Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-1-141 (Devralma)
Karar Sayısı : 05-88/1229-358
Karar Tarihi : 29.12.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER: İ. Yücel ARDIÇ, Metin PEKTAŞ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Rockwood Specialties Group, Inc
vekili: Av. Tolga İŞMEN
Büyükdere Cad. Maya Akar Center No: 100-102 Kat: 19
Esentepe 34394 İstanbul
D. TARAFLAR : - Rockwood Specialties Group, Inc
100 Overlook Center Princeton, NJ 08540, ABD
- Süd-Chemie AG
Lenbachplatz 6, 80333 Münih ALMANYA
E. DOSYA KONUSU: Süd-Chemie AG’nin reolojik katkı ve karbonsuz kil
işletmelerinin kontrolünün Rockwood Specialties Group, Inc tarafından
devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.11.2005 tarih ve 8178 sayı ile
giren ve en son 13.12.2005 tarih, 8857 sayılı yazı ile eksiklikleri tamamlanan
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7.
maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme
ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 19.12.2005 tarih 2005-1-141/Öİ-05-İYA sayılı Devralma
Ön İnceleme Raporu, 19.12.2005 tarih, REK.0.05.00.00-120/249 sayılı
Başkanlık önergesi ile 05-87 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve “dosya
konusunun Kurul gündeminde incelemeye alınmasına” karar verilmiştir. Bu karar
üzerine hazırlan Bilgi Notu ve söz konusu Ön İnceleme Raporu, 29.12.2005
tarih ve 05-88 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1. Süd-Chemie AG’nin reolojik katkı ve karbonsuz kil işletmelerinin
kontrolünün Rockwood Specialties Group, Inc tarafından devralınması
işlemine ilişkin bildirimin, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir devralma
işlemi olduğu,
05-88/1229-358
2
2. Söz konusu devir işleminde 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 7. maddesi ile yasaklanan, bir ya da birden fazla teşebbüsün
hakim durum yaratmaya veya mevcut hakim durumlarını güçlendirmeye
yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya
hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmadığı,
3. Devir sözleşmesinde öngörülen 5 (beş) yıllık rekabet yasağının 3 (üç) yıl
ile sınırlandırılması şartıyla bildirim konusu devir işlemine izin verilmesi
gerektiği,
ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya konusu işlem tarafları Türkiye’ye karbonsuz kil ve reolojik katkı maddeleri
satışı gerçekleştirmektedir.
Karbonsuz geliştirici olarak adlandırılan kimyasal ürünler karbonsuz kağıt
demetlerinin ara ve alt yapraklarının üst yüzeylerinde kullanılan reaktif ve renk
geliştirici maddelerdir. Karbonsuz geliştiricilerin karbonsuz kâğıtlarda gördüğü
işlevin anlaşılabilmesi açısından karbonsuz kağıdın temel özelliklerine
değinilmesinde yarar bulunmaktadır.
Karbonsuz kağıt, belgelerin çoğaltılması amacıyla kullanılan ve her bir
yaprağının farklı yüzlerine farklı kimyasal ürün katmanlarının tatbik edilmesiyle
elde edilen ve çoğu zaman kağıt demetleri olarak kullanılan ürünlerdir. Üç
yapraklı bir karbonsuz kağıt demetinin en üst yaprağının alt yüzeyi mikro kapsül
halindeki renklendiricilerle, ara yaprağın üst yüzeyi işlem taraflarınca da üretilen
karbonsuz geliştiricilerle, alt yüzeyi yine mikro kapsül halindeki renklendiricilerle
kaplıdır. Alt yaprağın üst yüzeyi de bir üst yaprağın üst yüzeyi gibi karbonsuz
geliştiricilerle kaplıdır. Üçten daha fazla sayıda yapraktan oluşan bir karbonsuz
kağıt demetinin tüm ara yaprakları yukarıda açıklanan ara yaprakla aynı
özelliklere sahip olacaktır. Karbonsuz kağıdın çalışma prensibi, en üst yaprağa
el yazısının oluşturduğu basınç ile veya bir daktilo yazıcısının ya da daktilonun
vuruşları ile alt yapraklarda kopya elde edilmesidir. Basınç ve vuruşlar
sonucunda, renklendirici mikro kapsül kaplamalı yüzey ile karbonsuz geliştirici
kaplamalı yüzey arasında gerçekleşen reaksiyon sonucu mikro kapsüller
patlamakta ve renklendiriciler açığa çıkmaktadır. Bu renklendiriciler bir alt
yaprağın reaktif nitelikteki karbonsuz geliştirici katmanı tarafından emilmekte ve
böylelikle yaprağın bu yüzünde belgenin yeni bir kopyası elde edilmektedir.
