T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
16. HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
DOSYA NO:2023/1600 Esas
KARAR NO:2025/734 Karar
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ:BAKIRKÖY 1. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ
TARİHİ:09/05/2023
NUMARASI:2022/209 E. - 2023/105 K.
DAVANIN KONUSU:Tazminat (Fikir Ve Sanat Eseri Sözleşmesinden Kaynaklanan)
KARAR TARİHİ:27/05/2025
İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. ve 356. maddeleri gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;
G E R E Ğ İ D Ü Ş Ü N Ü L D Ü:
DAVA:Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin İstanbul Metro amblemini çizen, tanınmış bir grafik tasarımcısı, ressam ve reklamcı olduğunu ve aynı zamanda grafik resim, illüstrasyon, desen ve karikatür çalışmaları da yapan çok yönlü bir sanatçı olduğunu, müvekkilinin 2009 yılında dava dışı bir merdiven firması için en küçüğü 1-2 metre, en büyüğü 15-20 metre olan devasa boyutlardaki alüminyum merdiven fotoğrafları çektiğini ve kendi çektiği bu fotoğrafları üzerinde photoshop işçiliği yaparak çeşitli rötuş teknikleriyle ham fotoğrafları grafik tasarım literatüründe foto-realistik illüstarsyon denilen şekle sokarak grafik görsel haline getirdiğini, müvekkilinin söz konusu görselleri yaratıcı konsept ve kompozisyonla birleştirerek merdiven firması için katalog tasarımı yaptığını, müvekkilinin kendi bulduğu reklamcılık fikirlerini tasarıma yansıtarak, söz konusu ürünü grafik eser haline getirdiğini, ayrıca müvekkilinin "Yükseklere çıkmak için... Yüksek kaliteyi Seçin!" sloganını da kendi bularak söz konusu kataloğa yazdığını, ancak hal böyle iken, müvekkilinin bir yakınının haber vermesi üzerine, müvekkilinin kendi tasarladığı grafik eser ve içeriğindeki görsellerle davalı firmanın bir katalog bastırdığını öğrendiğini, davalının müvekkilinin ürettiği görselleri izinsiz kullanmakla kalmayıp, orijinal kataloğun kapağındaki merdiveni aya dayalı olarak kompoze etme fikrini de kullanarak, kendisinin ay yerine merdiveni güneşe dayalı olarak kullandığını, davalının ayrıca müvekkilinin sloganını da aynı fikir konseptinde olmak üzere beraber ifadelerle kullandığını ve davalı tarafın bastırdığı katalogda müvekkiline ait toplamda 40 adet foto-realistik merdiven illüstrasyonu ve kapaktaki grafik tasarım dahil olmak üzere bütün olarak grafik eserleri izinsiz kullandığını, davalının bu eyleminin müvekkilinin FSEK'in 22 ve 23. maddeleri kapsamındaki haklarını ihlal ettiğini ve ayrıca müvekkilinin adının orijinal kataloğun arka kapağında belirtilmesine rağmen, davalı kataloğunda adının belirtilmemesinin müvekkilinin FSEK'in 15. maddesinde belirtilen isim hakkını ihlal ettiğini iddia ederek, huzurdaki davanın HMK'nın 107. maddesi gereğince belirsiz alacak davası olarak tespitini, FSEK'in 70/1. maddesi gereği manevi tazminat haklarını saklı tutarak, müvekkilinin mali haklarının ihlali sebebiyle FSEK'in 68. maddesi uyarınca asgari miktar olarak şimdilik 5.000,00 TL'nin üç katının, Mahkemece belirlenecek haksız fiil tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsilini ve verilecek hüküm özetinin ilanını talep ve dava etmiştir.
BEDEL ARTIRIMI:Davacı vekili 30/10/2019 tarihli dilekçesi ile, 5.000,00 TL olan tazminat talebini 45.000,00 TL olarak artırmış ve eksik harcı dosyaya yatırmıştır.
CEVAP:Davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın yetkisiz mahkemede açıldığını, yetkili mahkemenin Konya Mahkemeleri olduğunu, davanın zamanaşımına uğradığını, davaya konu katalogların müvekkilinin 12 yıl önce siparişini verdiği ve hiçbir zaman kullanılmayan kataloglar olduğunu, müvekkilinin söz konusu katalogları, tasarımsal olarak kendi üretimine yönelik özgüsel çalışma olmaması sebebiyle beğenmediğini, müvekkilinin bu durum karşısında ilgili tasarım ve yayın kurumu ile tüm bağlarını bitirdiğini ve müvekkilinin söz konusu katalogları hiçbir zaman kullanmadığını ve kullanılmasına da izin vermediğini, davacının bu kataloglar sebebi ile herhangi bir zarar görmediğini ve taleplerin yersiz olduğunu savunarak, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
MAHKEME KARARI:Bakırköy 1. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi'nin 26.11.2019 tarihli 2018/230 E. - 2019/391 K. sayılı kararıyla; "...davacının FSEK 11. Maddesi gereği eser sahibi olduğu, hazırlanan foto-realistic illustrasyonların hazırlayanın hususiyetini yansıtan, ayırt edici özelliklere sahip, estetik değer taşıyan bir grafik eser olup FSEK 4/6 maddesi kapsamında güzel sanat eseri sayılan foto-realistik illüstrasyonlarının birebir, izinsiz ve herhangi bir anlaşmaya dayanmadan davalının kataloğunda kullanılmasının (15/06/2013-21/12/2014 tarihleri arası internet sitesinde kullanıldığı) davacının eserden kaynaklanan mali haklarını ihlal ettiği, bu durumun en son 15/16/2013 tarihinde tespit edildiği, dava tarihine göre Yargıtay içtihatları gereği sözleşmelere ilişkin 10 yıllık zaman aşımı süresi söz konusu olduğundan, talebin zaman aşımına uğramadığı, her ne kadar bilirkişi raporunda, rayiç bedelin 15.000,00 TL olduğu belirtilmiş ise de, ihlalin niteliği, kullanıldığı yer ve zaman dikkate alınarak, TBK 50 maddesi uyarınca 10.000,00 TL olarak takdir edildiği, FSEK 68 çerçevesinde rayiç bedelin 3 katı tazminat istenmesi mümkün olduğundan, davacının davası 30.000,00 TL üzerinden kabul edildiği, uyuşmazlığın niteliği ve davacının sıfatına göre, yasal faize hükmedilmiştir. Telif tazminatına hükmedilmiş ve taraflar arasında farazi sözleşme ilişkisi kurulmuş ve ihlal sona ermiş olmakla, davacının ilan talebinin reddi gerektiği" gerekçesiyle; Davacının davasının KISMEN KABULÜNE, 30.000,00 TL tazminatın 15.06.2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya dair taleplerin reddine karar verilmiş, karar taraf vekillerince istinaf edilmiştir.
KALDIRMA KARARI:Dairemizin 29.06.2022 tarihli 2020/812 E. - 2022/1186 K.sayılı kararıyla; "...Davanın FSEK 68. Madde gereğince tazminat ve hükmün ilanı talepli açıldığı, hükmün ilanı talebi tecavüzün refine ilişkin olup, FSEK 66/5 Maddesi gereğince eser sahibinin, tecavüzün meni ve refi talepli davasını, kendi yerleşim yerinde de açabileceği düzenlenmekle, davalı vekilinin Bakırköy Mahkemelerinin yetkisiz olduğu, davanın davalının ikamet ettiği yerde açılması gerektiğine yönelik istinaf sebebi yerinde görülmemiştir.Davalı vekilinin zamanaşımı itirazına yönelik istinaf sebebinin incelenmesinde; davacı tarafça FSEK 68. Madde gereğince üç kat tazminat istenilmekle ve mahkemece FSEK 68. Madde gereğince tazminat talebi haklı görülmekle, taraflar arasında farazi sözleşmesel ilişki kurulduğundan haksız fiil zamanaşımı değil, TBK 146. maddesi gereğince 10 yıllık zamanaşımı süresinin geçerli olduğu, davalı vekilinin cevap dilekçesinde, 2009 yılında kataloğun dava dışı firmaya bastırıldığının ileri sürüldüğü, davacı vekilinin03/09/2018 tarihli dilekçesinde, davalının ... internet sitesinin arşiv kaydında 15/06/2013 tarihinde davalının kataloğunu kullandığının görüldüğünün beyan edilerek dilekçe ekinde internet sitesi görüntüsünü ibraz ettiği anlaşılmakla, 21/05/2018 dava tarihine kadar 10 yıllık zamanaşımı süresinin dolmadığı anlaşılmakla, davalı vekilinin zamanaşımı itirazının yerinde olmadığı kanaatine varılmıştır. Davacı vekilinin hükmedilen tazminat miktarına itiraz ettiği, bilirkişi tarafından yapılan hesaplama üzerinden mahkemece, hakkaniyete aykırı olarak indirim yapıldığını ileri sürdüğü anlaşılmıştır. Davalı vekilinin istinaf başvurusunda ve yargılama sırasında rapora itiraz dilekçesinde; bilirkişi tarafından yapılan hesaplamaya da itiraz ettiği anlaşılmıştır. Dosyanın incelenmesinde; mahkemece emsal rayiç bedel araştırması yapılırken Adana Grafik Tasarımcılar Derneği'ne ve Görsel Sanatlar Akademisi'ne müzekkereler yazılarak, ihlal tarihi itibarıyla rayiç bedel sorulması gerekirken, 21/5/2018 dava tarihi itibarıyla rayiç bedelin sorulduğu, bilirkişi tarafından da raporda gelen yazı cevaplarına göre değerlendirme yapıldığı anlaşılmıştır.Mahkemece hüküm kurulurken ihlal tarihinin 15/06/2013 tarihi olarak kabul edilerek, faiz başlangıcı olarak bu tarihin esas alındığı, kabule göre ihlal tarihinin 15/06/2013 tarihi olduğu, bu tarih itibarıyla emsal araştırması yapılması gerektiği kanaatine varılmıştır.Mahkemece davacının grafik görsellerinin ihlal tarihi itibarıyla, rayiç bedelinin emsal araştırması yapılarak ve gelen yazı cevaplarından sonra bilirkişiden ek rapor alınarak, somut verilere dayalı olarak telif tazminatı belirlenmesi mümkünken, eksik inceleme ile takdire dayalı olarak karar verilmesi yerinde olmadığından, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, kısmen reddine, mahkeme kararının kaldırılarak dosyanın Dairemizin kararında işaret edilen hususlarda yargılamaya devam edilmesi için dosyanın mahkemesine gönderilmesine..." karar verilmiştir. KALDIRMA SONRASI MAHKEME KARARI: Mahkemenin 09.05.2023 tarihli 2023/209 E. - 2023/105 K.sayılı kararıyla; "...Tüm dosya kapsamı deliller, bilirkişi raporu ve Bölge Adliye Mahkemesi kararına göre, davacının FSEK 11. Maddesi gereği eser sahibi olduğu, hazırlanan foto-realistic illustrasyonların hazırlayanın hususiyetini yansıtan, ayırt edici özelliklere sahip, estetik değer taşıyan bir grafik eser olup FSEK 4/6 maddesi kapsamında güzel sanat eseri sayılan foto-realistik illüstrasyonlarının birebir, izinsiz ve herhangi bir anlaşmaya dayanmadan davalının kataloğunda kullanılmasının (15/06/2013-21/12/2014 tarihleri arası internet sitesinde kullanıldığı) davacının eserden kaynaklanan mali haklarını ihlal ettiği, bu durumun en son 15/16/2013 tarihinde tespit edildiği, dava tarihine göre Yargıtay içtihatları gereği sözleşmelere ilişkin 10 yıllık zaman aşımı süresi söz konusu olduğundan, talebin zaman aşımına uğramadığı anlaşılmıştır. 15.06.2013 tarihi itibariyle eser rayiç bedelinin 11.000,00 TL olup, FSEK 68 çerçevesinde rayiç bedelin 3 katı tazminat istenmesi mümkün olduğundan, davacının davası 33.000,00 TL üzerinden kabul edilmiştir. TTK'nun 3. Maddesi uyarınca Bu Kanunda düzenlenen hususlarla bir ticari işletmeyi ilgilendiren bütün işlem ve fiiller ticari işlerden sayıldığından ve davalı şirket olup, ticari işletmesini ilgilendiren iş nedeniyle ihlal gerçekleştiğinden davacı yararına avans faizine hükmedilmiştir.Telif tazminatına hükmedilmiş ve taraflar arasında farazi sözleşme ilişkisi kurulmuş ve ihlal sona ermiş olmakla, davacının ilan talebi reddedilmiştir. Bu itibarla aşağıdaki hüküm kurulmuştur.
H Ü K Ü M:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere ;1-Davacının davasının KISMEN KABULÜNE, toplam 33.000,00 TL telif tazminatının, 15/06/2013 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya dair taleplerin reddine..." karar verildiği görülmüştür.
İSTİNAF BAŞVURUSU:Davalı vekilinin süresinde ibraz ettiği istinaf dilekçesinde; daha önce zamanaşımı itirazlarının reddine karar verilmişse de, zamanaşımı itirazlarının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini, haksız fiil zamanaşımı süresinin uygulanması ve davanın zamanaşımı nedeniyle reddi gerektiğini, müvekkilinin yaklaşık olarak 12 yıl önce sipariş verdiği ve hiç kullanmadığı kataloglar nedeniyle açılan davanın, 1 yıllık zamanaşımı süresi içerisinde açılmadığından, zamanaşımına uğradığını, zamanaşımı süresinin 2019 yılı ıslah tarihine göre değerlendirilmesi gerektiğini,-Müvekkilinin bu katalogları hiçbir zaman kullanmadığını, müvekkilinin dava dilekçesinde bahsi geçen firmanın aynı katalog tasarımını uzun süredir kullandığını öğrenmesi üzerine, bu kataloğun kullanımına ve dağıtımına izin vermediğini, tamamının yakılmak suretiyle imha edildiğini, müvekkilinin konu ile ilgili reklam ajansı ile irtibata geçmek istediğinde dolandırıldığını anladığını, müvekkilinin tam ödeme yapmaması ve arada yazılı sözleşme olmaması nedeniyle yasal yollara başvuramadığını, müvekkilinin daha çok zarara uğradığını, davacının müvekkili ile irtibata geçmediğini, ihtar göndermediğini.-Dosya mündericatında bulunan 01/03/2023 tarihli bilirkişi raporunun hükme esas alınamayacağını, zira rapor içeriğinin adeta hüküm mahiyetinde bulunduğunu, sonuç belirtildiğini, itirazlarının dikkate alınmadan ek rapor dahi alınmadan hüküm kurulduğunu, -Kaldırma kararından sonra yalnızca rayiç değere ilişkin bilirkişi raporu alındığını, önceki rapora yaptıkları itirazlarında da belirttikleri gibi müvekkilinin bu katalogları asla kullanmadığını, söz konusu kataloğun eser niteliğinde olduğunun kabul edilmesinin de hatalı olduğunu,-Mahkemece avans faizine hükmedilmesinin hatalı olduğunu, taraflar arasında ticari ilişki bulunmadığını, haksız rekabet hükümlerinin uygulanmadığını, eser sözleşmesi kapsamında değerlendirilmesi ve Türk Borçlar kanununa göre değerlendirme yapılması gerektiğini belirterek, açıkladıkları ve resen dikkate alınacak nedenlerle Bakırköy 1. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinin 09/05/2023 tarihli, 2022/209 Esas, 2023/105 Karar sayılı kararının kaldırılarak, davanın reddine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER:İlk derece mahkemesince bilirkişi heyetinden alınan 25/10/2019 tarihli raporda; dava konusu olan foto-realistik illustrasyonların 2009-2010 yıllarında davacı tarafından hazırlandığı ve davacının FSEK'in 11. maddesi gereği eser sahibi olduğu, hazırlanan foto-realistik illustrasyonların hazırlayanın hususiyetini yansıttığı, ayırt edici özelliklere sahip olduğu, estetik değer taşıyan bir grafik eser olup FSEK'in 4/6. maddesi kapsamında güzel sanat eseri sayılacağı, davacının foto-realistik illüstrasyonlarının birebir, izinsiz ve herhangi bir anlaşmaya dayanmadan davalının kataloğunda kullanılmasıyla davacının mali ve manevi haklarının ihlal edildiği, yükseltme ve indirme takdiri mahkemeye ait olmak üzere rayiç bedelin 15.000,00 TL olarak tespit edilebileceği ve FSEK'in 68. maddesi çerçevesinde davacının belirlenen rayiç bedelin en çok 3 katı kadar tazminat isteyebileceği belirtilmiştir. Mahkemece Adana Grafik Tasarımcılar Derneği'ne ve Görsel Sanatlar Akademisi'ne müzekkereler yazılarak; "Dava konusu grafik eserlerin, konsept dahilinde bir bütün olarak dava tarihi 21/05/2018 tarihi itibarıyla, rayiç piyasa bedelinin ne olabileceğinin" sorulduğu, Adana Grafik Tasarımcılar Derneği'nin yazı cevabında; "21/05/2018 tarihi itibarıyla rayiç değerinin en az 13.000- 16.000 TL arasında olması gerektiği, tasarımcının şöhret ve tanınmışlık durumuna göre 20.000 TL talep edilmesinin de mümkün olabileceği",Görsel Sanatlar Akademisi'nin yazı cevabında; "..dava konusu eserlerin konsept dahilinde bir bütün olarak dava tarihi 21/05/2018 tarihi itibarıyla rayiç değerinin 10.000- 15.000 TL arasında olabileceğinin tespit edildiği" bildirilmiştir.Konya 3.FSHHM aracılığıyla dinlenen davalı tanıkları ..., ... ve ... beyanlarında; "davalı firmada çalıştıklarını, katalogların 9 yıl önce bastırıldığını, 1-2 ay sonra şirket yetkilisinin katalogların kullanılmayacağını söyleyerek yakmalarını istediğini, yaktıklarını, kullanılmadığını" beyan ettikleri anlaşılmıştır.Dairemiz kaldırma kararı doğrultusunda Adana Grafik Tasarımcılar Derneği ve Görsel Sanatlar Akademisi'nden 15/06/2013 tarihi itibarıyla dava konusu görselin rayiç bedelinin ne olabileceği konusunda görüş bildirilmesi istenilmiş, verilen cevaplar akabinde gelen emsal rayiçlere göre istenebilecek maddi tazminat tutarını gösterir ek rapor tanzimi için dosya önceki bilirkişi heyetine tevdi edilmiş olup, heyet tarafından hazırlanan 01/03/2023 havale tarihli raporda; ihlal tarihi olan 15.06.2013 tarihinde eser rayiç bedelin 11.000,00 TL olarak tespit edilebileceği, bu bedelin üç katına hükmedilip hükmedilmeyeceği Mahkemenin takdirinde olup, bu bedelin üç katına hükmedilmesi durumunda, 15.06.2013 tarihindeki emsali 33.000,00 TL olarak maddi tazminatın belirlenebileceği belirtilmiştir.
G E R E K Ç E:Dava, davacıya ait grafik eserlerle ilgili FSEK’ten kaynaklanan mali haklarına tecavüz edildiği iddiasıyla açılan maddi tazminat davasıdır.Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiş, karara karşı davalı vekili tarafından istinaf yargı yoluna başvurulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Dosya incelendiğinde; davalı vekilinin zamanaşımına ilişkin ve davalının davaya konu katalogları kullanmadığı, davacının zararının söz konusu olmadığı ve kataloglarda kullanılan grafik tasarımların eser niteliğinde olmadığına dair istinaf taleplerinin daha önce Dairemizce incelendiği ve reddedildiği anlaşıldığından, bu konularda yeniden değerlendirme yapılmamıştır.Davalı vekilinin hükmedilen tazminata ve faize ilişkin istinaf talepleriyle ilgili yapılan incelemede; Mahkemece Adana Grafik Tasarımcılar Derneği ve Görsel Sanatlar Akademisi'nden 15/06/2013 tarihi itibarıyla dava konusu görselin rayiç bedelini sorarak, buna göre FSEK’in 68. maddesi uyarınca 11.000,00 TL rayiç bedelin üç katı kadar tazminata hükmedilmesinde ve davanın TTK m. 4/1-d hükmü uyarınca ticari dava olması nedeniyle avans faizine hükmedilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla, davalı vekilinin istinaf talebinin reddine karar verilmiştir.
H Ü K Ü M:Yukarıda açıklanan gerekçe ile:1-6100 sayılı HMK.'nın 353/1-b-1maddesi gereğince davalı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf isteminin ESASTAN REDDİNE, 2-Alınması gereken 2.254,23 TL nispi harçtan, peşin alınan 563,55 TL harcın mahsubu ile bakiye 1.690,68 TL eksik harcın davalıdan alınarak hazineye irat kaydına,3-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından avukatlık ücreti takdirine yer olmadığına,4-İstinaf yargılama giderleri olarak; Davalı tarafça yapılan masrafların üzerinde bırakılmasına,5-Artan gider avanslarının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilk derece mahkemesince yatıran tarafa iadesine,Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda iş bu kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde Yargıtay temyiz yolu açık olmak üzere 27/05/2025 tarihinde oy birliği ile karar verildi.