T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
17. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2021/208 Esas
KARAR NO: 2024/671
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 20. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 13/10/2020
NUMARASI: 2019/1192 Esas, 2020/483 Karar
DAVA: MENFİ TESPİT (Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)
KARAR TARİHİ: 30.05.2024
6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353. Maddesi uyarınca dosya incelendi,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı şirketin Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Kuzey Çevre Otoyolunu işlettiğini, müvekkili şirkete ait bir kısım araçların davalının işlettiği yol ve köprülerden geçerken banka hesap hareketleri ile de sabit olduğu üzere HGS'lerinde yeterli bakiye olduğu halde normal geçiş ücreti yerine sürekli cezalı geçiş ücreti tahakkuk ettirildiğini belirterek İİK'nun 72. ve devamı maddelerine göre müvekkilinin, davalıya dava konusu kadar borcu bulunmadığının tespitine, müvekkilini menfi tespit davası açmaya zorlayan davalının haksız ve kötü niyetli olması nedeniyle müvekkilinin dava sebebi ile uğradığı zararın, haksızlığı anlaşılan dava konusunun %20'sinden aşağı olamamak üzere alacaklıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacıya ait bir kısım aracın 16/08/2018-25/03/2019 tarihleri arasında işletme hakkı müvekkil şirkete devredilen otoyoldaki serbest geçiş bölgelerinden (Başakşehir Güney, İkitelli-Fenertepe-İstoç vb.) ücret ödemeksizin geçişler yaptığını, HGS hesabını müsait tutmanın ve geçiş ücretini ödemeye yetecek bakiye bulundurmanın davacının sorumluluğunda olduğunu, davacının talebine konu geçiş ücretlerinin, ücret toplama sistemleri aracılığı ile HGS hesabından hesaplarının müsait olmaması sebebiyle ve/veya müvekkili şirkete yüklenemeyecek bir sebeple çekilmediğini, ayrıca davacıya ait plakalara tanımlı olduğu HGS hesabına ilişkin yapılan provizyon sorgusu kontrolü sonuçlarının "İptal Ürün/Ürün kara listede", "İptal Ürün/Kayıt Bulunamadı", "Kayıt Bulunamadı/OGS de tanimli olmayan plaka" şeklinde olduğunu, bunun dışında sorgu sonuçları olumlu dönen araçlar bakımından geçiş bedelleri çekildiğini ancak ceza tahakkuk ettirilmediğini, hesabı müsait olmayan, etiketi bulunmayan ve geçişe ilişkin banka provizyon sorgusu olumsuz dönen davacının HGS etiketinden geçiş ücreti çekilememesi sebebiyle ücreti ödenmeyen geçişler için geçiş ücreti ve bu geçiş için 4 katı tutarında ceza bedeli uygulanmasının hukuka uygun olduğunu, OGS/HGS işletmeciliği Bankacılık Kanunu kapsamında sunulan bir hizmet olup müvekkilinin bir otoyol işletmecisi olduğunu, müvekkili şirketin, HGS hesabının bakiyesini göremediği için işlem sorgusu (provizyon) anında banka ve PTT'den gelen yanıt ile bağlı olduğundan sorgu sonucunda ret yanıtı alındığı noktada ilave bir işlem yapma olanağı ve yükümlülüğü bulunmadığını, bakiyenin olup olmadığının araç sürücülerinin kendi hesaplarının bağlı olduğu kurum ile iç ilişkilerini ilgilendiren bir durum olduğunu, ... Bankası, ... Bankası ve web sitesi üzerinden hem sorgulama hem de müvekkili şirkete sanal pos aracılığı ile kredi kartı vasıtasıyla ödeme yapılabildiğini, müvekkili şirketin, ihlalli geçiş yapan araç sahiplerine, ihlalli geçiş yapıldığına ilişkin herhangi bir bildirim yapma yükümlülüğünün bulunmadığını, ayrıca talep edilen tazminatın hukuki mesnetten yoksun olup kabulünün mümkün olmadığını belirterek davanın reddine, dava konusu edilen miktarın %20'sinden aşağı olmamak üzere tazminata hükmedilmesine karar verilmesini savunmuştur.
İLK DERECE MAHKEME KARARI: İlk derece mahkemesince; tüm dosya kapsamı bir arada değerlendirildiğinde, ... plakalı araçların dava konusu geçişleri ile ilgili dönemde davacının sahipliğinde çekici yarı römork olduğu ve ticari amaçla yük nakli için kullanıldığı, ihlali geçiş listelerine göre 100 geçişin ödemelerinin yapılmamış olduğu, listeye göre bedeli ödenmeyen geçişlerin toplam ihlalli geçiş ve gecikme cezasının 37.351,40 TL olduğu, ihlalli geçişten sonra tahsil edilen geçiş ücretleri için provizyonlarının 16 gün ve daha sonrasında alınmış olduğu, dolayısı ile kanun gereği ihlalli geçiş yapan araçlara 15 gün içerisinde ödenmesi yönünde süre tanındığı, davacı ve davalının tüzel kişi tacir olduğu, davacının, araçlarını ticari amaçla kullandığı, ihlalli geçişlerin zamanında ödenmediğinde sonuçlarının bilincinde olduğu, davacının, geçiş bedelini, ceza bedeli tahakkuk ettirilmeden ve geçişi takiben 15 gün içinde ödeme yapabilme imkanı varken ödemediğinin anlaşıldığı (emsal nitelikte İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesinin 2019/1408 E. 2019/1862 K. sayılı ilamı), bu nedenle davalının 6001 Sayılı Kanun uyarınca ihlalli geçiş ve gecikme cezası tahakkuk ettirmesinin usul ve yasaya uygun olduğu gerekçelerine istinaden davanın reddine dair karar verilmiştir.
İSTİNAF NEDENLERİ:Karar yasal süresinde davacı vekili tarafından istinaf edilmiştir.Davacı vekili istinaf dilekçesinde; Mahkemece, asıl ihtilaf konusu 12.07.2018-11.09.2018 ve 27.09.2018-25.0.2020 tarihleri arası olduğu halde bu döneme ilişkin kayıtların celpedilip üzerinde inceleme yapılmaksızın karar verilmesinin ispat ve hukuki dinlenilme hakları ile silahların eşitliği ilkesini ihlal ettiğini, davalı şirket yap-işlet-devret şirketi olduğundan bu otoyol ve köprüyü yaparken kanunun amacına uygun olarak en üst seviyede ileri teknoloji ile yapması ve buna göre işletmesi, ileri teknoloji ile donatıp en azından dijital çağın gereklerine ayak uydurması gerektiğini, ancak davalının sistemlerinin buna uygun olmadığını, gerekçeli karara bakıldığında aslında normal geçiş ücretlerinin 16. gün ödendiğinin açık bir şekilde ortada olduğunu, bu durumda gişe-hgs-banka kumpası olduğunun çok açık olduğu ve işletmecinin bilerek ve isteyerek vatandaşın HGS hesabında olan parayı çekmeyip 15 gün bekleyerek 16. gün geçiş ücretini çekip geçiş ücretini zamanında ödemediğinden bahisle vatandaşa 4 katı tutarında ceza uyguladığı, bu durumu banka kayıtları ile ispat edebilme imkanları olmasına rağmen Mahkemece, asıl ihtilaf dönemi banka kayıtları celp edilmeyerek bu kumpası ispat haklarının ellerinden alındığını belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını talep ve istinaf etmiştir. Davalı vekili istinafa cevap dilekçesinde, istinaf talebinin reddine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLERİN TARTIŞILMASI VE GEREKÇE: Dava, ihlalli geçiş bedelinden kaynaklı olarak borçlu olunmadığının tespiti istemine ilişkindir.Mahkemece, uyuşmazlık ile ilgili bilirkişiden rapor alınmıştır.Bilirkişi tarafından sunulan 07/07/2020 tarihli raporda; ... plakalı araçların dava konusu geçişleri ile ilgili dönemde davacının sahipliğinde çekici yarı römork olduğu ve ticari amaçla yük nakli için kullanıldığı, ihlali geçiş listelerine göre 100 geçişin ödemelerinin yapılmamış olduğu, listeye göre bedeli ödenmeyen geçişlerin 7.504,05 TL, kanun gereği 4 kat arttırılmış gecikme cezası 29.874,20 TL olmak üzere toplam 37.897,40 TL (bir geçiş bedeli borçtan fazla ödediğinden genel toplamdan düşülmüştür) ödenmeyen, fazla ödeme düşüldükten sonra toplam ihlalli geçiş ve gecikme cezasının 37.351,40 TL olduğu, ihlali geçiş listelerine göre 84 geçişin ödemelerinin yapılmış olduğu, ihlalli geçişten sonra tahsil edilen geçiş ücretleri için provizyonlarının 16 gün ve daha sonrasında alınmış olduğu, dolayısıyla kanun gereği ihlalli geçiş yapan araçlara 15 gün içerisinde ödenmesi yönünde süre tanındığı, davalının ihlalli geçiş listesine göre geçişler ile ilgili en az 15 kez sorgulama yapıldığı, 16 gün ve daha ileri tarihlerde de provizyon sorgulaması yapıldığı, davalının ihlali geçiş listesine göre, davacının araçları ile ilgili HGS sorgulamalarında "Geçiş sırasında kullanmış olduğunuz araç plakanıza ait HGS etiketi hesabı iptal edilmiş ve/veya kapatılmış olduğu tespit edilmiştir.", "Bu müşterinin karayollarındaki bir geçişinin ücreti alınamamış. Bu yüzden geçişi kara listeye düşebilir. Akabinde aynı kişi bizim işletmekte olduğumuz otoyolu kullanması halinde provizyon cevabi olarak kara liste alınacaktır. Müşterinin hesabına para yatırması gerekmektedir" uyarısının verdiği, red nedeni olarak "Kayıt Bulunamadı / OGS de tanımlı olmayan plaka, İptal Ürün / Kayıt Bulunamadı, İptal Ürün / İptal, Ürün, kara listede / İptal Ürün, Ürün kara listede / OGS de tanımlı olmayan plaka, İptal Ürün / Ürün kara listede, İptal Ürün / Kayıt Bulunamadı, İptal Ürün / Uyumsuz veri değerleri, Ürün kara listede / Provizyon istek talebinde veri, İptal Ürün / Uyumsuz veri değerleri" bilgilerinin olduğu, bakiye durumu/etiket durumu bölümlerinde "BAKİYE YOK" "ETİKET YOK" bilgilerinin olduğu, ... Bankası CD içeriğinin incelenmesi sonucunda, davacının dava konusu araçların HGS cihazlarına yükleme yaptığı, bazı geçişlerde HGS bakiyesi yetersiz ve/veya geçişte uyarı vermesi sonucunda geçiş sırasında kartla ödeme yaptığı, banka HGS hesabının eksi (-) çıkmasının mümkün olmadığı, yüklemeler ile geçiş bedelleri arasındaki farkın önceki tarihlerdeki yüklemeler ile karşılanmış olabileceği, davacının itiraz ettiği ihlalli geçiş bedellerinin tutarının gecikme cezası hariç 7.544,60 TL olduğu, davacının HGS hesaplarında ihlalli geçiş bedellerini de karşılayacak yeterli bakiye olması durumunda ... Bankası CD'sinde yer alan listelere göre müspet fark çıkması gerekeceği, dava dosyası münderecatındaki mübrez bilgi ve belgeler, CD kayıtları, banka kayıtları bir arada nazara alınarak incelenmesi sonucunda, davalı şirketin ihlalli geçiş nedeniyle tahakkuk ettirmiş olduğu cezaların yasa gereği olduğu, haklı nedenlere dayandığı, yasal mevzuat kapsamında kesilen ihlalli geçiş bedellerinin 6001 sayılı yasanın 30. maddesinin 5. fıkrasına göre, 7144 sayılı kanunla değişen hali ile 4 katı tutarında gecikme cezası tahakkuk ettirildiği, davalının, yasaya ve ihlalli geçişlerdeki genel uygulamalara göre davacıdan bedeli ödenmeyen geçişler bedeli 7.504,05 TL, kanun gereği dört kat arttırılmış gecikme cezası 29.874,20 TL olmak üzere toplam 37.897,40 TL (bir geçiş bedeli borçtan fazla ödediğinden genel toplamdan düşülmüştür) ödenmeyen, fazla ödeme düşüldükten sonra toplam ihlalli geçiş ve gecikme cezası 37.351,40 TL bedeli davacıdan talep etmeye hakkı olduğu, davalının ihlalli geçiş listesinde yer alan geçişlerin 12.07.2018-25.03.2019 tarihleri arasını kapsadığı, davacının dava dosyasına sunduğu banka ekstrelerinin 18.06.2018-25.09.2018 dönemini kapsadığı, ... Bankası geçiş ücretleri ve yüklemeler ile ilgili CD içeriği listelerin ise 11.09.2018-27.09.2018 dönemlerini kapsadığı, dolayısıyla inceleme ve değerlendirmelerin ... Bankası CD içeriği olan 11.09.2018-27.09.2018 tarihleri arası yapıldığı, 12.07.2018-11.09.2018 ve 27.09.2018-25.0.2020 tarihleri arası geçiş ücretleri ile ilgili olarak eğer var ise bankadan istenmesinin nihai hukuki değerlendirmesinin Mahkemenin takdirinde olduğu bildirilmiştir.Davanın dayanağını oluşturan 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun’un 30/5. maddesinde “...(5) 4046, 3465 ve 3996 sayılı kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarından geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapan araç sahiplerinden, işletici şirket tarafından geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücreti ile birlikte, bu ücretin on katı tutarında ceza genel hükümlere göre tahsil edilir. ...” hükmü düzenlenmişken 25/05/2018 tarih ve 30431 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 16/5/2018 tarih ve 7144 sayılı Kanunun 18. maddesi ile birinci ve beşinci fıkralarında yer alan “on” ibareleri “dört” şeklinde değiştirilmiştir. Aynı Kanunun 19. maddesi ile 6001 sayılı Kanuna geçici 3. madde ilave edilmiştir. 6001 sayılı Kanuna eklenen Geçici 3. madde de ise “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için belirlenen geçiş ücretlerini ödemeden yapılmış olan geçişlerde araç sahiplerine bu Kanunun 30. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca tahakkuk ettirilen ancak bu maddenin yürürlük tarihi itibarıyla tahsilatı yapılmamış olan para cezaları hakkında bu Kanunun 30. maddesinde yer alan oranlar uygulanır.” düzenlemesi yapılmıştır.Kanunun 30. maddesinin, 27.03.2015 tarihli ve 6639 sayılı Kanunun 33. maddesi ile değişiklik yapılan (7) numaralı fıkrasında, geçiş ücreti ödenmeden geçiş yapılması hâlinde ödemesiz geçiş tarihini izleyen on beş gün içinde geçiş ücretini usulüne uygun olarak ödeyenlere bu maddenin (1) numaralı ve (5) numaralı fıkralarında belirtilen cezaların uygulanmayacağı öngörülmektedir.6001 sayılı Kanunun 30/7 maddesinin Anayasa aykırılığı iddiası ile açılan davada, Anayasa Mahkemesi 18.01.2018 tarih, 2017/166 E. 2018/8 Karar sayılı kararında "... İşletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarından geçiş ücreti ödenmeden geçiş yapılması hâlinde yaptırım uygulanmasına sebebiyet veren eylem ücret ödemeden geçiş yapılması anında tamamlanmış olacaktır. Bu durumda, kuralda belirtilen ödemesiz geçiş tarihinden itibaren on beş gün içinde geçiş ücretinin ödenmesi hâlinde cezanın uygulanmayacağına ilişkin düzenleme oluşan neticeyi ortadan kaldırılmakta olup ihlalli geçiş eylemini gerçekleştirenler lehine getirilmiş bir düzenlemedir.... kuralda, cezasızlık hâlinin kapsamı, eylemin sonucu olarak öngörülen yaptırımın hangi hâlde uygulanmayacağı, ödemenin hangi süre içinde yapılması gerektiği açık, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olarak belirlenmiştir. Geçiş ücretinin ödenmesi şekil ve yöntemlerinin tümünün önceden öngörülmesi ve kanun koyucu tarafından tek tek belirlenerek kanun metninde ifade edilmesi oldukça güçtür. Geçiş ücretinin tahsili yöntemlerinin zaman içinde değişip gelişebileceği ve otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarından geçiş ücretlerinin tahsili yöntemlerinin benzerlik arz ettiği hususları dikkate alındığında kuralda belirlilik ilkesine aykırılık bulunmamaktadır..." yönünde karar vermiştir. Bu durumda ihlal sebebiyle davalının, davacıya ayrıca bir bildirim yapmasına gerek bulunmadığı anlaşılmaktadır.Somut olayda, davacı taraf HGS bakiyesinin yeterli olmasına rağmen davalının cezalı geçiş ücreti tahakkuk ettirdiğini iddia ederek borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir. Buna göre davacının, kendisine araçların davalının işlettiği köprü ve otoyollardan geçiş yapmadığına yönelik bir iddiası bulunmamaktadır. Bilirkişi tarafından yapılan tespitler uyarınca, davalı tarafından sunulan ihlalli geçiş listelerine göre, dava dilekçesinde bahsi geçen araçlara ilişkin 184 adet geçiş bilgisinin bulunduğu, 84 geçişin ödemesinin yapıldığı, 100 geçişin ise ödemesinin yapılmadığı, her bir araca ilişkin geçiş ücreti ve cezasının tamamen olmasa da kısmen ödendiği, dava konusu olması açısından ödenmeyen geçişlere ait ceza tutarının 29.874,20 TL olduğu, ihlalli geçişten sonra tahsil edilen geçiş ücretleri için provizyonlarının 16 gün ve daha sonrasında alındığı, geçişler ile ilgili en az 15 kez sorgulama yapıldığı, 16 gün ve daha ileri tarihlerde de provizyon sorgulaması yapıldığı, yapılan sorgulamaların olumsuz uyarılar verdiği, inceleme ve değerlendirmelerin geçiş ücretleri ve yüklemeler ile ilgili ... Bankası CD içeriğinin kapsadığı 11.09.2018-27.09.2018 tarihleri arası yapıldığı anlaşılmıştır. Buna göre davacıya ait araçların, davalı şirketin işlettiği köprü ve otoyollardan gerçekleştirdiği ihlalli geçişler sebebiyle on beş gün içinde geçiş ücretinin ödenmemesi halinde davacının herhangi bir bildirim yapılmasına gerek olmadan bu ücret ile birlikte dört katı tutarında cezayı ödemekle yükümlü olduğu, geçiş esnasında ödeme olmadığında veya HGS/OGS sisteminden provizyon alınamadığı takdirde gişe çıkışlarındaki bariyerler açılmadığından davacının, ücret ödemeden geçiş yaptığını bilmekte olup OGS/HGS kartlarından para çekilmemesi halinde geçiş ücretini ödemek zorunda olduğu, ayrıca provizyon alınamaması karşısında HGS bakiyesinin yeterli olduğuna yönelik itirazların, banka ile yapılan sözleşmenin tarafı olmayan davalı şirket yönünden kabul edilemeyeceği, bu nedenle istinaf başvurusunda ileri sürülen kayıtların celbinin de sonuca bir etkisinin olmayacağı anlaşılmakla Mahkemece tesis edilen karar isabetli olduğundan davacının istinaf başvurusu yerinde görülmemiştir.Açıklanan sebeplerle, ilk derece mahkemesince tesis edilen kararda usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla davacı vekilinin istinaf başvurusunun reddine dair aşağıdaki hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere,1-İstanbul 20. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2019/1192 Esas 2020/483 Karar ve 13/10/2020 tarihli kararı usul ve esas yönünden hukuka uygun bulunduğundan 6100 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 353/1b-1 bendi gereğince davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan REDDİNE,2-Hüküm tarihinde yürürlükte bulunan 492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 427,60 TL maktu istinaf karar harcından davacı tarafından peşin olarak yatırılan 59,30 TL harcın mahsubu ile bakiye 368,30 TL harcın davacıdan tahsili ile HAZİNEYE İRAT KAYDINA,3-Davacı tarafça yapılan istinaf yargılama giderlerinin kendi üzerinde BIRAKILMASINA, Dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunun 362/1-a bendi gereğince kesin olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.30.05.2024