T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
16. HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
DOSYA NO: 2025/1496 Esas
KARAR NO : 2026/701
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL ANADOLU 1. FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ
TARİHİ: 10/01/2024
NUMARASI : 2022/96 Esas, 2024/15 Karar
DAVANIN KONUSU: Fikir Ve Sanat Eseri (Manevi Tazminat İstemli.)
KARAR TARİHİ: 30/04/2026
İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. Maddesi gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA:
Davacılar vekili dava dilekçesinde; müvekkilleri ile dava dışı ...'nın 2011 yılında ... ... Lisesi ve 200 kişilik yatılı kız öğrenci yurdunun tüm mimari proje hizmetlerinin çizimi ve yapımı için 150.000,00 TL + KDV bedeli üzerinden anlaştıklarını, anlaşma kapsamında hazırlanan mimari okul-yurt projesinin Mimarlar Odası'na sunulduğunu ve 23.01.2012 tarihinde müelliflik başvurusunun onaylatıldığını, ilgili projenin bağışçıya ve bağışçı tarafından ilgili belediye ve resmi kurumlara teslim edildiğini, bağışçının maddi problemleri nedeniyle söz konusu inşaatın yarım bırakıldığını, kalan ücretin ödenmesi için Bakırköy 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2012/293 Esas sayılı davasının açıldığı ve ve 2014/407 Karar sayılı kararla davacılar lehine karar verildiğini, Avrupa Yakasında ikamet eden müvekkillerinin Hasanpaşa - Kadıköy yol ayrımında bulunan ve açık adresi ... Cad. No:... ... Koşuyolu olan ... ... Lisesinin projesinin ... ... Lisesi'nin projesi ile birebir aynı olduğunu fark ettiklerini, yapılan araştırmada ... ... Lisesi'nin davalı ... tarafından imzalandığının ve yapım işinin bağışçı davalı... ... A.Ş. tarafından üstlenildiğinin anlaşıldığını, ... Bakanlığı'na devredilen okulun 2 ayrı bina olarak inşa edildiğini, kopyalama işleminin iki kere yapıldığını, müvekkillerinin kendi eserleri olan mimari projenin çoğaltılarak kullanılması için davalılara hiç bir izin ve muvafakat vermediğini, bu projenin uygulanabilmesi için taraflar arasında sözleşme olması gerektiğini, ancak taraflar arasında böyle bir sözleşme de bulunmadığını, müvekkillerinin hem mali, hem de manevi haklarının ihlal edildiğini belirterek, belirsiz alacak davası olarak FSEK'nun 68. maddesi uyarınca telif bedelinin üç kat fazlası için şimdilik 60.000,00 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline, 20.000,00 TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline tahsiline, tecavüzün önlenmesine, kararın Türkiye'de yayın yapan tirajı en yüksek olan üç gazetede ilanına karar verilmesini talep ve dava etmişlerdir.
ISLAH; Davacılar vekili 11.12.2017 tarihli dilekçesi ile; FSEK'nun 68. maddesi uyarınca bilirkişilerce belirlenen 98.074,92 TL maddi tazminatın 3 katı olan 294.224,76 TL L maddi tazminatın dava tarihinden itibaren ticari faizi ile 20.000,00 TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalılardan müşterek ve müteselsilen tazminine karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAPLAR;
Davalı ... Bakanlığı'na İzafeten İstanbul Valiliği vekili cevap dilekçesinde; Kadıköy ilçesinde 40 derslikli İmam ... Lisesi yapımı ile ilgili olarak bağışçı... ... A.Ş ile İstanbul Valiliği arasında 17.07.2012 tarih ve 2012/34 nolu protokolün imzalandığını, uygulanan proje müelleflerinin bağışçı tarafından bildirildiğini, imzalanan protokol kapsamında "Bağışçının Mükellefiyetleri" başlıklı 6.maddede ise projelere dair sorumlulukların bağışçıya ait olduğunun belirtildiğini, bu kapsamda müvekkilinin yükümlülüğünün sadece projenin ihtiyaçlara uygunluğunu denetlemek olduğunu, davanın müvekkili açısından husumet yönünden reddi gerektiğini, ayrıca projenin önceki çalışmanın bire bir aynısı olduğu yönündeki iddianın gerçeği yansıtmadığını, bu nedenlerle açılan davanın öncelikle usulden, sonrasında ise esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; uygulanan proje ile davacıların projeleri arasında bir benzerlik bulunmadığını, davalı müvekkilinden okul yapılacak arsanın koordinatları verilmek suretiyle proje hazırlanmasının ve hazırlanacak projenin Selçuklu mimarisinin modernize edilmiş haline benzemesinin istendiğini, buna göre hazırlanan taslak projelerin ilgili idareye sunularak hazırlandığını, davacılar tarafından hazırlanmış projenin daha önce davalı müvekkili tarafından görülmediğini, davacıların mimari projelerinin çoğaltılmadığını, hatta davacıların projesinden esinlenilmesinin dahi söz konusu olmadığını, bu sebeple açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı... ... A.Ş vekili cevap dilekçesinde; davanın müvekkili açısından husumetten reddi gerektiğini, davanın .... Tic. Ltd. Şti.'ne ihbar edilmesini talep ettiklerini, sözleşmede açıkça her türlü mimari proje çizimi ve yapımı işlerinden mimarlık şirketinin sorumlu olacağının kararlaştırıldığını, davaya konu mimari projenin eser niteliğine sahip olmadığını, dava konusu projenin eser olarak kabul edilmesi ihtimalinde dahi müvekkilinin iyi niyetli üçüncü kişi konumunda bulunduğunu, bu nedenle davanın müvekkili yönünden öncelikle husumetten, sonrasında ise esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Mahkemenin 25.06.2019 tarihli 2017/270 Esas 2019/185 Karar sayılı kararı, İstanbul Bölge Adliyesi 16. Hukuk dairesinin 2019/2445 Esas, 2022/575 Karar sayılı ilamı ile kaldırılmıştır.
YENİDEN YAPILAN YARGILAMA SONUNDA;
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI:
İstanbul Anadolu 1. Fikri Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi 2022/96 Esas 2024/15 Karar 10.01.2024 Tarihli kararı: "...Dava konusu mimari projenin eser vasfında olduğu kabulü karşısında toplanan deliller, iddia, savunma, benimsenen en son tarihli ek bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre, dava konusu mimari projenin FSEK anlamında eser niteliği taşıdığı, mali ve manevi hak sahibinin ise davacılar olduğu, davacıların projesinin kısmen aynen alınarak, kısmen de işlenerek okul ve yurt binası projesinde izinsiz kullanıldığı, projeler arasındaki benzerliğin esinlenme sınırlarını aşacak şekilde ve %50 oranında olduğu, her iki projede taşıyıcı kolon kiriş sistemlerinin benzer olduğu ve çakıştığı, her iki yapıda orta akstan ana giriş verilerek, merdivenlerin ana kütlenin ortasında çözüldüğü, ana diktörgen kütlenin ortasından her iki yana açılan ana koridor üzerinde ihtiyaç programında önceden belirlenmiş olan hacimlerin sıralandığı, mimari projedeki kat adedinin farklılığının belediyece verilmiş olan imar durumu şartlarından kaynaklandığı, kat yükseklik ölçülerinin de benzer olduğu, her iki projenin dış cephe mimarisi incelendiğinde, her iki projede de 4 adet balkon bulunduğu, bu balkonların okul ve yurt binasında 4.00x2.00 metre ebadında, davacıların projesinde ise 4.00x3,81 metre ebadında yapıldığı, dış cephe biçimlenişinde pencere formlarının ve taksimatının benzer nitelikte olduğu, pencerelerin üzerlerinde basık mermer formu kullanıldığı, balkonların her iki kenarında dairesel formda kolonlar kullanıldığı, her iki projede de kat aralarında benzer kat silmelerinin kullanıldığı, her iki projede de orta kastan giriş yapıldığı, katlar boyunca ana giriş hissettirilerek üçgen bir alınla anıtsal bir hava verilmeye çalışıldığı, her iki projede de ana giriş üzerinde boylu boyunca uzanan cam pencere taksimatı, ikili yuvarlak kolon şekillenişi ve bitişteki yarım daire formundaki cam pencerenin aynı olduğu, her iki proje arasında önemli benzerlikler görüldüğü, gerek ana kütle yapısı, gerek blok içindeki düşey sirkülasyon çözümü ve yatay koridor üzerindeki mahal çözümlerinin esinlenme derecesini aşacak şekilde benzer oldukları tespit edilmiştir.
Her ne kadar davalılar, ... Şirketi, ... Bakanlığı ve ... husumet itirazında bulunmuş ise de İstanbul BAM 16. HD'nin 2019/2445 E. Ve 2022/575. K. Sayılı ilamında da açıklandığı üzere FSEK 54. Madde de; "Mali bir hakkı yahut kullanma ruhsatını devre salahiyetli olmayan kimseden iktisap eden, hüsnüniyet sahibi olsa bile himaye görmez" hükmü gereğince cevap dilekçelerinde işin yapımcısının davalı ... Bakanlığı olduğu ve davalı... ... A.Ş.'nin de bağışçı olarak dava dışı olan ve davanın ihbar edildiği ... Limited Şirketi ile yaptığı 16/05/2012 tarihli hizmet alım sözleşmesiyle işi diğer davalıyla birlikte gerçekleştirdiği anlaşıldığından, FSEK'nun 54.maddesi gereğince mâli bir hakkı devre salahiyetli olmayan kimseden iyiniyetle iktisap, sorumluluğu kaldırmadığından husumet itirazlarının reddinin gerektiği, davalılar arasında imzalanan ve davacıların taraf olmadıkları sözleşmelere göre tazminat sorumluluğunun sözleşme taraflarının iç ilişkileri olduğu, davalı ...'nun davacılara ait mimari proje üzerinde bir takım değişiklikler yaparak kendi projesiymiş gibi imzaladığı, bu nedenlerle her üç davalının da maddi ve manevi tazminat sorumluluklarının bulunduğu anlaşılmakla husumet itirazının yerinde olmadığı kanaatine varılmış ve bu davalıların ihlalden sorumlu oldukları kabul edilmiştir.
