Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-4-255 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-62/1615-592
Karar Tarihi : 06.12.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖR : Şerife Demet KAYA, Buket ARI
C. BAŞVURAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Yaşar Tic. Oto. İnşaat.Taahhüt A.Ş. (Yaşar Ticaret)
Yüzyıl Mah. Fetih Cad. No:1 Bağcılar/İstanbul
- Beyazlar Otomotiv İnş. San. Tic. Ltd. Şti. (Kale Ticaret)
İstoç Oto Ticaret Merkezi, Kale Plaza, Bağcılar/İstanbul
- Yalçınkaya Otomotiv Tic. Ltd. Şti. (Yalçınkaya Otomotiv)
100. Yıl Mah. Oto Center Galericiler Sit. 12. Yol No:20-22-24
İstanbul
- Askar Petrol Oto Kiralama Hiz. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Aksar Oto)
100. Yıl Mah. Oto Center Galericiler Sit. A Blok No:3/4
Bağcılar/İstanbul
- Oto Taksi Kemal Yıldız (Oto Taksi)
100. Yıl Mah. Oto Center Galericiler Sit. B Blok No:15
Bağcılar/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: İstanbul'da faaliyet gösteren beş teşebbüsün aralarında
anlaşarak kısa bir süre içinde taksi plaka fiyatlarını yükselttikleri iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda, önaraştırmaya konu teşebbüslerin anlaşmak suretiyle,
piyasadaki arz talepten bağımsız olarak ticari taksi plaka fiyatlarını üç haftada 900 bin
TL'den 960 bin TL'ye yükselttikleri iddia edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.06.2012 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 13.07.2012 tarih ve 2012-4-255/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu 09.08.2012 tarihli
Kurul toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Söz konusu
karar uyarınca düzenlenen 29.11.2012 tarih ve 2012-4-255/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, başvuru konusu iddia ile ilgili olarak soruşturma
açılmasına gerek bulunmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(5) Başvuru, incelemeye konu teşebbüslerin aralarında anlaşarak fiyatı birlikte belirledikleri
iddiasını içermektedir. Söz konusu iddia, niteliği gereği 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4. maddesi kapsamında incelenmiştir.
(6) Taksi plakaların tahsisi ve devri konusunda uyulacak usul ve esaslar 2003/6259 sayılı Karar
ile değişik 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenmiştir. Söz konusu kararda bir
şahsın, kendisine taksi plakası tahsis edilebilmesi için şoförlük mesleğini geçim kaynağı
olarak seçmiş olduğunu ve sürekli olarak icra ettiğini beyan etmesi ve ilgili meslek odasına,
ilgili meslek odasının bulunmadığı yerlerde ise şoförler odasına üye olması gibi birtakım
koşullar getirilmiş; ayrıca bu koşulları sağlayan şahıslara plakanın satışının/devrinin
12-62/1615-592
2/4
yapılması da mümkün kılınmıştır. Öte yandan, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu
ve 5393 sayılı Belediye Kanunu gereğince taksi plakalarının sayısını belirleme ve bu
plakaların tahsisi konusundaki yetki belediyelere bırakılmış bulunmaktadır1. Belediyeler
mezkur kanunların kendilerine verdiği yetkiye dayanarak yönetmelikler çıkarmakta ve
genellikle Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından uygulanan bu
yönetmeliklerle, yukarıda adı geçen Bakanlar Kurulu Kararı ve diğer kanun hükümleri
çerçevesinde kendi bölgelerindeki ticari taksi çalışma ruhsatları, plakaların tahsisi,
devredilmesi, işletilmesi gibi konulardaki usul ve esasları belirmektedirler.
(7) Söz konusu düzenlemeler incelendiğinde, ilk plaka tahsisinin yanında bu plakaların tam ya
da yüzdesel hissesinin devrinin de mümkün olduğu, ancak tahsis ve devir işlemlerinin belirli
şartlar altında gerçekleşebildiği görülmektedir. Ayrıca, taksi plakalarının sayısının, bir başka
deyişle taksi arzının doğrudan pazar koşulları içerisinde belirlenmediği, bu koşulları dikkate
alacak şekilde belediyelerce tespit edildiği anlaşılmaktadır. Dosya mevcudu bilgilerden,
İstanbul’da hâlihazırda yaklaşık 17.600 adet taksi olduğu, bu sayının belirli bir süredir
değişmediği, taksilerin bir kısmının kullanıcıları tarafından işletildiği, diğer kısmının ise daha
çok kiralandığı yahut satışa ve dolayısıyla yatırım işlemine konu olduğu anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla, taksilerin (ve plakalarının) alımı, stoklanması ve yeniden satımı gibi geleneksel
bir pazar işleyişinden söz etmek mümkün değildir.
(8) Öte yandan arzı kontrollü bir şekilde değişen taksilerin talebi ise bu hizmetin parasal
getirisine katkısı olan genel ekonomik şartlar ve hukuki düzenlemelerden
etkilenebilmektedir. Nitekim 03.06.2012 tarih ve 6321 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun’la, korsan taksiciliğe artırılmış para cezası getirilmesinin taksiciliğe
olan talebi ve taksilere ilişkin fiyatları Türkiye’nin her bölgesinde artırmıştır. Sonuç olarak,
bir yatırım ve arbitraj aracı olarak da taksilerin değişen talep koşullarına bağlı olarak fiyatları
artıp azalabilmekte ve taksi sahipleri de alım-satım sonucunda kar-zarar edilebilmektedirler.
(9) Yapılan incelemelerde şikâyette adı geçen teşebbüsler de dâhil galericilik gibi faaliyetleri
bulunan birçok teşebbüsün taksi alım satımıyla ilişkili faaliyetinin olduğu görülmüştür. Söz
konusu şirketlerden bazıları taksi alım, satım ve kiraya verme gibi işlemlerin fiyatlarını
internet üzerinden genellikle bilgi amaçlı ibaresi ile yayınlamaktadırlar. Tarafların konu
hakkındaki açıklamalarında, satışların internette yayınlanan fiyatlar üzerinden
gerçekleşmediği de belirtilmektedir. Yerinde incelemelerde, söz konusu fiyatların geçmiş
dönemlerine ait günlük kaydına dair bir belge bulunamamış ve teşebbüsler tarafından bu
yönde bir belge ibraz edilememiştir. Elde edilen belgeler arasında sadece ortalama fiyat
bilgileri yer almaktadır ve bu verilerin de teşebbüsler açısından birbirinden farklılık arz ettiği
görülmektedir.
(10) Bu konuda belirtilmesi gereken önemli bir husus ise, söz konusu teşebbüslerin düzenli bir
şekilde ticari taksi alım, satım ve kiralama işiyle iştigal etmedikleridir. Nitekim dosya
mevcudu bilgilerden, tarafların ilgili mevzuat nedeniyle doğrudan taksi plakası alımı ve
yeniden satımı yapmadıkları, ancak kendilerinin ticari taksi almak ve satmak isteyenlere,
müşteri bulmak, gerekli işlemler hakkında bilgilendirmek gibi konularda aracılık ettikleri
görülmüştür. Teşebbüsler, bu nedenle fiyatların değişmesinde kendilerinin bir rollerinin
olmadığını, fiyatların, arz ve talebe göre belirlendiğini ve bu çerçevede pazarın, ekonomik
gelişmelerden, özellikle korsan taksiyi önlemeye yönelik hüküm taşıyan yasadan oldukça
etkilendiğini ifade etmişlerdir. Ayrıca, teşebbüslerin aracılık hizmeti karşılığında komisyon
aldıkları tespit edilmiştir. Öte yandan, tarafların beyanlarından ve elde edilen fatura
örneklerinden anlaşıldığı üzere faturalama, satış bedelleri üzerinden değil alınan komisyon
1 İlgili düzenleme 5216 sayılı Kanunu’nun “Büyükşehir, ilçe ve ilk kademe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı
7. maddesi ve 5393 sayılı Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15. maddesinin birinci fıkrasının (p)
bendi ile yapılmıştır.
12-62/1615-592
3/4
üzerinden yapılmaktadır. Komisyonlar satış ya da kiralama bedeli üzerinden yüzdesel
olarak değil, işlemin şartlarına göre belirli bir miktar olarak alınmaktadır. Söz konusu
komisyonlar, teşebbüslerden elde edilen faturalarda yer almaktadır. Bu faturalar
incelendiğinde, plaka satışlarına aracılıkla ilişkili olarak Yaşar Ticaret’in tek tip (…..) TL’lik
bir satış komisyonu ile çalıştığı, Askar Oto’nun (…..) ile (…..) TL arasında değişen
miktarlarda komisyon aldığı, Kale Ticaret’in (…..) TL komisyon aldığı görülmüştür.
Yalçınkaya Otomotiv ve Oto Taksi tarafından ise son zamanlarda bu işle iştigal etmedikleri
gerekçesiyle bir faturalamanın yapılmadığı beyan edilmiş, aksi bir belgeye yapılan yerinde
incelemelerde ulaşılmamıştır.
(11) Yukarıda yer verilen inceleme ve tespitler sonucunda, taraflar da dâhil bu sektörde faaliyet
gösteren birçok teşebbüsün bulunduğu, bu teşebbüslerin ticari taksi plakalarının doğrudan
alım ve satımıyla iştigal etmedikleri, bu konuda müşterilere ve satıcılara alım-satım
işleminin gerçekleşmesi için aracılık ettikleri ve komisyon üzerinden çalıştıkları, aldıkları
komisyonların farklı düzeyde olduğu, kendilerinde kaydı bulunan plaka fiyatlarında da
farklılıklar olduğu anlaşılmış ve hakkında inceleme yürütülen teşebbüslerin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerini gösteren bir bulguya rastlanmamıştır.
J. SONUÇ
(12) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına Kurul Üyesi İsmail Hakkı
KARAKELLE’nin farklı gerekçesi ve OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Rekabet Kurulu’nun 06.12.2012 Tarihli, 12-62/1615-592 Sayılı Kararına
FARKLI GEREKÇE
İstanbul’da faaliyet gösteren beş teşebbüsün aralarında anlaşarak kısa bir sürede taksi
plaka fiyatlarını yükselttikleri iddiasının ele alındığı Ön araştırma Raporuna dayalı olarak
tesis edilen Karara rekabet savunuculuğu yönüyle ek çalışma yapılması gerektiği
gerekçesiyle iştirak edilebilmiştir.
Kararda da yer verildiği üzere, ticari taksi plakası pazarı çok büyük ölçüde düzenlemeye
tabi bir pazardır. Belediyeler ticari taksi plakalarının(ruhsatlarının) sayısına, tahsisine ve
devrine ilişkin usul ve esasları düzenlemekte, doğrudan ve/veya Ulaşım Koordinasyon
Merkezi(UKOME) aracılığı ile bu düzenlemeleri uygulamaktadırlar. İlgili pazardaki giriş
engellerinin ve dolayısıyla söz konusu plakaların yüksek fiyatlarla devredilmesinin
arkasında da bu “lisanslama” sisteminin yattığı açıkça görülmektedir.
Rekabet otoritelerine, (4054 Sayılı Kanun 4.6 ve 7. maddelerinde olduğu gibi), üç temel
yasaklamaya ilişkin rekabet kurallarının uygulanması görev ve sorumluluğunun yanı sıra,
bu asli görevin tamamlayıcısı olarak, rekabetin oluşturulması ve geliştirilmesi görev ve
sorumluluğu verilmiştir.
12-62/1615-592
4/4
Kısaca “rekabet savunuculuğu” olarak adlandırılan bu sorumluluğun birincisi, ilgili
kamuoyuna rekabetin, rekabet kurallarının anlatıldığı “tanıtım” boyutu; ikincisi, hükümetlere,
düzenleyicilere rekabetçi perspektiften neyin yapılması, neyin yapılmamasını öneren,
tavsiye eden “danışmanlık” boyutu bulunmaktadır.
Bilebildiğimiz kadarıyla diğer ülke deneyimleri ve 15 yıllık Türkiye uygulaması, rekabet
savunuculuğunun düzenleyicilere yönelik boyutunun yeterince etkili olmasının yolunun;
Kurumun, muhatabı belli olmayan, “rekabet iyidir”, “rekabet yararlıdır”, “rekabet kurallarına
uygun davranın” gibi genel geçer sözlerinden değil, muhatabın(ilgili merciinin) açıkça belli
olduğu, “hangi” eylem, işlem ya da düzenlemenin, “nasıl” adil yarış koşullarını bozduğunu
ortaya koyan ve mümkünse çözümüne ilişkin önerilerini söyleyen görüşlerini ilgililere
iletmesinden geçtiğini göstermiştir.
Dosya konusu ticari taksi plakası pazarında giriş engeli yaratan düzenlemelerin ne ölçüde
gerekli ve zorunlu olduğunu rekabetçi bir bakış açısıyla sorgulayan bir çalışma yapılmasını
ve Kurul’un böyle bir çalışmaya dayanarak ilgili pazara yönelik rekabet politikasını belirleyip,
değerlendirmek üzere düzenleyicilerin(İçişleri Bakanlığı, Ulaştırma Bakanlığı/Belediyeler)
önüne koymasını sağlayacak bir Kurul kararı alınması gerektiği görüşüyle Karara iştirak
edilmiştir.
İsmail Hakkı KARAKELLE
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy