Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-2-18 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-37/779-245
Karar Tarihi : 16.06.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : Ümit Nevruz ÖZDEMİR, Ekrem SOLMAZ, Hatice YAVUZ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Resen
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Traçim Çimento San. ve Tic. A.Ş.
Soyak Binası Büyükdere Cad. No:38 Mecidiyeköy 34387 İstanbul
- Nuh Çimento San. A.Ş. 20
Akyar Mevkii Hereke/Kocaeli
- Çimentaş İzmir Çimento Fabrikası Türk A.Ş.
Kemalpaşa Cad. No:4 35070 Işıkkent/İzmir
- Limak Batı Anadolu San. ve Tic. A.Ş.
Hafta Sokak No:9 GOP 06700 Ankara
- Aslan Çimento A.Ş.
Cami Mahallesi Kaplan Caddesi No: 149 Darıca/Kocaeli
- Akçansa Çimento San. ve Tic. A.Ş.
Hüseyin Bağdatlıoğlu İş Merkezi Kaya Sultan Sok. No: 81
Kat:5 Kozyatağı 34742 İstanbul 30
E. DOSYA KONUSU: İstanbul ilinde çimento sektöründe faaliyet gösteren
teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun'u ihlal edecek eylemlerde bulunup
bulunmadıklarının değerlendirilmesi.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Basında yer alan haber ve yazılarda özetle;
-inşaat sektöründeki canlanma ile birlikte hazır beton ve inşaat demiri satan firmaların
birlikte hareket ederek fiyatlarına makul olmayan oranlarda zam yaptığı, bunun açık
bir rekabet ihlali olduğu ve inşaat sektöründe faaliyet gösteren firmaların da bu
durumdan dert yandığı,
- hazır beton firmalarının aralarında anlaşarak “kartelcilik” yapıp fiyatı istedikleri gibi
artırdıkları, yaza kadar çimento fiyatının 130 TL’ye çıkacağı, hazır beton firmalarının 40
2010 yılı Nisan ayında tonu 67 TL olan çimento fiyatlarını bugün 105 TL’ye çıkararak
fırsatçılık yaptıkları,
- çimento fiyatlarının %55 gibi fahiş oranda zamlandığı, taahhüt altına giren birçok
müteahhidin iflas edebileceği, fiyatların geri çekilmemesi durumunda hükümetin
11-37/779-245
2
kırmızı etteki gibi ithalat silahını kullanması gerektiği, maliyetlerde %25 payı olan
çimento ve hazır betondaki fiyat artışlarının sektörü sıkıntıya sokacağı, söz konusu
artışların maliyet baskısından olmadığı ve Rekabet Kurumu’nun müdahale ederek
fiyatları belirli bir seviyenin altına alması gerektiği,
- çimento fiyatlarındaki artışın fırsatçılık olarak nitelendirildiği, inşattaki talep artışının
çimento firmalarının fiyat artışı yapmasına neden olduğu, girdi fiyatlarında çok 50
değişme olmamasına rağmen çimento firmalarının kârlarını artırmak amacıyla zam
yaptıkları ve fiyat artışının konut fiyatlarına yansıyacağı,
- fiyatların son iki ayda %25 oranında arttığı, artışın nedeninin tam olarak bilinmediği
ve çimento firmalarının borsadaki değerlerinin %10-15 oranında artmasının dikkat
çektiği,
- çimentonun hammaddesi olan klinkerin fiyatı son bir yılda %3 oranında düşerken
çimento fiyatının %31, demir fiyatının ise son üç ayda %40 oranında arttığı ve bu hızlı
artışların inşaat firmalarını zor duruma düşürdüğü ve
- hazır betoncuların son dönemde yaptıkları zamlara yönelik eleştirilerin doğru
olmadığı, hazır beton fiyatlarının hala 2006 yılının gerisinde kaldığı, yıllardır zam 60
yapılmayan hazır beton sektöründe çalışan firmaların %10-15’nin kapandığı, kriz
döneminde 60 TL olan m³ fiyatlarının yeni yeni 70 TL’nin üstüne çıktığı, fiyatların 60
TL altında olmasının memleket için korkunç olduğu, maliyetin altında satış
yapıldığında kalite ve miktar çalmalarının başladığı, hazır beton ürününün
hammaddesinin %70-80’i olan çimentonun fiyatının geçen yıl 70 TL iken bu yıl 103-
105 TL’ye çıktığı ve bunun %50 zam anlamına geldiği, bu nedenle hazır beton
maliyetinin de %20’nin üzerinde arttığı, agrega ve kırsal motorine de zam yapıldığı ve
bu nedenle kış mevsimi olmasına rağmen hazır beton firmalarının da zam yaptıkları,
inşaat içinde hazır betonun %4-8 arasında bir paya sahip olduğu, Türkiye genelinde
400, Marmara Bölgesi’nde ise 100’ün üzerinde hazır betoncu bulunduğu ve rekabetin 70
yoğun olduğu sektörde firmaların toplu hareket etmediği ve bunda başarılı
olunamayacağı
iddialarına yer verilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Marmara Bölgesi’nde çimento ve hazır beton sektöründe
faaliyet gösteren firmaların 4054 sayılı Kanun’u ihlal edecek eylemlerde
bulunduklarını ifade eden haberlere yönelik hazırlanan 18.01.2011 tarih ve 2011-2-
18/BN-11-372.ÜNÖ sayılı bilgi notu üzerine Rekabet Kurulu tarafından 19.01.2011
tarih ve 11-04/86-M sayılı karar ile İstanbul ilinde çimento ve hazır beton sektörlerinde
faaliyet gösteren firmaların 4054 sayılı Kanun’u ihlal edip etmediklerine yönelik
konunun takip edilmesine ve yapılacak ek çalışma ile birlikte tekrar Kurul gündemine 80
getirilmesine karar verilmiştir.
Konuya ilişkin yapılan inceleme ve değerlendirmeler sonucunda hazırlanan
04.04.2011 tarih ve 2011-2-18/BN-11-372.ÜNÖ sayılı bilgi notu, 07.04.2011 tarih ve
11-22 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek, önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 09.06.2011
tarih ve 2011-2-18/ÖA-11-372.ÜNÖ sayılı Önaraştırma Raporu, 13.06.2011 tarih ve
REK.0.06.00.00-110.02.02/367 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-37 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; dosya konusu iddialara yönelik
olarak, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 41. maddesi uyarınca 90
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
11-37/779-245
3
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler
Basında yer alan haber ve yazılar, inşaat sektörünün önemli girdilerinden olan
çimento ve hazır beton fiyatlarının arttığına işaret etmesi üzerine yapılan inceleme ve
değerlendirmeler sonucunda, 07.04.2011 tarih ve 11-22/383-M sayılı Kurul kararında
hazır beton sektörüne yönelik olarak önaraştırma yapılmasına gerek olmadığına karar
verilmiştir. Bu kapsamda, önaraştırma konusunu teşebbüslerin İstanbul ilinde çimento
sektöründeki faaliyetleri oluşturmaktadır. Bu çerçevede, İstanbul iline çimento satışı
yapan Traçim Çimento San. ve Tic. A.Ş. (Traçim), Nuh Çimento San. A.Ş. (Nuh 100
Çimento), Çimentaş İzmir Çimento Fabrikası Türk A.Ş. (Çimentaş), Limak Batı
Anadolu San. ve Tic. A.Ş. (Limak Batı Çimento), Aslan Çimento A.Ş. (Aslan Çimento)
ve Akçansa Çimento San. ve Tic. A.Ş. (Akçansa)’ye ilişkin bilgilere aşağıda özetle yer
verilmiştir.
I.1.1. Traçim Çimento
Soyak Grubu şirketlerinden olan Traçim, yıllık 2.251.200 ton çimento üretim
kapasitesiyle 2008 yılında Kırklareli’nde faaliyete geçmiştir. Şirket ayrıca, yılık
1.842.500 ton klinker üretim kapasitesine sahiptir.
I.1.2. Nuh Çimento
Nuh Çimento, Marmara Bölgesi'nin tüm illeri; İç Anadolu Bölgesi'nde Eskişehir, 110
Ankara; Ege Bölgesi'nde Kütahya; Batı Karadeniz Bölgesi'nde Düzce, Bartın, Bolu,
Zonguldak illerinde çimento sektöründe faaliyet göstermektedir. Ayrıca şirket, iskele
tesisleri ile limancılık hizmeti vermekte ve hazır beton sektöründe de faaliyette
bulunmaktadır.
Nuh Çimento’nun toplam klinker üretim kapasitesi 4.400.000 ton/yıl, çimento
kapasitesi üretim ise 5.816.940 ton/yıl’dır.
I.1.3. Çimentaş
Cementir Holding şirketlerinden olan Çimentaş, 1950 yılında İzmir’de kurulmuştur.
Şirketin İzmir, Edirne, Kars ve Elazığ’da çimento fabrikası bulunmaktadır. Aynı
zamanda hazır beton sektöründe de faaliyet gösterdiği belirtilen Çimentaş, 5.000.000 120
ton çimento üretim kapasitesine sahiptir.
I.1.4. Limak Batı Çimento
Limak Batı Çimento 23 Mart 2011 tarihinde Set Çimento San. ve Tic. A.Ş. (Set
Çimento) hisselerini devralmıştır.1 Limak Batı Çimento’nun Ankara, Balıkesir,
Kırklareli, Siirt, Diyarbakır, Gaziantep, Şanlıurfa’da entegre çimento fabrikası ve
İstanbul Ambarlı, Bitlis ve Mardin Derik'te öğütme tesisi olmak üzere sektörde faaliyet
gösteren on tesisi bulunmaktadır. Limak Grubu’nun ayrıca, Marmara ve İç Anadolu
bölgelerinde faaliyet gösteren 12 adet hazır beton tesisi bulunmaktadır. Limak Batı
Çimento Ambarlı ve Trakya fabrikaları sırasıyla yıllık 1.300.000 ton ve 1.040.000 ton
çimento üretim kapasitesine sahiptir. 130
1 Rekabet Kurulu’nun 17.03.2011 tarih ve 11-16/300-96 sayılı kararı ile söz konusu devralma işlemine
izin verilmiştir. Bu kapsamda Set Çimento yerine Limak Batı Çimento unvanı kullanılmıştır.
11-37/779-245
4
I.1.5. Aslan Çimento
OYAK’ın 2009 yılında iştirak ettiği Aslan Çimento’nun yıllık klinker üretim kapasitesi
1.200.000 ton ve çimento üretim kapasitesi 3.400.000 tondur. Şirketin ihracat ve
ithalat işlemleri için kullanmakta olduğu bir iskelesi bulunmaktadır. Aslan Çimento
ayrıca, Aslan Beton A.Ş., Birtaş Birlik İnşaat San. ve Tic. A.Ş. ve Marmara Madencilik
San ve Tic. Ltd. Şti. adında 3 adet doğrudan iştirak ile AS-SAN İnşaat San ve Tic.
A.Ş. adında bir adet dolaylı iştirake sahip bulunmaktadır.