Görüldüğü üzere dosya konusu işlem taraflarınca üretilen karbonsuz geliştiriciler
karbonsuz kağıt üretiminin ana girdilerinden birisi olup kopyalama
fonksiyonunun gerçekleşmesi açısından önemli malzemelerdir. Karbonsuz
geliştiriciler elde edildikleri malzemeye göre üç ayrı türe ayrılırlar:
- Karbonsuz kil: En eski geliştirici türü olan karbonsuz kil, asit ile aktif hale
getirilen ham kilin, geliştirici olarak kullanılabilmesi amacıyla birtakım
05-88/1229-358
3
işlemlerden geçirilmesi sonucu elde edilen geliştirici türüdür. Esas olarak
kimyasal çözünürlüğü ve sıvı emme kapasitesini artırmak suretiyle aktif hale
getirilebilmesi için ham kil, asit ile karıştırılmakta, bir filtreleme işlemiyle
ayrıştırılmakta; yıkanıp kurutulduktan sonra öğütülmekte ve bu işlem sonucunda
ağartma toprağı ve karbonsuz kil olarak bilinen iki ara ürüne ulaşılmaktadır. Bu
iki ürün kimyasal olarak aynı, fiziksel olarak farklı özelliklere sahiptir. Ağartma
toprağı karbonsuz kile göre daha iri tanelere sahiptir. Bu ürün gıda sanayinde
metal kalıntıları gibi artıkların emilmesi, ham yağların ve bitkisel sıvı yağların
tüketim öncesinde yağ asitlerinden arındırılması amacıyla kullanılmaktadır. Öte
yandan karbonsuz kil ağartma toprağına kıyasla daha küçük taneciklerden
oluşur. Karbonsuz kile dönüştürülmesi planlanan ham kil, daha yüksek bir saflık
oranının elde edilebilmesi için daha uzun bir yıkama aşamasından geçirilmekte,
arkasından daha düşük bir nem oranına ulaşılabilecek şekilde kurutulmaktadır.
Elde edilen karbonsuz kil, karbonsuz geliştirici olarak karbonsuz kağıt
üretiminde kullanılmaktadır. Halen dünya çapındaki geliştirici tüketiminin %23’ü
karbonsuz kilden karşılanmaktadır.
- Fendik reçine: Fendik reçine, dünya karbonsuz kağıt üretiminin %58’inde
kullanılmakla, halen dünya çapında en yaygın olarak kullanılan karbonsuz
geliştirici türüdür. Fendik reçine kimyasal olarak para-octyl benzeri bir organik
alkalifendik reçinedir.
- Salisilatlar: Kimyasal olarak çinko bazlı bir niteliğe sahip olan salisilatlar daha
çok Japonya ve Asya’daki üreticiler tarafından kullanılmaktadır. Salisilatlar
dünya karbonsuz kağıt üretiminin %19’unda kullanılmaktadır. Salisilatlara ilişkin
patent korumasının sona ermiş olması, daha fazla üreticinin salisilat üretimi
faaliyetine başlamasına sebep olmuş, bu durum salisilatları karbonsuz geliştirici
türü olarak cazip hale getirmiştir.
Bildirim formunda karbonsuz kâğıt üretimi açısından üç karbonsuz geliştirici türü
arasında ikamenin mümkün olduğu, dünya üzerindeki birçok karbonsuz kağıt
üreticisinin kalite ve kullanıma uygunluğu dikkate alarak karbonsuz kil
kullanımından fendik reçineye, fendik reçineden de salisilat kullanımına geçme
eğiliminde olduğu belirtilerek ilgili pazarın karbonsuz geliştiriciler pazarı olduğu
ifade edilmiştir. İşlem konusu devralmaya ilişkin Avrupa Komisyonu kararında bu
ikamenin mümkün olduğundan bahsedilmekle birlikte, kâğıt üreticilerinin
karbonsuz kil kullanımından diğer geliştiricilere geçerken üretim düzeninde
birtakım değişiklikler yapmak zorunda oldukları ve bu değişiklikleri yapabilmek
için harcayacakları sürenin bu ikameyi gerçekleştirmek açısından caydırıcı
olabildiği belirtilmiştir.
Raportörlerce, Türkiye’deki karbonsuz kil kullanıcılarından (…………………)
A.Ş. ile yapılan görüşmede şirket yetkilileri, geliştiriciler arasındaki ikamenin
üretim düzeni açısından çok sorun doğurmadığını ancak reçine ve salisilatın
karbonsuz kile göre daha yüksek fiyatla tedarik edildiğini ve bu durumun
karbonsuz kağıt fiyatlarına da artış olarak yansıdığını ifade etmiştir. Türkiye’de
halihazırda karbonsuz geliştirici ihtiyacının tamamına yakını karbonsuz kilden
sağlanmaktadır. Yalnızca yurtdışındaki bazı karbonsuz kağıt müşterilerinin
kaliteli kağıt ihtiyacına yönelik olarak az miktarda fendik reçine kullanımı
bulunmaktadır.
05-88/1229-358
4
Kağıt üreticilerinin çekinceleri bulunmakla birlikte ikame ürünlerin karbonsuz kil
fiyatlarını bir ölçüde baskı altında tutacak olması, bu ürünlerin karbonsuz kağıt
üretimi açısından teknik olarak tam ikame olması ve halihazırda dünyadaki
karbonsuz kağıt üretiminde %77 oranında ikame ürünlerin kullanılıyor olması
dikkate alındığında ilgili pazarın tüm ikame ürünleri de kapsayacak şekilde
genişletilmesi yerinde olacaktır.
Tüm bu bilgiler ışığında ilgili ürün pazarı “karbonsuz geliştiriciler pazarı” olarak
tespit edilmiştir.
Öte yandan işlem taraflarınca üretilen ve yine taraflarca Türkiye’de satışı
gerçekleştirilen diğer ürün ise reolojik katkı maddeleridir. Bu maddeler birçok
sanayi dalında kullanılmakta olup eklendikleri maddenin viskozitesini ve akışını
kontrol eden kimyasallardır. Reolojik katkı maddeleri boyalarda, kaplamalarda,
mürekkeplerde, kozmetik ürünlerde, yapıştırıcılarda ve daha birçok maddede
yukarıda belirtilen amaçlarla kullanılmaktadır. Su bazlı ve solvent bazlı
uygulamalardaki kullanımlara uygun olmak üzere aralarında kısmen ikame
gerçekleştirilebilen iki tür reolojik katkı maddesi bulunmaktadır. Sonuca ilişkin
değerlendirmeleri değiştirmeyeceğinden bu ürüne yönelik ilgili ürün pazarı
tanımı yapılmasına gerek görülmemiştir
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürün pazarının ve bu pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin global yapısı
ihmal edilemeyecekse de 4054 sayılı Kanun açısından dağıtım, pazarlama ve
satış şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği göz önüne alınarak ilgili
coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.
H.2. Taraflar
H.2.1. Süd-Chemie AG (Süd-Chemie)
Süd-Chemie, adsorbentler ve katalizörler üretimi alanında faaliyet gösteren bir
kimya şirketidir. Süd-Chemie’nin adsorbentler bölümü adsorbentler ve katkıları,
performans paketleme, döküm ürünleri ve özel reçineler, performans katkıları ve
evcil hayvanlar için ürünler (kedi kumu ve evcil hayvan maması) temin
etmektedir. Katalizör bölümü ise katalitik teknolojileri (yağ rafinerisi ve kimyasal
üretim için) ve yakıt bölümü sistemleri, hava arıtımı ve suya uygulanan eriyikler
için katalizör temin etmektedir. Aşağıdaki tabloda Süd-Chemie’nin hissedarlık
yapısı gösterilmiştir:
Tablo-1 Süd-Chemie’nin Hissedarlık Yapısı
Hissedarlar Hisse Oranı (%)
Aquila Beteiligungsgesellschaft mbH & Co KG (Allianz) 19,000
L. Possehl & Co. mbH 10,170
BLB-Beteiligungsgesellschaft Jota mbH & Co. KG Nr. (Bayerische
Landesbank Girozentrale)
10,010
Frau Rosemarie Schweighart 5,700
Messerschmitt Stiftung 9,290
Dr. Dolf Stockhausen Beteiligungsgesellschaft mbH 10,190
Dr. Wilhelm Winterstein 10,017
Toplam 74,377
05-88/1229-358
5
Halka açık 25,623
Süd-Chemie’nin Türkiye’deki tek bağlı şirketi, Süd-Chemie Madencilik Sanayi ve
Ticaret A.Ş.’dir. Şirket, madencilik ve mineral ticareti alanlarında faaliyet
göstermektedir.
H.2.2. Rockwood Specialties, Inc (Rockwood)
Bildirimde bulunan ve devralan teşebbüs konumundaki Rockwood; ABD
merkezli dünya çapında bir kimya işletmesi olup, inşaat, yarı iletken üretimi,
tüketim ürünleri ve sanayinin pek çok alanında kullanılan özel kimyasalların ve
gelişmiş maddelerin üretiminde faaliyet göstermektedir. Şirket dünya çapında 25
ülkede 99 üretim merkezinde faaliyetini sürdürmektedir. Rockwood’un faaliyet
gösterdiği alanlar 7 bölüme ayrılmaktadır:
1. Performans katkıları (pas pigmentleri, havuz ve kaplıca kimyasalları,
sentetik ve organik koyulaştırıcılar),
2. Özel bileşikler (PVC, TPE),
3. Elektronikler (devre kartı kimyasalları),
4. Özel kimyasallar (lityum bileşikleri, metal yüzeye uygulanan kimyasallar),
5. Titanyum dioksit pigmentleri,
6. Gelişmiş seramikler (cerrahi parçalar)
7. Groupe Novasep (farmasötik bileşikler)
Rockwood’un Türkiye’de faaliyet gösteren bir bağlı şirketi bulunmaktadır. Bu
kuruluş teknik seramik, titanyum dioksit, fonksiyonel katkılar, ince kimyasallar,
lityum ve hızlandırıcı satan Chemetall Sanayi Kimyasalları Ticaret ve Sanayi
A.Ş.’dir (%100’ü dolaylı olarak Rockwood tarafından kontrol edilmektedir).
Rockwood, ABD merkezli Kohlberg Kravis Robert & Co, LP. tarafından kontrol
edilmektedir (hisse oranı %53,6). Kohlberg Kravis Robert & Co, LP. stratejik
azınlık veya kontrol hissesi marifetiyle devraldığı şirketleri, 4 ile 8 yıl arasında
elinde tuttuktan sonra bu hisseleri satan bir portföy şirketidir. Kohlberg Kravis
Robert & Co, LP.’nin Türkiye’de, Bufer Elektrik Sanayi A.Ş. ve Premdor-Çelik
Kapı Sanayi A.Ş. isimli iki bağlı şirketi bulunmaktadır. Bu şirketlerin, dosya
konusu işlemin taraflarıyla aynı pazarda herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Bildirime konu işlem, Süd-Chemie’nin “reolojik katkıları” ve “karbonsuz kil”
işletmelerinin kontrolünün, Rockwood tarafından devralınmasıdır. Bu işletmeler
Türkiye’de herhangi bir aktif varlığa sahip değillerdir.
Bildirim Formu’nda yer alan bilgiler çerçevesinde dosya konusu işlem sonucu
Süd-Chemie’nin “reolojik katkı maddeleri” ve “karbonsuz kil” işletmelerinin
Rockwood tarafından devralındığı ve böylece bu işletmelerin kontrolünün Süd-
Chemie’den, aynı pazarlarda faaliyeti bulunan Rockwood’a geçtiği, dolayısıyla
işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir devralma işlemi olduğu
anlaşılmaktadır.
05-88/1229-358
6
1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde, “bir
birleşme veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren
teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında,
toplam pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı
aşmasa bile toplam cirolarının yirmibeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde
Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur” ifadesi yer almaktadır.
Dosya mevcudu bilgilere göre, devralmaya taraf olan teşebbüslerin ilgili ürün
pazarlarında 2004 yılında sahip oldukları ciro ve pazar payı bilgileri aşağıdaki
tablo da yer almaktadır:
Tablo-2 Tarafların pazar payları ciroları
Karbonsuz geliştiriciler
pazarı
Reolojik katkı maddeleri
Su bazlı Solvent bazlı
Şirket
Pazar
Payı
Ciro
Pazar
Payı
Ciro Pazar
Payı
Ciro
Rockwood (……) (……) YTL (……) (……) YTL (……) (……) YTL
Süd-Chemie (……) (……) YTL (……) (……) YTL (……) (……) YTL
Toplam 100 776.529 YTL 0.6 50.696 YTL 10.4 650.447 YTL
Buna göre teşebbüslerin işlem sonrası karbonsuz geliştiriciler pazarında
ulaşacakları toplam pazar payı 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı
Tebliğ’de öngörülen pazar payı eşiğini aştığından başvuru konusu devralmanın
izne tabi bir işlem olduğu anlaşılmaktadır.
Taraf temsilcisinden elde edilen bilgiler ışığında ulaşılan bu pazar payı ve ciro
bilgilerine göre, taraflar devralma sonrası karbonsuz geliştiriciler pazarında
%100 pazar payına ulaşmaktadırlar. Ancak, konuyu inceleyen raportörlerce
Türkiye’de faaliyet gösteren karbonsuz kağıt üreticileriyle yapılan görüşmelerde1
karbonsuz kağıt üretiminde az miktarda fendik reçine kullanımının bulunduğu
tespit edilmiştir. Bu durumda, işlem sonrası ulaşılan pazar payının tahminen
%90 dolayında olması beklenmektedir. Ancak her iki durumda da taraflar
karbonsuz geliştiriciler pazarında işlem sonrası oldukça yüksek bir pazar payına
ulaşmaktadırlar.
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesindeki hükümler uyarınca; bir ya da birden fazla
teşebbüsün hakim durum yaratmaya veya hakim durumlarını daha da
güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir
mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu
doğuracak şekilde birleşmeleri veya herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer
bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü ya da kendisine
yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları, miras yoluyla iktisap durumu
hariç olmak üzere devralması hukuka aykırılık teşkil etmektedir. Bu noktadan
hareketle, işbu devralma işlemi sonucunda yukarıda tanımlanan ilgili pazarlarda
hakim durum yaratılıp yaratılmadığı ya da mevcut hakim durumun güçlendirilip
güçlendirilmediğinin her bir pazar açısından tespit edilmesi gerekmektedir.
1 Söz konusu devralma işlemi ile ilgili olarak; (…………………………) A.Ş. (………),
(…………………………………). A.Ş. (……..) ve (…………………………………….) A.Ş. (……..l)
ile görüşmeler yapılarak tutanaklara bağlanmıştır.
05-88/1229-358
7
Teşebbüslerin işlem öncesi pazar payları dikkate alındığında, taraflardan
herhangi birinin hakim durumda olabileceğini söylemek oldukça güçtür. Aksine
Türkiye için düopol olarak nitelendirilmesi mümkün olan karbonsuz geliştiriciler
pazarında birbirine yakın pazar paylarına sahip iki teşebbüsün yine birbirine
yakın pazar güçlerine sahip olmaları beklenmektedir. Dolayısıyla işlem
öncesinde taraflardan herhangi birinin hakim durumda olmadığı görülmektedir.
Devralma işlemi sonrasında karbonsuz geliştiriciler pazarında oldukça yüksek
oranlarda bir yoğunlaşmanın gerçekleşeceği açık ise de, bu yoğunlaşmanın yeni
bir hakim durum yaratılmasına işaret edip etmediğinin tespiti için pazarın
yapısına ilişkin bazı hususların değerlendirilmesinde yarar bulunmaktadır.
Karbonsuz geliştiriciler pazarının ayrıksı durumlar arz ettiği; ikame ürünler,
karbonsuz kağıt pazarı, potansiyel rekabet ve üreticilere ilişkin olan bu
hususlara aşağıda değinilmektedir.
- İkame Ürünlerin Rekabet Baskısı: İlgili ürün pazarı kısmında değinildiği
üzere karbonsuz kağıt üretiminde kullanılan üç tür geliştirici bulunmaktadır.
Devralma tarafları bu üç türden yalnızca karbonsuz kil üretimi alanında faaliyet
göstermektedir. Dünya’da karbonsuz geliştirici ihtiyacının %23’ü karbonsuz
kilden geri kalan %77’si ise diğer iki ikame üründen karşılanmaktadır. Üretimde
reçine veya salisilat kullanımı kile göre daha yeni ve kullanışlı teknolojilerdir.
Dolayısıyla söz konusu ikame kilden diğerlerine doğru gerçekleşmekte ve
geliştirici olarak kil kullanımı her geçen gün azalmaktadır.
Dosya mevcudunda yer alan tarafların verdiği bilgiye göre, karbonsuz kağıt
üretiminde karbonsuz geliştiricilerin toplam maliyet içerisindeki oransal payı her
üç geliştirici türü için genel olarak aynıdır. Buna karşın yerli kağıt üreticileri bu
oranın reçineli üretimlerde bir miktar yüksek olduğunu ve bu sebeple de
Türkiye’de bu ikame ürünlerin kullanımının çok sınırlı olduğunu ifade etmişlerdir.
Bununla birlikte reçine veya salisilat kullanılarak üretilen karbonsuz kağıtların
daha kaliteli olduğu ve özellikle reçinenin kağıt üretimi açısından kile kıyasla
daha kullanışlı olduğu belirtilmiştir.
Sonuç olarak geliştiriciler arasındaki ikamenin gerçekleşmesiyle ilgili birtakım
güçlüklerden söz edebilmek mümkün ise de, karbonsuz kilin diğer ürünlerin
rekabetçi baskısı altında olduğu yadsınamayacaktır.
- Karbonsuz Kağıt Pazarı ve Alıcı Gücü: Gerek taraflardan edinilen bilgilerden
gerekse yerli üreticilerle yapılan görüşmelerden, karbonsuz kilde olduğu gibi
karbonsuz kağıt kullanımında da tüm dünyada her geçen gün azalma
gerçekleştiği anlaşılmaktadır. Halen karbonsuz kağıdın kullanıldığı çok sayıda
alan bulunduğu ve daha uzun süre bu kullanım alanlarının bir kısmının yok
olmayacağı düşünülebilecekse de karbonsuz kağıdın ürün ömrünün sonlara
yaklaştığı inkar edilemeyecektir. Artan elektronik veri akışı, termal kağıt ve
fotokopi kullanımı karbonsuz kağıt tüketimini her geçen gün azaltmaktadır.
Nitekim 1994 yılında dünya çapında 3 milyon ton kullanımı bulunan karbonsuz
kağıdın 2004 yılı tüketimi 1.9 milyon tona düşmüştür. Ayrıca 2003 yılından bu
yana beş Avrupa şirketi karbonsuz kağıt üretimine son vermiştir (Mouget, Carrs,
Iberpapel, Fabercarta ve Hauffa).
05-88/1229-358
8
Öte yandan yukarıda açıklandığı üzere sınırlı sayıda karbonsuz kağıt üreticisi
geliştirici olarak karbonsuz kil kullanmaktadır. Bu durum karbonsuz kil
üreticilerinin sınırlı ve azalan sayıda müşteriye sahip olduğunu göstermektedir.
Karbonsuz kil üreticileri bu üretimlerine devam edebilmek için bu az sayıdaki
müşterilerini kaybetmeyi göze alamayacaklardır. Dolayısıyla karbonsuz kil
pazarında üreticilerinin pazar güçlerini sınırlayan bir alıcı gücünden söz
edebilmek mümkündür.
- Potansiyel Rekabet ve Pazar Giriş Koşulları: Halihazırda karbonsuz kil
pazarına girişi engelleyen herhangi bir sınai mülkiyet hakkı bulunmamaktadır.
Belirli bir know-how’ın elde edilmesi ve gerekli yatırımların yapılması halinde
karbonsuz kil üretimi gerçekleştirmek mümkündür. Az sayıdaki konsolide
müşteriye ulaşmak açısından pazarlama ve dağıtımda ciddi bir güçlük
bulunmamaktadır. Bununla birlikte gerek karbonsuz kağıt kullanımının gerekse
geliştirici olarak kil kullanımının her geçen gün azalıyor olması pazara girişte
caydırıcı etki göstermektedir.
Dosyadaki bilgilere göre, Türkiye’de, karbonsuz kil üretimine komşu bir üretim
olan ağartma toprağı üreticisi olan ve aynı zamanda her iki üretimin de ham
maddesi olan bentonit yatakları işletmeciliği yapan Bensan Bentonit A.Ş. kısa bir
süre sonra karbonsuz kil üretimi ve satışı gerçekleştirmeyi planlamaktadır.
Raportörlerce yapılan görüşmede şirket yetkilisi, gerekli yatırımları büyük ölçüde
yaptıklarını, 4-5 aylık bir zaman zarfında Türkiye’deki toplam talebi aşacak bir
kapasiteyle pazara gireceklerini ifade etmiştir. Bu şirketin yukarıda da belirtildiği
üzere komşu bir üretim olan ağartma toprağı üretimi gerçekleştiriyor olması
karbonsuz kil faaliyetine başlamasını, daralan pazar koşullarına rağmen,
rasyonel kılmaktadır.
Öte yandan, devralma öncesinde Dünya’da karbonsuz kil üretimi gerçekleştiren
üç adet üretici bulunmakta dolayısıyla işlemin gerçekleşmesiyle birlikte bu sayı
ikiye inecektir. Diğer üretici Japonya’da faaliyet gösteren Mitsubishi’dir.
Raportörlerce yerli kağıt üreticileriyle yapılan görüşmelerde teşebbüslerin satın
alma yetkilileri, devralma sonrası olumsuz fiyat koşullarıyla karşılaşılması
durumunda nakliye ve uzun vadeli kontrat dezavantajlarına rağmen bu
üreticiden ürün tedarik edilebileceğini ifade etmişlerdir.
Sonuç olarak gerek Türkiye’de piyasaya yeni bir oyuncunun girme hazırlığında
olması ve bu yönüyle bir potansiyel rekabet unsuru oluşturması ve gerekse
alternatif bir arz kaynağının var oluşu tarafların işlem sonrası ulaşacakları pazar
gücünü zayıflatacaktır.
- Tarafların Özel Durumları: Bildirim formunda devralma işleminin
gerçekleştirilememesi durumunda, Rockwood’un karbonsuz geliştirici işinin
düşmekte olan gelirleri ve mevcut kapasite kullanım maliyetleri çerçevesinde
ticari faaliyetlerini kazançsız hale getiren enerji maliyetlerindeki önemli artış
sebebiyle, önümüzdeki 18 ay içerisinde pazardan çekileceği, dolayısıyla her iki
durumda da Türkiye pazarında aynı etkilerin doğacağı ifade edilmektedir.
Dosyadaki bilgilere göre, tarafların kapasite kullanım oranları son üç yıl için
aşağıdaki şekilde gerçekleşmiştir:
05-88/1229-358
9
Tablo-3 Tarafların kapasite kullanım oranları
Sağlayıcı Kapasite (mt) Kullanım Oranı
2002 2003 2004 2002 (%) 2003 (%) 2004 (%)
Rockwood (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Süd-Chemie (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Hem karbonsuz kil hem de karbonsuz kağıt pazarlarının daralan pazarlar
olmaları yukarıdaki kapasite kullanım oranlarıyla birlikte dikkate alındığında
tarafların bu açıklamalarının kabul edilebilir olduğuna işaret etmektedir.
Sonuç olarak ikame teknolojilerin rekabet baskısı, potansiyel rekabet unsurunun
ve alternatif arz kaynaklarının varlığı, karbonsuz kil müşterilerinin sınırlı sayıda
oluşunun ortaya çıkardığı alıcı gücü tarafların devralma sonrası ulaşacağı pazar
gücünü önemli ölçüde sınırlayacağından devir sonucu oluşacak teşebbüs bu
baskılardan bağımsız davranamayacaktır. Dolayısıyla işlem sonrasında 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında yasaklanan yeni hakim durum
yaratmaya veya mevcut hakim durumu güçlendirmeye yönelik olarak rekabetin
önemli ölçüde sınırlanması sonucunun doğmayacağı anlaşılmaktadır.
Öte yandan devralma konusu diğer ürün olan reolojik katkı maddeleri açısından
tarafların Türkiye’de sahip oldukları pazar payları yukarıda Tablo-2’den
görüleceği üzere oldukça küçük olduğundan, devralma işleminin bu ürünler için
4054 sayılı Kanun açısından herhangi bir sakınca doğurmayacağı
görülmektedir.
Rekabet Yasağı: Taraflar arasında imzalanan devir sözleşmesinde devreden
tarafa yönelik karbonsuz geliştiricilere ve birtakım organik olmayan kil bazlı
ürünlere ilişkin olarak 5 (beş) yıl, reolojik katkı maddelerine ilişkin olarak 3 (üç)
yıl süre ile rekabet yasağı getirilmektedir. Buna göre devreden taraf üç ve beş
yıllık süreler boyunca faaliyet göstermekte olduğu coğrafi alan içerisinde, satılan
işletmenin mevcut faaliyet sahasına giren konularda, (karbonsuz geliştiriciler ve
reolojik katkı maddeleri alanlarında), doğrudan doğruya veya dolaylı olarak,
faaliyet gösteremeyecek ve satılan işletmenin çalışanlarını çalıştıramayacaktır.
Yan sınırlamalar ve bu çerçevede rekabet yasakları, yoğunlaşmayı meydana
getiren sözleşmenin ana amacının yanında sözleşmenin hukuki getirilerinden
yararlanılmasına yönelik düzenlemeler olarak nitelendirilebilir. Devralma
işlemlerinde rekabet yasakları ile alıcılara getirilen koruma, alıcının müşteri
bağımlılığını kazanabilmesi ve know-how devrinin söz konusu olduğu
durumlarda bu devirden tam olarak yararlanabilmesi için satıcının rekabetçi
davranışlarından korunması ihtiyacından doğmaktadır.
Genel olarak rekabet yasaklarının yan sınırlama kavramı çerçevesinde
yoğunlaşma işlemi ile birlikte değerlendirilebilmesi için, “yoğunlaşma ile
doğrudan ilgili ve gerekli olma” kriterinin yanı sıra “sadece taraflar açısından
kısıtlayıcı olma” ve “orantılılık” kriterlerini de sağlaması gerekmektedir. Bir
kısıtlamanın yan sınırlama olarak kabul edilmesinde yalnızca kısıtlamanın
niteliğinin değil aynı zamanda kapsamının ve süresinin de işlemin
yürütülebilmesi için gerekli olandan fazla sınırlanmış olup olmadığının
değerlendirilmesi gerekmektedir.
05-88/1229-358
10
Rekabet hukuku uygulamalarında, ticari itibar ve know-how devrini içeren
işlemlerde 3 yıl, sadece ticari itibar devri içeren işlemlerde 2 yıl süreli rekabet
yasakları makul karşılanmaktadır. Diğer yandan satıcıya olan müşteri
bağımlılığının iki yıldan daha uzun süreceğinin ya da devredilen know-how’ın
kapsam ve doğasının gerektirmesi gibi istisnai hallerde daha uzun süreli rekabet
yasaklarına izin verilebilmesi imkanı da bulunmaktadır. Bu doğrultuda devir
sözleşmesinde öngörülen 5 (beş) yıllık rekabet yasağının 3 (üç) yıla indirilmesi
makul bir süre olarak değerlendirilebilecektir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. 13.7.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5388 sayılı yasa nedeniyle 8 kurul
üyesinin katılımıyla toplantının yapılabileceğine OYÇOKLUĞU ile,
2. Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi
olduğuna, ancak işlem sonucunda (karbonsuz geliştiriciler pazarında)
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum
yaratmakla birlikte ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının
söz konusu olmadığına OYBİRLİĞİ ile,
3. Tarafların karbonsuz geliştiriciler pazarındaki payları ve fiyatlarını 2 yıl
süre ile 6 ayda bir Rekabet Kurumu’na bildirmelerine ve ayrıca belirtilen
sürelerde ilgili Daire tarafından izlenmesinin devamına OYÇOKLUĞU ile,
4. Devir Sözleşmesi’nde öngörülen 5 (beş) yıllık rekabet yasağının 3 (üç) yıl
ile sınırlandırılması şartıyla bildirim konusu devir işlemine izin verilmesine
OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
05-88/1229-358
11
(29.12.2005 tarih, 05-88/1229-359 sayılı Kurul Kararı’na)
KARŞI OY GEREKÇESİ
13.07.2005 tarih ve 25874 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren 5388 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun Bazı
Maddelerinin Değiştirilmesine Dair Kanun”un 3. maddesi ile, 4054 sayılı
Kanun’un 22. maddesi ;
“Rekabet Kurulu, biri Başkan, biri İkinci Başkan olmak üzere toplam yedi
üyeden teşekkül eder” şeklinde değiştirilmiştir.
Ayrıca, Rekabet Kurulu’nun mevcut üye sayısı bugün itibarıyla 8
olmasına rağmen, üye sayısı 7’ ye düşünceye kadar toplantıların 8 üyenin
katılımı ile yapılacağına dair geçici bir hükme de 5388 sayılı Kanun’da yer
verilmemiştir.
Karar nisabı da aynı Kanun’un 5. maddesinde 7 üye için belirlenmiş olup,
bu nisabın 8 üye içinde kıyasen uygulanacağına dair hüküm bulunmamaktadır.
Bu nedenle, 5388 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarih olan 13.07.2005
tarihinden itibaren Kurul toplantılarının en fazla 7 üyenin katılımı ile yapılması
gerektiği kanaatında olduğumuzdan, toplantının 8 üyenin katılımı ile yapılmasına
dair çoğunluk görüşüne karşıyız.
Tuncay SONGÖR Süreyya ÇAKIN
İkinci Başkan Kurul Üyesi
05-88/1229-358
12
29.12.2005 tarih ve 05-88/1229-358 Sayılı Kurul Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
Yurt dışında faaliyette bulunan iki firmaya ait devir işlemiyle ilgili Karar’ın
3.maddesine, “tarafların pazar paylarının ve fiyatlarının 2 yıl süre ile ve 6 ayda
bir Rekabet Kurumu’na bildirilmesi ve ayrıca bu durumun ilgili Daire tarafından
izlenmesi”nin, Kurumsal açıdan önemli ve anlamlı olmayacağı gerekçesiyle
katılamıyorum.
Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Kurul Üyesi
05-88/1229-358
13
29.12.2005 tarih ve 05-88/1229-358 Sayılı Kurul Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
Birleşme/devralma işlemlerine izin verirken Kurulun işlemi, belirli şartların
yerine getirilmesi koşuluyla onaylaması mümkündür. Ancak, Kurulun öngöreceği
koşulların anlamlı olması gerektiği de izahtan varestedir. Bir başka anlatımla,
koşul konulmuş olması için koşul konulmaz. İstenilen şartların işlem sonrası
rekabet düzenine dair anlamlı sonuçları olmalıdır. Kararın 3. maddesi ile;
taraflara karbonsuz geliştirici pazarındaki payları ve fiyatlarını 2 yıl süre ile 6
ayda bir Kuruma bildirilmesi yükümlülüğü getirilmektedir.
İşlem yurt dışındaki iki teşebbüs arasında geçmekte, bu teşebbüslerin
Türkiye’de herhangi bir yavru şirketi veya şubesi bulunmamakta ve Türkiye
pazarında sadece ihracatla bulunmaktadır. Ayrıca, ilgili ürün pazarında
Dünya’da 3 teşebbüs bulunurken, işlem, bunlardan birinin zarar ediyor olması
nedeniyle piyasadan çıkmak istemesi üzerine diğer rakibin devralması şeklinde
gerçekleşmektedir. Kararın ilgili bölümünde de açıklandığı gibi, ‘karbonsuz kil’
teknolojisi yerini ‘fendik reçine’ ve ‘salisilatlara’ bırakmaktadır. Dolayısıyla, bu
teknoloji ile üretim yapan firmaların uzun vadede piyasadan çıkması kaçınılmaz
görünmektedir.
Sektöre özgü bu yapı gözetilmeden verilecek kararlar doğru
olmayacaktır. Nitekim bu devralma işlemi, AB Komisyonuna da bildirilmiş ve
Komisyon, pazarın özel durumunu dikkate alarak işleme herhangi bir koşul
getirmeksizin izin vermiştir.
Kararın 3. maddesindeki koşulun piyasaya ilişkin herhangi bir önemi ve
anlamı olmayacağını düşündüğümden anılan maddeye dair çoğunluk görüşüne
katılamıyorum.
Mehmet Akif ERSİN
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy