T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
16. HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
DOSYA NO:2023/756 Esas
KARAR NO:2024/1652
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ:İSTANBUL 3. FİKRÎ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ
TARİHİ:24/11/2022 tarih
NUMARASI:2021/42 Esas, 2022/163 Karar
DAVANIN KONUSU:Alacak (Fikir Ve Sanat Eseri İle İlgili Sözleşmeden Kaynaklanan)
KARAR TARİHİ:24/10/2024
İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. Maddesi gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ:
DAVA:Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle: Müvekkili şirketin uzun yıllardır mimarlık alanında hizmet veren ve bu kapsamdaki yarışmalarda birçok ödülü olan bir şirket olduğunu, diğer müvekkili ...' un ise dava konusu mimari eserlerin sahibi ve davacı şirketin ortağı olduğunu, 1981 yılında "Isparta Devlet Mühendislik - Mimarlık Akademisi" proje işinin, Bayındırlık Bakanlığı tarafından 19.08.1970 tarih ve 13584 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan MÜHENDİSLİK VE MİMARLIK PROJE YARIŞMALARINA AİT YÖNETMELİK'e uygun şekilde yarışmaya çıkarıldığını, birinciliği kazanan müvekkillerinin 04.08.1982 - 24.12.1985 tarihleri arasında sonradan "... Üniversitesi Batı Yerleşkesi” adını alan projesini uyguladıklarını, Akademi'nin 1992 yılında üniversiteye dönüşmesi ile oluşan ihtiyaçlar doğrultusunda, Batı Yerleşkesi'nin devamı olarak 1995 yılında bu defa Doğu yerleşkesi proje ve uygulamasının yine müvekkilleri tarafından yapıldığını, davalı Rektörlüğün; müvekkillerinden izin alınmaksızın "Batı Yerleşkesinde" müvekkilinin projesinin kullanılarak/uygulanarak eklemeler veya eksiltmeler yapıldığını, "Doğu Yerleşkesinde" ise, projesinin yeni binalar ve tadilatlar uygulanması suretiyle Orman Fakültesi, Ziraat Fakültesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hukuk Fakültesi binaları ve benzeri binaların inşa edildiğinin ve ayrı bir ihale ile yerleşkedeki mimari bütünlüğü bozan yeni bir İktisat Fakültesinin inşa edildiğinin öğrenilmesi üzerine, davalı ile yapılan görüşmeler ve başvuruların sonuçsuz kalınca Kadıköy .... Noterliğinin 06.04.2015 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile vaki el atmanın glderilmesi için davet yapılmışsa da tüm bu çabaların semeresiz kaldığını, Kadıköy .. Noterliğinin 09.12.2015 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtamamesi ile vaki el atmanın giderilmesi için maddi ve manevi zararların anlaşılacak karşılığı ödenmediği takdirde FSEK 68. madddesi gereğince yargı yoluna başvurulacağının bildirildiğini, davalı Rektörlüğün doğrudan müvekkillerine gönderdiği 25.12.2015 tarihli cevabi ihtarnamesi ile yarışma şartnamesine göre; “...hem uygulama projesi hem de projenin uygulanması eser sahibinin haklarından sayılmakta ve idareye devredilmektedir” öne sürümüyle ödeme yapmayı reddettiklerini, davanın kabulü ile; 5846 sayılı FSEK uyarınca müvekkillerinin korunan haklarına vaki el atmanın giderilmesi için anılan yasanın 68. maddesi uyarınca varsa emsal sözleşme bedeli olarak şimdilik 150.000TL'nın, 6100 sayılı HMK 107. maddesi gereğince belirlenecek miktarırın üç katının, dava tarihinden itibaren işleyecek Merkez Bankasının kısa vadeli krediler için uyguladığı avans faizi ile birlikte 5846 sayılı FSEK'in 18. maddesine aykırılık nedeniyle 50.000 TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınıp müvekkillerine verilmesine karar verilmesini talep etmiştir. Davacılar vekili 03/12/2020 tarihli ıslah dilekçesi ile; maddi tazminatı 256.712,60 TL rayiç bedelin 3 katı 770.137,80 TL olarak talep etmiştir.
CEVAP:Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle: Davacılardan ... firmasının müvekkili üniversiteye proje yapan kişi olduğunu, diğer davacının ise projenin müellifi olduğunu, davacı şirketin müvekkili üniversiteye karşı dava açabilmesi için diğer davalı proje müellifi ...'dan mali hakları yazılı bir sözleşmeyle devralmış ya da ruhsat almış yahut yasal olarak bu hakları kendisine geçmesinin gerektiğini, davacı firmanın dosyaya böyle bir sözleşme ibraz etmediği için aktif dava ehliyetinin bulunmadığını, dava dilekçesinde FSEK 18. maddesine dayanıldığını, davacı ...'un mali haklarını diğer davacı ... firmasına devrettiyse/lisansladıysa ya da yasal olarak bu hakları ...firmasına geçmiş ise artık davacı ...'un aktif husumet ehliyetinin bulunmadığını, davanın bu yönüyle reddi gerektiğini, davacı tarafın manevi hakka dayandığından söz ettiğini, FSEK 18. maddesine göre mali hakları devralan ya da ruhsat alan kişinin eserden doğan hakları kullandığını, anılan maddenin gerekçesinde de açıkça bu kullanımın hem mali hem de manevi hakları kapsadığı yazdığını, bu nedenle de projenin müellifinin aktif husumet ehliyeti bulunmadığından davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARI:"DAVANIN KABULÜNE,1-FSEK 68.maddesi gereğince belirlenen 256.712,60 TL rayiç bedelin 3 katı olan 770.137,80 TL nin dava tarihi olan 22/04/2016 tarihinden itibaren işleyecek ... Bankasının kısa vadeli krediler için uyguladığı avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacılara verilmesine, 2- 50.000,00 TL manevi tazminatın dava tarihi olan 22/04/2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacılara verilmesine," Şeklinde karar verilmiştir.
İSTİNAF İSTEMİ:Davalı vekili istinaf isteminde;Dosya içerisinde mevcut olan 1995 tarihli sözleşmenin 4. maddesinin son cümlesi; " Yüklenici ve bu maddede adları yazılı diğer uzmanların hazırlayacakları projelerin her türlü telif hakları idareye ait olacaktır" şeklinde olup işbu davanın açılması olması basiretli iş adamı gibi davranma ve dürüstlük kuralına aykırılık oluşturacağını, bilirkişi raporlarına itirazlarda bu hususa değinildiğini, çelişkili davranış yasağı uyarınca, bir yandan yapılan işin bedelinin tahsil edilip, sonrasında sözleşmenin şekle aykırılığının ileri sürülmesi usule uygun olmadığını, Proje müellifinin telif hakkıNIN sadece çizimle sınırlı olduğunu, Müellifin yapı üzerinde telif hakkı olmadığını, dava konusu yapılan yapıların sıradan yapılar olup, sanatsal özellikleri olmadığını,Telif hakkının korunmasının bir istisnasını oluşturan gerekli ve zorunlu değişikliklerin yapılması mecburiyeti uyarınca yapılan yapılar üzerinde gerekli ve zorunlu değişiklikler yapılabileceğini, Devlet İhale Yasası’nın 22. maddesi, tekel niteliğinde olan ve idarenin temin etmesi açısından başkaca bir alternatifinin olmadığı halleri düzenleyen emredici nitelikte bir düzenleme olduğunu, İdarenin, diğer usullerle temini mümkün olmayan bilimsel yayın, fikir ve sanat eserleri gibi unsurları doğrudan temin edebileceğini, ancak bilimsel yayın, fikir ve sanat eseri dahi olsa doğrudan temin yolundan başka yöntemlerle temin edilmesi mümkün ise doğrudan temin yoluna gidilemeyeceğini, fikir ve sanat eseri dahi olsa yerleşkede daha önce projesi uygulanmış proje müellifinin tekelinden söz edilemeyeceğini, Yapılacak işin rekabet şartları sağlanarak ihale edilmesi gerektiğini, 1995 tarihli sözleşmede, davacının eser sahipliğinden kaynaklanan mali haklarını süresiz olarak ve hepsini birden sözleşmeye konu ettiği ve bu suretle de müvekkiline devrettiğini, Tüm mali hakların devredildiği yönünde bir ifadenin geçerli olmayacağı düşünülse bile, bu hususun devreden sıfatıyla eser sahibi olan davacı tarafından makul süre içinde itiraz yoluyla gündeme getirilip, bu hakların kullanımının men edilmesi gerekli olduğunu, mali hakların artık idarenin malvarlığında sayılacağını, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Yasasının 56/b maddesi ve Harçlar Yasasının 13/j maddesi uyarınca üniversitemiz her türlü harçtan muafken harca hükmedilmesinin hatalı olduğunu belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.
GEREKÇE: Davacılar, eser sahibi oldukları mimari proje yönünden kendilerinden izin alınmaksızın üniversitenin Batı Yerleşkesindeki binalarda eklemeler, eksiltmeler, değişiklikler yapıldığını, Doğu Yerleşkesinde ise projenin izinsiz çoğaltılatak yeni binalar ve tadilatlar yapılmak sureti ile eser sahipliğinden kaynaklanan mali ve manevi hakların ihlal edildiğini ileri sürerek maddi ve manevi tazminata hükmedilmesini talep etmişlerdir.İlk derece mahkemesince davanın ıslah edilen tutar üzerinden kabulüne karar verilmiş, karara karşı davalı vekili istinaf kanun yoluna başvurmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Somut uyuşmazlıkta, mimari projenin FSEK 2/3 maddesi gereğince "ilim ve edebiyat eseri" kapsamında olduğu, davacıların eser sahibi olduğu projenin rızaları olmaksızın çoğaltılarak davalı üniversitenin Doğu Yerleşkesindeki binalarda kullanıldığı tespit edilmiş olmakla mahkemece Doğu Yerleşkesi yönünden FSEK 68. maddesine dayalı maddi tazminat isteminin kabul edilmesi yerindedir. Mimari proje ilim eseri olarak, mimari yapı ise güzel sanat eseri olarak korunabilecek olup her iki koruma birbirinden bağımsızdır. Dosyada mahallinde keşif yapılarak alınan raporda Üniversitenin Batı yerleşkesinde davaya konu olunan binaların estetik değere sahip olmadığı güzel sanat eseri olarak değerlendirilemeyeceği gerekçeli olarak açıklanmış olup 2.raporda da mimari projeye dayalı hakların korunması gerektiği belirtilmiştir. Bu durumda Batı yerleşkesindeki kütüphane bölümünde %20 oranına fonksiyon değişikliği yapılmış ise de, FSEK kapsamında korunanın mimari proje olduğu, bilirkişilerin binanın güzel sanat eseri olarak değerlendirilebilecek mimari eser olmadığına dair teknik tespitleri dikkate alındığında kütüphane bölümündeki değişikliğe dayalı maddi tazminat isteminin reddi gerekmiştir.Bilirkişi raporundaki hesaplama denetime ve hükme elverişli olmakla Dairemizce hesaplama yapılmıştır. İlk derece mahkemesince kabul edilen toplam 256.712,60TL'den kütüphane bölümü yönünden ayrı hesaplanan 8.218,60TL'nin mahsubu ile rayiç değerin 248.494TL olarak hesaplanacağı ve FSEK 68 maddesine göre 3 katı tazminatın 745.482,00TL olduğu anlaşılmakla Dairemizce maddi tazminata ilişkin istinaf istemi kısmen kabul edilerek kararın bu yönden kaldırılmasına karar verilmiştir.Davalı vekilinin harca ilişkin istinaf istemine gelince; davalı Üniversite olup 2547 sayılı Yasa'nın 56/b maddesi gereğince harçtan muaf olmakla davalının harçtan sorumlu tutulmaması gerekirken aksi yönde karar verilmesi yerinde görülmemiş, kararın bu yönden de kaldırılması gerekmiştir. Açıklanan nedenlerle davalı vekilinin istinaf isteminin kısmen kabulüne, ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılmasına, HMK 353/1-b-2 maddesi gereğince Dairemizce yeniden hüküm kurulmasına karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM:Gerekçesi ayrıntılı kararda açıklandığı üzere;1-Davalı vekilinin istinaf başvurusunun KISMEN KABULÜNE, 2- 6100 sayılı HMK.'nın 353/1-b-2 maddesi gereğince İstanbul 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi'nin 2021/42 Esas, 2022/163 Karar sayılı, 24/11/2022 Tarihli kararının KALDIRILMASINA, 3- DAVANIN KISMEN KABULÜNE,-FSEK 68.maddesi gereğince belirlenen 248.494,00 TL rayiç bedelin 3 katı olan 745.482,00 TL' nin dava tarihi olan 22/04/2016 tarihinden itibaren işleyecek ... Bankasının kısa vadeli krediler için uyguladığı avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacılara verilmesine,- 50.000,00 TL manevi tazminatın dava tarihi olan 22/04/2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacılara verilmesine,- Fazlaya ilişkin istemin reddine,-Davalı harçtan muaf olduğundan davacı yanca yatırılan 3415,50TL peşin harç, 29,20TL başvuru harcı, 10.590,40 TL ıslah harcının karar kesinleştiğinde ve istek halinde davacıya iadesine,-Maddi tazminat talebi yönünden karar tarihinde yürürlükte olan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi 2/3.maddesi uyarınca 115.822,30TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacılara verilmesine, -Manevi tazminat talebi yönünden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi 2/3.maddesi uyarınca 40.000,00 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacılara verilmesine,- Reddedilen maddi tazminat talebi yönünden davalı kendisini vekille temsil ettirdiğinden AAÜT 13/2.maddesi gereğince 24.655,80TLvekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, -Davacıların yaptığı 827,50 TL tebligat ve müzekkere masrafı, 12.000 TL bilirkişi ücreti olmak üzere toplam 12.827,50 TL yargılama giderinin davanın kabul oranına göre 12.404,19TL'sinin davalıdan alınarak davacılara verilmesine, bakiye kısmın davacı üzerinde bırakılmasına, -Davalı tarafın yaptığı yargılama gideri olmadığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,5-İstinaf aşamasında yapılan yargılama giderleri ve harca ilişkin;-İstinaf talebi kısmen kabul edildiği, davalının harçtan muaf olduğu dikkate alınarak harç alınmasına yer olmadığına,-İstinaf yargılaması için davalı tarafından yapılan 124,00 TL tebligat, müzekkere ve posta giderinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,-Davacının gider avansından kullanılan 10,00TL tebligat masrafının davacı üzerinde bırakılmasına,-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından avukatlık ücreti tayinine yer olmadığına, 6-Artan gider avanslarının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilk derece mahkemesince taraflara iadesine,Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda iş bu kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde Yargıtayda temyiz yolu açık olmak üzere 24/10/2024 tarihinde oy birliği ile karar verildi.