Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-1-75 (Özelleştirme Nihai Bildirim)
Karar Sayısı : 04-01/3-1
Karar Tarihi : 8.1.2004
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B- RAPORTÖRLER : Hilal YILMAZ, İsmail Yücel ARDIÇ, M. Oğuzcan BÜLBÜL
C- BİLDİRİMDE
BULUNAN : - T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
D- TARAFLAR : - T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Hüseyin Rahmi Sok. No:12 Çankaya Ankara
1- İstanbul Gübre Sanayii A.Ş.
41784 Körfez-Kocaeli
- Yıldız Entegre Ağaç Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Organize Sanayi Bölgesi No:5
41285 Arslanbey-Kocaeli
- GAP Kimya ve Gübre Sanayi Ticaret A.Ş.
Keresteciler Sitesi Fatih Cad. Selvi Sok. No:18
Merter-İstanbul
- Yılfert Gübre ve Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Beybi Giz Plaza Meydan Sok. No:28/9
Maslak-İstanbul
2- Gemlik Gübre Sanayii A.Ş.
16601 Gemlik-Bursa
- Yılyak Yakıt Pazarlama ve Ticaret A.Ş.
Beybi Giz Plaza Meydan Sok. No:28/9
Maslak-İstanbul
- Albayrak Turizm Seyahat İnşaat Ticaret A.Ş.
Çayhane Sok. No:1 Topkapı-İstanbul
04-01/3-1
2
- Gübretaş Gübre Fabrikaları T.A.Ş.
Kasap Sok. No:22 Esentepe-İstanbul
E- DOSYA KONUSU: İstanbul Gübre Sanayii A.Ş. ve Gemlik Gübre
Sanayii A.Ş.’nin özelleştirilme yoluyla devredilmesi işlemine izin
verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın 2.6.2003 tarih ve
4667 sayılı ön bildiriminde, Türkiye Gübre Sanayi A.Ş.'nin bağlı ortaklıkları
olan İstanbul Gübre Sanayii A.Ş., Gemlik Gübre Sanayii A.Ş., Samsun Gübre
Sanayi A.Ş. ve Kütahya Gübre Sanayi A.Ş.'deki kamu hisselerinin
özelleştirilmesine ilişkin olarak, 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla
Devralmaların Hukuki Geçerlilik kazanabilmeleri için Rekabet Kurumu'na
yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve
Esaslar Hakkında Tebliğ'in 4. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu'nun görüşü
talep edilmiştir.
Bunun üzerine, 19.6.2003 tarih, 1533 sayı ile gönderilen Mesleki Daire görüşü
ile 23.6.2003 tarih, 5387 sayılı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın görüşleri
dikkate alınarak, 30.6.2003 tarih, 03-46 sayılı karar ile konuya ilişkin Rekabet
Kurulu Görüşü oluşturulmuş ve 2.7.2003 tarih, 1658 sayı ile anılan İdare'ye
bildirilmiştir.
Kurum kayıtlarına 8.12.2003 tarih, 6022 sayı ile giren ve en son 31.12.2003
tarih ve 6463, 6464 sayı ile eksiklikleri tamamlanan Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı'nın izin başvurusu üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin
Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı
Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
2.1.2004 tarih, 2003-1-75/ÖN-04-HY sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu,
5.1.2004 tarih ve REK.0.05.00.00/6 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-01 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; İstanbul Gübre Sanayii
A.Ş.'nin Yıldız Entegre Ağaç Sanayi ve Ticaret A.Ş., GAP Kimya Gübre
Sanayi Ticaret A.Ş. ile Yılfert Gübre ve Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş.
tarafından, Gemlik Gübre Sanayii A.Ş.’nin Yılyak Yakıt Pazarlama ve Ticaret
A.Ş., Albayrak Turizm Seyahat İnşaat Ticaret A.Ş. ve Gübretaş Gübre
Fabrikaları T.A.Ş. tarafından devralınması halinde;
- azotlu ve kompoze gübreler pazarında hakim durum yaratılmayacağı,
- bu nedenle bildirime konu devralma işlemine, 4054 sayılı Kanun'un 7.
maddesi uyarınca izin verilmesi gerektiği
ifade edilmektedir.
04-01/3-1
3
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Pazar Hakkında Genel Bilgi
Türkiye gübre sektöründe başlıca etkinliği gübre üretimi olan ve tamamı yerli
sermayeli dört teşebbüs bulunmaktadır1:
1- Toros Gübre ve Kimya Endüstrisi A.Ş. (Toros Gübre),
2- Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş. (Bagfaş) ve Ege Gübre Sanayii A.Ş.2,
3- Gübre Fabrikaları T.A.Ş. (Gübretaş).
4- Türkiye Gübre Sanayii A.Ş. (Tügsaş)’nin bağlı kuruluşları olan;
- İstanbul Gübre Sanayii A.Ş. (İgsaş),
- Gemlik Gübre Sanayii A.Ş.
- Samsun Gübre Sanayii A.Ş.
- Kütahya Gübre Sanayii A.Ş.
Tablo 1- Kurulu Kapasiteler ve Kapasitelere Göre Pazar Payları
Kuruluşlar Kompoze Gübreler (Ton) Azotlu Gübreler (Ton)
Toros Gübre 808.500 (%30.2) 594.000 (% 25)
Bagfaş 385.000 (%14.4) 214.500 (% 9)
İgsaş 118.000 (%4.4) 561.000 (%23.6)
Ege Gübre 330.000 (%12.4) 0
Gübretaş 500.000 (%18.7) 0
Tügsaş (Samsun) 527.200 (%19.8) 0
Tügsaş (Kütahya) 0 378.500 (%15.9)
Tügsaş (Gemlik) 0 594.000 (%25)
Diğer 0 35.200 (%1.5)
Toplam 2.668.700 (%100) 2.377.200 (%100)
Tablo 2- Üretime Göre Pazar Payları (2002 yılı)
Üretici firmaların yanı sıra faaliyeti ithal ettiği ürünleri satmakla sınırlı olan
ithalatçı firmalar da bu alanda etkinlik göstermektedir. 2002 yılında ithalatın
%58’i üretici firmalar, %42’si sadece ithalatla uğraşan şirketler tarafından
gerçekleştirilmiştir.
1 Ereğli Demir Çelik, İsdemir ve Kardemir teşebbüsleri yan ürün olarak amonyum sülfat (AS) gübresi
üretmektedir.
2 BAGFAŞ’ın 2001 yılında Ege Gübre’yi devralması nedeniyle, bu iki firma birlikte değerlendirilmiştir.
Kuruluşlar Azotlu Gübre Üretimi (Ton)
Azotlu Gübre
Üretimi Pazar
Payları (%)
Kompoze
Gübre Üretimi
(Ton)
Kompoze
Gübre
Üretimi
Pazar
Payları (%)
Toros Gübre 486.052 …….. 424.823 ……..
Gübretaş - …….. 260.709 ……..
Bagfaş+Ege 173.550 …….. 541.416 ……..
İgsaş 537.087 …….. 68.105 ……..
Tügsaş (Samsun) - …….. 367.590 ……..
Tügsaş (Kütahya) 185.000 …….. - ……..
Tügsaş (Gemlik) 443.279 …….. - ……..
Toplam 1.824.968 100,0 1.662.643 100,0
04-01/3-1
4
Tablo 3- İthalat Miktarlarına Göre Pazar Payları (2002 Yılı)
Pazarda az sayıda teşebbüsün bulunması, pazardaki belirsizlikler nedeniyle
yabancı üreticilerin pazara girmemesi, Toros Gübre’nin sektöre girdiği 1981
yılından itibaren yeni bir üreticinin faaliyete geçmemesi, yeni bir üretim tesisi
kurma maliyetinin yüksek oluşu, gübrenin taşınmasında ölçek ekonomilerinin
geçerliliği, faaliyetlerin sürdürülebilmesi için büyük önem taşıyan liman
kullanımı, depo ve ambalajlama tesisinin kurulması ile bayi ağının
oluşturulmasının zor ve masraflı olması başlıca pazara giriş engelleridir.
Gübre, toplu alıcılar ve bayiler kanalıyla çiftçiye ulaştırılmaktadır. Toplu alıcılar
başta Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği (TKKMB) olmak üzere, Tariş,
Trakya Birlik, Çukobirlik, Şeker Fabrikaları A.Ş. ve Antbirlik’tir. Toplu alıcılar
ihale açarak gübre almakta, çiftçiye ulaştırmakta ve bir kısmını kendi
ihtiyaçları için kullanmaktadır. Toplu alıcılar içinde, 1581 sayılı “Tarım Kredi
Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu” ile kurulmuş olan ve 2500’den fazla
kooperatifin bağlı olduğu 16 Bölge Birliği’nin üst kuruluşu niteliğindeki TKKMB,
alımlarının büyüklüğü ve ülkenin birçok noktasında çiftçiye ulaşması yönüyle
önemli bir dağıtıcıdır. TKKMB’nin, dolayısıyla toplu alıcıların alımlardaki payı
yıllar itibarıyla düşmektedir. 1997’de yaklaşık %45 olan bu oran, 1999 yılı
sonu itibarıyla yaklaşık %33, 2002 yılında ise %21’e gerilemiştir. Bu gerileme
aynı zamanda, bayi kanalıyla yapılan satışların dağıtımdaki ağırlığının arttığını
göstermektedir.
TKKMB ihalelerinde oluşan fiyat, bayi satışlarındaki fiyat üzerinde baskı
yaratmaktadır. Ayrıca, gübre arzını tüketme potansiyeli yüksek olan ve
borcunu zamanında ödeyebilen TKKMB, sağlayıcılar açısından da önemlidir.
Bu çerçevede, TKKMB’nin alımları gübre pazarının sağlayıcı ve dağıtıcı
seviyelerindeki rekabet üzerinde oldukça etkilidir.
Gübrenin kullanıcılara satışı, toplu alıcılar dışında bayiler tarafından
gerçekleştirilmektedir. Üreticilerin ülkenin çeşitli bölgelerine yayılmış bayileri
varken, bazı ithalatçı firmaların belirli bölgelerle sınırlı bayi ağı bulunmaktadır.
Sektörde yalnızca Toros Gübre’nin tek elden satın alma esasına göre çalışan
bayileri vardır. Diğer üretici firmaların ve ithalatçıların bayileri, kendi ürünleriyle
rakip olmayan ürünleri diğer sağlayıcı firmalardan temin ederek satış
yapmaktadır. Bunun nedeni, bayi satışlarında çiftçiye çeşitli gübre türlerini
sunabilmenin önemli oluşudur. Çiftçi ihtiyacı olan gübrelerin tümünü bir
bayiden sağlayarak pazarlık gücünü yükseltme ve hamaliye maliyetini
Kuruluşlar Azotlu Gübre İthalatı (Ton)
Azotlu Gübre
İthalatı Pazar
Payları (%)
Kompoze
Gübre İthalatı
(Ton)
Kompoze
Gübre İthalatı
Pazar Payları
(%)
Toros Gübre 155.986 ……… 72.170 ………
Gübretaş 225.501 ……… 101.443 ………
Bagfaş+Ege 187.115 ……… - ………
İgsaş 85.448 ……… - ………
Tügsaş 85.453 ……… - ………
Attarlar 273.197 ……… 69.063 ………
Ost Olgun 103.732 ……… 37.484 ………
Toplam 1.116.432 100,0 280.160 100,0
04-01/3-1
5
düşürme eğilimindedir. Sağlayıcı firmalar bayilerine geniş bir ürün yelpazesi
sunabilmek için, ithalata yönelmekte, hatta rakiplerinden alım yapmaktadır.
2002 yıl sonu itibarıyla, azotlu ve kompoze gübre satışlarının firmalar
arasındaki dağılımı aşağıdaki şekilde gerçekleşmiştir.
Tablo 4- Satışlara Göre Pazar Payları (2002 yılı)
H.2. Taraflar
H.2.1. İgsaş
Faaliyet konusu, amonyak ile azotlu (üre) ve kompoze (20.20.0, 15.15.15)
gübre üretimidir. Azotlu gübre pazarındaki payı, üretimde %…., satışta %….
ve kompoze gübre pazarındaki payı, üretimde %…., satışta %….'tür. 2002 yılı
cirosu …………………TL olan İgsaş'ın sermayesinin %99.99’u Tügsaş’a aittir.
Yönetim Kurulu aşağıda sunulmuştur.
Tablo 5- İgsaş'ın Yönetim Kurulu Üyeleri
Yönetim Kurulu Görevleri
Satılmış Özoğlu Yönetim Kurulu Başkanı
Naci Özman Başkan V.
Mustafa Kılıç Üye
Orhan Sarısüleyman Üye
Ahmet Sarıkaya Üye
İgsaş 1988 yılının ikinci yarısından bu yana hammadde olarak kullandığı
doğalgazdan, gübre ham/ara maddelerinden olan amonyak elde etmekte,
bundan da üre ve 20.20.0 ile 15.15.15 kompoze gübreleri üretmektedir.
Kuruluşlar Azotlu Gübre Satışı (Ton)
Azotlu Gübre
Satışı Pazar
Payları (%)
Kompoze
Gübre Satışı
(Ton)
Kompoze
Gübre Satışı
Pazar Payları
(%)
Toros Gübre 623.636 ……. 496.099 …….
Gübretaş 78.379 ……. 129.277 …….
Bagfaş+Ege 333.638 ……. 547.539 …….
İgsaş 222.582 ……. 60.620 …….
Tügsaş (Samsun) - ……. 184.618 …….
Tügsaş (Kütahya) 118.144 ……. - …….
Tügsaş (Gemlik) 253.881 ……. - …….
Attarlar 184.035 ……. 32.822 …….
Ost Olgun 53.380 ……. 27.678 …….
Diğer İTH. 208.736 ……. 62.181 …….
TKKMB 345.103 ……. 183.347 …….
Pankobirlik 185.854 ……. 181.805 …….
Çukobirlik 24.999 ……. 26.036 …….
Trakya Birlik - ……. 46.240 …….
Tariş 64.458 ……. 55.085 …….
Antbirlik 5.728 ……. 4.517 …….
Karadeniz Birlik 10.614 ……. 9.400 …….
Toplam 2713167 ……. 2.047.264 100,0
04-01/3-1
6
Kompoze gübre üretimi, üre üretimi aşamalarında ortaya çıkan, satılamaz
nitelikteki ürenin değerlendirilmesi ve ürün yelpazesinin genişletilmesi
amacıyla yapılmaktadır. İgsaş'ın üretimini yaptığı amonyak, üre ve kompoze
gübrelerin kapasite ve son 4 yıla ait üretim miktarları aşağıdaki şekildedir:
Tablo 6 -İgsaş'ın Amonyak, Üre ve Kompoze Gübrelerine İlişkin Kapasite ve Üretim Miktarları
(Ton)
Ürün Kapasite (Ton/Yıl)
1999 2000 2001 2002
Amonyak 379.500 100.250 65.006 81.640 365.648
Üre 561.000 150.172 95.958 116.061 537.087
Kompoze 118.000 84.897 64.002 66.791 68.105
H.2.2. İgsaş’a Teklif Veren Teşebbüsler
H.2.2.1. Yıldız Entegre Ağaç Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Faaliyet konusu orman ürünleri üretimidir. İlgili ürün pazarında devralma
öncesi faaliyeti olmadığı için bu pazara ilişkin pazar payı bulunmamaktadır.
Yönetim Kurulu aşağıda sunulmuştur:
Tablo 7- Yönetim Kurulu Üyeleri
H.2.2.2. GAP Kimya ve Gübre Sanayi Ticaret A.Ş.
Gübre ve kimya sektöründe faaliyet göstermek üzere 2003 yılında
kurulmuştur. İlgili ürün pazarında devralma öncesi faaliyeti olmadığı için pazar
payı ve cirosu bulunmamaktadır.
Ortaklık yapısı aşağıda sunulmuştur:
Tablo 8- GAP Kimya ve Gübre Sanayi Ticaret A.Ş.'nin Ortaklık Yapısı
Hissedarlar Pay Oranları (%)
Çalık Holding A.Ş. 80
Çalık Enerji San. 10
Ahmet Çalık 8
Mahmut Çalık 1
Çiğdem Çalık 1
H.2.2.3. Yılfert Gübre ve Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Demir ve inşaat malzemelerini bölgesel olarak pazarlamak için Yıldem Demir
Çelik Pazarlama A.Ş. adı ile kurulan şirket, gübre sektöründe faaliyette
bulunmak üzere unvan değişikliği yapmıştır. İlgili ürün pazarında devralma
öncesi faaliyeti bulunmadığı için pazar payı yoktur.
Yönetim Kurulu Görevleri
Fehmi Yıldız Yönetim Kurulu Başkanı
Hasan Yıldız Üye
İ. Hakkı Yıldız Üye
04-01/3-1
7
Yönetim kurulu ve ortaklık yapısına aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 9- Yılfert Gübre ve Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin Yönetim Kurulu ve Ortaklık Yapısı
H.2.3. Gemlik Gübre Sanayii A.Ş. (Gemlik Gübre)
Faaliyet konusu, amonyak ve CAN üretimi (azotlu gübre) olan Gemlik Gübre,
sermayesinin %99.99’u Tügsaş’a ait olan bir kamu teşebbüsüdür.
Gemlik Gübre’nin, 1999-2002 tarihleri arasındaki CAN üretim ve satış
miktarları ile kapasite kullanım oranları aşağıda sunulmuştur.
Tablo 10- Gemlik Gübre'nin CAN Üretim ve Satış Miktarları (ton) İle Kapasite Kullanım
Oranları
1999 2000 2001 2002
Üretim 425.104 497.586 377.244 443.279
Satış 477.563 466.149 381.600 456.192
Kapasite kullanım oranı % 71.57 % 83.77 % 63.51 % 74.63
Azotlu gübre pazarındaki payı ise üretimde %….., satışta %….. olup, 2002 yılı
cirosu ………………………TL'dir.
Yönetim Kurulu aşağıda sunulmuştur.
Tablo 11- Gemlik Gübre'nin Yönetim Kurulu Üyeleri
Yönetim Kurulu Görevleri
Mehmet Özel Yönetim Kurulu Başkanı
Nizar Özkaya Başkan V.
Hulusi Şöhret Üye
İnal Hartoka Üye
Ali Osman Aslan Üye
H.2.4. Gemlik Gübre’ye Teklif Veren Teşebbüsler
H.2.4.1. Yılyak Yakıt Pazarlama ve Ticaret A.Ş.
Faaliyet konusu kömür ithalatı ve satışı olan Şirket'in, İlgili ürün pazarında
devralma öncesi faaliyeti bulunmadığı için pazar payı yoktur.
Yönetim kurulu ve ortaklık yapısı aşağıda sunulmuştur.
Yönetim Kurulu Üyeleri Görevleri Sermaye Payları (%)
Garip Yıldırım Yönetim Kurulu Başkanı 20
Zeycan Yıldırım Üye 20
Ali Rıza Yıldırım Üye 20
Yüksel Yıldırım Üye 20
Mehmet Yıldırım Üye 20
04-01/3-1
8
Tablo 12- Yılyak Yakıt Pazarlama ve Ticaret A.Ş.'nin Yönetim Kurulu ve Ortaklık Yapısı
H.2.4.2. Albayrak Turizm Seyahat İnşaat Ticaret A.Ş.
Faaliyet konusu; inşaat, tekstil, servis işletmeciliği, atık toplama ve transfer
istasyonları işletmeciliği, özel güvenlik, temizlik, akaryakıt satışı, gümrükleme,
uluslararası nakliyat, bilgisayar alım satımı ve bakımı ile oto kiralamadır. İlgili
ürün pazarında devralma öncesi faaliyeti bulunmadığı için pazar payı yoktur.
Yönetim kurulu ve ortaklık yapısına aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 13- Albayrak Turizm Seyahat İnşaat Ticaret A.Ş.'nin Yönetim Kurulu ve Ortaklık Yapısı
H.2.4.3. Gübretaş
Faaliyet konusu, fosfatlı gübre (TSP), kompoze gübre (20.20.0, 15.15.15,
10.25.20) üretimi olan Gübretaş’ın hisselerinin %83,86’sı, TKKMB’ye aittir.
Kompoze gübreler pazarındaki payı üretimde %…., satışta %…3 olup, 2002
yılı cirosu ……………………………...TL'dir.
Yönetim Kurulu aşağıda sunulmuştur.
Tablo 14- Gübretaş'ın Yönetim Kurulu
Yönetim Kurulu Üyeleri Görevleri
Dr. Kemal Gündoğdu Yönetim Kurulu Başkanı
İsa Eseroğlu Başkan Y.
İrfan Güvendi Üye
Salih Yilmaz Üye
İsmail Ekmel Üye
Adnan Aksu Üye
- (Atama Kararı Bekleniyor) Üye
H.3. İlgili Pazar
Kimyasal gübreler; öncelikle tek besinli ve çok besinli olmak üzere iki gruba
ayrılmaktadır. Tek besinli gübreler; içerisinde bitki besin maddelerinden azot,
fosfor veya potasyum elementlerinden yalnızca birisini bulunduran, içerdikleri
bu elementlere göre de azotlu, fosforlu ve potasyumlu şeklinde adlandırılan
3 Bu orana, ekonomik bütünlük içerisinde bulunduğu TKKMB’nin gübre satışlarındaki payı da dahildir.
Yönetim Kurulu Üyeleri Görevleri Sermaye Payı (%)
Garip Yıldırım Yönetim Kurulu Başkanı 20
Zeycan Yıldırım Üye 20
Ali Rıza Yıldırım Üye 20
Yüksel Yıldırım Üye 20
Mehmet Yıldırım Üye 20
Yönetim Kurulu Üyeleri Görevleri Sermaye Payı (%)
Mustafa Albayrak Yönetim Kurulu Başkanı 16.6
Kazım Albayrak Yönetim Kurulu Üyesi ve Başkan V. 16.6
Muzaffer Albayrak Üye 16.6
04-01/3-1
9
gübrelerdir. Kompoze gübreler ise; bünyelerinde bu üç elementten birden
fazlasını ihtiva eden gübrelerdir.
Özelleştirme yolu ile devredilecek kuruluş olan İgsaş, başta azotlu gübre
çeşidi olan üre olmak üzere, 20.20.0 ve 15.15.15 kompoze gübre çeşitlerini
üretmekte, ayrıca amonyum sülfat (AS), amonyum nitrat (AN) ve diamonyum
fosfat (DAP) gübrelerini ithal etmektedir. Gemlik Gübre ise, sadece, azotlu
gübre olan CAN gübresini üretmektedir. İgsaş'ın üretmiş olduğu üre gübresi
azotlu gübre çeşitleri içerisinde %46'lık azot oranı ile en fazla bitki besin
maddesi içeren, dolayısıyla saflığı veya konsantrasyonu en yüksek olan
üründür. Gemlik Gübre’nin ürettiği CAN ise, %26’lık azot oranına sahiptir.
CAN ve üre gübreleri, Türkiye’de en çok kullanılan gübrelerdir.
Bu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı, azotlu gübreler ve kompoze
gübreler; ilgili coğrafi pazar ise Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak
belirlenmiştir.
H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Bildirime konu olan Tügsaş’ın bağlı kuruluşları İgsaş ve Gemlik Gübre’nin
özelleştirme yoluyla devredilme işlemi, faaliyet alanları dikkate alınarak, İgsaş
açısından azotlu gübreler ve kompoze gübreler pazarları, Gemlik Gübre
açısından ise sadece azotlu gübreler pazarı bakımından değerlendirmeye tabi
tutulmuştur.
2002 yılından itibaren kimyevi gübre destekleme mevzuatı değiştirilerek,
gübre üreticisi ve dağıtıcılarına yapılan destekleme ödemeleri yerine
“doğrudan gelir desteği ödemesi” adı altında çiftçiye ödeme yapılmaya
başlanmıştır. Söz konusu değişiklik ile, çiftçilere sahip oldukları tarım alanının
büyüklüğü kriter alınarak her yıl ödeme yapılmaktadır. Böylece, gübre
üreticilerine yapılan destekleme ödemelerinin 3 ay önceden avans şeklinde
ödenmesinden kaynaklanan, ithalatçıların üreticilere göre dezavantajlı olduğu
durum ortadan kalkmıştır. Ayrıca, kimyevi gübre ithalatı yapmak için gerekli
olan Tarım Bakanlığı’ndan alınan “ithalatçı belgesi” olmadan da gübre ithalatı
yapılabilmektedir. Mevcut uygulamalara göre kimyevi gübre ithalatı yapmak
isteyen herhangi bir şirket, Tarım Bakanlığı İl Müdürlüklerine proforma fatura
ve gübre analiz raporunu sunarak gübre ithalatını gerçekleştirebilmektedir.
Mevzuattaki söz konusu değişiklikler, gübre ithalatının, gübre üreticisi
şirketlerden ithalatçı diğer kuruluşlara az da olsa kaymasına neden olmuştur.
2003 yılı itibarıyla, gübre üreticisi şirketler dışında gübre ithalatı yapan 44
şirket bulunmaktadır (bunlardan 10-12 şirket düzenli olarak gübre ithalatı
yapmaktadır). 2002 yılında yapılan incelemede, düzenli gübre ithalatı yapan
3-4 şirketin olduğu göz önüne alındığında, pazardaki ithalatçıların sayısının
arttığı görülecektir.
Nitekim, 2002 yılında gübre ithalatının %42’si söz konusu ithalatçı kuruluşlar,
%58’si gübre üreticisi şirketler tarafından yapılmıştır. Oysa gübre üreticileri,
1998 yılında gübre ithalatının %68’ini ve 1999 yılında, %76’sını
04-01/3-1
10
gerçekleştirmişlerdir. Dolayısıyla, kimyevi gübre pazarında, ithalatın rekabetçi
etkisi, geçmiş yıllara oranla daha yoğun olarak ortaya çıkmıştır.
H.4.1. İgsaş’ın Özelleştirilmesi
İgsaş’ın özelleştirme ihalesinde en yüksek teklifi veren şirketler, sırasıyla,
Yıldız Entegre Ağaç Sanayi ve Ticaret A.Ş., GAP Kimya ve Gübre Sanayi
Ticaret A.Ş. ile Yılfert Gübre ve Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş. olmuştur. Söz
konusu şirketlerin ve bağlı bulunduğu grupların kimyevi gübre pazarında
faaliyetleri bulunmamaktadır. Yıldız Entegre Ağaç San. ve Tic. A.Ş.’nin, ana
iştigal konusu olan orman ürünleri üretiminde, yapıştırıcı amaçlı tüketilen
tutkalın hammaddelerinden birinin “üre” olması nedeniyle, gübre sektörüyle
ilgili olduğu anlaşılmıştır.
İhaleyi kazanan söz konusu şirketlerin ilgili ürün pazarında faaliyetlerinin
bulunmaması nedeniyle, devralma işlemi sonrasında pazarda yoğunlaşma
yaşanmayacağı, pazara yeni girişin olmasının pazarın rekabetçi yapısına
olumlu katkı da bulunacağı kanaatine varılmıştır.
H.4.2. Gemlik Gübre’nin Özelleştirilmesi
Gemlik Gübre’nin özelleştirme ihalesinde en yüksek teklifi veren şirketler,
sırasıyla, Yılyak Yakıt Pazarlama ve Ticaret A.Ş., Albayrak Turizm Seyahat
İnşaat Ticaret A.Ş. ve Gübretaş olmuştur. Gübretaş haricindeki diğer
şirketlerin kimyevi gübre pazarında faaliyeti bulunmamaktadır.
Gübretaş ise, azotlu gübre üretmeyip, fosfatlı gübrelerden olan TSP
gübresinin ve DAP, 20.20.0, 15.15.15, 10.25.20 gibi kompoze gübrelerin
üretimini ve satışını, ayrıca azotlu gübrelerin yurt içi ve yurt dışından tedariğini
yaparak satışını gerçekleştirmektedir. Gübretaş’ın, geniş bir dağıtım ağına
sahip olan TKKMB ile ekonomik bütünlük içerisinde olması nedeniyle, gübre
pazarındaki faaliyetlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Gübretaş
ve TKKMB’nin, azotlu gübreler pazarındaki (satış) payı %15, kompoze
gübreler pazarındaki payı ise üretimde %15, satışta %12'dir. Gübretaş’ın
sadece azotlu gübre üretimi yapan Gemlik Gübre'yi devralması durumunda
azotlu gübreler pazarında; üretim kapasitesi açısından %25, üretimde %24 ve
satışta %25 pazar payları oluşacaktır.
İşlemin gerçekleşmesi halinde Gübretaş, üretimde %…, satışta %… pazar
payına sahip olan Toros Gübre’nin karşısında önemli bir rakip olarak yer
alacak ve işlemden sonra pazarda yoğunlaşma yaşanmayacaktır. Ayrıca,
diğer şirketlerin pazarda faaliyetlerinin bulunmaması nedeniyle, Gemlik
Gübre’nin özelleştirme yoluyla devredilmesi işlemi, pazarda herhangi bir
hakim duruma neden olmayacaktır.
Gemlik Gübre'ye teklif veren Yılyak Yakıt Pazarlama ve Ticaret A.Ş. ile
İgsaş’a talip olan Yılfert Gübre ve Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ekonomik
bütünlük içinde bulunduğu göz önüne alındığında, İgsaş ve Gemlik Gübre'nin
söz konusu teşebbüs tarafindan devralınması durumunda, pazardaki
rekabetin incelenmesi gerekmektedir. İgsaş ve Gemlik Gübre’nin azotlu
04-01/3-1
11
gübreler pazarındaki payları; üretim kapasitesi açısından %48, üretimde %54
ve satışta %18'dir.
Dosya mevcudu bilgilerden, pazara yeni girecek olan şirketin, Türkiye
genelinde yaygın bir dağıtım ağına sahip olması, ürün yelpazesini geniş tutma
gereği de göz önüne alındığında, devralınacak şirketlerin devralma işlemi
öncesindeki pazar paylarının, tek başına hakim durumun varlığını ortaya
koyamayacağı anlaşılmıştır.
Bu çerçevede; İgsaş ve Gemlik Gübre’nin özelleştirilmesi yoluyla devredilmesi
işlemlerinin, ilgili ürün pazarlarında hakim durum yaratmayacağı kanaatine
varılmıştır.
I- SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
İstanbul Gübre Sanayii A.Ş.'nin Yıldız Entegre Ağaç Sanayi ve Ticaret A.Ş.,
GAP Kimya Gübre Sanayi Ticaret A.Ş. ve Yılfert Gübre ve Kimya Sanayi ve
Ticaret A.Ş. tarafından, Gemlik Gübre Sanayii A.Ş.’nin Yılyak Yakıt Pazarlama
ve Ticaret A.Ş., Albayrak Turizm Seyahat İnşaat Ticaret A.Ş. ve Gübretaş
Gübre Fabrikaları T.A.Ş. tarafından devralınması işleminin; azotlu ve
kompoze gübreler pazarında hakim durum yaratacak nitelikte olmadığına,
dolayısıyla bildirime konu devralma işlemine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi uyarınca izin verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy