Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-116 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-44/994-340
Karar Tarihi : 03.08.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Sinan BOZKUŞ, Selvi KOCABAY, Bahar ERSOY 10
C. BAŞVURAN : Ümit UYSAL
Kınalıtepe Cad. No:18/8 Simitaş 3. Blok Merter/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Toyota Pazarlama ve Satış A.Ş.
Cumhuriyet Mahallesi E5 Yanyol No:11 Kartal/İstanbul
- ALJ Otomotiv A.Ş.
Merkez Mah. Erenler Cad. No:64 Çekmeköy/İstanbul
- Maksi Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Karaali Çeşme Mevkii E5 Üzeri Silivri/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: İstanbul ilinde faaliyet gösteren ve Toyota markalı araçların 20
satışını gerçekleştiren bayiler tarafından araç fiyatlarının sabitlendiği ve indirim
yapılmadığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle; 2008 yılında İstanbul’da Toyota markalı
araç satın almak amacıyla 6 adet bayiden fiyat alındığı, ancak bayilerin tümünün aracın
fiyatını 40.200 TL olarak belirlediği ve hiçbir şekilde indirim yapmadığı belirtilmiş, bayiler
tarafından araç fiyatlarında indirim yapılmasının yasaklandığının ve cezaya tabi olduğunun
dile getirildiği iddia edilmiştir. Bunun yanı sıra, başka bir bayi tarafından araca ilişkin daha
düşük bir fiyat verildiği söylendiğinde ise, söz konusu bayinin isminin öğrenilerek bayinin
arandığı iddia edilmiştir. Başvuruda ayrıca, aracın satın alındığı bayi tarafından araç
fiyatında kesinlikle indirim yapılmadığı, ancak başka bayilerin haberinin olmaması kaydıyla 30
100 TL değerinde park sensörü hediye edildiği ifade edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.04.2011 tarih ve 2833 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 26.05.2011 tarih ve 2011-4-116/İİ-11-371.MG sayılı İlk İnceleme Raporu,
02.06.2011 tarih ve 11-33 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma açılmasına
gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 20.07.2011 tarih ve 2011-4-116/ÖA-11-377.SB sayılı
Önaraştırma Raporu 29.07.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-110.02.02/352 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 11-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; Toyota Pazarlama ve Satış A.Ş., ALJ Otomotiv 40
A.Ş. ve Maksi Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiğine ilişkin
herhangi bir delile ulaşılamadığından, bu teşebbüsler hakkında soruşturma başlatılmasına
gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
11-44/994-340
2
I.İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüsler Toyota marka otomobillerin satışı, satış sonrası
yedek parça, bakım ve onarım hizmetlerini sunmaktadır. Bu çerçevede ilgili ürün/hizmet 50
pazarları “Toyota marka yeni otomobillerin dağıtımı, satışı ve pazarlaması ve Toyota marka
otomobillerin satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım hizmetleri” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Önaraştırmaya konu teşebbüslerin İstanbul ilinde faaliyet göstermeleri nedeniyle, dosya
kapsamında, ilgili coğrafi pazar “İstanbul ili” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Değerlendirme
İstanbul ilinde faaliyet gösteren ve Toyota markalı araçların satışını gerçekleştiren bayilere
yönelik olarak yapılan önaraştırma sonucunda, şikayete konu teşebbüslerin gerçekleştirdiği
iddia edilen eylemlerin distribütör firma olan Toyota Pazarlama ve Satış A.Ş.’nin baskısı veya
teşviki ile gerçekleştiğine dair herhangi bir emareye ulaşılamamıştır. Öte yandan, hakkında 60
önaraştırma yapılan teşebbüslerden Toyota bayileri ALJ Otomotiv A.Ş. ve Maksi Otomotiv
Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ihlal teşkil edebilecek eylemlerine de rastlanmamıştır. Bu
çerçevede, bahse konu üç teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı
kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
Dosya konusu iddialara yönelik olarak
a) Toyota Pazarlama ve Satış A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYÇOKLUĞU ile
b) ALJ Otomotiv A.Ş. ve Maksi Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. hakkında 4054 sayılı 70
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine
OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
11-44/994-340
3
03.08.2011 tarihli ve 11-44/994-340 sayılı Kurul Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
Kurum kayıtlarına 14.04.2011 tarih ve 2833 sayı ile giren başvuruda; 2008 yılında
İstanbul’da Toyota markalı araç satın almak amacıyla 6 adet bayiden fiyat alındığı ancak
bayilerin tümünün aracın fiyatını 40.200 TL olarak belirlediği ve hiçbir şekilde indirim
yapmadığı belirtilerek, bayiler tarafından araç fiyatlarında indirim yapılmasının
yasaklandığının ve cezaya tabi olduğunun dile getirildiği, bunun yanı sıra, başka bir bayi
tarafından araca ilişkin daha düşük bir fiyat verildiği söylendiğinde ise, söz konusu bayinin
isminin öğrenilerek bayinin arandığı ifade edilerek, başvuruda ayrıca, aracın satın alındığı
bayi tarafından araç fiyatında kesinlikle indirim yapılmadığı, ancak başka bayilerin haberinin
olmaması kaydıyla 100 TL değerinde park sensörü hediye edildiği iddiaları üzerine
hazırlanan 26.05.2011 tarih ve 2011-4-116/İİ-11-371.MG sayılı İlk İnceleme Raporu,
02.06.2011 tarih ve 11-33 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma açılmasına
gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bu karar
uyarınca yapılan önaraştırma ve sonucunda düzenlenen 20.07.2011 tarih, 2011-4-116/ÖA-
11-377.SB sayılı Önaraştırma Raporu’nun Kurul’umuzda incelenmesi sonucunda mezkur
kararı ile Toyota Pazarlama ve Satış A.Ş (Toyota) hakkında şikayetin reddi ile bu konuda
soruşturma açılmasına gerek olmadığına karar vermiş olup, bu teşebbüs hakkında da
soruşturma açılması gerektiği düşüncesiyle aşağıda belirteceğim nedenlerle bu kararın (a)
maddesine katılmıyorum.
Öncelikle, karşıoy gerekçeleri açıklanmadan önce, Dosyanın 11-44 sayılı gündemin
38.maddesi olarak Kurul’umuza geldiğini, karşıoy kullanılan bu kararın dışında aynı gündem
maddesi ve aynı şikayetle ilgili olarak ilaveten, aynı tarihte iki ayrı karar daha alındığını,
bunlardan birisinin 11-44/994-M(1) sayı ile İstanbul ilinde faaliyet gösteren 9 (dokuz) adet
Toyata bayii hakkında; Toyota markalı yeni araçların satışı ile satış sonrası bakım-onarım
hizmetlerinde rekabetin kısıtlanması suretiyle 4054 sayılı Kanun’un ihlal edilip edilmediğini
tespit etmek üzere soruşturma açılmasına ve diğerinin ise 11-44/994-M sayı ile Marmara,
Karadeniz-Doğu, Ege Bölgesinde faaliyet gösteren ve Toyota markalı araçların satışını
gerçekleştiren bayiler tarafından fiyat rekabeti yerine fiyat birliğine gidilerek kar marjlarının
arttırılması, fiyat birliği kararına uymayan yetkili satıcıların araç tahsisatlarının kesilmesi,
arzın kısılması suretiyle fiyatların yükseltilmesi ve fiyatların belli seviyelerde tutulması gibi
hususlar bakımından ortak hareket edilip edilmediğine yönelik olarak önaraştırma
yapılmasına ilişkin olduğunu , bu nedenle kararın diğer kararlarla birlikte değerlendirmesi
gerektğini belirtmek isterim.
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 1.maddesinde; kanunun
amacının, mal ve hizmet piyasalarındaki rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı
anlaşma, karar ve uygulamaları ve piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini
kötüye kullanmalarını önlemek, bunun için gerekli düzenleme ve denetlemeleri yaparak
rekabetin korunmasını sağlamak olduğu belirtilmiş, 40.maddesinin 1.fıkrasında; Kurul resen
veya kendisine intikal eden başvurular üzerine doğrudan doğruya soruşturma açabileceği
gibi, soruşturma açılıp, açılmayacağının saptanması bağlamında önaraştırma
yaptırabileceği, aynı Kanun’un 41.maddesinde de; yapılan önaraştırma sonucunda
düzenlenen raporu değerlendirerek soruşturma açılmasına veya açılmamasına karar
vereceği hükme bağlanmıştır. 40 ve 41.maddenin gerekçeleri incelendiğinde de; Kurul’un
11-44/994-340
4
kendisine yapılan her türlü ihbar, şikayet ve başvuruyu mutlaka değerlendirmeye alarak,
ihbar ve şikayetlerin ciddi bir şekilde ele alınmasının amaçlandığı, yaptırılacak
önaraştırmadan sonra ciddi bulunan iddiaların derinleştirilerek soruşturma aşamasının yerine
getirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Bu hükümlerden anlaşılacağı üzere, önaraştırma sonucunda rekabet kurallarını
ihlal eden eylem, karar ve anlaşmaların varlığının bulunmadığı hususunda kurula tam bir
kanaat gelmesi halinde soruşturma açılmamasına karar verileceği, ancak önaraştırma
sonucu elde edilen belge ve bilgiler bu kanıya ulaşılmasını sağlamıyorsa bir başka deyişle
bilgi ve belgelerin yetersizliği nedeniyle böyle bir kanaate varılamıyorsa soruşturma açılması
gerektiği açıktır. 4054 sayılı yasanın yukarıda açıklanan amacına hizmet etmek adına,
soruşturma açılmamasına karar verilebilmesi için önaraştırma sonucu elde edilen bilgi ve
belgelerin, olayda rekabet ihlali olmadığını açık olarak ortaya çıkarması gerekir. Danıştay’ın
yerleşmiş içtihatları1 da bu yöndedir. Danıştay kararlarında, rekabet ihlaline ilişkin ciddi
bulgulardan çok, öncelikle önaraştırma da elde edilen belge ve bilgilerin değerlendirilmesi
sonucu, iddia konusu ihlallerin olmadığı yolunda kurula tam bir kanaat gelmesi hususunun
varlığı aranmaktadır.
Dosya konusu olayımıza gelince yerinde inceleme sırasında, bazı bayilerin yanı
sıra Toyota’da da bazı belgeler bulunmuştur.
1-Toyota'da yapılan yerinde incelemede alınan bazı bayilerin katılımı ile Bursa Anatolia Hotel
Toplantı Salonu'nda 22.03.2006 tarihinde gerçekleştirilen toplantıda görüşülen hususlara yer
verilmiş, bu belgede;
"Bölge içerisinde YS'lar arası fiyat birliği yapılmalı aksi taktirde kar yerine zarar
ediliyor. Bölge içi rekabet sonucu yapılan fiyat indirimleri kar marjını düşürüyor.
Ancak bölge içerisinde fiyat birliği yapılsa bile bölge dışından (Örn,
Lider/Ankara veya İstanbul YS'ları gibi) bölge içerisine yapılan satışlarda
anormal indirimler yapılıyor. Bu sefer de fiyat birliğinin bir anlamı kalmıyor.
Türkiye genelinde olmalı."
"Az bulunan modeller için (RAV4, Yaris, SD Dizel gibi) indirim yapan YS'ların
tahsisatları kesilsin. Yaptırım uygulansın. Aksi taktirde RAV4 gibi bölge
tahsisatına az veya hiç düşmeyen modeller bölgeye dışarıdan satılıyor."
'Toyota'nın diğer markalara kıyasla teknoloji ve kalite üstünlüğü olmasına
karşın imajı istenilen düzeyde değil. Bu konuda yeterli yatırım yapılmıyor. İmajı
bozan bir diğer husus da YS'lar arası yapılan kontrolsüz fiyat indirimi ve
rekabeti." İfadeleri yer almıştır.
"YS'lara verilen sözlerin tutulması gerekli. Örneğin, indirim yapılanlara tahsisat
kesilecekse kesilmeli, lafta kalmamalı bazı uygulamalar. Verilen sözlerin
arkasında durulmalı. Toyotasa daha şeffaf olmalı."hususları bulunmaktadır.
2- Toyota'da yerinde inceleme sırasında bulunan bir başa belgeden 27.03.2006 tarihinde
bazı bayilerle birlikte Toyata elemanı Murat ÖZBEK'in katılımıyla Toyota Plaza Tokular'da
bir toplantı gerçekleştirildiği anlaşılmıştır. Belgede, alınan ortak bir kararla 2006 yılının 2.
toplantısının İzmir Akdemir'de, 3. toplantının ise Antalya Bakırcılar'da olacağı belirtilmiştir.
Toplantıda görüşülen hususlara yer verilmiş, bu belgede ;
"Fiyat indirimi konusunda fiyat birlikteliğini sağlasak bile ikinci el, hediye, kasko
gibi uygulamalar sebebiyle gerçekte yapılamadığı söylendi. Bu sebeple
özellikle Y/S satış kadrolarına bu bilincin verilmesini sağlayalım. Sadece
1 (1) Danıştay 13.Dairesinin 07.02.2011 gün ve E.2010-4155 ,K.2011-492 sayılı kararı
11-44/994-340
5
telefonda liste fiyatı verme disiplinini uygulasak bile büyük gelişme
gerçekleştirmiş oluruz."
"Rekabeti kendi aramızda değil rakiplerimizle yaşamalıyız. Bu konuda en
önemli faktörde Y/S lar olarak ortak hareket etmek olmalıdır."
3- Toyota'da Bayi Yönetimi Direktörü İsmail ERGUN'un odasında yapılan yerinde
incelemede bulunan el yazısı notlarında aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
"Fiyat indirimi yerine aksesuar hediye edelim. Ucuz aksesuar?" notu bulunmaktadır.
4- Toyota'da yapılan yerinde incelemede alınan bir diğer belgeden Toyotasa Yetkili Satıcı
Danışma Kurulu'nun ilk toplantısının 06.04.2006 tarihinde Toyota'da bazı bayilerle birlikte,
Toyata elemanları İbrahim Orhon , Fatih Çantalı , Selim Okutur Tanju Akçagüner, Mustafa
Çınar, Ahmet Çelik, Cem Bodur ve Murat Özbek’in katılımı ile gerçekleştirildiği ve toplantıda
toplantı notları arasında "... Planlamak, satmanın yarısı. En çok ne satar değil,
elimizdekini ne kadar iyi satabiliriz. Rıfat Beyden çok güzel inciler geldi. Arzı talebin
biraz altında tutmak. Fiyatı belli bir seviyede tutarak karlılığı sağlayabilmek. Hepimiz
için güzel bir sistem.... "ifadesi bulunmaktadır.
5- Toyota'da yapılan yerinde incelemede elde edilen ve yetkili satıcı temsilcileri ile Toyota
yetkililerinin katıldığı 10.11.2006 tarihli danışma kurulu toplantısına ilişkin belgede
"İstanbul'da fiyat birlikteliği varken, Anadolu'da neden zararına satış yapılıyor"
ifadelerine yer verilmiştir.
Toyata’da yapılan yerinde incelemede bu belgelerin dışında birkaç belge daha
bulunmuştur. Tüm bu belge ve bilgilerden, İstanbul’da bulunan Toyota bayilerinin fiyat
yönünden bir birliktelik içinde olduğunun anlaşılmasının yanı sıra, bu tür konuların
konuşulduğu ve değerlendirildiği toplantılara bayi ve satış temsilcilerinin yanı sıra Toyota
yetkililerinin de katıldığı, bu toplantılarda konuşulan ve değerlendirilen konularda rekabet
karşıtı söylem ve davranışlara karşı çıkmamak suretiyle pasif bir katılım içerinde bulunduğu
ve bunun yanı sıra, Toyota’dan yerinden inceleme sırasında elde edilen 22.03.2006 tarihli
belgede geçen "YS'lara verilen sözlerin tutulması gerekli. Örneğin, indirim yapılanlara
tahsisat kesilecekse kesilmeli, lafta kalmamalı bazı uygulamalar.’’ sözü ile Toyota’nın, böyle
bir eylemin varlığı kanıtlanmamakla birlikte diğer bayilere, indirim yapanlara karşı bir takım
yaptırım sözleri verdiği ve bu belgelere göre en azından olaydan bilgi sahibi olduğu ve
önleme adına hiçbir girişimde bulunmadığı gibi aksine rekabet karşıtı sözler verdiği yolunda
ciddi bulgular olduğu anlaşılmaktadır. Birçok belgenin Toyota’dan elde edilmesi ve
toplantıların birçoğuna yine Toyota elemanlarının katıldığı anlaşıldığından, bu bağlamda,
Toyota hakkında ciddi ve rekabet karşıtı olarak değerlendirilen, bayiler tarafından araç
fiyatlarında indirim yapılmasının yasaklandığının ve cezaya tabi olduğunun dile getirildiği
şikayetçi iddialarının, dosya içeriği belge ve bilgiler karşısında önaraştırmaya konu edilen
olayın soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı yönünde kesin bir kanaate ulaşmaya
yetecek ölçüde aydınlatmadığı anlaşıldığından, konunun derinlemesine incelenmesi için
Toyota Pazarlama ve Satış A.Ş (Toyota) hakkında da soruşturma açılması gerekirken anılan
teşebbüs hakkında şikayetin reddi ile bu konuda soruşturma açılmasına gerek olmadığına
ilişkin kurulumuz kararının (a) maddesine katılmıyorum.
Reşit GÜRPINAR
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy