Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2015-2-6 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 15-28/328-103
Karar Tarihi : 07.07.2015
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN,
Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ, Kenan TÜRK
B. RAPORTÖRLER: Bülent GÖKDEMİR, Cemile YÜKSEK, Hacı Mustafa DUMAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Özel Notre Dame de Sion Fransız Lisesi
Temsilcisi: Av. Ümit AKIN
Ebulula Mardin Cad. Maya Meridyen İş Merkezi Kat:5 Akatlar
34335 Beşiktaş/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: İstanbul ilinde faaliyet gösteren Fransız liselerinin yıllık okul
ücretlerini birlikte tespit etmeye yönelik uygulamalarına muafiyet tanınması
talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.02.2015 tarihinde giren bildirim üzerine
düzenlenen 30.03.2015 tarih ve 2015-2-6/MM sayılı Muafiyet Raporu görüşülerek
karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; İstanbul ilinde faaliyet gösteren Özel Saint
Joseph Fransız Lisesi (Saint Joseph Lisesi), Özel Notre Dame de Sion Fransız Lisesi,
(Notre Dame de Sion Lisesi) Özel Saint Pulcherie Fransız Lisesi (Saint Pulcherie
Lisesi), Özel Saint Benoit Fransız Lisesi (Saint Benoit Lisesi) ve Özel Saint Michel
Fransız Lisesi (Saint Michel Lisesi) arasındaki yıllık okul ücretlerini birlikte tespit etmeye
yönelik anlaşmanın 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı
Kanun) 4. maddesinin uygulanmasından muaf tutulamayacağı ifade edilmektedir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(4) Dosya konusu bildirimde; İstanbul ilindeki Fransız liselerinin okul ücretlerini birlikte
belirlediği ve aralarındaki centilmenlik anlaşması gereğince ilgili okullar arasında
öğrenci naklinin engellendiği iddialarının incelendiği Rekabet Kurulunun 19.12.2013
tarih ve 13-71/960-407 sayılı kararında yer verilen “inceleme konusu okulların bir araya
gelerek yıllık okul ücretlerini tespit etmeleri biçimindeki davranışın rekabeti engelleme
amacı taşımadığı, rekabetin engellenmesi sonucunu doğurmadığı, pazarın yapısı
gereği bu tür bir engellemenin pratikte mümkün olmadığı, söz konusu davranışın,
öğrenci tercihleri üzerinde sadece hizmet kalitesi değişkeninin etkili olması amacına
yönelik olduğu kanaatine ulaşılmıştır” tespitine işaret edilerek, İstanbul ilinde faaliyet
gösteren Saint Joseph Lisesi, Notre Dame de Sion Lisesi, Saint Pulcherie Lisesi, Saint
Benoit Lisesi ve Saint Michel Lisesi’nin yıllık okul ücretlerini birlikte tespit etmeye
yönelik uygulamalarına muafiyet tanınması talep edilmektedir.
15-28/328-103
2/4
G.1. Rekabet Kurulunun 19.12.2013 Tarih ve 13-71/960-407 Sayılı Kararı
(5) Anılan kararda Kurul; “İstanbul ilindeki Fransız liselerinin ücretlerini rekabeti bozucu
anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs birliği kararı ile belirlediği ve söz konusu
okulların aralarında öğrenci nakline ilişkin centilmenlik anlaşması bulunduğu
iddiaları”nı incelemiş ve ilgili teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına gerek
olmadığına ancak, 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca “birlikte
fiyat belirleme davranışına” son verilmesi yönünde görüş gönderilmesine karar
vermiştir.
(6) Söz konusu kararda, özel okulların (vakıf okulları ve azınlık okulları hariç) kâr amacına
dayalı ticari faaliyet yürütmeleri nedeniyle devlet okullarından ayrı bir pazar teşkil ettiği
tespit edildikten sonra, özel okulların sunulan hizmetin niteliği itibarıyla farklı pazarlarda
rekabet edip etmediği tartışılmış ve “yabancı dilde eğitim hizmeti faaliyeti yürüten özel
okulların, anılan hizmetin tüketici gözündeki özellikleri ve yöneldiği amaç bakımından,
eğitim dili Türkçe olan özel okullardan farklılaştığı” değerlendirilerek, ilgili ürün pazarı
“Özel okullar tarafından orta öğretim öğrencilerine yönelik olarak yabancı dilde sunulan
eğitim hizmetleri pazarı” olarak tanımlanmıştır. Coğrafi pazar ise “İstanbul ili” olarak
belirlenmiştir.
(7) Yapılan incelemelerde, öğrenci nakline ilişkin olarak anlaşma yapıldığına dair bir belge
ve bulguya ulaşılamamıştır. Fiyat tespiti iddiasına ilişkin olarak ise tarafların fiyatları
ortak belirlediklerine yönelik beyanları dikkate alınarak ve ilgili ürün pazarının özgül
nitelikleri gözetilerek, söz konusu fiyat tespiti davranışının rekabeti ortadan kaldırma
amaç ve etkisinin bulunup bulunmadığı incelenmiştir.
(8) Bu çerçevede kararda öncelikle, özel sektör marifetiyle sunulan eğitim hizmetleri
alanında eğitim kalitesinin fiyat rekabetinden daha önemli olduğu vurgulanmış,
“hakkında önaraştırma yapılan okulların yöneticilerinin yılın belli dönemlerinde bir
araya gelerek fiyat dâhil birçok konuda ortak hareket etme kararının ardındaki temel
güdünün, bu okulları talep eden öğrencilerin daha yüksek kalite ve hizmet koşullarına
göre tercihte bulunmasını sağlamak” olduğu, fiyat tespiti uygulamasının rekabeti
ortadan kaldırmayı hedeflemediği, hizmet kalitesini koruma amacına yönelik bir eylem
niteliği taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.
(9) Ayrıca kararda, özel bir okulda yabancı dilde öğrenim görmek isteyen bir öğrencinin,
öncelikle SBS sınavından girmek istediği okul için gerekli olan taban puanı alması
gerektiği, bu aşamadan sonra öğrencinin tercihini etkileyen temel unsurun okulun
prestiji ile sağladığı olanaklar (bilimsel ve akademik alanda sunduğu imkanlar,
yurtdışında eğitim ve iş olanakları sağlama gücü, kültür, sanat ve spor faaliyetlerinin
yoğunluğu, üniversite sınavlarındaki başarı oranı gibi) olduğu, bu nedenle ilgili pazarda
fiyat rekabetinin ikinci planda kaldığı belirtilmiştir.
(10) Son olarak anılan kararda, İstanbul’da, incelenen beş okul haricinde yabancı dilde
eğitim veren özel liselerin sayısına (65) işaret edilerek, incelenen okulların kendi
aralarında yaptıkları anlaşmada fiyatı tekelci düzeyde belirlemesinin muhtemel
olmadığı ifade edilmiştir. Öte yandan, bahsedilen değerlendirmeler sonucunda
fiyatların birlikte tespit edilmesine yönelik davranışın yaygınlaşması halinde ilgili
pazarda rekabetin engellenmesi sonucunu doğurmasının olasılık dahilinde bulunduğu,
bu nedenle taraflara 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi üçüncü fıkrası uyarınca görüş
gönderilmesine karar verilmiştir.
15-28/328-103
3/4
G.2. İlgili Pazar
(11) Yukarıda yer verilen Kurul kararı dikkate alınarak ilgili ürün pazarı; “Özel okullar
tarafından orta öğretim öğrencilerine yönelik olarak yabancı dilde sunulan eğitim
hizmetleri pazarı”, ilgili coğrafi pazar ise “İstanbul ili” olarak tespit edilmiştir.
G.3. Değerlendirme
(12) Bildirimde özetle, okul ücretlerinin ortak tespiti ile eğitim kalitesinin korunmasının
amaçlandığı, anılan okullarda eğitim görmek isteyen öğrenciler için fiyat unsurunun bir
tercih aracı olmaktan çıkarılmak istendiği vurgulanmıştır.
(13) 19.12.2013 tarih ve 13-71/960-407 sayılı Kurul kararında, bildirim konusu eylemin
rekabeti kısıtlama amacı bulunmadığı, fiyat anlaşması gerçekleştiren teşebbüslerin
ilgili pazar içindeki göreli payları da dikkate alınarak, mevcut durumda rekabeti
kısıtlama etkisinin ortaya çıkmadığı ifade edilmiş, ancak, özellikle bu tip anlaşmaların
yaygınlaşması ihtimali dikkate alınarak rekabeti kısıtlama potansiyelinin var olduğuna
işaret edilmiştir.
(14) Nitekim bu tespitten hareketle, ilgili teşebbüslere Kanun’un, “İhlale Son Verme” başlıklı
9. maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde görüş bildirilmesine karar verilmiştir.
Dolayısıyla, anılan karardan anlaşılacağı üzere, fiyat tespitine ilişkin anlaşmanın
rekabeti kısıtlama etkisi veya potansiyeli taşıdığı kanaatinden hareketle ilgili
teşebbüslerin fiyat anlaşmasına son vermeleri gerekmektedir.
(15) Birbirine rakip teşebbüsler arasında gerçekleşen fiyat tespitine yönelik işbirliği
anlaşmaları/uygulamaları küresel ölçekte açık rekabet ihlali (per-se) olarak kabul
edilmektedir. Bir başka ifadeyle, bu tür fiyat anlaşmaları ne grup muafiyeti ne de
bireysel muafiyet kapsamında değerlendirilmektedir. Buradaki yaklaşımın temel
varsayımı, birbirine rakip teşebbüsler arasındaki fiyat anlaşmasından kaynaklanacak
olumsuz etkilerin (üretim, dağılım ve dinamik etkinlik kayıpları) söz konusu işbirliğinden
doğabilecek herhangi bir etkinlik kazanımı tarafından telafi edilemeyeceğidir.
Dolayısıyla, bildirim konusu uygulamanın bireysel muafiyet koşullarını sağlayıp
sağlamadığına ilişkin ayrıntılı değerlendirme yapılmasına gerek duyulmamıştır.
(16) Yukarıda yer verilen tespitler ışığında, bildirim konusu anlaşmanın, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi hükmü uygulamasından muaf tutulamayacağı ve 13-71/960-407
sayılı Kurul kararı gereğince gönderilen görüş yazısı da dikkate alınmak suretiyle bu
madde kapsamında rekabeti bozucu etki doğuran ya da doğurabilecek
uygulamalardan kaçınılması yönünde görüş bildirilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
(17) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. İstanbul ilinde faaliyet gösteren Fransız liselerinin yıllık okul ücretlerini birlikte tespit
etmeye yönelik uygulamalarına, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartları
karşılamaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınamayacağına,
2. Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
bu aşamada soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
3. Bununla birlikte, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti bozucu etki
doğuran ya da doğurabilecek uygulamalardan kaçınılması gerektiği, aksi takdirde
4054 sayılı Kanun çerçevesinde haklarında işlem başlatılacağı yönünde 19.12.2013
tarih ve 13-71/960-407 sayılı Kurul kararı gereğince gönderilen görüş yazısı da
15-28/328-103
4/4
dikkate alınmak suretiyle Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ilgili
teşebbüslere tekrar görüş bildirilmesi için Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Meh met Akif ERSİN
Full & Egal Universal Law Academy