T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
43. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO:2021/2074
KARAR NO:2025/849
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ:İSTANBUL 10. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ:05/04/2021
NUMARASI:2019/717 Esas - 2021/280 Karar
DAVA:İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
İSTİNAF KARAR TARİHİ:19/06/2025
Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ:DAVA:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının ... Bankası Ihlamurkuyu şubesine ait 25/10/2019 tarihli 20.500 TL bedelli ... çek numaralı ....Şti.ne ait çeki, bir kısım evraklarının da bulunduğu cüzdanını 11/09/2019 tarihinde metrobüsle Edirnekapı'ya ordan da halk otobüsü ile ... semtine giderken çaldırmak suretiyle kaybettiğini, ödeme yasağı talepli olarak Bakırköy 6.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2019/811 esas sayılı dosyası ile çek iptali davası açıldığını, mahkemeye verilen ödeme yasağı kararının bankaya bildirildiğini, davalı tarafın çeki bankaya ibraz etmesi üzerine davacıya istirdat davası açması için verilen 2 haftalık kesin süre içinde işbu davayı açtıklarını, davacının kendi şirketi olan ...Şti.nin ticari alışverişi için almış olduğu çekin meşru hamili olduğunu, davalı tarafından çek ile ilgili icra takibinde bulunulması ve bu kişi tarafından çek bedellerinin tahsili durumunda davacının telafisi mümkün olmayan zararı söz konusu olacağından davanın devamı süresince icra takibinin tedbiren durdurulması ile dosyaya yatacak paraların alacaklıya ödenmemesi yönünde tedbir kararı verilmesini talep ettiklerini, bu nedenlerle çekin istirdatı ile davacının haklı hamil sıfatıyla alacaklı olduğunun tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davaya konu çekin ticari ilişki sebebiyle ....-... tarafından cirolanarak davalıya verildiğini, davalının çekin meşru ve yetkili hamili konumunda olduğunu, davalının çeki edinme nedenini ispatlama yükümlülüğü bulunmadığı gibi çeki edinmede kötü niyeti veya ağır bir kusuru da bulunmadığını, davacının çekin yetkili hamili olduğu ve çekin rızası dışında elinden çıktığını kesin ve inandırıcı delillerle ispatlayamadığını, alınan ödeme yasağı kararı nedeniyle davalının çeki bankadan tahsil edemediğini ve ... sayılı dosyası ile icra takibi başlatmak zorunda kaldığını, bu nedenlerle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI:İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, " davacı iradesinin çeklerin istirdatı istemine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. 6102 sayılı TTK'nın 792. maddesinde "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa ister hamile yazılı ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür." şeklinde bir düzenlemeye yer verilmiştir. Bu düzenleme uyarınca rıza hilafına elden çıktığı ileri sürülen çekin istirdatına karar verilebilmesi için davacının dava konusu yaptığı çeklerin yetkili hamili olduğunu kanıtlaması yanında, çekleri elinde bulunduran yeni hamilin çekleri kötü niyetle iktisap ettiğini ya da iktisapta ağır kusuru bulunduğunu ispat etmesi gereklidir. Bu durum karşısında davada ispat yükü çeklerin istirdatına karar verilmesini talep eden davacıya ait olup aksinin kabulü kıymetli evrakın mücerretlik ilkesini ortadan kaldırır." (emsal için bknz. Yargıtay 11. HD. 2019/1464 E. 2019/3080 K. Sayılı ilamı )Mali bilirkişiden alınan raporda; dava konusu edilen çekin davacı ticari defterlerinde işli olmadığı, davacı ile çeki keşide eden dava dışı ...Şti.ve çekte cirosu bulunan diğer firmalarla arasında ticari ilişki bulunmadığı, davalı şirket ile çeki ticari ilişki sebebiyle aldığını beyan ettiği dava dışı ... arasında ticari ilişkinin olduğu, dava konusu çekin şeklen geçerli ciro silsilesini haiz olduğu yapılan incelemeyle de sabit hale gelmiştir.Davalının çeki kötü niyetle iktisap ettiği ya da iktisapta ağır kusuru bulunduğuna yönelik dava dilekçesi ekinde sunulan karakol ifade tutanağı dışında dosyaya kesin ve somut bir delil sunulmadığı, bu minvalde TTK 792. Maddesinin yasal şartlarının oluşmadığı anlaşıldığından davanın reddi , ..." karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Yerel mahkemenin red gerekçelerinin isabetsiz olduğunu, dosya kapsamına, usule, hayatın olağan akışına, hukuka ve yargıtayın yerleşmiş içtihatlarına aykırı olduğunu, davacınının... Bankası A.Ş Ihlamurkuyu/İstanbul Şubesi'ne ait 25/10/2019 tarihli, 20.500 TL bedelli, ... Iban No'lu, ... çek numaralı,....Şti.'ne ait çeki, bir kısım evraklarının da bulunduğu cüzdanını 11/09/2019 tarihinde, Metrobüsle Edirnekapı'ya ordan da halk otobüsü ile ... semtine giderken çaldırmak suretiyle kaybettiğini, buna ilişkin karakol tutanağı dava dilekçesi ekinde sunulduğunu karakol tutanağında davacının, çeki yeni aldığını, daha arkasına kendi kaşe ve imzasını dahi atmadığını beyan ettiğini ekte sunulan çek görüntülerinden de anlaşılacağı üzere çek davacının elinde iken çalındığını, çekin son meşru hamili davacının yetkilisi olduğu ... Şirketi olup çekin ... Ticaret ...'nun cari hesap borcunun bir kısmına mahsuben karşılık alındığını, dava konusu çekte, dava dışı...'nun cirosu bulunduğunu, en son ciro bu şirketteyken davacının çeki teslim almış ancak arkasını cirolamadan çeki çaldırdığını, dava dışı... ile davacının yetkilisi olduğu kendi şirketi arasında ticari alışveriş olduğunu, faturaların bulunduğunu, ancak muhasebecinin ihmali sonucu dava konusu çekin ticari defterlere işlenmediğini davaya konu... Bankası A.Ş Ihlamurkuyu/İstanbul şubesi'ne ait 25/10/2019 tarihli, 20.500 TL bedelli, ... Iban No'lu, ... çek numaralı, .... Şti.'ne ait olan 1 adet çekin meşru hamili olup ciranta ...'ndan sonra gelen ciranta olan ... (soyadı okunmayan) arasında hiç bir ticari ilişki bulunmadığını, ... isimli şahıs çeki çalan kişi ya da kişilerle ilgisi olan bir şahıs olduğunu, zira Mahkeme söz konusu bilirkişi raporunu dikkate almışsa da, bilirkişi raporunda sunulan görüşler eksik inceleme sonucu tekamül etmiş, somut olaya uygun olmayan görüşler olup davacı yanca bilirkişi raporunun kabul edilmesinin mümkün olmadığını, işbu eksik inceleme sonucunda somut olaya uygun olmayan görüşleri ihtiva eden bilirkişi raporuna göre verilmiş yasaya, dosya kapsamına, usule, hayatın olağan akışına, hukuka ve yargıtayın yerleşmiş içtihatlarına aykırı olduğunu, dosyaya sunulan bilirkişi raporunun isabetsiz olduğunu, işbu rapora itirazlarının yeniden değerlendirilmediğini beyanla, ilk derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.
GEREKÇE:Dava, yetkili hamilin elinden rızası hilafına çıkan çekin istirdatı, davasıdır.İstinafa gelen uyuşmazlık temelde, davalının çekin yetkili hamili olup olmadığı noktasındadır.Dava konusu çek, dava dışı .... Şti. tarafından 25/10/2019 tarihinde davacı ... lehine 20.500,00 TL bedelli olarak ... Bankası,... Şubesi nezdinde tanımlı hesaba bağlı olarak keşide edilmiş ve sırasıyla lehtar ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... A.Ş. tarafından ciro edilmiştir. Çek, bankaya 28/10/2019 tarihinde ibraz edilmiş, çek iptaline ilişkin Bakırköy 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2019/811 esas sayılı dosyasında verilen ödemeden men kararı gereğince çek bedeli ödenmemiştir.Davacı tarafça, çekin kaybolduğu veya çalındığını ve davalının çeki haksız ve kötü niyetli olarak iktisap ettiğinden bahisle ve kendisinin yetkili hamil olduğu iddiasıyla çekin istirdatına karar verilmesi istemiyle eldeki dava açılmıştır. 6102 sayılı TTK'nın 763. maddesine göre, elden çıkan kıymetli evrakın ortaya çıkması halinde senedi elinde bulundurana karşı iade davası açılabilir. Zayi nedeniyle iptali istenen çeke ilişkin olarak davalı tarafından Bakırköy 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2019/811 esas sayılı çek iptali dosyasına müdahalede bulunarak çekin hamili olduğunu bildirdiği anlaşılmaktadır.TTK'nın 792. Maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür. TTK'nın 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nın 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır. Dava konusu çekteki ciro silsilesi görünürde düzgün olup, şeklen çeki elinde bulunduran kişinin hamil sıfatını ispat eder niteliktedir. Ciro silsilesinde bir kopukluk söz konusu olmadığından hamil senedin illetten mücerret olması ilkesinden yararlanır.Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191). 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise, senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder. Yine, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesindeki “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...” ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir. Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hamil korunur. Bu tür davalarda, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hamil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delile kanıtlanabilir.
Eldeki davada, davacı öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu, ardından davalı tarafın çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ispat etmesi gerekir. Bununla birlikte davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, zira aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır niteliktedir.Ayrıca TTK’nın 792. maddesi içeriği itibariyle önceki hamilin elinden herhangi bir şekilde çıkan çeki iktisap eden yeni hamilin, TMK’nın 3. maddesi anlamında iyi niyetli olduğunu kabul etmiştir.Burada ispat yükü üzerinde olan davacının, kötüniyete veya ağır kusura dair iddialarını her türlü delille ispat etmesi mümkündür. Bunun yanında kötüniyeti yahut ağır kusuru ispatlanması gereken kimse çeki hamil olarak elinde bulunduran ve davada taraf olan davalıdır.Davacı ... dava konusu çekin yetkili hamili olduğunu iddia etmekle birlikte, hamil olduğunu ispata yarar bir belge veya çek tevdi bordrosu sunulmadığı gibi, incelenen ticari defterlerinde çeke ilişkin bir tespitte yapılmamıştır. Bu durumda, davacı dava konusu çekin yetkili hamili olduğu iddiasını ispatlayabilmiş değildir. Bunun yanı sıra davalının, dava konusu çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğine ilişkin dosyaya herhangi bir delil sunulmamıştır. Çeklere ilişkin zayi nedeniyle iptal davası açılmış olması da, tek başına, çeki elinde bulunduran davalının çeki kötüniyetle iktisap ettiğini veya iktisapta ağır kusurlu olduğunu göstermez. Bu haliyle davalının çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiği ispat edilememiştir. Bu nedenle, ilk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.HMK'nın 355. maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine karar vermek gerekmiştir.
KARAR:Yukarıda ayrıntısı ile açıklanan nedenlerle;1-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,2-Davacı tarafından başvuru sırasında istinaf karar harcı peşin olarak yatırıldığından başkaca harç alınmasına yer olmadığına,3-Davacı tarafından istinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, HMK'nın 362(1)a maddesi uyarınca kesin olarak oy birliğiyle karar verildi. 19/06/2025