyo senetlerine mahsus icra takibi yapıldığı tespit edilmiştir. Takibe konu çek örneği incelendiğinde; ... Nusaybin Şubesine ait ... numaralı, 31/08/2016 keşide tarihli, hamiline keşide edilmiş, 100.000,00 TL bedelli çek olduğu, keşidecinin ... San. ve Tic. Ltd. Şirketi olup, çekin arkasında sırasıyla ... San. ve Tic. Ltd. Şirketi, ... San. ve Tic. A.Ş., ... Loj. Hiz. A.Ş., ... ve ...’nın cirolarının bulunduğu, çekin 02/09/2016 tarihinde bankaya ibraz edildiği, Küçükçekmece C. Başsavcılığının kararı nedeniyle çek üzerinde işlem yapılamadığının yazıldığı tespit edilmiştir. İstanbul Anadolu ... İcra Hakimliğinin ... Esas, 2016/853 Karar sayılı kararı incelendiğinde; davacının ... San. ve Tic. Ltd. Şirketi, davalının ... olduğu, İstanbul Anadolu ... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı icra takibiyle ilgili icra dairesinin yetkisine ve borca itiraz davası açıldığı, yapılan yargılama sonucunda icra dairesinin yetkisine yapılan itirazın kabulü ile yetkili icra dairesinin Nusaybin İcra Daireleri olduğuna karar verildiği, kararın istinaf ve Yargıtay denetiminden geçerek 12/11/2018 tarihinde kesinleştiği tespit edilmiştir. İstanbul Anadolu ... İcra Hakimliğinin ... Esas, 2016/854 Karar sayılı kararı incelendiğinde; taraflarının ve konusunun aynı olduğu, Mahkemece mükerrerlik nedeniyle davanın reddine karar verildiği tespit edilmiştir.İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2016/596 Esas, 2017/914 Karar sayılı kararı incelendiğinde; davacının ... olduğu, kıymetli evrak iptali davası açıldığı, işbu davaya konu çekin de iptali talep edilen çeklerden birisi olduğu, yapılan yargılama sırasında davacının işbu davaya konu çekle ilgili iptal davasından vazgeçtiği, Mahkemece davanın reddine karar verildiği, kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesinin 2018/395 Esas, 2018/701 Karar sayılı kararı ile davacı vekilinin istinaf talebinin kabulüne, kararın kaldırılmasına, yargılamaya devam edilmesi için dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar verildiği tespit edilmiştir. Küçükçekmece C. Başsavcılığının 2016/23559 soruşturma sayılı soruşturma evrakı UYAP üzerinden incelendiğinde; şikayetçi ... tarafından bir kısım çeklerin çalındığı iddiasıyla ilgili soruşturma başlatıldığı, işbu davaya konu ... numaralı, 100.000,00 TL bedelli, Nusaybin ... Şubesine ait çekin de çalıntı çekler arasında yer aldığı, Küçükçekmece C. Başsavcılığınca işbu davada davalı olan ..., ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi, ... Lojistik Hizmetleri A.Ş. ve ... Anonim Şirketi’nin de aralarında bulunduğu bir kısım şüpheliler hakkında 03/01/2018 tarihli, 2018/81 Karar numaralı yetkisizlik kararı verilerek, dosyanın İstanbul Anadolu C. Başsavcılığına gönderildiği, karşı yetkisizlik kararı verilmesi nedeniyle yetkili C. Başsavcılığının Küçükçekemece C. Başsavcılığı olduğuna karar verildiği, 2018/13013 soruşturma numarasını aldığı ve bir kısım şüpheliler hakkındaki soruşturmanın tefrik edilerek, Küçükçekmece C. Başsavcılığının 2022/20891 Soruşturma, 2023/15999 Soruşturma ve 2023/15419 Soruşturma numarasına kaydedildikleri tespit edilmiştir.
G E R E K Ç E:Dava, davacı tarafından üçüncü kişiye verilen ve bu kişinin elinden rıza dışı çıktığı iddia edilen çekle ilgili borçlu olmadığının tespiti davasıdır. Mahkemece davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yargı yoluna başvurulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Davacı vekilinin, Küçükçekmece C. Başsavcılığı’nda davalılar hakkında devam eden soruşturmanın sonucunun beklenmesi gerektiğine dair istinaf talebinin incelenmesinde; UYAP üzerinden yapılan incelemede, şikayetçi ... tarafından bir kısım çeklerin çalındığı iddiasıyla ilgili soruşturma başlatıldığı, işbu davaya konu ... numaralı, 100.000,00 TL bedelli, Nusaybin ... Şubesine ait çekin de çalıntı çekler arasında yer aldığı, Küçükçekmece C. Başsavcılığınca işbu davada davalı olan ..., ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi, ... Lojistik Hizmetleri A.Ş. ve ... İnşaat Anonim Şirketi’nin de aralarında bulunduğu bir kısım şüpheliler hakkında başlatılan Küçükçekmece C. Başsavcılığı’nın 2022/20891, 2023/15999 ve 2023/15419 soruşturma sayılı soruşturmalarının devam ettikleri tespit edilmiştir. İlk derece mahkemesince, bu soruşturmaların sonucu beklenerek, hukuki durumun buna göre değerlendirilmesi gerektiği halde, soruşturma dosyaları hiç incelenmeden ve değerlendirilmeden davanın reddine karar verilmesi doğru olmamış, bu nedenle davacı vekilinin diğer istinaf talepleri bu aşamada incelenmeksizin istinaf talebinin kısmen kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, Küçükçekmece C. Başsavcılığı’nın 2022/20891, 2023/15999 ve 2023/15419 soruşturma sayılı soruşturmalarının sonucu sorulup, soruşturmalar halen devam ediyorsa sonucu beklenerek, hukuki durumun buna göre değerlendirilmek suretiyle yargılamaya devam edilmesi için dosyanın mahkemesine iadesine karar vermek gerekmiştir.
H Ü K Ü M: Yukarıda açıklanan nedenlerle: 1-Davacı vekilinin istinaf isteminin kısmen kabulü ile, 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince, İSTANBUL ANADOLU 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin 24/02/2022 tarihli 2016/1391 E. - 2022/149 K. sayılı kararının KALDIRILMASINA, 2-Gerekçede belirtildiği şekilde yargılamaya devam olunmak üzere dosyanın, karar veren ilk derece mahkemesine GÖNDERİLMESİNE, 3-İstinaf talebi kabul edildiğinden, istinaf peşin harcının talebi halinde davacı tarafa iadesine, 4-İstinaf yargılama giderleri olarak; davacı avansından kullanıldığı anlaşılan; a)220,70 TL istinaf kanun yoluna başvurma harcı ile 213,00 TL (posta-teb-müz) masrafının davalılardan müştereken alınarak, davacıya verilmesine, b) Davalı ... tarafından yapılan yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına, 5-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından avukatlık ücreti takdirine yer olmadığına, 6-Artan gider avanslarının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilk derece mahkemesince yatıran tarafa iadesine, Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu 26/09/2024 tarihinde HMK'nın 353/1-a-6 maddesi uyarınca oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.