İhlalin varlığının tespiti sonrasında davacıların talep edebilecekleri tazminat miktarının belirlenmesinde alınan bilirkişi raporları ve İstanbul BAM 16. HD'nin 2019/2445 E. Ve 2022/575. K. Sayılı ilamında belirtilen kaldırma kararı Davalıların bu şekilde davacıların işleme ve çoğaltma hakkını ihlal ettikleri, FSEK 68. maddesine göre 3 katı bedele hükmedilmesi gerektiği, ayrıca FSEK'nun 70. maddesi uyarınca davacıların manevi haklarının da ihlal edildiği kabul edilerek alınan bilirkişi raporlarından, 26.10.2023 tarihli raporda ve 05.05.2023 tarihli raporda mimari eserin kopyalanması durumunda proje ağırlık hesabının yapıldığı, bu hesabın alınan raporlarda belirtilen eksikliklier giderilmek suretiyle ve TMMOB Mimarlar Odası Mimarlık Hizmetleri Şartnamesi ve En Az Bedel Tarifesi dikkate alınarak ve ek de bulunan ...ve Sunuş Standartları üzerinden öznel ve nesnel unsurların tespiti yapılmak suretiyle ve ayrıntılı olarak her yön ve cephe ile iç mekan tasarımları dikkate alınarak ayrı ayrı oranlar belirlenmek suretiyle yapıldığı, belirlenen ve iş yükü oranı %14,30cephedeki benzerlik oranı %40 önem katsayısı 3,0 olarak alındığında benzerlik oranının %17,2 olacağı tespitinin BAM kararında belirtilen çelişkileri giderici şekilde belirlendiği, yine 05.05.2023 tarihli bilirkişi raporunda hesaplanan telif tazminatının yapılan sözleşmenin bedeli olan 150.000,00-TL dikkate alındığında ve davacıların bu proje bedelinin %17,2 si oranında tazminat taleplerinin 25.800,00-TL olduğu, bu bedelin FSEK 68. madde gereğince 3 katı karşılığı kadar maddi tazminatın talep edilebileceği kabul edilerek, 77.400,00- TL tazminatın davalılardan alınarak davacı tarafa ödenmesine karar vermek gerekmiştir.
Davacıların manevi tazminat talepleri de değerlendirilmiş, olayın oluşuna, tarafların mali ve sosyal durumlarına göre takdir edilen 10.000,00 TL manevi tazminatla birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar vermek gerektiği kabul edilerek 10.000,00 TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte, davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak, davacılara verilmesine, davacıların mimari projesine, davalıların muhtemel tecavüzlerinin önlenmesine, davacıların fazlaya ilişkin 10.000,00 TL lik manevi tazminat taleplerinin reddine, FSEK'nun 78/1. maddesi uyarınca kararın kesinleşmesinden sonra hükmün Türkiye' de yayın yapan tirajı en yüksek 3 gazeteden birinde masrafı davalılardan alınmak suretiyle ilanına karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM /Yukarıda açıklanan nedenlerle ;
1-Davanın KISMEN KABULÜNE, KISMEN REDDİ İLE,
-25.800,00 TL telif tazminatının FSEK 68.maddde uyarınca 3 katı kadar 77.400,00- TL nin dava tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte, davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak, davacılara verilmesine, Fazlaya ilişkin talebin REDDİNE,
-10.000,00 TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte, davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak, davacılara verilmesine, davacı tarafın fazlaya ilişkin talebinin REDDİNE,
2-Davacıların mimari projesine , davalıların muhtemel tecavüzlerinin önlenmesine,
3-Kararın kesinleşmesinden sonra hükmün Türkiye' de yayın yapan tirajı en yüksek 3 gazeteden birinde masrafı davalılardan alınmak suretiyle ilanına,..." karar verilmiştir.
İSTİNAF İSTEMİ:
Davacılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; İstinaf konusu karara temel teşkil eden bilirkişi raporu yetersiz olduğunu, 26.10.2023 tarihli bilirkişi raporunda davaya konu proje ile benzerlik oranı % 40 olarak hesaplanmışken, işbu rapordan daha evvel dosyaya alınan 04/05/2023 tarihli ve %17,2 benzerlik oranı olan bilirkişi raporunun hükme esas alınması hatalı olduğunu, gerekçeli kararda %17,2 lik benzerlik oranını gösterir raporun neden esas alındığının anlaşılmadığını, davacılara ait projelerin birebir aynısının davalı ... tarafından kopyalandığı açık ve net ortadayken dava dosyasına alınan %40 değil %17 benzer oranlı raporun hükme esas alınmasının hatalı olduğunu, bu anlamda maddi tazminat hesaplamasının hatalı ve eksik olduğunu, davacılar lehine hükmedilen 10.000 TL lik manevi tazminatın son derece düşük olduğunu, İstanbul'un en merkezi noktasındaki bir okulun projesinin müelliflerinden izin almadan projelerinin kopyalanmasının manevi zararının 10.000 TL nin çok daha üzerinde olması gerektiğini, davacılar aleyhine reddedilen maddi tazminat kısmı yönünden hükmedilen vekalet ücretini de istinaf ettiklerini, maddi tazminat talepli açılan davalarda dava kısmen reddedildiği zaman, karşı taraf vekiline hükmedilecek vekalet ücreti, davacı lehine hükmedilecek vekalet ücretini geçemeyeceğini, davalılar lehine hükmedilen 34.523,71 TL lik vekalet ücreti , davacılar lehine hükmedilen 25.500 TL lik vekalet ücretinden fazla olması hususunu istinaf ettiklerini, Davacılar aleyhine reddedilen manevi tazminat yönünden hükmedilen vekalet ücretini de istinaf ettiklerini, İstinaf konusu kararda "Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince manevi tazminatın reddedilen kısmı üzerinden takdir olunan 10.000,00 TL vekalet ücretinin davacılardan tahsili ile davalılara ödenmesine " şeklinde hüküm tesis edildiğini, Zira Anayasa Mahkemesinin 2024/29 E. ve 2024/226 K. Sayılı kararıyla manevi tazminat taleplerine ilişkin olarak açılan davalarda reddedilen tutara ilişkin karşı vekalet ücretine hükmedilmesi uygulamasının iptal edildiğini ve kararın Resmi Gazete’de yayımlandığını beyanla Mahkeme kararının kaldırılmasını, yeniden yapılacak yargılama yapılması halinde davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı ... vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacıların aktif dava ehliyeti bulunmadığını, müvekkilinin pasif dava ehliyeti bulunmadığını, hiç hayata geçirilmemiş ve erişilmesine imkan bulunmayan bir projenin taklit edildiği ya da projeden esinlenildiği iddiasının ispat edilemediğini, davacıların söz konusu projesinin 23.01.2012 tarihli Mimarlar Odası onaylı bir proje olduğunu, Mimarlar Odasının 22.05.2023 tarih ve 2023.04.1413 sayılı yazısından projeye erişilmesi ve incelenmesi mümkün olmadığının anlaşıldığını, bu tip etnik izler taşıyan yapıların birbirine benzemesinin muhtemel olduğunu, bu hususta 04.05.2023 tarihli bilirkişi raporu'un 23. sayfasında yer alan ifadede aynen;"...Dava konusu projeler arasında sadece cephelerde benzerlik olduğundan bahisle cepheler ile ilgili olarak benzerliğe konu olabilecek sadece 2010 yılı ... “Eğitim Yapıları Mimari Proje Hazırlanması Genel İlkeleri”nin; “Monoton cephelerden kaçınılmalı, istenmesi halinde; cumba, çıkma, söve, geniş saçak, payanda, vb. geleneksel Türk mimarisi öğeleri, çağdaş yapım teknikleri ve çözümleri ile sentezlenerek kullanılmalı, binalarda açıklık, kitle ve hacim oranları göz önüne alınarak öğrencilerin severek ve hoşlanarak bulunmak isteyecekleri güzel görünümlü binalar yapılması sağlanmalıdır.” maddesi bulunduğunu, Burada geleneksel Türk Mimari öğelerinin kullanımı tavsiye edilmiştir..." denildiğini, ... Bakanlığı'nın genel ilkeleri arasında eğitim yapılarının geleneksel türk mimarisi öğeleri taşıması gerektiğnini bilirkişilerce de tespit edildiğini, Projeler arasındaki benzerlikler ... Bakanlığı'nın Eğitim Yapıları Asgari Tasarım Standartları Kılavuzu nedeniyle olup ''esinlenme derecesini aşacak'' benzerliklerden bahsetmek mümkün olmadığını, Bilirkişi raporunda ve gerekçeli kararda ayrıntıları dilekçelerinde sayılan benzerlikler dışında başkaca bir benzerliğe yer verilmediğini, Benzerlik olarak nitelendirilen kısımların ise ... Bakanlığı'nın kriterleri gereği yapılması zorunlu kısımlar olduğundan benzerliğin kişilerin fiillerinden kaynaklanmadığını, Kaldırma kararından sonra dosya kapsamına sunulan 07.12.2025 tarihli bilirkişi ek raporunda da ''...eğitim asgari standartları Kılavuzlarında teknik şartnamelere göre hazırlanmış olduğundan davacının haklarına ön cephe hariç...'' benzerlik olmadığı değerlendirmesine yer verildiğini, yerel mahkeme, hangi gerekçeyle 20.06.2023 tarihli ara kararına uygun hesaplama yapan bilirkişi raporuna itibar etmediğini açıklamadığını, Tazminat talebinin kabulüne dair verilen karar hukuka aykırı olduğunu, mahkeme tarafından rayiç değerin üç katının davalılardan tahsiline ilişkin karar usul ve yasaya aykırı olduğunu beyanla ilk derece mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı ... şirket vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacıların dava açma ehliyetleri olmadığını, yerel mahkeme tarafından hükme esas alınan bilirkişi raporu, eksik inceleme sonucunda tanzim edilmiş olup raporda her ne kadar diğer davalıların savunmalarına yer verilmiş ise de; müvekkili adına iddia ve talep olunan hususlara ve tarafımızca dosyaya kazandırılan 18.05.2018 tarihli mütalaa içeriğine yer verilmediği gibi; bilirkişi heyeti tarafından, tanzim edilen rapor, dosya kapsamındaki diğer raporlar ile de mübayenet içerdiğini, dava konusu bina ile mimari proje arasındaki benzerliğin yüksek oranda teknik benzerliklerden yola çıkılarak zorlama şekilde kurulduğunu, ne var ki teknik benzerliklerin hemen her bina yapımı için -fizik kuralları gereği aynı yahut benzer olması gerektiğini, kimi benzerliklerin de (kat yüksekliği gibi) imar planında belediyenin izin vermesi ile ilgili olduğu dolayısıyla salt bu benzerliklerden yola çıkılarak benzerlik kurulup eser sahibinin haklarına tecavüz sayılan fiiler kapsamına sokulamayacağını ve FSEK kapsamında çoğaltma hakkının ihlali olarak sayılmaması gerektiğini, mahkeme tarafından hükme esas alınan bilirkişi raporundaki çelişkili ifadelere yer verilerek FSEK kapsamında mimari projenin eser kabul edilebilmesi için sahibinin hususiyetini arz etmesi koşulu yok sayıldığını, somut olayda her ne koşulda olursa olsun yarım kalmış bir projenin sahibinin hususiyetini ihtiva ettiği iddiasının bilirkişi heyetinde kabul edilmesi açıkça fsek hükümlerine aykırılık teşkil ettiğini, yerel mahkemece hükme esas alınan bilirkişi heyeti raporunda her iki proje arasındaki benzerliğin %50 oranında olduğu yönündeki tespit afaki ve hatalı olduğunu, bilirkişi heyeti benzerlik oranını tespit ederken ... bakanlığı'nın standartlarını ve taşınmazın yapısını gözardı ettiğini, her iki yapı açısından tespit edilen benzerlik oranının, ...'nın kendisine bağlı okul ve kurum binalarının tasarımına ilişkin getirilen standartların ve binanın üzerinde bulunduğu taşınmazın yapısından kaynaklandığını, benzerliğin, kişilerin fiillerinden kaynaklanmadığı, bu nedenle de haklarında tazminata hükmedilemeyeceğini, davacı yanca koruma altına alınan mimari proje, salt sahibinin hususiyetini taşımamaktadır. selçuklu mimarisinden esintiler taşıyan pek çok okul ve çeşitli kamu binaları bulunduğunu, hükme esas alınan bilirkişi raporunda belirtilen benzerlik oranı afaki olup bu orana neye göre ve nasıl ulaşıldığı da anlaşılamadığını, mimarlar odası'nın yayınladığı ücret tarifesinde istanbul için katsayı oranı 0.60 olarak belirlenmiş olmasına rağmen bilirkişilerce hesaplama yapılırken fahiş bir bedel ortaya çıktığını, beyanla ilk derece mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı ... vekili istinaf dilekçesinde özetle; Bakanlıklarınca dava konusü gibi mimari projelerin "avan proje" olarak incelendiğini, mimari avan projelrinde çoğunlukla eğitim yapılarının asgari standartları gözetilerek eğitim öğretim açısından sınıf boyütları yeterliliği, koridor boyutlarının ve kapıların açılış yönlerinin uygunluğu gibi yönlerden inceleme yapıldığını, proje müellifliğini denetlemesi veya onaylaması gibi bir görevi bulunmadığını, benzerliğin olup olmadığını değerlendirilebilmesi yapılamayacağını, Bağışçıyla karşılıklı olarak imza altına alınan/protokolde projelerle ilgili sorumluluğun Bağışçıya ait olduğnun görüleceğini beyanla ilk derece mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
GEREKÇE:
Dava, FSEK'in 68. Ve 70. maddesine dayalı maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir.
İlk derece mahkemesi tarafından yukarıda özetlendiği şekilde;"1-Davanın KISMEN KABULÜNE, KISMEN REDDİ İLE, -25.800,00 TL telif tazminatının FSEK 68.maddde uyarınca 3 katı kadar 77.400,00- TL nin dava tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte, davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak, davacılara verilmesine, Fazlaya ilişkin talebin REDDİNE, -10.000,00 TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte, davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak, davacılara verilmesine, davacı tarafın fazlaya ilişkin talebinin REDDİNE,2-Davacıların mimari projesine , davalıların muhtemel tecavüzlerinin önlenmesine,3-Kararın kesinleşmesinden sonra hükmün Türkiye' de yayın yapan tirajı en yüksek 3 gazeteden birinde masrafı davalılardan alınmak suretiyle ilanına," karar verilmiştir.
Karar, yasal süre içerisinde taraflarca istinaf edilmiştir.
İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.
Davacılar vekili, müvekkillerinin ... ... Lisesi mimari projesinin, davalılardan ... tarafından ... sıfatıyla proje müellifi olarak imzalanan ve davalılardan... Şirketinin okulun yapım işini üstlendiği ... ... Lisesi bağışçısı olduğu mimari projede bire bir kullanıldığını, ... tarafından okul kısmının iki bina olarak iki kez kopyalanarak uygulandığını, müvekkillerinin mali ve manevi haklarının ihlal edildiğini ileri sürerek FSEK 68. Madde gereğince üç kat tazminat, manevi tazminat, hükmün ilanı ve tecavüzün önlenmesini talep etmiştir.
1-Davalılar ... ve... Şirketi, davacıların husumet ehliyeti bulunmadığını, FSEK 68/2 maddesi gereğince hak sahibi sıfatıyla ... Mimarlık Şirketi tarafından dava açılması gerektiğini ileri sürmüşlerdir.
Dava dışı bağışçı ... ile sözleşmenin ... sıfatıyla ... Mimarlık Şirketi tarafından yapıldığı ve ücret alacağı için bu şirket tarafından dava açıldığı dava dilekçesi ekinde sunulan sözleşme ve mahkeme kararından anlaşılıyorsa da; dava konusu mimari projede davacıların proje müellifi sıfatıyla imzalarının bulunduğu, FSEK 11. Madde de düzenlenen “Yayımlanmış eser nüshalarında veya bir güzel sanat eserinin aslında, o eserin sahibi olarak adını veya bunun yerine tanınmış müstear adını kullanan kimse, aksi sabit oluncaya kadar o eserin sahibi sayılır." hükmü gereğince eser sahibi oldukları anlaşılmıştır. FSEK 18. maddesi uyarınca “Mali hakları kullanma yetkisi münhasıran eser sahibine aittir. Aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça; memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar bunları çalıştıran veya tayin edenlerce kullanılır. Tüzel kişilerin uzuvları hakkında da bu kural uygulanır. ” FSEK 55. Madde de; "Aksi kararlaştırılmış olmadıkça mali bir hakkın devri veya bir ruhsatın verilmesi eserin tercüme veya sair işlenmelerine şamil değildir." hükmü düzenlenmiştir. Davacıların dava dilekçesi ekinde sunulan imza sirkülerinden ... mimarlık şirketinin aynı zamanda yetkilileri oldukları anlaşılmıştır. Somut olayda ortaya çıkan ihtilaf, eser nedeniyle onu meydana getiren davacı eser sahipleri ile ortağı/yetkilisi oldukları şirket arasında bir ihtilaf olmadığına göre ve davacıların eser sahibi olduğu mimari projenin, değiştirilerek kullanıldığını ileri sürdüklerinden davacıların FSEK 68. Madde gereğince telif tazminatı talep hakkının ve manevi tazminat talep hakkının bulunduğu kanaatine varılmıştır.
2-FSEK 54. Madde de; "Mali bir hakkı yahut kullanma ruhsatını devre salahiyetli olmayan kimseden iktisap eden, hüsnüniyet sahibi olsa bile himaye görmez" hükmü gereğince davalılar... Şirketi ile ... Bakanlığı'nın husumet itirazı da yerinde görülmemiştir. Davalılardan ...'nun proje müellifi olarak mimari projede imzası bulunduğundan, davalı sıfatının bulunduğu, husumet itirazının yerinde olmadığı anlaşılmıştır.
3-Mahkemece Dairemiz kaldırma ilamından önce bilirkişi raporlarında;
-Mahkemece alınan 06.06.2016 havale tarihli bilirkişi heyet raporunda özetle; Davalılardan ... ... tarafından tasarımı yapılan ve inşa edilen “... Lise Binast” ile “Yurt Binası'nın mimari proje tasarımına ilişkin mesleki hizmet bedelinin; Projenin yapıldığı 2012 yılına göre :48.904 TL ,Lise ve Yurt Binası için (2 x 48.904 TL): 97.808 TL ve Dava tarihi olan 2014 yılına göre : Lise ve Yurt Binası için(2 x 55.663 TL): = 111.326 TL
... Lise Binası ile Yurt Binası'nın projelerinin ön ve arka cephelerinin, davacıların koruma altına alınan projesinin “ön cephe mimari karakteri” ile (yukarıda sıralanan farklar gözetildi) kısmen benzeşmesi nedeni ve bilirkişi heyetimizce benimsenen %12 benzerlik-esinleme oranı ile; 2012 yılı ve iki bina için : (%12) x 97.808 TL = 11,736,96 TL, 2014 yılı ve iki bina için : (%12) x 111.326 TL. =13.359,12 TL
- 07.04.2018 tarihli bilirkişi heyet raporunda özetle; benzerliklerin esinlenme olarak ifade edilemeyeceği ve tasarımsal boyutta benzerlik taşıdığı, Mimari proje hem okul hem yurt için kullanıldığından: 49,037,46 TL x2 = 98.074,92 TL olarak hesaplandığı,
-17.09.2018 uyap tarihli bilirkişi heyet raporunda özetle ; ... ... Lisesi Projesi ” ile Kadıköy Anadolu İmam ... Lisesi ve Yurt Binaları “mimari projeleri arasında esinlenme olarak nitelendirilemeyecek şekilde benzerlik bulunduğu, Davacıların talep edebilecekleri asgari bedelin 81.011,49 TL olarak hesaplandığı,
03.01.2019 tarihli Ek bilirkişi raporunda özetle ;Projeler arasında esinlenme olarak nitelendirilemeyecek şekilde benzerlik bulunduğu, benzerlik oranının %50 mertebesinde olduğu, Davacıların talep edebilecekleri asgari bedelin(21.10.2013)proje onay tarihi dikkate alındığında 2013 yılı fiyatlarıyla tek blok için 51.828,21 TL ,2018 yılı Ekim ayı itibariyle yapılan 1.blok ve 2 blok için proje bedeli ;TÜFE ye göre 91.238.196 (1. Blok ) + 45.619.098 (2. Blok ) = 136.857.294 TL, ÜFE ye göre 105.530.209 (1. Blok )452.765.104(2.Blok ) = 158.293.130TL olduğu, FSEK m.68 uyarınca 3 kat tazminat isteminin değerlendirilmesinin Mahkemeniz takdirinde olduğu,
-Dairemiz kaldırma ilamından sonra alınan 07.12.2022 tarihli ek raporda özetle; “M.E. Bakanlığın' ın , eğitim asgari standartları Kılavuzlarında belirtilen kriter ve standartlara göre hazırlanmış olduğundan %50 oranında benzerlik olduğu, ... Meslek lisesi ve yatılı kız öğrenci yurdu binaları ile “... ... Lisesi' ve yurt binaları ” mimari projeleri arasında kat planları ,kat yükseklikleri ,cephede kullanılan materyaller ve kontur ve gabarisi farklı olduğu yalnız ön giriş cephelerinin esinleme olarak benzediği, Davacılara ait ” ... ... Lisesi , öğrenci yurdu projesi ve '... ... İLisesi' öğrenci yurdu projeleri, eğitim asgari standartları Kılavuzlarında teknik şartnamelere göre hazırlanmış olduğundan davacının haklarına ön cephe hariç tecavüz edilmediği , Bilirkişilerce her 2 yapı arasındaki benzerlik oranı yalnız ön cephede %50 olarak belirlendiği,. Davacılarin talep ettiği tazminat Yapı Yaklaşık Maliyetleri (her yıl için yayınlanıyor) ve meslek odasınca belirlenen kriterlere göre hesaplamalarda 4A sınıfı yapılarda (PİD oranı 2.59 ) yani hizmet bölüm oranı 2.59 alınarak , davanın açıldığı tarihe göre 2 şekilde hesaplama yapıldığı,1.şekilde tazminat bedeli : Mimarlık hizmet Bedeli :152.476.44 TL ve %12 si 18.297.72 TL ,2.şekilde tazminat bedeli: 55.815.063 TL ,benzerlik oranı %12 kabul edilecek olursa 2014 yılı için 55.815.063 x%12 = 6.697.80 TL, FSEK m.68 uyarınca 3 kat tazminat isteminin değerlendirilmesinin Mahkemenin takdirinde olduğu,
-04.05.2023 tarihli kök raporda özetle; Cephelerin mimari projede tüm iş ağırlıkları içinde oranının %14,3 olduğu, Cephelerin mimari projedeki önem katsayısının plan ve kesitlere göre 3,0 katı olacağı, cepheler üzerinden toplam benzerlik oranının giriş cephesi (%23,3)yan cepheler+arka cephe (%16,6) =%40 olduğu, Davacı ...ve ... sahibi olduğu .... Ltd Şti ile Bağışçı ... arasında yapılan anlaşmaya göre hazırladıkları Sultangazi İlçesi, ... Mah. ... ada 1 parsel üzerinde 40 derslikli ... ... Lisesi*Atölye*200 kişilik öğrenci yurdu yapım işinin tasdikli projesi ile Davalılar... ... A.Ş. arasında imzalanan protokole göre tüm masrafları ... A.Ş. tarafından karşılanması kaydıyla Kadıköy Hasanpaşa, ... Mah., ... ada, 7-8-1 parseller üzerinde yapılması planlanan ...Lisesi ve mimari projesi Davalı ... ..." na ait olan meslek lisesi, yurt, konferans salonu, spor salonu, katlı otopark'a ait binalar arasında benzerlik oranının; İş yükü oranı (%14,3) x cephedeki benzerlik oranı %40) x Önem katsayısı (3,0)=% 17.2 olduğu, Kısmi çoğaltma ile ilgili olarak Davacının Davalıdan projenin kopyalandığı tarihte söz konusu projenin sözleşme bedeli olan 150.000 TL x 017,2=25.800 TL yı (2011 yılı üzerinden) üzerine yasal faizi eklenerek maddi tazminat bedeli olarak isteyebileceği ve bu tazminat hesabına FSEK Madde 68 kapsamında 3 katına kadar artırım yapılması konusunda takdirin sayın mahkemeye ait olduğu,
-26.10.2023 Tarihli ek bilirkişi raporunda özetle; Dava konusu projede sadece cephelerde benzerlikler tespit edildiğinden arazi yapısı ve büyüklüğünün benzerlikler üzerinde bir etkisinin olmadığı ve zorunluluktan kaynaklanmadığı, Projelerin arka cepheler birbirine benzememesine rağmen %16.6 oranında benzerlik atfedilmesinin hatalı olduğunu, Ön cephe ve arka cephenin yüzölçümü yan cephelerin her birinin yüz ölçümünün 2 katı olduğu, ağırlıklar ön (giriş) cephe için 2/6, arka cephe için 2/6, sol cephe için 1/6, sağ cephe için 1/6'dır. Arka cepheleri (Benzerlik oranı:%23,3): Arka cephe benzerlikleri (Ağırlık- 2/6): Arka cepheler birbirleri ile benzemese de Proje 1'in ön cephesi ile benzerlik gösterdiği için tüm benzerliğin yarısı olacak şekilde %33,3x%50= %16,6 benzerlik oranı olduğu değerlendirildiği, Ön cephe için %23,3 ve arka cephe için %16.6 oranında benzerlik bulunması ve sonucunda %40 oranında benzerlik hesaplanmasının, Sadece cepheler üzerinden toplam benzerlik oranı giriş cephesi (%23,3) yan cepheler (%00) arka cephe (16,6)=%40 olduğu belirtildiği görülmüştür.
İlk derece mahkemesince her ne kadar alınan 04.05.2023 tarihli kök ve 26.10.2023 tarihli ek rapora itibar edilerek hüküm tesis edildiği görülmüş ise de; Yukarıda kısa özetlerine yer verilen sunulu bilirkişi raporlarında projeler arasındaki benzerlikler yönünden çelişki bulunduğu gibi tazminat hesaplamalarında da ciddi farklılıklar bulunmakta olup, hükme esas alınan raporun sunulu diğer raporlarla çelişkiyi gidermediği ve böylelikle Dairemiz'in 01.04.2022 2019/2445 Esas 2022/575 Karar sayılı ilam gereğinin yerine getirilmediği anlaşıldığından, taraflar vekillerinin istinaf istemlerinin ayrı ayrı kısmen kabulü ile ilk derece mahkeme kararının kaldırılmasına, aralarında inşaat mühendisi, ... ve fikri mülkiyet konularında uzman öğretim görevlisinden oluşacak üçlü bilirkişi kurulundan sunulu raporlar arasındaki çelişkiyi giderecek şekilde ve tarafların bilirkişi raporlarına karşı ileri sürdüğü ciddi itirazları karşılayan yeni bir rapor alınması ve oluşacak sonuç çerçevesinde karar verilmek üzere dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine, karar kaldırma sebep ve şekline göre taraf vekillerinin sair istinaf sebeplerinin bu aşamada incelenmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davacılar vekilinin istinaf talebinin ayrı ayrı kısmen KABULÜNE,
2-Davalılar vekillerinin istinaf talebinin ayrı ayrı kısmen KABULÜNE,
3-İstanbul Anadolu 1. FSHHM 10.01.2024 Tarih 2022/96 Esas 2024/15 Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA,
4-Yukarıda gerekçede belirtildiği şekilde araştırma ve inceleme yapılarak tüm deliller birlikte değerlendirildikten sonra bir karar verilmek üzere dosyanın ilk derece mahkemesine İADESİNE,
5-Karar kaldırma sebep ve şekline göre taraf vekillerinin sair istinaf sebeplerinin bu aşamada incelenmesine yer olmadığına,
6-İstinaf peşin harçlarının talepleri halinde taraflara iadesine,
7- Taraflarca yapılan istinaf yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince verilecek nihai kararla birlikte değerlendirilmesine,
8-İstinaf incelemesi duruşmalı yapılmadığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,
Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, HMK'nun 353/1-a-6 maddesi uyarınca oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.30/04/2026