I.1.6. Akçansa 140
Akçansa, Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. ve HeidelbergCement Mediterranean
Basin Holdings, S.L. ortak kuruluşudur. Çimento ve hazır beton üretiminde Marmara,
Ege ve Karadeniz bölgelerinde faaliyet gösteren Akçansa'nın, İstanbul
Büyükçekmece, Çanakkale ve Samsun'un Ladik ilçesinde kurulu üç çimento fabrikası
ile İstanbul Ambarlı, İzmir Aliağa, Yalova, Yarımca ve Hopa'da kurulu beş çimento
terminali bulunmaktadır. İştiraki olan Betonsa şirketi ile 1998 yılında birleşmesi
sonucunda, Marmara ve Ege bölgelerinde "Betonsa" markasıyla hizmet vermektedir.
Diğer bir iştiraki olan Agregasa Agrega San. ve Tic. A.Ş. ile 2002 yılında birleşmiş
olup, dört adet agrega üretim tesisine sahip bulunmaktadır. Akçansa 6.500.000 ton/yıl
klinker, 9.000.000 ton/yıl çimento üretim kapasitesine sahiptir. 150
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Çimento temel olarak beyaz çimento ve gri çimento olmak üzere iki ana ürün grubuna
ayrılmaktadır. Gri çimento, inşaat ve alt yapı sektörünün en büyük girdilerinden birisi
durumundadır. Beyaz çimento ise daha çok yapıştırıcı ve derz dolgu malzemeleri,
mimari ve dekoratif betonlar, prefabrik dış cephe panelleri, prekast elemanları
üretiminde kullanılmaktadır. Bu bakımdan beyaz çimentonun kullanım alanı ve miktarı
gri çimentoya oranla çok azdır.
Beyaz ve gri çimentonun (özellikle bunların girdisi konumundaki klinkerin) üretim
süreçleri birbirinden ayrı yürütülmekte olup, bunların arz ve talep bakımından ikame 160
olması söz konusu değildir. Bu bakımından bu iki çimento türünün ayrı pazarlar olarak
ele alınması gerekmektedir.
Çimento türleri ile ilgili bir diğer ayrım ise “torbalı” ve “dökme” olmak üzere pazarlama
yöntemi açısından yapılmaktadır. Ayrıca, içerisindeki katkı maddesine göre de çeşitli
ürün gruplarına (PKÇ 32,5, PÇ 42,5 gibi) ayrılmaktadır. Ancak, gri çimento üreten bir
tesisin belirtilen tüm ürünleri üretebilmesi, yani söz konusu ürünlerin arz bakımından
birbirine ikame olması nedeniyle, alt pazar tanımı yapılması gerekli görülmemiştir.
Yukarıda belirtilen nedenlerle, dosya bakımından ilgili ürün pazarı “çimento pazarı”
olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 170
Bir ağır sanayi ürünü olarak çimentonun, yükte ağır pahada hafif niteliğiyle birlikte,
ekonomik olarak satılabildiği bölgenin bir hinterlant oluşturarak belli bir uzaklığı
geçmemesi, daha uzağa nakliye edilmesi halinde, nakliye maliyetinin çok yükselerek
kârlılığı ortadan kaldırması nedeniyle, çimento pazarı satış yapılabilen hinterlant göz
önüne alınarak belirlenmektedir.
11-37/779-245
5
Ancak, dosya kapsamında İstanbul iline çimento satışı yapan firmalara yönelik
incelemeler de bulunulmakla birlikte, kesin bir ilgili coğrafi pazar tanımının
yapılmasına gerek olmadığı sonucuna varılmıştır.
I.3.Tespit ve Değerlendirmeler
Dosya kapsamında, İstanbul ilinde çimento sektöründe faaliyet gösteren Traçim, Nuh 180
Çimento, Çimentaş, Limak Batı Çimento, Limak Holding A.Ş. (Limak Holding), Aslan
Çimento ve Akçansa’da yerinde incelemeler yapılmıştır.
I.3.1. Teşebbüslerden Talep Edilen Bilgiler Çerçevesinde Yapılan Tespitler
Gazetelerde yer alan, son aylarda Marmara Bölgesi’nde çimento ve hazır beton
fiyatlarının yükseldiği iddialarına ilişkin olarak Ağaoğlu, Varyap, Özyurtlar, Teknik
Yapı, Sinpaş ve Sur Yapı yetkililerinden raportörlerce görüşme talebinde
bulunulmuştur. Ancak Ağaoğlu, Varyap, Özyurtlar ve Sur Yapı yetkilileri tarafından
görüşme talebine karşılık verilmemiş, gazetelerde yer alan iddialara ilişkin herhangi
bir açıklama yapılmamış ve Kuruma herhangi bir belge sunulmamıştır. Teknik Yapı
Yönetim Kurulu Başkanı ve İstanbul İnşaatçılar Derneği (İNDER) Başkanı’nın 190
açıklamasında ise,
Yıllık enflasyonun yüzde 7-8 olduğu bir ortamda çimento fiyatlarında yüzde 9,6
oranında bir artışın yüksek olmadığı,
Bir dairenin toplam yapım maliyeti içerisinde çimentonun payının yüzde 3-4 olduğu
ve çimento fiyatlarında gerçekleşen düşük oranlı bir artışın toplam maliyetleri fazla
etkilemeyeceği,
Yıllık bazda anlaşma yapan inşaat şirketlerinin yıl içerisinde girdi fiyatlarında
meydana gelen küçük artışlardan etkilenmediği
belirtilmektedir.
Konuya ilişkin olarak yapılan telefon görüşmesinde ise Sinpaş Genel Müdürü 200
tarafından,
İnşaat sektöründe talep artışı yaşandığı,
İnşaat sektörü hareketlenince üreticiler tarafından demir ve çimento fiyatlarına zam
yapıldığı,
Türkiye çimento üretiminin yıllık 66 milyon ton olduğu, bu miktarın 44 milyon
tonunun yurtiçinde tüketildiği ve çimento üreticilerinin yurtdışına Türkiye çimento
fiyatlarının altında satış yaptıkları,
Yerli çimento üreticilerinin, yabancı üreticilerin dünya geneline yönelik kurdukları
kartelin içinde faaliyet gösterdikleri,
İstanbul hazır beton fiyatlarının 2010 yılı Ocak ayında 65 TL, Nisan ayında 70 TL, 210
Mayıs ayında 76 TL, Temmuz ayında 85 TL ve 2011 yılı Ocak ayında ise 100 TL
olduğu
ifade edilmiştir.
Bununla birlikte Sinpaş tarafından da iddialara yönelik olarak Rekabet Kurumu’na
herhangi bir bilgi/belge sunulmamış veya başvuruda bulunulmamıştır.
Bunun üzerine, sektörde yaşanan gelişmeleri değerlendirebilmek amacıyla İstanbul
ilinde çimento sektörüne yönelik olarak Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği (TÇMB)
11-37/779-245
6
ve inceleme konusu teşebbüslerden bilgi talep edilmiştir. Dosya kapsamında yapılan
analizlerde talep rakamları, pazar payları, maliyet ve fiyat verileri Ocak 2010-Ocak
2011 dönemini kapsayacak şekilde ortaya konulmuş, incelenen teşebbüslerin 220
satışlarının büyük bir kısmını oluşturması nedeniyle CEM I 42,5 dökme çimento
verileri dikkate alınmıştır.
I.3.1.1.Talebin Yapısı
TÇMB tarafından sağlanan çimento satış rakamları incelendiğinde, 2010 yılında
İstanbul’da (…..) ton çimento satışı gerçekleştiği, bu rakamın 2009 yılında (…..) ton
olduğu görülmektedir. Bu bağlamda, ekonomide büyümeye paralel olarak İstanbul
ilindeki genel çimento talebinin bir önceki yıla göre %(…..) oranında arttığı tespit
edilmiştir.
Dökme çimento bakımından anlamlı veriler sunan altı teşebbüsün İstanbul ilinde
gerçekleştirdikleri satış rakamları ve pazar payı verileri ise aşağıdaki gibidir: 230
Tablo 1: İncelenen Teşebbüslerin İstanbul İlinde gerçekleştirdikleri Dökme Çimento Satışları (ton)
Traçim
Nuh
Çimento Çimentaş
Limak
Batı
Çimento
Oyak
Aslan Akçansa Toplam
Ocak (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şubat (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mart (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nisan (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mayıs (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Haziran (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Temmuz (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağustos (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eylül (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ekim (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kasım (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Aralık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ocak (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: İlgili teşebbüsler
Tabloda yer alan veriler incelendiğinde İstanbul ilindeki dökme çimento talebinde
artış olduğu görülmektedir. Talepteki artışı 2010 ve 2011 yılı Ocak ayındaki artıştan
görebilmek mümkündür. Buna göre Ocak 2010’da (…..) ton olan dökme çimento
tüketimi, 2011 yılında (…..) tona çıkarak %(…..) oranında bir artış göstermiştir.
Grafik 1: Aylık Bazda 2010 Yılı Dökme Çimento Tüketimi (ton)
(…………….TİCARİ SIR…………..) 240
Yıl içindeki tüketim rakamları incelendiğinde, Ocak 2010’daki tüketim rakamlarının
Mayıs 2010’da (…..) katına çıktığı; daha sonra tüketim rakamlarında bir dalgalanma
olsa da aylık tüketim miktarlarının (…..) ton civarında seyrettiği görülmektedir. Yaz
aylarına doğru gerçekleşen artışta talebin mevsimsel yapısının önemli bir rolü olduğu
11-37/779-245
7
düşünülse de 2010/2011 Ocak ayları bakımından elde edilen veriler talepteki genel
artışın da yadsınamaz boyutlarda olduğunu göstermektedir.
I.3.1.2. Pazar Payları 250
Büyüme eğilimi gösteren bir pazarda hemen hemen tüm teşebbüslerin satış miktarları
artmaktadır. Aşağıda, incelenen teşebbüsler bakımından aylık bazdaki dökme
çimento pazar paylarına yer verilmektedir.
Grafik 2: Dökme Çimento Bakımından Oluşan Pazar Payları
(…………….TİCARİ SIR…………..)
260
Grafikten görüleceği üzere, İstanbul’daki en büyük iki oyuncu olan Nuh Çimento ve
Akçansa’nın pazar paylarında %(…..)’a yaklaşan oranlarda düşüşler olmuş; buna
karşın 2010 yılı başında %(…..) civarında pazar payına sahip olan Traçim’in pazar
payı %(…..)’in üzerine çıkmıştır. Diğer teşebbüsler bakımından da pazar paylarında
önemli değişiklikler olduğu görülmektedir. İstanbul iline satış yapan teşebbüslerin
2010 yılı çimento pazarındaki (dökme+torbalı) satış rakamları ve pazar payları ise
aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
Tablo 2: 2010 Yılı İstanbul İli Çimento Satışları ve Firma Payları
Kaynak: İlgili teşebbüsler 270
Tablodan Nuh Çimento ve Akçansa’nın toplam çimento pazarındaki pazar paylarının
dönem başlarındaki dökme çimentoya ilişkin pazar paylarından daha düşük olduğu
görülmektedir.
I.3.1.3. Maliyet Hareketleri
Ocak 2010-Ocak 2011 dönemine ilişkin firmaların sunduğu maliyet verileri aşağıda
yer almaktadır.5
2 Limak Batı Çimento satışlarının (…..) tonu Afyon Çimento Sanayi T.A.Ş. tarafından yapılmıştır.
3 Oyak Grubu tarafından yapılan satışlar Aslan Çimento, Bolu, Adana ve Mardin Çimento’nun sırasıyla
(…..) ton, (…..) ton, (…..) ton ve (…..) tonluk satışlarının toplamını içermektedir.
4 Nuh Çimento satışlarının (…..) tonluk kısmı Gebze Öğütme Tesisi’nden yapılmıştır.
Firma Adı Satış Miktarı Pay (%)
Akçansa (…..) (…..)
Limak Batı Çimento2 (…..) (…..)
Oyak Çimento Grubu3 (…..) (…..)
Nuh Çimento4 (…..) (…..)
Traçim (…..) (…..)
Çimentaş (…..) (…..)
Adoçim (…..) (…..)
Çimsa (…..) (…..)
Lafarge Ereğli (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..)
11-37/779-245
8
Tablo 3: Maliyet Bilgileri (TL)
Traçim
Nuh
Çimento Çimentaş
Limak Batı
Çimento
Oyak
Aslan Akçansa Ortalama
Ocak 10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şubat 10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mart 10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nisan 10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mayıs 10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Haziran 10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Temmuz 10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağustos 10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eylül 10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ekim 10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kasım 10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Aralık 10 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ocak 11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: İlgili teşebbüsler
Tablo incelendiğinde, (…..) ve (…..) haricindeki teşebbüslerin maliyetlerinin yıl
ortasına kadar bir düşüş eğilimi içinde olduğu, daha sonra arttığı gözlemlenmektedir. 280
Ancak, özellikle (…..),(…..) ve (…..) tarafından sağlanan maliyet verilerinin 2010 yılı
başında aşırı yüksek olmasının, anılan teşebbüslerin Ocak-Şubat 2010 döneminde
çok düşük seviyede üretiminin/satışının olmasından kaynaklandığı kanaatine
ulaşılmıştır. Daha düzenli bir veri seti sunan (…..) ve (…..) incelendiğinde ise anılan
teşebbüslerin maliyetlerinin yıl içinde sırasıyla %(…..) ve %(…..) oranında arttığı
görünmektedir. Yine, (…..)’nun da yıl içinde maliyetlerinin %(…..)’ün üzerinde bir artış
gösterdiği tespit edilmiştir.
Kümülatif bir bakış açısıyla, teşebbüslerin satışlarıyla ağırlıklandırılmış ortalama
maliyet rakamı incelendiğinde ise yıl başında (…..) TL olan ortalama maliyetlerin önce
(…..) TL civarına gerilediği, daha sonra düzenli bir artışla yıl sonunda (…..) TL sınırına 290
dayandığı görülmektedir. Bu bağlamda, kümülatif olarak, maliyetlerin %(…..) civarında
arttığı tespit edilmiştir. Aşağıdaki grafik incelendiğinde maliyet hareketleri daha açık
bir şekilde görülebilecektir.
Grafik 3: Ortalama Maliyet Hareketleri (Sabit+Değişken Maliyetler)
(…………….TİCARİ SIR…………..)
300
5 Tablo hazırlanırken birden fazla tesiste üretim yapan firmaların bulunması halinde, bu firmaların
ağırlıklı ortalama maliyetleri kullanılmıştır.
11-37/779-245
9
I.3.1.4. Fiyat Hareketleri
Teşebbüslerin sunduğu fatura bilgilerinin analiz edilmesiyle elde edilen Ocak 2010-
Ocak-2011 dönemine ait ağırlıklı ortalama fiyatlara aşağıdaki tabloda6 yer verilmiştir.
Tablonun son sütununda ise teşebbüslerin iç satışları dışındaki satışlarının
ağırlıklandırılmasıyla oluşturulmuş, kümülatif bir bakış açısı sunan ortalama satış
fiyatına yer verilmektedir.
Tablo 4: Ortalama Fiyat Bilgileri (TL)
Traçim
Nuh
Çimento Çimentaş7
Limak Batı
Çimento
Oyak
Aslan Akçansa Ortalama
Ocak (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şubat (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mart (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nisan (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mayıs (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Haziran (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Temmuz (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağustos (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eylül (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ekim (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kasım (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Aralık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ocak (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: İlgili teşebbüsler
Tablo 4 verileri ile oluşturulan aşağıdaki grafikte fiyat hareketleri görülmektedir. 310
Grafik 4: Ortalama Fiyat Hareketleri
(…………….TİCARİ SIR…………..)
320
Tabloda, ilk dikkati çeken husus fiyatların ortalama (…..) TL seviyesinden (…..) TL
seviyesine çıkmasıdır. Bu da 13 aylık bir süreçte fiyatların ortalama %(…..) oranında
arttığına işaret etmektedir. Gazetelerde çıkan haberlerde vurgulanan Ocak ayında
yüksek oranlı bir artış olduğu iddiasının ise gerçekçi olmadığı anlaşılmaktadır. Zira
söz konusu ayda en fazla fiyat artışı %(…..) civarında gerçekleşmiş, bazı
6 Tablo hazırlanırken birden fazla tesiste üretim yapan firmaların bulunması halinde, bu firmaların
ağırlıklı ortalama fiyatları kullanılmıştır. Yapılan hesaplamada teşebbüslerin kendi hazır beton
tesislerine yaptıkları satışlar dikkate alınmamıştır.
7 (…………TİCARİ SIR………..)
11-37/779-245
10
teşebbüslerin ortalama fiyatları düşmüş, en nihayetinde ortalama fiyatlardaki artış
kümülatif olarak %(…..) civarında kalmıştır. Aşağıdaki tablo bu verileri özetler
niteliktedir:
Tablo 5: Fiyat Artış Verileri (%) 330
Traçim
Nuh
Çimento Çimentaş
Limak Batı
Çimento
Oyak
Aslan Akçansa
Ağırlıklı
Ortalama
13 aylık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Oca.2011 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: İlgili teşebbüsler
Yukarıda da belirtildiği üzere, 2011 yılı Ocak ayında çeşitli basın organlarında yer alan
haber ve köşe yazılarında, çimento üreticilerinin aralarında anlaştığı ve bunun
sonucunda çimento fiyatlarının 2010 yılında %30-55 oranında arttığı ve söz konusu
artışlar sonucunda İstanbul dökme çimento fiyatlarının 67-70 ton/TL’den 103-105
ton/TL’ye yükseldiği iddia edilmiştir. İnşaat maliyetleri içerisinde çimentonun %25
paya sahip olması nedeniyle söz konusu fiyat artışlarının konut fiyatlarına yansıyacağı
ifade edilmiştir.
Aşağıdaki grafikte Ocak 2010-Ocak 2011 dönemi aylık İstanbul ili ortalama dökme 340
çimento fiyatları ve dosya kapsamında satış verileri incelenen çimento üreticilerinin
ortalama çimento üretim maliyetleri yer almaktadır:
Grafik 5: Ortalama Fiyat ve Maliyet Hareketleri
(…………….TİCARİ SIR…………..)
Grafikte görüldüğü üzere, söz konusu dönemde ortalama çimento fiyatları (…..)
TL’den (…..) TL’ye, ortalama çimento üretim maliyetleri ise (…..) TL’den (…..) TL’ye 350
yükselmiştir.
Tablo 1’den de görüldüğü üzere, incelenen dönemde dökme çimento talebinde
yüksek oranda bir artış meydana gelmiştir. Buna karşın, çimento sektöründe çok
yüksek oranda kullanılmayan kapasite bulunmaktadır. Dolayısıyla, talepte meydana
gelen artışın, üretim kapasitesinde herhangi bir değişikliğe gidilmeden de
karşılanabilmesinin mümkün olduğu anlaşılmıştır.
Ayrıca önaraştırma sürecinde yapılan yerinde incelemelerde teşebbüslerin, çimento
sektöründeki faaliyetlerine ilişkin 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiklerini gösteren herhangi
bir bilgi veya belgeye de ulaşılmamıştır.
J. SONUÇ 360
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy