1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/Ş.Y.-99/7 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 99-48/526-331
Karar Tarihi : 19.10.1999
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
II. Başkan : Dr. Kemal EROL
Üyeler : M. Zeki UZUN, Sadık KUTLU, İsmet CANTÜRK,
Nejdet KARACEHENNEM, R.Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER : Şefkat YÜKSEL, Burak BÜYÜKKUŞOĞLU
C- BAŞVURUDA BULUNAN: İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş.
D- TARAFLAR: - İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş.
Londra Asfaltı, Cihangir Mah., Avcılar/İSTANBUL
- Bayi ve "corner"ları
E- DOSYA KONUSU: İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş. ile bayileri ve
"corner"ları arasındaki bayilik sözleşmesine menfi tesbit belgesi verilmesi veya
muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.4.1999 tarih, 1302 sayı ve 5.8.1999
tarih, 2540 sayı ile giren bildirim üzerine; 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 5 ve 8. maddeleri ile 1997/4 sayılı Tek Elden Satın Alma Grup Muafiyeti
Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
28.9.1999 tarih, D3/Ş.Y.-99/7 sayılı Menfi Tesbit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu
29.9.1999 tarih, REK.0.07.00.00/96 sayılı Başkanlık önergesi ile 99-45 sayılı Kurul
toplantısında görüşülmüş ve "corner"ların statüsünün değerlendirilmesine ilişkin ek
bir çalışma yapılarak Kurul gündemine getirilmesine oy birliği ile karar verilmiştir.
Raportörler tarafından hazırlanan ek çalışmayı içeren D3/Ş.Y.-99/7-EK sayılı
rapor 18.10.1999 tarih ve REK.0.07.00.00/97 sayılı Başkanlık Önergesi ile 99-48
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş.’nin bayileri ile
yapmış olduğu Bayilik Sözleşmesinin maddelerinin, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesine aykırı hükümler içermesi nedeniyle, İstanbul Giyim Sanayi Ticaret
A.Ş.’nin menfi tespit belgesi verilmesi talebinin reddedilmesi,
söz konusu şirketin bayileriyle imzaladığı sözleşmenin 5. maddesinde yer verilen
yeniden satış fiyatının belirlenmesine ilişkin hükmün düzeltilmesi ya da tamamıyla
sözleşmeden çıkarılması halinde değiştirilen sözleşmenin imzalı, onaylı, doldurulmuş
bir örneğiyle bu sözleşmenin bütün bayilerle aynı hükümlerle yapıldığına dair bir
açıklama ilave edilerek Kurumumuz adresine gönderilmesi halinde 1997/4 sayılı Tek
Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup
2 REKABET KURUMU
muafiyetinden yararlanabileceği, aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi
gereğince sözleşmenin geçersiz sayılması,
İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş.’nin "corner"larıyla yapmış olduğu ve Bayilik
Sözleşmesi ile aynı sözleşme olduğu bildirilen sözleşmelerin 5. maddesinin bir üst
paragrafta da belirtildiği şekilde düzenlenmesi halinde, "corner” uygulamalarının,
rekabeti sınırlayıcı olmaktan çok rekabeti arttırıcı bir etki doğurması ayrıca İstanbul
Giyim Sanayi Ticaret A.Ş. ile "corner"ların bulunduğu mağaza sahipleriyle
düzenlenen sözleşmelerde yer alan hükümlerin (fiat tespitinin bulunduğu 5. madde
hariç) 1997/4 sayılı Tebliğ ile uyumluluk göstermesi sebebiyle anılan sözleşmelerin
1997/4 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilebileceği, aksi takdirde bu
sözleşmelerin de 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi gereğince geçersiz sayılması,
öte yandan, 1997/2 sayılı Tebliğ ile öngörülen bildirim yükümlülüğü yerine
getirilmeyerek süresi içinde bildirimde bulunulmamasından ötürü İstanbul Giyim
Sanayi Ticaret A.Ş.’ye Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi
gereğince para cezası uygulanması
gerektiği düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: İlgili ürün pazarı, belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği
olan ürünlerden oluşmaktadır. Bu pazarı belirlerken ürünün fiziksel ve teknik
özellikleri, fiat, tüketici tercihleri gibi kıstaslar gözönünde bulundurulmalıdır. Bir malın
diğer bir malla aynı pazarda sayılabilmesi için bu iki ürünün tüketicinin gözünde
nitelikleri, kullanım amaçları ve fiatları açısından benzer olması gerekmektedir.
İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş., erkek takım elbise, ceket, pantolon, palto,
pardesü, mont, kaban ve gömlek üretip satmaktadır.
İlgili ürün pazarını belirlerken sadece ürünün talep boyutu ele alınıp yüksek
ikame edilebilirliği olan ürünlerin aynı pazara alınması, ürünün arz esnekliği dikkate
alınmadığı için eksik bir yaklaşım olacaktır. Erkek ve kadın hazır giyimi arasında
talep ikamesi her ne kadar düşük olsa da, arz ikamesi yüksektir. Bunların herhangi
birinde üretim yapan bir firma üretimini rahatlıkla ve kısa sürede diğerine kaydırabilir.
Piyasada hazır giyim alanında hizmet veren birçok firma iki alanda da üretim
yapmaktadır. Bu gelinen noktada ilgili ürün pazarının erkek hazır giyim ürünleri
pazarı olarak belirlenmesinin ürünün arz ikamesi dikkate alınmadığı için yanlış
olacağı kanaatine varılarak ilgili ürün pazarı hazır giyim ürünleri pazarı olarak tesbit
edilmiştir.
İlgili coğrafi pazar; firmanın ürünlerinde taşıma maliyetlerinin çok yüksek olmaması,
ürünlerin bozulma riskinin bulunmaması ve dağıtımın bayilik ve "corner"lık usulüyle
etkin bir şekilde yapılması nedeniyle Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak ele
alınmıştır.
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş. tarafından yapılan başvuruda, bayileri ve
"corner"ları ile akdettiği satıcılık sözleşmesine menfi tespit belgesi verilmesi
3 REKABET KURUMU
talebinde bulunulmuş ve bu talebin reddedilmesi durumunda, başvurunun muafiyet
bildirimi olarak değerlendirilmesi istenilmiştir.
2.1. Menfi Tespit Belgesi Verilmesi Talebinin Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 8. maddesinde; menfi tespit belgesinin aynı Kanun'un 4,
6 ve 7. maddelerini ihlal etmeyen anlaşmalar için verilebileceği hükmüne yer
verilmiştir.
İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş.'nin hem bayileri hem de "corner"ları ile tek
tip sözleşme imzaladığı, sözleşme hükümlerinin birebir aynı olduğu dosya mevcudu
bilgi ve belgeden anlaşılmaktadır. Dolayısıyla "Bayilik Sözleşmesi" ifadesi her iki
sözleşmeyi de içermektedir.
Bayilik Sözleşmesi’nin
- “Konu” başlıklı 1. maddesi ikinci paragrafının “Bayi mağazasında yalnızca
şirketten aldığı malları satmayı peşinen kabul ve taahüt eder”,
- “Bayi Ünvanı ve Sorumluluğu” başlıklı 2(c) maddesinin “Bayi şirketin uygun
gördüğü mahalde şirketçe istenilen özelliklere sahip mağazayı temin edip, şirketin
uygun gördüğü standart dekorasyonu uygulamak zorundadır.”,
- 2(g) maddesinin “Bayi şirketçe izin verilen mallar dışında başka firmalardan satın
aldığı malları mağazada satamaz.”,
- “Emteaların Perakende Satış Fiatı” başlıklı 5. maddesinin “Bayi tarafından
satılacak emteanın perakende satış fiatları şirketçe tespit edilir ve emtea etiketleri
üzerinde gösterilir. Bayi bu fiatların altında ve üzerinde değişik fiatlar uygulayarak
satış yapmamayı kabul ve taahhüt eder. Şu kadar ki şirket emteanın perakende satış
fiatlarından günün ekonomik şartları ve sezon sonu indirimleri nedeniyle değişikler
yapabilir. Bu değişiklikler Şirket’çe Bayi’e değişik fiatların uygulanacağı tarihten en
az on gün önce bildirilir ve Bayi buna uymayı şimdiden taahüt eder”
şeklindeki hükümlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık oluşturması
nedeniyle, İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş.’nin bayileri ve "corner"ları ile yaptığı
sözleşmelere menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün olmadığı kanaatine
ulaşılmıştır.
2.2. Bildirimin Grup Muafiyeti Tebliği Açısından Değerlendirilmesi
İstanbul Giyim Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile bayileri arasında imzalanan
sözleşmelerin, bayinin anlaşma konusu malları yalnız sağlayıcı firmadan almayı
taahhüt ettiği "Konu" başlıklı 1. maddesi, 1997/4 sayılı Tek Elden Satın Alma
Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin "Kapsam" başlıklı 2. maddesinin
“Birisi yeniden satıcı ve diğeri sağlayıcı olmak üzere, yalnız iki teşebbüsün taraf
olduğu ve anlaşmada belirtilen malları yeniden satmak amacıyla sadece
sağlayıcıdan veya onunla bağlantılı bir teşebbüsden ya da sağlayıcının mallarını
satma görevini verdiği başka bir teşebbüsden satın alma konusunda yapılan
anlaşmalar” hükmü çerçevesinde değerlendirildiğinde, söz konusu sözleşmelerin
tekelden satın alma anlaşması niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş.'nin "corner"lar ile imzaladığı
sözleşmelerin 1. maddesi de, yukarıda yer verilen madde hükmü ile aynı içeriktedir.
4 REKABET KURUMU
"Corner" olarak tabir edilen yerler, bir firmanın bayiliğinden farklıdır; bu satış
şeklinde, çeşitli ürünlerin satıldığı bir mağazanın bir köşesinin veya bir reyonunun
belirli bir markaya ayrılması söz konusudur. Bu şekilde satış yapılan mağazalarda,
"corner"da satılan ürünlerle rekabet halinde olan ürünler de satılabilmektedir.
1997/4 sayılı Tebliğ’in yukarıda ifade edilen Kapsam başlıklı 2. maddesi ve
aynı Tebliğ'in 3/1. maddesinin yeniden satıcıya "anlaşma konusu mallarla rekabet
halindeki malları üretmeme veya dağıtmama yükümlülüğü…” nün yüklenebilmesine
ilişkin (b) bendi ile birlikte dikkate alındığında; anlaşmada belirtilen malların yalnızca
sağlayıcıdan alınabilmesine karşılık, diğer ürünlerin başka sağlayıcılardan temininin
mümkün olabildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla sözleşmede rakip malların satışını
yasaklayan herhangi bir hükme yer verilmemesi ya da mevcut anlaşmada olduğu
gibi "corner" mağazalarında bu hükmün uygulanmaması durumunda, yeniden satıcı
bu malları satabilecektir. Bu nedenle "corner"lar ile imzalanan sözleşmeler de tek
elden satın alma anlaşması niteliğindedir.
Bu çerçevede; bayiler ve "corner"larla imzalanan sözleşmeler, tek elden satın
alma anlaşmalarının 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulma koşullarını belirleyen 1997/4 sayılı Tebliğ'e uygunluk
açısından incelenmiştir.
Yapılan inceleme sonucunda, bildirim konusu sözleşmenin “Emteaların
Perakende Satış Fiatı” başlıklı 5. maddesinde yer verilen bayi ve "corner"ın yeniden
satış fiyatının İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş. tarafından belirlenmesini
sağlamaya yönelik düzenlemenin, sözleşmeyi 1997/4 sayılı Tebliğ'in kapsamı dışına
çıkarttığı tespit edilmişir. Satıcının müşterilerine uygulayacağı fiyatın sağlayıcı
tarafından belirlenmesi; 4054 sayılı Kanun'un 4/2. maddesi (a) bendinde yasaklanan
"mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının … tespit edilmesi" şeklindeki
hükmüne uygunluk gösterdiği gibi, 1997/4 sayılı Tebliğ ve diğer tebliğler ile muafiyet
tanınan kısıtlamalar arasında da yer almamaktadır. Bir başka deyişle, gerek Kanun
gerekse grup muafiyeti tebliğleri, teşebbüsler arası rekabetin en önemli boyutu olan
fiyatın sağlayıcı tarafından belirlenmesine izin vermemektedir.
Bu noktada önemli olan husus, bu dosya açısından dikey fiyat tespitinin
Kanun’un 16. maddesinin son fıkrasında belirtilen “açık ihlal” kapsamında
değerlendirilip değerlendirilemeyeceğidir. Özellikle markalar arası rekabetin yoğun
olduğu ve konsantrasyon düzeyi düşük pazar yapısına sahip sektörde, dikey fiyat
tespitinin -pazardaki rekabetin engellenmesi açısından yatay fiyat tespiti ile olan
önemli nitelik farkları da göz önünde bulundurulduğunda- açık ihlal olarak
değerlendirilemeyeceği sonucuna varılmıştır.
Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında; İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş.
tarafından imzalanan bayilik sözleşmesinin; “Emteaların Perakende Satış Fiyatı”
başlıklı beşinci maddesinin, sözleşme metninden çıkarılması ya da bayi ve
"corner"ların istenilen fiyattan emtia satma konusunda serbest bırakılmalarını temin
edecek şekilde yeniden düzenlenmesi halinde, 1997/4 sayılı Tebliğ kapsamında
değerlendirilebileceği kanaatine ulaşılmıştır.
5 REKABET KURUMU
2.3. Anlaşmanın Süresi İçinde Bildirilmesi
4054 sayılı Kanun'un Geçici 2. maddesi uyarınca düzenlenen Rekabet
Kurumu Teşkilatının Oluşturulmasından Sonra Teşebbüs Birliklerinin 4054 Sayılı
Kanun’dan Doğan Hak ve Yükümlüklerine İlişkin 1997/6 sayılı Tebliğ’in "Mevcut
Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararların Bildirimi" başlıklı 3. maddesi “Teşebbüslerin,
5.11.1997 tarihinde var olan 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki her
türlü anlaşma ve uyumlu eylemleri ile teşebbüs birliklerinin kararları da, 5.11.1997
tarihinden başlayarak en geç altı ay içinde Kurulumuza bildirilecektir.” şeklindedir.
Aynı Tebliğ'in 6. maddesinin (b) bendinde ise; "Grup muafiyeti tebliğlerinde
öngörülen koşullara uygun olmayan anlaşma, uyumlu eylem ve kararlardan;
5.11.1997 tarihinden önce yapılmış ve var olan anlaşma, uyumlu eylem ve kararların
bu tarihten itibaren 6 ay içinde; 5.11.1997 tarihinde sonra yapılacak anlaşma,
uyumlu eylem ve kararların ise yapıldıkları tarihten itibaren bir ay içinde ya grup
muafiyet tebliğlerinde öngörülen koşullara uygun hale getirilmeleri; ya da bu
koşullara uygun hale getirilip grup muafiyetlerinden yararlanılması düşünülmüyor ve
Kanun’un 5. maddesindeki koşulları taşıdığına inanılıyorsa ferdi muafiyetten
yararlanılmak üzere aynı süreler içinde Kurulumuza bildirilmesi zorunludur."
hükmüne yer verilmiştir.
İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş.'nin bayileri ve "corner"ları ile yapmış
olduğu tek elden satın alma anlaşması niteliğinde olan sözleşmeler, söz konusu altı
aylık sürenin sona erdiği 5.5.1998 tarihine kadar bildirilmemiştir. Bayilik
Sözleşmeleri, yukarıdaki bölümlerde açıklandığı üzere 5. maddesinde yeniden satış
fiyatının belirlenmesine ilişkin düzenleme içermesi nedeniyle, 1997/4 sayılı Tebliğ
kapsamında değildir. Dolayısıyla sözleşmelerin 1997/6 sayılı Tebliğ'in yukarıda yer
verilen hükümleri gereğince, 5.5.1998 tarihine kadar Kurul'a bildirilmesi ya da 1997/4
sayılı Tebliğ'e uygun hale getirilmesi gerekmektedir. Ancak İstanbul Giyim Sanayi
Ticaret A.Ş. tarafından bayilik sözleşmeleri anılan Tebliğ'e uygun hale getirilmemiş;
sözleşmeler, bu haliyle bildirime tabii olmasına rağmen, süresi içinde bildirilmemiştir.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında,
“bildirime konu sağlayıcı İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş. ile bayi ve
"corner"ları arasında imzalanan yeniden satıcılık sözleşmelerinin;
- 1. maddesinin 2. paragrafında, yalnızca sağlayıcıdan alınan malların satışının
yapılması;
2. maddesinin (c) bendinde, standart mağaza dekorasyonunu uygulama zorunluluğu
ve (g) bendinde başka firmalardan satın alınan malların satılmaması;
- 5. maddesinde, sağlayıcının belirlediği fiyattan satış yapılması
öngörüldüğünden söz konusu sözleşmeye menfi tespit belgesi verilemeyeceğine
OYBİRLİĞİ ile,
ilgili sözleşmenin, bildirim yükümlülüğü olan bir anlaşma olduğuna ve 1997/4
sayılı Tebliğ kapsamına girmediğine OYBİRLİĞİ ile,
6 REKABET KURUMU
1997/2 ve 1997/6 sayılı Tebliğ ile öngörülen bildirim yükümlülüğünün yerine
getirilmemiş olması nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin (c) bendi
uyarınca İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş.'ye 400.000.000 TL. idari para cezası
verilmesine; 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin 3. fıkrası gereğince adı geçen
teşebbüsün o tarihte sorumluluğu bulunan Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa
ADANIR'a, Yönetim Kurulu Başkan Vekili Gülsün TALU'ya ve Semra ADANIR,
Nursel ADANIR, Neyyire OĞUR, Gülşen GÖKÇİMEN, Ali Fethi AĞRALI, Müjgan
ÇAKUŞ'dan oluşan yönetim kurulu üyelerinin herbirine ayrı ayrı, Rekabet
Hukuku’nun ülkemizde yeni gelişen bir hukuk dalı olması, inceleme konusu
sözleşmenin dikey bir anlaşma olması, sektörün rekabete açık bir sektör olması ve
sözleşmenin satış fiyatının belirlenmesinden kaynaklanan olumsuz etkilerinin
pazarda çok hissedilmemesi sebebiyle %5 oranında (20.000.000 TL.) olmak üzere
ayrıca para cezası uygulanmasına OYÇOKLUĞU ile,
Bayi ve "corner" sözleşmelerinin “Emteaların Perakende Satış Fiyatı” başlıklı 5.
maddesinin yeniden düzenlenmesi ya da tamamen sözleşmeden çıkarılması, hüküm
yeniden düzenlenecekse, yapılan düzenlemenin "gerek sezonda gerekse sezon
sonunda bayiler istedikleri fiyattan emtia satma konusunda serbesttirler" şeklinde
olması şartıyla, 1997/4 sayılı Tebliğ çerçevesinde grup muafiyetinden
yararlanabileceğine,
- öngörülen koşulların yerine getirilmesi için kararın tebliğinden itibaren ilgili
teşebbüse 60 gün süre verilmesine; bu süre içerisinde aykırılığın giderildiğinin
Kurumumuza tevsik edilmesine;
- aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca sözleşmelerin geçersiz
olacağının, Kurulumuzca öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam
edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun’un 16. ve 17.
maddeleri uyarınca işlem yapılacağının ilgili teşebbüse bildirilmesine;
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir
7 REKABET KURUMU
KARŞI OY GEREKÇESİ
Rekabet Kurulu’nun 19.10.1999 gün ve 99-48/526-331sayılı kararın,” bildirim
yükümlülüğünün yerine getirilmemesinden dolayı uygulanan para cezasına “ ilişkin
hüküm fıkrasına aşağıda sunduğumuz nedenlerle katılamıyoruz:
Bildirim yükümlülüğüne konu anlaşmanın rekabet ihlali içerdiği belirlenen
hükümleri, rekabet ortamına yansımamış ve eylem niteliğine dönüşmemiştir. Rekabet
ortamına olumsuz yansımaları ve etkileri söz konusu olmayan bir anlaşmaya, soyut
varlığına dayanarak ,4054 sayılı yasanın 16 ncı maddesinin 3 üncü fıkrasına göre
yaptırım uygulamak anılan yasanın 4 üncü maddesinin konuluş amacına aykırı
düşmektedir.
Gerçekten, 4054 sayılı yasanın 4 üncü maddesinin gerekçesi, soyut bir
anlaşmanın varlığını değil, rekabeti engelleyici, kısıtlayıcı veya bozucu bir
uygulamanın, eylemin yasaklanmasını öngörmektedir. Maddenin yazılış biçimi de, “
anlaşma ve eylemi” birlikte değerlendirmiştir.
Rekabet düzenini ve ortamını, eyleme dönüşerek olumsuz etkilemesi söz
konusu olmayan bir anlaşmadan dolayı bildirim yükümlülüğünün doğmadığı görüşü
ile çoğunluk kararına katılamıyoruz.
Kubilay ATASAYAR İsmet CANTÜRK
Rekabet Kurulu Üyesi Rekabet Kurulu Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy