T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
44. HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F M A H K E M E S İ K A R A R I
DOSYA NO: 2024/626 Esas
KARAR NO: 2024/854
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 30/01/2024
NUMARASI: 2023/267 E. - 2024/83 K.
DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 13/05/2024
Yukarıda yazılı ilk derece mahkemesi kararına karşı, istinaf yasa yoluna başvurulması üzerine yapılan inceleme sonucunda;
G E R E Ğ İ D Ü Ş Ü N Ü L D Ü: Davacı vekilinin tedbir ve öne alım talepli dilekçenin incelenmesi neticesinde, tedbir talebinin değerlendirilmesi için, dosyanın esasının incelenmesi gerektiği gözetilerek öne alım talebinin kabulü ile dosyanın incelenmesine karar verildiği anlaşılmıştır.
DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde;Müvekkil şirket tarafından lehdarı ... Sanayi ve Ticaret A.Ş. namına keşide edilen ve kargoda kayıp olunan muhatabı ...bank A.Ş. Beyazıt Şubesi olan ... seri nolu, 15/02/2023 keşide tarihli 183.500,00.-TL bedelli nama yazılı çeki bir şekilde ele geçiren davalı tarafça İstanbul .... İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyası üzerinden kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile takip başlatıldığını, ödeme emrinin müvekkili şirkete 06/03/2023 tarihinde e-tebligat yolu ile gönderildiğini, müvekkil şirket yetkilisinin e-tebligat bildirimleri takip etmedeki ihmalkarlığı sonucu yapılan tebligat ve içeriğinden haberdar olunmadığını ve takibin kesinleştiğini, müvekkil şirket hakkında yapılan takip ve içeriğinden ise ancak icra dosyasından gönderilen 89/1 haciz ihbarnameleri sonucu hesabına konulan blokeler akabinde vakıf olduklarını, oysa takibe konu çek ile birlikte diğer 20/01/2023 keşide tarihli çek,... Sanayi ve Ticaret A.Ş. ("... Şirket") namına düzenlenmiş ve lehdarın adresine gönderilmek üzere 02/01/2023 tarihinde ... kargo Ankara Gersan şubesine teslim edildiğini, lehdar şirket tarafından çeklerin kendisine ulaşmadığı bilgisini iletilmesi üzerine .... Kargo Ankara Gersan Şubesine kargo akitebi sorulduğunda çekin 18/01/2023 tarihine kadar Manisa Şubesinde bekletildiği bu tarihten itibaren fiziken iade edilmediği için kargoda kaybolduğu öğrenilmesi üzerine ... Kargo şirketi çalışanlarına yönelik şikayet üzerine hırsızlık sebebiyle İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 2023/27093 sayılı hazırlık soruşturması başlatıldığını, kargoda kaybolan 20/01/2023 keşide tarihli çeki eline geçiren davalı tarafın, muhatap bankanın nama yazılı düzenlenmiş olması ihmal edilerek işleme aldığı ve davalıya çek bedelinin ödendiğini, lehdar şirketin ödeme talebi üzerine çeklerin kargoda kaybolması nedeniyle kendisine ulaşmadığından haberdar olan müvekkili şirketin, takip konusu çek için bankanın ihmal göstererek bir ödeme yapmaması için çeklerin kargoda kaybolduğunu, savcılığa suç duyurusunda bulunulduğunu ve nama yazılı olduğu için alacağın temliki yolu ile devir olunacağı bildirmesi üzerine bankaca protesto işlemi yapılmadığını, nama yazılı olarak Lehdar Şirket adına doldurulan çek haksız bir şekilde ele geçirildikten sonra arka yüzüne adı geçen lehdar şirket adına sahte kaşe ve imza yolu ile sırası ile 3 farklı şirkete ciro edildiği ve son ciranta olarak görünen davalı şirketçe çekin muhatap banka ibraz edildiği ve Bankaca "Alacağın temliki yoluyla devri gerektiği" sebebiyle çekte karşılıksız işlemi yapılmadığı ve buna rağmen çalıntı üstelik lehdar şirket adına atılmış sahte ciroya dayanarak kanuni takip başlatıldığını, nitekim lehdar şirketçe İstanbul 1. İcra Hukuk Mahkemesi'nin 2023/310 Esasına kayıtlı olarak "imzaya ve borca itirazda" bulunulduğu ve mahkemece verilen tedbir kararı üzerinde lehdar yönünden icra takibinin durduğunu, müvekkilinin ise söz konusu takipte yapılan haciz işlemleri neticesinde haberdar olduğu ve takibin iptali için icra mahkemesinde dava açma hakkını süre yönünden kaybettiğini, İstanbul ... İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında borçlu olmadığımızın tespiti ile senedin iptali ve kötüniyetli olarak açılan takipten dolayı davalının %20’den aşağı olmamak üzere tazminata hükmedilmesi için işbu davanın açıldığını, takibe ve eldeki davaya konu dosya kapsamında, taraflar arasındaki maddi ve hukuki olguların gerçekleşme biçimi bir bütün olarak değerlendirildiğinde; çek lehtarının ilk cirosunun sahte oluşu, ondan sonra 3 cirantadan sonra davalı hamilin adının bulunması, bedelinin lehtara ödendiği sabit olan çekin, çekte lehtar imzasının sahteliği ve bedelinin lehtara ödendiğine dair şahsi def'iyi davacı keşidecinin, çek hamili davalının kötü niyetli olup olmadığına bakılmaksızın ileri sürerek, borçtan kurtulacağının kabulü gerektiğini belirterek davanın kabulü ile icra takibinden dolayı borçlu olmadığının tespiti ile takip konusu senedin iptaline, takibin haksız ve kötü niyete dayalı olması nedeniyle alacağın %20'den aşağı olmamak üzere davalı aleyhine tazminata hükmedilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde;Davacının, dava konusu çekin keşidecisi olduğunu ve çekteki imzasına bir itirazının bulunmadığını, dava dilekçesindeki iddialardan, dava konusu çekin keşide edildikten sonra çekin lehtarı olan davadışı ... Ambalaj şirketine gönderilmek üzere kargoya verildiğinin anlaşıldığını, davacı, dava konusu çeki keşide edip çek lehtarı olan davadışı ... Ambalaj şirketine gönderdiğini beyan ettiğine göre hem çekteki imzasını hem de çekteki borç ilişkisini kabul ettiğini, bu nedenle de çekin keşidecisi olan davacı, dava konusu çekten ötürü müvekkile karşı sorumlu olduğunu, hiçbir şekilde kabul anlamına gelmemekle birlikte, çekin ciro yoluyla devri nedeniyle çekten doğan hakların müvekkile geçmemesi davacının sebepsiz zenginleşmesine yol açacağını, bu durumda TTK 732 maddesi gereğince davacı yine çek bedelinden sorumlu olacağını, çekteki lehtarın imzasının sahte olmasının TTK 677 maddesinde belirtilen imzaların istiklali prensibi gereği keşideciyi sorumluluktan kurtaran bir sebep olmadığını, davacının, çek iptal kararı almayan davadışı ... Ambalaj şirketine ödeme yapmasının TTK 646 maddesine göre onu borçtan kurtarmayacağı gibi basiretli bir tacirin göstermesi gereken özene de aykırı bir davranış olduğunu, çekin kaybolmuş olmasının ve iptali için dava açılmasının, davaya taraf olmayan müvekkili bağlamadığı gibi davacıyı borçtan kurtaran bir sebep de olmadığını belirterek davanın reddine, davacının %20'den az olmamak üzere tazminata mahkum edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
MAHKEME KARARI; İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 30/01/2024 tarihli 2023/267 E- 2024/83 K sayılı kararıyla; "Davaya konu edilen çekin incelenmesinde, Davacının keşideci, lehtarın ... Sanayi ve Ticaret A.Ş., olduğu, ilk cironun ... Şirketi tarafından yapılmış olduğu, ikinci cironun ... Malzemeleri Sanayi Ticaret Limited Şirketi, sonraki ciroların..., ve davalı ...San. Tic. A.Ş. Olduğunun görüldüğü, çekin davacı defterlerinde ve davalı defterlerinde kaydının olduğu, dava dışı ... Şirketinin defterlerinde kaydının olmadığı, dava konusu çek üzerindeki ciro silsilesinin incelenmesinde; davalının çeki dava dışı ... Şirketinden ciro yoluyla almış olduğu, yaptırılan bilirkişi incelemesinde dava konusu çekin davalı defterlerine kendinden önce cirosu bulunan ... Şirketinden ticari ilişkide, fatura karşılığı almış olduğunun görüldüğü, çekin çalındığına dair bir soruşturma bulunmamakla birlikte davalının çeki fatura karşılığı alıp defterlerine işlemiş olduğu ve kötü niyetli iktisabına dair delil de bulunmadığı" gerekçesiyle; "Davacının Davasının REDDİNE, kötü niyet tazminatı isteminin REDDİNE", karar verilmiştir.
İSTİNAF BAŞVURUSU; Davacı vekili süresinde ibraz ettiği istinaf dilekçesinde; mahkemenin dava konusu çekin nama yazılı olduğu bu sebeple ancak alacağın temliki yolu ile devredilebileceği göz ardı edilerek, nama yazılı senetlerde cironun hiçbir sonucu olmamasına rağmen, ciro silsilesinde kopukluk olup olmadığının değerlendirilmemesinin hatalı olduğunu, yargılamanın başından beri dava konusu çekin nama yazılı olduğunun beyan edildiğini, nama yazılı çek üzerindeki cironun hiçbir hükmünün bulunmadığını, ancak alacağın temliki yoluyla devredilebileceğini, TTK 647/2 maddesi gereğince temlik beyanının çek üzerine yada alonja yada bağımsız bir belge üzerine yazılması gerektiğini, temlik beyanının geçerliliği için bu beyanların düzenli bir silsile ile takibi gerektiğini, davalının meşru hamil olmadığını. -Kabule göre lehtar ... San ve Tic. Tarafından lehtar cirosunun sahte olduğunu gösteren imzaya itiraz davasının bekletici mesele yapılmamasının hatalı olduğunu, lehtar cirosunun sahte olması nedeniyle, çeklerdeki hakkın birbirine bağlı temlik/ciro zinciri ile hak sahibi olduğu ispat edilemediğinden, davalının keşideciye başvuru hakkının bulunmadığını. -Mahkemenin eksik inceleme ile karar verdiğini, çekin kargoda kaybolması üzerine şikayet ettiklerini İstanbul CBS 2023/27093 sayılı hazırlık soruşturması başlatıldığını, kararda hırsızlık nedeniyle herhangi bir soruşturmanın olmadığı yönünde belirlemeye gidilmesinin yetersiz ve eksik inceleme ile karar verildiğini gösterdiğini. -Bilirkişi raporuna, davalı yanın iddialarına itirazları ve delillerine neden itibar edilmediğinin kararda gösterilmediğini, kararın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki iddia veya itirazlara ayrı ve açık yanıt verilmesi gerekirken, kararın gerekçeli olması kuralının ihlal edildiğini, ileri sürerek mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir. Davacı vekili 21/02/2024 tarihli dilekçesi ile, kararın tehiri icra talepli istinaf edildiğini, kararın kesinleşmediğini ve gerekçeli kararda ihtiyati tedbirin kaldırılmasına karar verilmediğini beyanla müvekkilinin hak kaybı yaşamaması adına İstanbul ... İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyasına tedbirin devam ettiğine dair müzekkere gönderilmesini talep etmiştir. Davalı vekili davacı vekilinin dilekçesine cevabında; menfi tespit davasının reddi kararı ile tedbir kararının kendiliğinden kalkacağını, mahkemenin kararında açıkça belirtmiş olmasına gerek olmadığını, mahkemenin kararında tedbirin devamına karar veremeyeceğini, İİK 72/4 maddesi hükmü nedeniyle HMK 397/2 maddesinin burada uygulanamayacağını, beyanla, davacı vekilinin talebinin reddini istemiştir.
MAHKEME EK KARARI; İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 26/02/2024 tarihli 2023/267 E- 2024/83 K sayılı kararıyla;Davacı vekilinin tedbirin devamına ilişkin müzekkere yazılmasına ilişkin taleplerinin HMK 397/2 maddesine göre; "ihtiyati tedbir kararının etkisi aksi belirtilmediği takdirde, nihai kararın kesinleşmesine kadar devam eder" hükmü uyarınca REDDİNE, karar verilmiştir. Davacı vekili 29/03/2024 tarihli dilekçesi ile, müvekkilinin davalıdan sonradan tahsil edilen tutarı tahsil etmesinin mümkün olmaması nedeniyle, hak kaybı yaşanmaması adına, İstanbul ... İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyasına yatırılan tutarın alacaklıya ödenmemesi ya da icra dosyasının istinaf incelemesi sonuçlanana kadar durdurulmasına ilişkin tedbir kararı verilmesini yada dosyanın öncelikle incelenenler arasına alınarak istinaf başvurusunun kabulüne talep etmiştir.
GEREKÇE: Davanın çeke dayalı menfi tespit davası olduğu, icra takibinden sonra açıldığı, mahkemece davanın reddine karar verildiği anlaşılmıştır. Mahkemenin 14/04/2023 tarihli ara kararıyla İİK 72/3 maddesi gereğince %15 teminat karşılığında, icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi yönünde tedbir kararı verilmiştir. Mahkemece mali müşavir bilirkişiden tarafların ticari defterleri incelenerek rapor alındığı anlaşılmıştır. Dosya kapsamında bulunan çek örneğinden; ...bank Beyazıt Şubesi'ne ait İstanbul 15/02/2023 keşide tarihli, 183.500 TL bedelli keşidecisi ... Tic. A.Ş., lektarı ... San. Tic. A.Ş. Olan nama yazılı (emrine ibaresinin çizilerek namına yazıldığı ve paraflandığı) çekin arkasında sırayla ...A.Ş., ...Ltd. Şti., .... Ltd. Şti., ... A.Ş. Ve davalı ... Ltd. Şti. Kaşe ve cirolarının bulunduğu, 15/02/2024 tarihli banka şerhinde "İşbu çek nama düzenlenmiş olup, alacağın temliki yoluyla devri gerektiği ve usulüne uygun ciro yapılmadığından hamil yönünden işleme alınmamıştır." şerhinin bulunduğu görülmüştür. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 297/1-c maddesinde, hükmün, iki tarafın iddia ve savunmalarının özetlerini, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları, çekişmeli vakıalar hakkında toplanan delilleri, delillerin tartışılması ve değerlendirilmesini, sabit görülen vakıalarla bunlardan çıkarılan sonuç ve hukuki sebepleri de kapsaması gerektiği öngörülmüştür. Yine Anayasa’nın 141/3. madde hükmü de tüm mahkeme kararlarının gerekçeli olmasını emretmektedir. Kararlarda bulunması gereken gerekçeler sayesinde taraflar, hükmün hangi maddi ve hukuki sebebe dayandırıldığını anlayabilecekleri gibi, karar aleyhine kanun yoluna başvurulduğunda da İstinaf ve Yargıtay incelemesi sırasında ancak bu gerekçe sayesinde kararın usul ve yasaya uygun olup olmadığı saptanabilecektir. ( aynı nitelikteki Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 20.12.2013 tarih 2013/21-1791 esas 2013/1676 karar sayılı ilamı, Yargıtay 23.Hukuk Dairesinin 2013/889 esas 2013/962 karar sayılı ilamı ve Yargıtay 11.Hukuk Dairesinin 2013/7414 esas 2013/11546 karar sayılı ilamı ) Davacı vekilinin dava ve istinaf dilekçesinde, çekin nama düzenlendiği, kargoda çalındığı, lehtar imzasının sahte olduğu, çekin nama yazılı olması nedeniyle alacağın temliki kurallarına göre devri gerekirken davalı tarafça ciro ile alındığı, çekin usulüne uygun devredilmemesi nedeniyle bankaca çekin ibrazında işlem yapılmadığının şerh verildiğini, temel ilişkideki şahsi defilerin lehtara karşı ileri sürülebileceğini, davalının iyi niyetinin korunamayacağını, çek bedelinin lehtara ödendiğini, borcun sona erdiğini ileri sürdüğü anlaşılmıştır. Mahkemece taraf defterlerinin incelenerek mali müşavir bilirkişiden rapor alınmış ve hamilin iyi niyetli olduğundan bahisle davanın reddine karar verilmişse de, davacının iddiaları üzerinde durulmadığı, kararda davacı iddialarına yönelik herhangi bir değerlendirme yapılmadığı, mahkeme kararının yeterli inceleme ve gerekçe içermediği anlaşılmakla, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, mahkeme kararının HMK 353/1-b-2 maddesi gereğince kaldırılmasına, dosyanın taraf vekillerinin iddia ve savunmaları üzerinde durularak ve yapılacak değerlendirmeler gerekçelendirilerek karar verilmek üzere mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir. İİK 74/4 maddesi ilk cümlesinde; "Dava alacaklı lehine neticelenirse ihtiyati tedbir kararı kalkar...." hükmü düzenlenmiştir. HMK 397/2 maddesi karşısında, İİK 74/4 maddesi özel hüküm niteliğinde bulunduğundan, "aksi belirtilmedikçe ihtiyati tedbir kararının etkisinin nihai kararın kesinleşmesine kadar devam edeceğine ilişkin" genel hükmün somut olayda uygulanma imkanı bulunmamaktadır. Bu durumda, Dairemizin kararı ile, mahkemece yargılamaya devam edileceğinden, davacı vekilinin ihtiyati tedbir talebinin mahkemece davanın esası yönünden yapılacak inceleme sonunda değerlendirilmesi gerektiğinden, istinaf başvurusunun incelenmesi sırasında Dairemizce tedbir kararı verilemeyeceğinden, tedbir talebi hakkında hüküm kurulmamıştır.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere; 1-Davacı vekilinin yerinde istinaf başvurusunun KABULÜNE,2-İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 30/01/2024 tarihli 2023/267 E- 2024/83 K sayılı Kararının 6100 Sayılı HMK 353/1-b-2 maddesi gereğince KALDIRILMASINA,3-Dosyanın, Dairemizin kararında işaret edilen hususlarda ve tedbir talebinin değerlendirilmesi yönünden yargılamaya devam edilmek üzere mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,4-İstinaf yasa yoluna başvuran davacı tarafından peşin olarak yatırılan istinaf karar ve ilam harcının talebi halinde kendisine iadesine,5-Dosya üzerinde inceleme yapılması sebebiyle vekalet ücreti tayinine yer olmadığına, 6-İstinaf yasa yoluna başvuran tarafından istinaf aşamasında yapılan giderlerin ilk derece mahkemesince verilecek nihai kararda dikkate alınmasına, 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-a-6. ve 362/1-g. maddeleri gereğince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda ve KESİN olmak üzere, oy birliğiyle karar verildi. 13/05/2024