T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
44. HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F M A H K E M E S İ K A R A R I
DOSYA NO: 2023/611
KARAR NO : 2025/1276
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 16/11/2022
NUMARASI : 2019/317 E. - 2022/824 K.
DAVANIN KONUSU: Çekin İstirdatı
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 09/10/2025
Yukarıda yazılı ilk derece mahkemesi kararına karşı, istinaf yasa yoluna başvurulması üzerine yapılan inceleme sonucunda;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA DİLEKÇESİ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile iş ilişkisi içinde bulunan dava dışı gerçek ve tüzel kişiler tarafından keşide edilerek verilen çeklerin 31/12/2018 tarihinde çalındığının tespit edildiğini, İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2019/3 Esas sayılı dosyası nezdinde çeklerin iptali davasının açıldığını ve açılan davada çekin iptaline karar verildiğini, kararın kesinleştiğini, söz konusu çekler arasında, İstanbul 37. İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyasında takibe konu olan; ... Topçular Şubesi'nin 20/04/2019 tarihli, ... numaralı, 54.180,00 TL bedelli çekin de bulunduğunu, bu çekin müvekkilinin zilyetliğindeyken dava dışı ve hakkında ceza davası açılan ... isimli kişi tarafından ele geçirildiğinin, müvekkilinin imzasının taklit edilmek suretiyle ciro edilerek başkaca dava dışı kişilere devredildiğinin ve sonuç olarak geçersiz bir ciro silsilesi ile davalıya devredildiğinin anlaşıldığını, davalı şirketin, ... İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 5. maddesine göre kıymetli evrakları kabul etmeden önce istihbarat çalışmaları yapmasının gerektiğini, davalının ağır kusurlu olarak haklarında ödeme yasağı bulunan çekleri kabul ettiğini, bu durumun iyi niyetli olmadığını iddia ve beyan ederek müvekkilinin elinden rızası dışında çıkan çekin istirdadına ve müvekkilinin meşru hamil sıfatıyla alacaklı olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP DİLEKÇESİ:
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili şirket ile ... Kuyumculuk İthalat İhracat Sanayi ve Dış Ticaret Limited Şirketi arasında imzalanan Genel ... Sözleşmesi kapsamında, ciro yoluyla tevdi alınan dava konusu çeke ilişkin müvekkili şirket tarafından İstanbul 37. İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyasıyla icra takibi başlatıldığını, davanın reddinin gerektiğini, dava konusu çeke ilişkin başlatılan icra takibinde dosya borcunun keşideci borçlu ... Matbaacılık Yayımcılık Taahhüt İhracat ve Ticaret Limited Şirketi tarafından ödendiğini, müvekkili şirketin, alacağı teşvik eden belgelere binaen ... işlemi yaptığını ve dava konusu çeki usulüne uygun olarak ciro yolu ile tevdi aldığını, dava konusu çekin alacak bildirim formu ve çek senet tevdi bordrosuna istinaden ciro yoluyla müvekkili şirkete intikal ettiğini, müvekkili şirketin, iktisap ettiği dava konusu çekteki ciro silsilesinde, çeki veren kişinin, devralınan faturada alacaklı gözüken kişi ve bu kişiden bir önceki cirantanın da faturadaki borçlu ile aynı olduğunu, fatura ile kambiyo senedi arasındaki tutarların uyumlu olduğu hususlarında gerekli araştırmaları yaparak çeki iktisap ettiğini, dolayısıyla müvekkili şirketin kanuna uygun ... işlemi yaptığını, müvekkili şirketin kötü niyetinin ve ağır kusurunun bulunmadığını, müvekkili şirketin dava konusu çeke ilişkin ... işlemi yaptığı sırada çeke ilişkin herhangi bir menfi kaydın bulunmadığını, davacı her ne kadar dava konusu çekteki imzanın kendisine ait olmadığını iddia ediyorsa da müvekkili şirketin iyi niyetli hamil olması nedeniyle davanın reddinin gerektiğini iddia ve beyan ederek davanın reddine, karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI:
İlk derece mahkemesi 2019/317 esas, 2022/824 karar sayılı, 16/11/2022 tarihli kararı ile; "Dava konusu çekin, muntazam ciro silsilesine göre son olarak davalının elinde bulunduğu, davacı cirantanın imzasının sahteliği, diğer kambiyo borçlularını sorumluluktan kurtarmayacağından ve ciro silsilesinde görünüş itibariyle kopukluk bulunmadığından, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 792. maddesi uyarınca, çekin hamil tarafından kötüniyetli iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunun davacı tarafından kanıtlanması gerekir. (Yargıtay 11 HD 2016/354 E-2017/3234 ,31.05.2017)Dava konusu somut olayda, dosyada bulunan delillerin, son hamil olan davalının çeki iktisapta kötü niyetli ya da ağır kusurlu olduğunu kanıtlamaya yeterli ve elverişli bulunmadığı, çek hamili olan davalı söz konusu çeki müteselsil ve birbirine bağlı cirolarla iktisap ettiğinden, davalının çeki iktisap ederken kötüniyetli ve ağır kusurlu olduğu ispatlanamadığından davanın REDDİNE," karar vermiştir.
İSTİNAF:
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkili ile iş ilişkisi içinde olan ... Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. tarafından keşide edilerek müvekkilinin şirketin hak hamili bulunduğu dava konusu çekinde içinde bulunduğu diğer çekler ile birlikte 31/12/2018 tarihinde çalındığını ve İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2019/3 Esas Sayılı dosyasında çeklerin iptali konusunda zayi nedeniyle çek iptali davası açılmış ve açılan davada çekin iptali kararı verilmek suretiyle kesinleştiğini, iptal kararına konu edilen 20.04.2019 keşide tarihli ... seri nolu 54.180,00 TL bedelli çek, müvekkilinin hak hamili olduğu ve zilyetliğindeyken ... isimli kişi tarafından ele geçirildiğini, müvekkilin imzası taklit edilerek ciro edildiğini ve dava dışı başka kişilere devredildiğini, dava konusu çek incelemesinde sonucunda .. Bank Topçular Şubesine ait 20.04.2019 keşide tarihli ... seri nolu 54.180,00 TL bedelli, keşidecisi ... Mat.Yay.Taah. İth.İhr.ve Tic. Ltd Şti, lehdarı ... Boya ve Kimya San ve Tic A.Ş. olan, arkasında bir kısım cirolar ile davalı şirkete intikal ettiği ve davalı şirket tarafından da bankaya ibraz edilmek suretiyle arkası yazdırılmak suretiyle, keşidecisi ile birlikte müvekkili şirket hakkında da icra takibi başlatıldığını, dava konusu çeklerde birinci ciranta sıfatı ile davacının imzasının bulunduğunu fakat bu imzanın kendisine ait olmadığını bildirerek sahtecilik iddiasında bulunduğunu, müvekkili şirketin lehtar hanesinde şirket adına düzenlediğini, bulunması nedeniyle hak hamili olduğu hususu ihtilaf konusu olmadığını, uyuşmazlık konusu çekteki lehtar cirosunun müvekkili şirkete ait olup olmadığı üzerinde toplanıldığını, mahkemece yaptırılan grafolojik inceleme sonucunda ibraz olunan raporda, lehtar olarak müvekkili şirket adına atfedilen imzanın müvekkili şirket yetkilisine ait bulunmadığı, sahte ciro ile çekin devir edildiği tespit edildiğini, dava konusu çek, geçersiz ciro silsilesi ile davalıya devredildiği ve ciro silsilesi koptuğunu, bu sebeple müvekkili, meşru hamil sıfatıyla alacaklı olduğunu, müvekkilinin lehtar şirketin imzası sahte olduğunu, sonradan atılan ciro imzasının bile sahte olması olasılığının yüksek olduğunu, dava konusu çekin ödeme yasağı bulunduğunu, mahkemece öncelikle çekteki imzanın müvekkili şirkete ait olmadığının belirlendiğini, olması nedeniyle öncelikle çeke dayalı olarak müvekkili şirketin davacıya borçlu bulunmadığının tespitine ve cirodaki kopukluk nedeniyle, müvekkili şirketin çekteki alacağını keşidecisinden tahsil edilmesi bakımından çekin istirdadına karar verilmesi gerekirken, aksi yönde hüküm tesis edildiğini, dava konusu çeke dayalı olarak müvekkili şirketin keşidecide olan alacağını tahsil etmesi için istirdadı gerektiğini beyan ederek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 16.11.2022 tarih ve 2019/317 E. 2022/824 K. sayılı kararın talepleri doğrultusunda kaldırılmasına, davanın kabulüne, karar verilmesini talep etmiştir.
İSTİNAFA CEVAP:
Davalı vekili istinafa cevap dilekçesinde özetle; müvekkili şirket ile dava dışı ... Kuyumculuk İthalat İhracat San. ve Dış Tic. Ltd. Şti. arasında imzalanan genel ... sözleşmesi kapsamında, ciro yoluyla tevdi alınan dava konusu çeke ilişkin müvekkili tarafından İstanbul 37. İcra Müdürlüğü’nün ... E. sayılı dosyasıyla icra takibi başlatıldığını, çekten dolayı borçlu bulunmadıklarının tespitine ve istirdadına ilişkin dava açtıklarını, icra dosyasına 13.05.2019 tarihinde dava dışı keşideci tarafından ödeme yapıldığını, yapılan ödemeyle dosya alacağı sona erdiğini, dolayısıyla davanın açıldığı 23.05.2019 tarihinden önce icra dosya alacağı sona erdiğinden menfi tespit davası açılmasının da mümkün olmadığını, davacının iddiaları yersiz olup hiçbir hukuki dayanağı bulunmadığını beyan ederek, fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla, İstanbul 6.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 16/11/2022 tarih 2019/317 E. 2022/824 K. sayılı kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine karar verilmesini talep etmiştir.
GEREKÇE: İnceleme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 355. maddesi hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.Dava; TTK'nın 792. maddesine dayalı olarak çekin istirdatı istemine ilişkindir. Davacı lehtarın, çekin rızası hilafına elinden çıktığını, imzasının sahte olduğunu, meşru yetkili hamil olduğunu ileri sürerek işbu davayı ikame ettiği, davalı ... şirketinin ise çekin yetkili hamili olduğunu savunduğu, dava konusu çek incelendiğinde; ... Topçular Şubesine ait 20.04.2019 tarihli 54.180,00-TL bedelli, keşidecisinin ... Mat.Yay.Taah. İth.İhr.ve Tic. Ltd Şti, lehtarının davacı/ ... Boya ve Kimya San ve Tic A.Ş. olduğu, süresinde ibraz edilmiş ancak ödeme yasağı nedeniyle işlem yapılamadığı, davacının 1. ciranta olup 5. ciranta olan ... Kuyumculuk Ltd Şti. tarafından davalı hamil ... şirketine temlik edildiği anlaşılmıştır. İlk derece mahkemesi tarafından davanın reddine karar verildiği, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulduğu görülmüştür. TTK'nın 790. maddesi; "Cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır." şeklinde düzenleme altına alınmış olup Kanun'un 710/3 c. 2 hükmüne göre; ''Ödeyen kişinin, cirolar arasında düzenli bir silsile bulunup bulunmadığını incelemekle yükümlü ise de cirantaların imzalarının geçerliliğini araştırmak zorunda olmadığı'' açıklanmıştır. Kanuni düzenlemeler gereğince çeklerde şeklen yetkili hamil, cirolar arasında muntazam bir teselsülün mevcut olup olmamasına göre belirlenmekte olup bu ilkelere göre kopma yapmayan muntazam bir ciro zincirine göre hamil olduğu anlaşılan kişi o çekin şeklen yetkili hamili sayılmaktadır. Somut olaya bakıldığında ise davaya konu çek üzerindeki ciro silsilesinin muntazam bir ciro zincirine göre devam ettiği görülmüş olup davalı ... şirketinin şeklen yetkili hamil olduğu saptanmıştır.Çekin istirdadı istemi yönünden uygulanması gereken TTK'nın 792. maddesi; “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” şeklinde düzenlenmiş olup anılı kanunî düzenleme ile iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır. Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şeklî anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracak olup maddi hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalacaktır. Bu davada, davacının meşru hamil olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve çeki elinde bulunduranın çekin iktisabında kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekmektedir. Davaya konu çekin şeklen yetkili hamili görünen davalı, ... şirketi olmakla uygulanması gereken 6361 sayılı Finansal Kiralama ... ve Finansman Şirketler Kanunu'nun 9/2. maddesine göre; ... şirketi kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamaz ve tahsilini üstlenemez. Anılı Kanun'un 9/3 maddesinde; "Bir kambiyo senedinin ciro yoluyla ... şirketine devri hâlinde, kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan defileri ... şirketine karşı ileri süremez; meğer ki, ... şirketi kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun." hükmüne yer verilmiş olup ... İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik 5 maddesinde; "Kuruluş tarafından ... gerektiğinde fatura borçlusu ve kambiyo senedi veya diğer senedin keşidecisine de başvurularak borcun teyit edilmesini sağlayacak yöntemler geliştirilmesi..." gerektiği belirtilmiştir.Yukarıda izah edilen kanuni açıklamalar ışığında somut olaya bakıldığında; ispat yükü altında olan davacının delil olarak, İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2019/3 esas sayılı dosyasına, İstanbul 16. Asliye Ceza Mahkemesi 2019/181 esas sayılı dosyasına, İstanbul 22. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı takip dosyasına dayandığı, delil olarak dayanılan ceza dava dosyasının yargılamasının devam edip derdest olduğu, şüpheli ... hakkında 30/12/2018 tarihinde gerçekleşen, kullanımları gereği açıkta bırakılmış eşya hakkında hırsızlık, mala zarar verme suçlarından dolayı cezalandırılması talebiyle kamu davası açıldığı, ancak davalı ... şirketi yahut önceki ciranta şirketler hakkında herhangi bir soruşturmanın olmadığı ve ceza davasının açılmadığı anlaşılmıştır. Davalı ... şirketi olup ibraz edilen fatura ve çekte görünüş itibariyle şüphe uyandıracak bir eksiklik bulunmadığından ek bir araştırma yapma yükümlülüğünden söz edilemeyeceği, nitekim ... İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 5. maddesinde ... şirketine "gerekmesi halinde" istihbari araştırma yükümlülüğünün getirilmiş olduğu, 6361 sayılı Finansal Kiralama ... ve Finansman Şirketler Kanunu'nun 9/3. maddesine göre; davalının çeki yasal mevzuata uygun olarak iktisap ettiği, meşru hamil olduğu, dosya kapsamına göre davalı tarafın çeki iktisabında kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğuna dair bir tespit ve delil bulunmadığı, davacının bu husustaki ispat külfetini yerine getiremediği, dava konusu çek üzerindeki lehtar/1.ciranta olan davacının imzasının sahte olmasının tek başına davalı tarafın, çeki kötü niyetle iktisap ettiğini ve iktisapta ağır kusurlu olduğunu ispata yeterli olmadığı anlaşılmıştır. Bu tespitlere göre, ilk derece mahkemesi tarafından davanın reddine yönelik karar verilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığından, davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmesi gerektiği kanaat ve sonucuna varılarak aşağıdaki hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Usûl ve yasaya uygun İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 16/11/2022 tarih ve 2019/317 E. 2022/824 K. sayılı kararına karşı davacı vekili tarafından yapılan istinaf talebinin 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b/1. maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE, 2-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 615,40- TL maktu istinaf karar ve ilam harcından peşin yatırılan 179,90-TL harcın mahsubu ile bakiye 435,50-TL harcın davacıdan tahsiliyle Hazineye gelir kaydedilmesine, 3-Davacı tarafça istinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,4-İncelemenin duruşmasız olarak yapılması sebebiyle taraflar yararına vekalet ücreti tayinine yer olmadığına,5-Taraflarca yatırılan gider avansından harcanmayan kısmın karar kesinleştiğinde iadesine,6-Karar tebliği, harç tahsil müzekkeresi düzenlenmesi, harç ve avans iadesi işlemlerinin İlk derece Mahkemesince yerine getirilmesine, 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b/1. maddesi gereğince, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda ve 6100 sayılı HMK'nın 362/1-a maddesi gereğince, miktar itibariyle kesin olmak üzere oy birliğiyle karar verildi. 09/10/2025