T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
16. HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
DOSYA NO: 2024/92 Esas
KARAR NO : 2025/1228 Karar
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 17/01/2023
NUMARASI 2022/199 E. - 2023/25 K.
DAVANIN KONUSU: Ticari Bankacılık İşlemlerinden Kaynaklanan Davalar (İstirdat)
KARAR TARİHİ: 09/10/2025
İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. ve 356. maddeleri gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;
G E R E Ğ İ D Ü Ş Ü N Ü L D Ü :
DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı tarafından müvekkili şirkete karşı İstanbul 27. İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı icra dosyasına kayıtlı olarak çek vasfını haiz olmayan belgeye dayalı olarak ciranta olduğu gerekçesiyle ilamsız icra takibi başlatıldığını, ödeme emrinin müvekkili şirketin UETS adresine gönderildiğini, müvekkili şirketin UETS'den haberdar olmadığı için takibe itiraz imkanı olmadığını ve icra takibinin kesinleştiğini, müvekkili şirkete ait araçların haczedilip yakalanmasıyla birlikte müvekkili şirketin icra takibinden haberdar olduğunu, davalı tarafından icra dosyasındaki borca yetecek miktarda müvekkili şirkete ait mal haczedilmiş olmasına rağmen, işyerinde de menkul haczi yapıldığını, müvekkili şirketin icra baskısı altında icra dosyasına borcu ödemek zorunda kaldığını, icra takibine haksız ödenen paranın iadesi istemiyle taraflarınca arabuluculuk yoluna başvurulduğunu, ancak anlaşma sağlanmadığını, bunun üzerine huzurdaki davayı açma zorunluluğunun doğduğunu belirterek, davanın kabulüne, fazlaya ilişkin her türlü hakları saklı kalmak kaydıyla İstanbul 27. İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı icra dosyasına ödenen şimdilik 70.000,00 TL'nin ödeme tarihinden (13/12/2021) itibaren işleyecek ticari temerrüt, reeskont, avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile taraflarına ödenmesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
ISLAH TALEBİ: Davacı vekili dosyaya sunduğu 13/12/2022 havale tarihli ıslah dilekçesi ile; dava dilekçesinde kısmi olarak açılan davayı munzam zarar ve diğer her türlü hakları saklı kalmak kaydıyla dava değerini 234.319,08 TL olarak ıslah ettiklerini belirterek, ıslah dilekçesi doğrultusunda davanın kabulüne, fazlaya ilişkin her türlü hakları saklı kalmak kaydıyla İstanbul 27. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı icra dosyasına ödenen 234.319,08 TL'nin ödeme tarihinden (13/12/2021) itibaren işleyecek ticari temerrüt reeskont avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile taraflarına ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.
DAVAYA CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; istirdat davasının, kanunda öngörülen süre geçtikten sonra ileri sürüldüğünden, zamanaşımı ve hak düşürücü süre itirazında bulunduklarını, davanın, yetkisiz ve görevsiz mahkemede açılmış olduğunu, istirdat talebi, çekin arkasında "karşılıksızlık tespiti bulunmadığı" gerekçesine dayandırılmış ise de, takip konusu çek incelendiğinde, çekte karşılıksız şerhinin mevcut olduğunun görüldüğünü, yani davanın maddi dayanaktan yoksun olarak açıldığını, davacı, her ne kadar karşılıksız şerhi üzerine iptal kaşesi vurulduğu için çekin karşılıksız olduğu ve buna bağlı kambiyo vasfının ortadan kalktığı gibi bir iddia ileri sürmüşse de, çek süresinde bankaya ibraz edilmişse ve çekin diğer unsurları tamam ise, çek vasfının mevcut olduğunu, çekin arkasında yer alan banka ibraz kaşesinin kısmen veya tamamen karalanması ya da üzerine başkaca bir yazı yazılmasının, çek vasfını kaybettirmeyeceğini, bu durumdaki çekin hukuken geçerli olduğu ve kambiyo senedi niteliğini koruduğu, bu şekildeki bir çeke dayanılarak kambiyo senetlerine mahsus takip yapılmasına hukuken engel olmadığını, TMK’nın 2. maddesi uyarınca herkesin haklarını kullanırken dürüst davranmaya mecbur olduğunu, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeninin himaye etmeyeceğini, davacı borçlunun, ilamsız icra takibine itiraz hakkı varken bu haktan yararlanmadığını, daha sonra yine olanak varken herhangi bir hukuksal çekince ya da ihtirazi kayıt ileri sürmeksizin çek bedelini ödediğini ve nihayet borcu itfa ettiğini, davacının "kendisine yapılan tebligatın elektronik tebligat olması nedeniyle ödeme emrine tam da vakıf olamadığı ve o nedenle takibe itiraz imkanı varken bu hakkını kullanamadığı" şeklindeki açıklamasının ise takibin sonraki aşamalarında dahi gecikmiş itiraz ya da tebligata dayalı bir usulsüzlük şikayetinde bulunmadığı gözetildiğinde, gerçekle bağdaşmadığını, kaldı ki, kanunu bilmemek mazeret sayılmayacağı gibi, basiretli davranma yükümlülüğü bulunan bir tacirin "kendisine ulaşan tebligatı anlamadığı" yönünde bir iddiayı ileri sürmesinin dahi abes olduğunu, takibin başından sonuna borcun varlığını ikrar eden borçlunun, ansızın dönerek "çekten ötürü borcum yok" iddiasıyla ödediği bedeli geri istemesinin, sebepsiz zenginleşme sonucunu doğuracağını, davacının açıkça kötü niyetli bu tutumunun, maddi ve hukuki temelden yoksun olmanın ötesinde dürüstlük ve iyi niyetli davranma yükümlülüğünün de ihlalini oluşturduğundan hukuken değer görmeyeceğini savunarak, açıklanan nedenlerle; zamanaşımı, hak düşürücü süre, görev ve yetki itirazlarının öncelikle hükme bağlanmasına, maddi ve hukuki temelden yoksun davanın esastan reddine, yargılama giderleri ile avukatlık ücretinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
MAHKEME KARARI: İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesinin 17/01/2023 tarihli, 2022/199 Esas, 2023/25 Karar sayılı kararı ile; "...uyuşmazlığa konu çekin ibraz süresi içerisinde ibraz edilmediği bu haliyle çekin çek vasfını yitirdiği ancak alacak hususunda yazılı delil başlangıcı sayılacağı ve ispat yükünü ters çevireceği bu noktada sebepsiz zenginleşmediğini ispat etme yükünün davacı yanda olduğu, davacı yanca da dava dışı keşideci ve cirantalarla ticari ilişki reddedilmemekte olup davalı tarafla olan ticari ilişki inkar edilmesi ve çek vasfının bulunmadığından bahisle hareket edildiği bu haliyle sebepsiz zenginleşme olgusu ispat edilemediği…" gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
İSTİNAF TALEBİ: Davacı vekili süresinde sunduğu istinaf dilekçesinde; davaya konu 30/04/2021 tarihli ve 187.000,00 TL bedelli çekin dava dışı ... firması tarafından müvekkilinin alacağına karşılık müvekkiline teslim edildiğini, Davacının da çeki ticari ilişkisi nedeniyle ... Klima firmasına teslim ettiğini,Çekin sonraki hamiller tarafından da ciro edilerek en son ...Ticaret Limited Şirketi tarafından davalı ... Bankasına ciro edildiğini,Çekin süresinde bankaya ibraz edilmemesi nedeniyle kambiyo senedi vasfını yitirdiğini,... Türk Anonim Şirketi tarafından Mahkeme dosyasına gönderilen yazı ile çekin ibraz edilmediğinin bildirildiğini,Mahkemece çekin kambiyo vasfını yitirdiği doğru şekilde kabul edilmesine rağmen davanın yanlış nitelendirildiğini,Çekin süresi içinde ibraz edilmemesi nedeniyle davalının müvekkili hamile müracaat hakkını yitirdiğini, Davacı ile davalı arasında doğrudan bir ticari ilişki olmamasına rağmen davalının müvekkili hakkında icra takibi başlattığını ve araçlarına haciz koyulduğunu,Davacının borçlu olmamasına rağmen 13/12/2021 tarihinde 70.000,00 TL ve 16/12/2021 tarihinde 164.319,80 TL olmak üzere toplam 234.319,08 TL ödeme yaptığını,Davanın İİK’nın 72. maddesinde düzenlenen ve borçlu olmadığı halde ödemek zorunda kalınan paranın istirdatı davası olduğunu,TTK’nın 732. maddesinde düzenlenen kambiyo senetlerine özgü sebepsiz zenginleşme davası olmadığını,TTK’nın 732. maddesindeki düzenlenen sebepsiz zenginleşme davasının, ibraz edilmeyen kambiyo senedinden kaynaklı alacağın tahsili amacıyla hamile keşideciye karşı dava açma imkanı taşıyan bir yol olduğunu,TTK’nın 732. maddesindeki hükümlerin tartışılabilmesi için hamilin (davalı) dava açması gerektiğini, böyle bir davanın mevcut olmadığını,Yerel mahkemenin hatalı değerlendirmesi bir an için doğru kabul edilse dahi müvekkiline ait ticari defterler delil olarak gösterilmelerine rağmen incelenmeden karar verildiğini,Müvekkilinin alacağına karşılık çeki aldığını ve borcuna karşılık da ciro ettiğini, sebepsiz zenginleşmesinin söz konusu olmadığını,Müvekkilinin gerek davalıya, gerekse dava dışı taraflara borcunun bulunmadığını belirterek, arz ve izah edilen nedenler ve Mahkemece re'sen nazara alınacak sebeplerle; İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin T: 17/01/2023, E:2022/199, K:2023/25 sayılı kararının bozularak ortadan kaldırılmasına, davanın kabulüne İstanbul 27. İcra Müdürlüğünün E: ... sayılı icra dosyasına ödenen 234.319,08 TL'nin ödeme tarihinden (13/12/2021) itibaren işleyecek ticari temerrüt reeskont avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.DELİLLER: İstanbul 27. İcra Müdürlüğünün ... (Dava ve ıslah dilekçesinde sehven 2019/17911 olarak yazılmıştır) Esas sayılı dosyası incelendiğinde; alacaklının ... Bankası A.Ş., borçluların ..., ... ... ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi, ... Klima ve Teknik Servis ..., ...Ticaret Limited Şirketi oldukları, 187.000,00 TL asıl alacak olmak üzere toplam 193.264,50 TL alacak için 02/09/2021 tarihinde ilamsız icra takibine başlandığı, takip dayanağı olarak 28/07/2021 tarihli, toplam 193.264,50 TL olarak gösterildiği, takibin davacı yönünden kesinleştiği, davalının 13/12/2021 tarihinde 70.000,00 TL ve 16/12/2021 tarihinde 164.319,08 TL ödeme yaptığı tespit edilmiştir.Takibe ve davaya konu çek örneği incelendiğinde; ... Bankası Ümraniye Şubesi’ne ait 2126517 seri numaralı, 30/04/2021 tarihli, 187.000,00 TL bedelli çek olduğu, keşidecisinin ... ... ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi, lehtarının davacı ... olduğu, çekin arkasında sırasıyla ..., ... Klima ve Teknik Servis ..., ...Ticaret Limited Şirketi ve davalı ...Ş.’nin cirolarının bulunduğu, çekin 01/06/2021 tarihinde bankaya ibraz edildiği ve karşılıksız kaldığına dair kaşenin çizilerek iptal edildiği tespit edilmiştir.
G E R E K Ç E : Dava, İİK’nın 72. maddesi uyarınca açılan istirdat davasıdır.
Mahkemece davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekili istinaf yargı yoluna başvurmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Dava 21/03/2022 tarihinde açılmış olmakla, son ödeme tarihi olan 16/12/2021 tarihinden itibaren İİK’nın 72/7. maddesindeki bir yıllık hak düşürücü süre içinde açıldığı, ıslah talebinin de bu süre içinde yapıldığı tespit edilmiştir.İcra takibine ve davaya konu olan çekin süresinde bankaya ibraz edilmediği dosya kapsamı ile sabittir. Süresinde bankaya ibraz edilmeyen çekle ilgili kambiyo hukukundan kaynaklanan haklar yitirilir ve taraflar arasında temel ilişki varsa alacaklı bu çeke yazılı delil başlangıcı olarak dayanabilir ve alacağını her türlü delille kanıtlayabilir. Temel ilişki bulunmaması halinde ise sebepsiz zenginleşme hukuksal nedenine dayanarak keşideci hakkında alacak talebinde bulunması mümkündür. Somut olayda davaya konu çekin dava dışı keşideci ... ... ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi tarafından davacı lehine keşide edildiği, davalı şirketin ise çeki en son ciranta ...Ticaret Limited Şirketi’nden ciro yoluyla aldığı görülmektedir. Dolayısıyla davalının, süresinde bankaya ibraz edilmeyen ve kambiyo hukukundan kaynaklanan bir talepte bulunulamayan çekle ilgili olarak aralarında temel ilişki bulunmayan ve çekin keşidecisi olmayan davacı ...’nden alacak talep etmesi mümkün değildir.Bu durumda çekin lehtarı olan davacı ...’nin icra dosyasına ödemek zorunda kaldığı paranın istirdatını talep etmekte haklı olduğu halde, Mahkemece olayda uygulama yeri bulunmayan TTK’nın 732. maddesi uyarınca davacının sebepsiz zenginleşmediğini ispat edemediği gerekçesiyle davanın reddine karar vermesi doğru olmamıştır.Davacı vekilinin istinaf talebinde haklı olduğu anlaşılmakla, istinaf talebinin kabulüne, ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılmasına, kazanılmış haklar saklı tutularak davanın kabulüne, davacının İstanbul 27. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı icra dosyasına ödenen 234.319,08 TL'nin 70.000,00 TL’si için 13/12/2021 tarihinden, 164.319,08 TL’si için 16/12/2021 tarihinden itibaren işleyecek avansa faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.
H Ü K Ü M : Yukarıda açıklanan gerekçe ile:
1-Davacı vekilinin istinaf isteminin esastan KABULÜNE,2-6100 sayılı HMK.'nın 353/1-b-2 maddesi gereğince İSTANBUL 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin 17/01/2023 tarihli 2022/199 E. - 2023/25 K. sayılı kararının KALDIRILMASINA,-Davanın KABULÜNE, İstanbul 27. İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı icra dosyasına ödenen 234.319,08 TL'nin 70.000,00 TL’si için 13/12/2021 tarihinden, 164.319,08 TL’si için 16/12/2021 tarihinden itibaren işleyecek avansa faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,3-İlk derece yargılaması yönünden;a-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Tarifesi gereğince hesaplanan 16.000,00 TL harçtan peşin alınan 1.195,43 TL ve 2.806,16-TL ıslah harcı toplamı 4.001,59-TL'nin mahsubu ile eksik kalan 11.998,41 harcın davalıdan alınarak Hazineye gelir kaydına,b-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Ücret tarifesi gereğince hesap olunan 37.491,00 TL nispi vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,c-Davacı tarafından yapılan 4.001,59 TL peşin harç ve ıslah harcı, 80,70 TL başvurma harcı, 210,50 TL posta gideri olmak üzere toplam 4.292,79 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, ç-Arabuluculuk ücreti olan 1.560,00-TL’nin davalıdan alınarak, Hazineye gelir kaydına,4-İstinaf yargılaması yönünden; -Davacı vekilinin istinaf talebi kabul edildiğinden, istinaf peşin harcının talep halinde iadesine,-İstinaf yargılaması sırasında davacı tarafından yapılan 738,00 TL istinaf yoluna başvurma harcı ile 153,00 TL tebligat ve posta giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, -İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından avukatlık ücreti takdirine yer olmadığına,5-Artan gider avanslarının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilk derece mahkemesince taraflara iadesine, Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu 09/10/2025 tarihinde oy birliği ile kesin olarak karar verildi.