T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
16. HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
DOSYA NO: 2023/1497 Esas
KARAR NO: 2025/668 Karar
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 18. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 16/06/2023
NUMARASI: 2023/93 E. - 2023/511 K.
DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)
KARAR TARİHİ: 14/05/2025
İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. ve 356. maddeleri gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;
G E R E Ğ İ D Ü Ş Ü N Ü L D Ü:
DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde; ... Bankası Erzurum Şubesine ait ... IBAN numaralı hesaba bağlı olan ..., ..., ..., ... Seri numaralı toplam 4 adet sıralı çekin çalındığını, bu kapsamda lehtar ... tarafından Erzincan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2022/43 E. Sayılı dosyasına kayden çek zayi davası ikame edildiğini, söz konusu çek zayi davasında mahkemece 16.06.2022 tarihli 2022/375 K. Sayılı ilamı ile "Davacı tarafından zayi olduğu bildirilen dava konusu Erzurum ... Bankası Merkez Şubesine ait keşideci şirketin ..., keşide yeri Erzincan, ... çek numaralı 17/01/2022 keşide tarihli 3.800,00 TL miktarlı, ... çek numaralı 21/01/2022 keşide tarihli 7.000,00 TL miktarlı, ... çek numaralı 25/01/2022 keşide tarihli 3.000,00 TL miktarlı, ... çek numaralı 28/01/2022 keşide tarihli 4.300,00 TL bedelli 4 adet çekin zayi nedeniyle İPTALİNE," şeklinde karar verildiğini, dolayısıyla çalınan işbu 4 adet çekin iptal edildiğini, belirtili çekler için dava dışı hamil tarafından öncelikle İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'na 2022/25152 Soruşturma numarası ile suç duyurusunda bulunulduğunu, yine belirtili çeklerden ... seri nolu çeki para karşılığı satın aldığını müvekkiline ifade eden ... isimli şahıs hakkında da Erzurum Cumhuriyet Başsavcılığı'na 2022/20695 Soruşturma numarası ile suç duyurusunda bulunulduğunu, ilgili dosyada ... isimli şahıs ile müvekkili arasında geçen Whatsapp yazışması bulunduğunu, kaldı ki; ... isimli kişinin, müvekkilinin düzenlemiş olduğu 4 adet sıralı çekten ... seri nolu çekin sahtesini düzenleyerek müvekkiline gönderdiğini, müvekkili tarafından söz konusu çekin sahte olduğunun anlaşılması üzerine ise ... seri nolu çekin gerçeğini müvekkiline teslim ettiğini, salt bu hususun dahi müvekkilinin düzenlemiş olduğu 4 adet sıralı çekin başkaca kişiler tarafından haksız olarak ele geçirildiğini ve piyasada tedavülde bulunan bir çek gibi işlem görmeye devam ettiğini gösterdiğini, belirtili çeklerden 635346 seri numaralı çekin ise Bakırköy ... İcra Dairesinin ... E. sayılı dosyasına kayden alacaklı ... San. Tic. Ltd. Şti. tarafından takibe konulduğunu, taraflarınca yapılan borca ve yetkiye itiraz üzerine Bakırköy 10. İcra Hukuk Mahkemesinin 2022/1134 Esas, 2022/888 Karar sayılı hükmü ile "Davanın İcra Dairesi yetki itirazı yönünden KABULÜ ile; Bakırköy ... İcra Dairesi ... esas sayılı dosyasından esas sayılı dosyada davacı yönünden icra dairesinin yetkisizliğine," şeklinde karar verildiğini, ilgili kararın kesinleştiğini, söz konusu iptal edilen takibe dayanak ... seri numaralı çekin arka yüzünde bulunan cirantaları müvekkili hiçbir şekilde tanımadığını ve bu şahıslar ile herhangi bir ticari ilişkisi bulunmadığını iddia ederek, dava konu ... seri numaralı çek yönünden müvekkilinin davalıya borçlu olmadığının tespitine, yargılama gideri ile vekalet ücretinin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde; davalı müvekkilinin dava konusu ... Bankası Erzurum Şubesi'ne ait ... seri numaralı 20/10/2022 keşide tarihli 100.000,00 TL bedelli çeki ticari faaliyetleri neticesinde mal ve hizmet satımı sonucu iktisap ettiğini, dava konusu çekin yetkili ve meşru hamili olduğunu, TTK'nın 790. maddesinde, meşru hamilin teselsül eden cirolardan anlaşılacağı, ciro silsilesinin muntazam bir şekilde birbirini takip edip etmediğini incelerken dış görünüşü incelemek yeterli olup, sair diğer iddiaların ciro zincirini etkilemediğini, karşı yan tarafından da çekin, çekte bulunması gerekli kanuni şekil şartlarını haiz olduğunun dava dilekçelerinde açıkça kabul edildiğini, çekin ciro yoluyla geçmesi nedeniyle müvekkilinin çekin kayıp/çalıntı olup olmadığı hususunda bir bilgisi olmadığını, müvekkilinin, çekte ödeme yasağı bulunduğunu çeki bankaya ibraz anında öğrendiğini savunarak, bu nedenlerle davanın reddine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep etmiştir.
MAHKEME KARARI:İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi 16/06/2023 tarihli 2023/93 E. - 2023/511K. sayılı kararıyla; "...Çek iptal davasının, çekte ciro silsilesinde yer almayan ... tarafından açıldığı, davacı tarafça dava dilekçesinde çekleri kendileri tarafından düzenlediğini ikrar ettiği, polis merkezine verilen şikayet dilekçesinde, Erzincan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2022/43 E. Sayılı dosyası dava dilekçesi ve mahkememiz dosyasına verilen dava dilekçesinde çeklerin kaybolması konusunda çelişki ifadeler de bulunulması göz önüne alınarak soyut ve çelişkili iddialara dayalı davanın reddine..." karar verilmiştir.
İSTİNAF İSTEMİ: Davacı vekilinin süresinde ibraz ettiği istinaf dilekçesinde; Mahkemece çek iptali davasının ciro silsilesinde yer almayan ... tarafından açılmasını gerekçe yaparak davayı reddetmişse de, çekin iptalini isteme hakkının lehtar ve hamile ait olduğunu, keşidecinin iptal davası açma hakkının bulunmadığını, bu nedenle kararın hukuka aykırı olduğunu, Mahkemece müvekkilinin çeklerin kaybolması konusunda çelişkili ifadeleri bulunduğu gerekçesiyle davayı reddetmişse de, müvekkilinin bu konuda çelişkili beyanı bulunmadığını, Mahkemenin dosyayı incelemeden karar verdiğini, HMK'nın 222/1. maddesi uyarınca tarafların delillerinin toplanmadığını, HMK'nın 31. maddesi uyarınca hakimin davayı aydınlatma görevi olduğunu, Mahkemece hazırlık soruşturmasının incelenmediğini ve değerlendirme yapılmadığını, Önemli delillerin toplanmamasının tahkikatın büyük ölçüde yeniden yapılmasını gerektirdiğini, kararın bu nedenle kaldırılması gerektiğini,Davalının cevap dilekçesinde dava konusu çeki ... şirketinden sattığı mallara karşılık aldığını savunduğunu, buna ilişkin fatura sunduğunu, müvekkili ile davalı arasında bir ticari ilişkinin bulunmadığının sabit olduğunu, Ayrıca ... şirketinin müvekkiline ne sattığına, hangi hizmeti sunmuş olduğuna ilişkin sorulara da cevap aranmaksızın ve incelenmeksizin karar verildiğini,Müvekkilinin çekleri keşide ettiği konusunda bir ihtilaf bulunmadığını, borcun varlığına ilişkin ihtilaf olduğunu, Mahkemece bu konu çözümlenmeden, müvekkilinin çekin keşidecisi olduğu gerekçesiyle davayı reddetmesinin doğru olmadığın, çekin davalının eline geçmesini sağlayan ciro silsilesinin de paravan şirketler üzerinden gerçekleştirildiğini, Müvekkilinin davalı şirketle bir ticari ilişkisi olmadığına dair ticari defterlerin incelenmesi yönündeki taleplerinin sonuçsuz kaldığını, eksik inceleme ile karar verildiğini, kararın haksız ve hukuka aykırı olduğunu,Esaslı deliller toplanmadan karar verilmesinin müvekkilinin adil yargılanma hakkının ihlali olduğunu,Menfi tespit davasında, borcun varlığını ispat yükünün alacaklı olduğu tarafa düşeceğini,Senet bedelinin tahsil edilmesi halinde sebepsiz zenginleşme durumunun ortaya çıkacağını belirterek, açıklanan ve re'sen göz önüne alınacak nedenler doğrultusunda; istinaf başvurularının kabulü ile İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2023/93 Esas - 2023/511 Karar sayılı ilamının istinaf incelemesi neticesinde kaldırılmasını ve yeniden yargılama yapılarak talepleri doğrultusunda davanın kabulüne karar verilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER: Bakırköy ... İcra Dairesinin ... Esas sayılı takip dosyası incelendiğinde; alacaklının ... Sanayi Ticaret Limited Şirketi, borçluların ..., ... İnşaat Sanayi ve Dış Ticaret Limited Şirketi, ... Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi oldukları, 100.000,00 TL asıl alacak, 300,00 TL komisyon, 10.000,00 TL karşılıksız çek tazminatı, 949,32 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 111.249,32 TL alacak için 17/11/2022 tarihinde kambiyo senetlerine mahsus icra takibi başlatıldığı, takip dayanağının 20/10/2022 günlü, ... seri numaralı, 100.000,00 TL bedelli çek olduğu, davacı-borçlu hakkındaki takibin işbu takip dosyasından ayrılarak Erzurum ... İcra Dairesinin ... Esas numarasını aldığı tespit edilmiştir. Takibe konu çek örneği incelendiğinde; ... bankası Erzurum Şubesi’ne ait ... seri numaralı, keşide yeri Erzurum, keşide tarihi 20/10/2022, 100.000,00 TL bedelli, keşidecisi ... olan hamiline çek olup, çekin arkasında sırasıyla ..., ... İnşaat Sanayi ve Dış Ticaret Limited Şirketi, ... Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ve ... Sanayi Ticaret Limited Şirketi’nin cirolarının bulunduğu, 20/10/2022 tarihinde bankaya ibraz edildiği, Erzincan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2022/43 Esas sayılı kararı uyarınca işlem yapılmadan iade edildiğinin çek arkasına yazıldığı tespit edilmiştir. Erzincan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 16/06/2022 tarihli 2022/43 Esas, 2022/375 Karar sayılı kararı incelendiğinde; davacı ... tarafından hamili olduğu çeklerin zayi olduğu iddiasıyla çeklerin iptali için dava açıldığı, yapılan yargılama sonucunda davanın kabulüne ve dava konusu Erzurum ...Bankası Merkez Şubesine ait keşideci şirketin ..., keşide yeri Erzincan, ... çek numaralı 17/01/2022 keşide tarihli 3.800,00 TL miktarlı, ... çek numaralı 21/01/2022 keşide tarihli 7.000,00 TL miktarlı, ... çek numaralı 25/01/2022 keşide tarihli 3.000,00 TL miktarlı, ... çek numaralı 28/01/2022 keşide tarihli 4.300,00 TL bedelli 4 adet çekin zayi nedeniyle iptaline karar verildiği, kararın 08/11/2022 tarihinde kesinleştiği tespit edilmiştir.Bakırköy 10. İcra Hukuk Mahkemesinin 16/12/2022 tarihli, 2022/1134 Esas, 2022/888 Karar sayılı kararı ile, ...’in yetki itirazının kabulü ile, bu borçluyla ilgili icra dosyasının ayrılarak Erzurum İcra Müdürlüğüne gönderilmesine karar verildiği, kararın 31/01/2023 tarihinde kesinleştiği tespit edilmiştir. Erzurum C. Başsavcılığının 2022/20695 sor. sayılı soruşturma evrakı incelendiğinde; şikayetçinin ..., şüphelinin ... olduğu, ... seri numaralı çalıntı çekle ilgili resmi belgede sahtecilik suçundan soruşturma yapıldığı ve soruşturmanın devam ettiği tespit edilmiştir. İstanbul C. Başsavcılığının 2022/25152 sor. sayılı soruşturma evrakı incelendiğinde; şikayetçinin ..., şüphelinin meçhul şahıs olduğu, ..., ..., ..., ... numaralı çekler ve 5.000,00 TL parasının çalındığı iddiasıyla şikayetçi olduğu, yapılan soruşturma sonucunda 23/02/2022 tarihinde, hırsızlık iddiasıyla ilgili yeteri delil bulunmadığından ... Karar sayılı kararla kamu adına kovuşturma yapılmasına yer olmadığına karar verildiği tespit edilmiştir.
G E R E K Ç E: Dava, zayi olduğu iddia edilen ve icra takibine konu olan çekle ilgili borçlu olmadığının tespiti davasıdır. Mahkemece davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yargı yoluna başvurulmuştur.Davacı keşideci, davaya konu çekin lehtarın elinden rızası dışında çıktığı iddiasıyla davalıya borçlu olmadığın tespitini talep etmişse de, kambiyo senedini hükümden düşürmeye yönelik olarak açılan menfi tespit davasında ispat yükü davacı yanda olup, ciro silsilesinin kopuk olmadığı ve de davacının imzasını inkar etmediği görülmüştür.Davalı, dava konusu çeke ciro yolu ile hamil olup, ilk ciranta ...’dır. Davacı keşidecinin çekte davalıdan önce cirosu bulunanlarla ve davalı ile ticari bir ilişkisinin bulunmadığını iddia ettiği anlaşılmıştır. Bu durumda imzasını inkar etmeyen keşideci davacının, davalıdan önceki cirantalarla arasındaki şahsi def'ileri hamile karşı ileri sürebilmesi Türk Ticaret Kanunun 818/1. maddesinin (e) bendi yollaması ile aynı Kanunun 687/1. maddesi uyarınca, hamilin çeki kötü niyetle iktisap ettiğinin kanıtlanması koşuluna bağlıdır.Davalının kötüniyetli olduğu davacı tarafça ispatlanamamıştır. Davacı ile davalı arasında başka cirantaların olması ve doğrudan ticari ilişki bulunmaması nedeniyle ticari defterlerin incelenmesinin de sonuca etkili olmayacağı, davada taraf olmayan ... hakkındaki başka bir çekle ilgili devam eden hazırlık soruşturmasının sonucunun beklenmesine de gerek bulunmadığı, davacı yemin deliline dayandığı halde Mahkemece davacı vekiline yemin delili hatırlatılmadan karar verilmişse de, davacı vekilinin buna ilişkin istinaf talebi de bulunmadığından, davacı vekilinin Mahkemece delillerin toplanmadığına dair istinaf talepleri yerinde değildir.Davalı son hamil, çeki ciro ile devralırken çekteki ciroların düzgün olup olmadığını, ciro silsilesinde bir kopukluk bulunup bulunmadığını incelemeye mecbursa da, önceki cirantaların imzalarının sıhhatini araştırmak zorunda değildir. Davacı, son hamil olan davalının çeki iktisap ederken bile bile davacının zararına hareket ettiğini ve kötüniyetli olduğunu da ispatlayamadığından, çekin çalıntı olduğu ve davalıdan önceki ciroların gerçeği yansıtmadığı iddialarını da son hamil olan davalıya karşı ileri süremez.İlk derece mahkemesince bu nedenlerle davanın reddine karar verilmesi gerekirken, çek iptali davasının ... tarafından açılmış olması ve davacının çekin ne şekilde çalındığına dair beyanlarının çelişkili olduğu gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmesi doğru olmamıştır. Tüm bu nedenlerle; davacı vekilinin diğer istinaf talepleri yerinde değilse de, mahkeme kararının gerekçesine ilişkin istinaf talebinde kısmen haklı olduğu anlaşılmakla, davacı vekilinin istinaf talebinin kısmen kabulüne, ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılmasına, yeniden yargılama yapılması gerekmediğinden, kazanılmış haklar korunarak ve gerekçe düzeltilerek yeniden hüküm kurulmasına, davanın reddine karar vermek gerekmiştir.
H Ü K Ü M: Yukarıda açıklanan gerekçe ile: 1-Davacı vekilinin istinaf isteminin KISMEN KABULÜNE, 2-6100 sayılı HMK.'nın 353/1-b-2 maddesi gereğince İSTANBUL 18. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin 16/06/2023 tarihli 2023/93 E. - 2023/511 K. sayılı kararının KALDIRILMASINA,-Davanın REDDİNE, -Tedbirin hüküm ile birlikte kaldırılmasına,-Şartları sabit görülmediğinden davalının kötü niyet tazminatı talebinin reddine,3-İlk derece yargılaması yönünden; a-Alınması gerekli 615,40 TL karar ve ilam harcının peşin alınan 1.707,75 TL'den mahsubu ile artan 1.092,35 TL'nin karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine, b-Davalı taraf vekille temsil olunmakla red üzerinden hesaplanan karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T. gereğince hesap ve taktir olunan 30.000,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya ödenmesine, c-Davacı tarafça yatırılan gider avansından geriye kalan kısmının karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine, davacı tarafça yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına. ç-Tarafların dava şartı olan arabuluculuk toplantısına katıldıkları halde anlaşamadıkları, arabuluculuk son tutanağı aslından anlaşıldığından 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanun'un 18/A-14 bendi uyarınca ve Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği tarife hükümleri uyarınca Suçüstü Ödeneğinden ödenen 1.320,00 TL’nin davacıdan alınarak Hazineye irat kaydına, 4-İstinaf yargılaması yönünden; a-Davacı vekilinin istinaf talebi kabul edildiğinden, istinaf peşin harcının talep halinde iadesine,b-İstinaf yargılaması sırasında davacı tarafından yapılan 738,00 TL istinaf yoluna başvurma harcı, 172,50TL tebligat ve posta giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, c-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından avukatlık ücreti takdirine yer olmadığına, 5-Artan gider avanslarının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilk derece mahkemesince taraflara iadesine, Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu 14/05/2025 tarihinde oy birliği ile kesin olarak karar verildi.