Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-103 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 09-43/1106-282
Karar Tarihi : 1.10.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Canan KARAMANOĞLU,
Zeynep ŞENGÖREN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Supsan Motor Supapları Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Barbaros Blv. Tan Apt. No:60/5 Balmumcu 20
Beşiktaş/İstanbul
D. TARAFLAR : - Supsan Motor Supapları Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Halkalı Cd. No:158 Sefaköy/İstanbul
- Yıldızlar Otomotiv Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
19 Mayıs Sanayi Sit. 68. Sk. No:19 Kutlukent/Samsun
E. DOSYA KONUSU: Supsan Motor Supapları Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Supsan)
ve Yıldızlar Otomotiv Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. arasında imzalanan “Supsan
Bayilik Sözleşmesi”ne muafiyet tanınması talebi. 30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 12.6.2009 tarih ve 4193 sayı ile
giren başvuru üzerine düzenlenen 17.9.2009 tarih ve 2009-4-103/MM-09-KT sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu, aynı tarih ve REK.0.08.00.00-130/312 sayılı
Başkanlık önergesi ile 09-43 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda, bildirime konu “Supsan Bayilik
Sözleşmesi”ne 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını
karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet verilebileceği görüşüne yer verilmiştir. 40
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Bildirime konu olan sözleşme, Supsan ürünlerinin (supap, tırnak, gayd) bayilere
satışına ve bayilerce pazarlanmasına ilişkindir. Supap, bir yay yardımıyla gergin
09-43/1106-282
2
tutulan ve yatağın düzlemine dik olarak yaptığı gidip gelme hareketiyle bir akışkanın
geçişini ayarlamaya yarayan kapaktır. Supaplar, motorun enerji vermesi için gerekli 50
hava ve yakıt karışımını yanma odasına almak ve yakıttan çıkan artık gazları
dışarıya atmak suretiyle silindir içerisine giren benzin-hava karışımının akışını
kontrol etmektedirler.1
Sözleşmeye konu olan ürünlerin kullanım alanları motorlu taşıtların2 yanı sıra
karayollarında kullanılma amacı olmayan tarım araçlarını ve iş makinelerini de
kapsamaktadır. Yine üçten az tekerleğe sahip olan ve bu nedenle motorlu taşıt
sayılmayan motosikletler de sözleşme konusu supapların kullanıldığı taşıtlardır. Bu
anlamda, ilgili ürün pazarının sözleşmenin konusunu oluşturan tüm ürünleri
kapsaması için motorlu taşıtlar yerine kara taşıtlarına yönelik supap ve
aksesuarlarının dikkate alınması gerekmektedir. 60
Motorlu taşıtlarda, farklı motor cinsleri için farklı supaplar kullanılmaktadır. Ancak,
farklı model araçların motorlarında aynı supapların kullanıldığı durumlar da söz
konusu olabilmektedir.
Diğer taraftan, Supap hammaddesini ithali ve yeterli kapasitedeki üretim tesisleriyle
farklı cins motorlar için gerekli değişik büyüklükte supap ve aksesuarlarının üretimi
yapılabilmektedir. Dolayısıyla pazarda güçlü bir arz ikamesinden bahsetmek
mümkündür.
Talep ikamesi açısından bakıldığında ise, her bir araç cinsinde (binek otomobil-ağır
ticari vasıta-motosiklet vs.) için farklı supaplar kullanılmaktadır. Bu nedenle her bir
araç sınıfı ve hatta modeli için daha dar bir pazar tanımı da yapılabilir. Ancak, 70
piyasadaki arz ikamesi ve potansiyel rekabet göz önüne alındığında, pazarın daha
geniş veya dar tanımlanması rekabetçi etkilerin değerlendirilmesinde önemli bir
farklılık yaratmayacağından bu dosya özelinde daha dar bir pazar tanımına
gidilmesine gerek görülmemiştir.
Sözleşmenin sağlayıcı tarafı Supsan hem araç üreticilerinin montajda kullanacağı
hem de yenileme amaçlı kullanılacak supapların üretim satış faaliyetiyle
uğraşmaktadır. Supsan’ın toptancı seviyesindeki bayileriyle yaptığı bildirime konu
sözleşmenin amacı, Supsan ürünlerinin Türkiye genelindeki yeniden satışı ve satış
sonrası hizmetlerdir. Buna göre sözleşmenin alıcı tarafı olan bayiler ara toptancılara
ve doğrudan servislere supap satışı yapabilmekteyse de, müşterileri daha çok 80
tedarik zinciri içinde faaliyet gösteren perakendecilerdir. Bayilerin, araç üreticilerine
satışları bulunmamaktadır. Bu durum, montajda kullanılmak üzere araç üreticilerine
doğrudan yapılacak ürün satışlarının ciddi motor testleri gerektirmesi ve bayilerin
bunu kaldıracak yeterliliğe sahip olmamasından kaynaklanmaktadır. Bu nedenle
araç üreticileri doğrudan parça üreticileri ile çalışmayı tercih etmektedirler. Bayilerin
sözleşme konusu ürünlerin satışını yenileme amaçlı kullanılmak üzere
perakendecilere ve servislere yaptığı dikkate alındığında, pazarın yenileme amaçlı
1 Görevleri, supap portlarını açıp kapamaktır ve doğru zamanda açılıp kapanmaları büyük önem
taşımaktadır. Supapların çalışabilmesi için supap aksesuarları olarak nitelenen birtakım parçalar
bulunmaktadır. Bunlar tırnak ve gayd olarak isimlendirilmektedir. Tırnak supabın silindir kapağındaki
yuvasında gergin bir şekilde tutulabilmesi için, supap sapına açılan oyuklara ("tırnak yuvası" olarak
adlandırılır) yerleştirilen motor parçasıdır. Gayd ise, supap sapına yataklık etmekte ve supabın
soğumasını sağlamaktadır.
2 2005/4 sayılı Tebliğ’de motorlu taşıt, karayollarında kullanım amaçlı, üç veya daha fazla tekerlekli
motorlu taşıt aracı olarak tanımlanmıştır.
09-43/1106-282
3
supap ve supap aksesuarları olarak sınırlandırılması bildirime konu sözleşme
açısından daha uygun görülmektedir.
Tüm bu açıklamalar ışığında ilgili ürün pazarı “kara taşıtlarına yönelik yenileme 90
amaçlı supap ve supap aksesuarları” olarak tespit edilmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar
Supsan’ın faaliyetlerinin ülkemizin tümünde satışı yapılan ürünleri kapsaması ve
ilgili ürünler açısından rekabetin ülke çapında homojen dağıldığının aksine
göstergeler bulunmaması dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit
edilmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
100
H.2.1. Supsan Bayilik Sözleşmesi
Bildirime konu bayilik sözleşmesi taraflar arasında 1.1.2007 yılında imzalanmıştır.
Sözleşmenin konusunu Supsan tarafından sağlanan veya bayilik ağı içerisindeki
diğer bayilerden satın alınan ürünlere ilişkin olarak bayilerce verilecek pazarlama,
satış ve satış sonrası hizmetler oluşturmaktadır. Taraflar Sözleşme’nin amacını,
Supsan ürünlerinin Türkiye genelindeki kullanıcılarının satış ve satış sonrası
konularındaki beklentilerine en iyi şekilde karşılık vermek üzere Supsan’ın
prensipleri doğrultusunda ve sözleşmede belirtilen şartlar dâhilinde bayinin
sözleşme konusu ürünleri en mükemmel şekilde yeniden satması olarak
belirlemişlerdir. 110
Bayilik sözleşmesinin dosya konusu bakımından önem arz eden belli başlı
maddelerine aşağıda yer verilmiştir:
2.1. Bayinin Sorumluluğu
……….Ticari Sır……….
2.3. Rakip Ürünlerinin Üretimi ve Dağıtımı:
……….Ticari Sır……….
2.4. Yıllık Hedef Tespiti
……….Ticari Sır……….
2.5.1. Satış ve pazarlama faaliyetleri
……….Ticari Sır………. 120
3.1. Satış Fiyatları ve Şartları
……….Ticari Sır……….
4.2. Satış ve teknik personel eğitimi
……….Ticari Sır……….
5.1. Reklam ve satışı teşvik
……….Ticari Sır……….
09-43/1106-282
4
6.1. SUPSAN’ın BAYİ’ye desteği
“SUPSAN, faaliyetler devam ettiği süre içerisinde, BAYİ’den aldığı her türlü bilgiye
istinaden, BAYİ’ye teknik ve ticari konularda tavsiye ve uyarılarda bulunabilir. “
7.2. ……….Ticari Sır………. 130
8. Sözleşme Süresi ve Fesih
……….Ticari Sır……….
H.2.2. 4054 Sayılı Kanun Bakımından Değerlendirme
H.2.2.1. 2005/4 Sayılı Tebliğ Bakımından Değerlendirme
Bildirim formunda, Sözleşme’nin sağlayıcı tarafı olan Supsan’ın otomobiller,
motosikletler, ticari amaçlı otobüs, ağır ticari vasıta, tarım ve iş makineleri gibi geniş
bir araç yelpazesine supap üretiminde bulunduğu belirtilmiştir. Buradan, 2005/4
Sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği’nin 3. maddesinin (m) bendindeki motorlu taşıt tanımına uyan 140
araçlar için Supsan’ın ürettiği ve bildirim konusu sözleşme çerçevesinde alım satıma
konu olacak motorlu taşıt supaplarının işlev ve nitelikleri de göz önüne alındığında,
yine aynı Tebliğ’in (p) bendi uyarınca yedek parça kabul edilmesi gerektiği
anlaşılmaktadır.
Başvurunun içeriğinden, sağlayıcı Supsan’ın toptancı seviyesindeki bayileriyle
yapacağı sözleşmelerde niceliksel seçici dağıtım sistemini tercih ettiği
görülmektedir. 2005/4 sayılı Tebliğ’in muafiyetin genel koşullarını düzenleyen 4.
maddesinde niceliksel seçici dağıtım sistemi için getirilen pazar payı eşiklerine göre
sağlayıcının motorlu taşıt veya yedek parça ya da bakım ve onarım hizmeti
sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %30’u geçmemesi gerekmektedir. 150
2005/4 sayılı Tebliğ kapsamındaki ürünler için Supsan’ın pazar payının %.... olduğu
beyan edilmiştir. Bu pazar payı ile taraflar arasında yapılan anlaşma 2005/4 sayılı
Tebliğ’deki niceliksel seçici dağıtım sistemi için konulan pazar payı eşiğini
sağlamaktadır.
Supsan ve bayileri arasında yapılan Sözleşme’nin tamamına bakıldığında rekabeti
engelleyici ve kısıtlayıcı tek hükmün, 2.3. maddesindeki rekabet etmeme
yükümlülüğü olduğu görülmektedir. Rakip ürünlerin üretimi ve dağıtımı başlıklı bu
maddeye göre; bayi, Supsan’ın yazılı izni olmadıkça sözleşme konusu ürünlere
rakip ürünlerin üreticisi, dağıtıcısı veya yeniden satıcısı olan hiçbir teşebbüsün
bayiliğini, dağıtıcılığını ve yeniden satıcılığını üstlenmeyecek, rakip ürünlere ilişkin 160
müşteri bulma, tanıtım yapma vs. gibi hiçbir faaliyette bulunmayacaktır. Bayinin bu
koşula uymaması halinde, Supsan’ın sözleşmeyi tek taraflı olarak feshetme hakkı
bulunmaktadır. 2005/4 sayılı Tebliğ’in 6. maddesinde dikey anlaşmalarda yer alan
ve muafiyetten yararlanamayacak bazı yükümlülükler örneklendirilmiştir. Buna göre,
dağıtım sistemi üyelerinin rakip sağlayıcıların sunduğu motorlu taşıt veya yedek
parçayı satmasını engelleyen doğrudan ve dolaylı her türlü yükümlülüğün 2005/4
sayılı tebliğdeki grup muafiyetinden yararlanamayacağı açıkça ifade edilmiştir.
Ancak söz konusu yükümlülüklerin grup muafiyeti kapsamında olmaması
sözleşmeyi tamamen grup muafiyetinin dışına çıkarmamakta; bu hükümlerin
sözleşmede ayrıştırılabildiği durumlarda, anlaşmanın diğer düzenlemeleri grup 170
09-43/1106-282
5
muafiyetinden yararlanmaya devam edebilmektedir. Rekabet etmeme
yükümlülüklerine ilişkin olarak da bireysel muafiyet değerlendirmesi
yapılabilmektedir. Bir anlaşmanın bireysel muafiyet alabilmesi için 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesindeki dört koşulu da sağlaması gerekmektedir. Bildirim konusu
Bayilik Sözleşmesi bakımından, rekabet yasağı hükümlerinin 5. maddedeki
koşullara uyumunun diğer hükümlerden bağımsız olarak değerlendirilemeyeceği
kanaatine varıldığından, Sözleşme’nin tamamına bireysel muafiyet değerlendirmesi
yapılması uygun görülmüştür.
H.2.2.2. 2002/2 Sayılı Grup Muafiyeti Açısından Değerlendirme
Yapılan bildirimde, 2005/4 sayılı Tebliğ kapsamı dışında kalan tarım, hafriyat, iş 180
makineleri, motosiklet vb. taşıtlara yönelik supaplar bakımından Sözleşme’nin
2002/2 sayılı grup muafiyetinden yararlanabileceği ifade edilmiştir. Dosya mevcudu
bilgilere göre, sağlayıcı Supsan’ın 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamındaki ürünler için
pazar payı %.... olup, 2002/2 sayılı Tebliğdeki eşikleri sağlamaktadır. Bu ürünlerin
Supsan’ın toplam satışları içindeki payı ise yaklaşık %....’tür. Sözleşme’ye
bakıldığında, değişik ürün tipleri için bir ayrıma gidilmediği; 2005/4 ve 2002/2 sayılı
Tebliğ kapsamındaki ürünler için farklı hükümlere yer verilmediği görülmektedir.
Rekabet Kurulu tarafından çıkarılan grup muafiyetlerinin amacı da 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinde belirli koşulları taşıyan benzer anlaşma türlerine grup
olarak muafiyet sağlamak ve bu koşulları belirlemektir. Bu nedenle, grup 190
muafiyetinden yararlanan anlaşmaların da 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki
koşulları yerine getirdiği kabul edilmiş olmaktadır. Dolayısıyla, grup muafiyeti yerine
bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılması tarafların çıkarları açısından da
herhangi bir kayba neden olmamaktadır.
Bu çerçevede, gerek 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamındaki ürünlerin sağlayıcının
toplam satışları içindeki payı düşük olduğundan, gerekse muafiyet değerlendirmesi
açısından bir farklılık yaratmayacağından sözleşme doğrudan bireysel muafiyet
değerlendirilmesine tabi tutulacaktır.
H.2.2.3. Bireysel Muafiyet Açısından Değerlendirme
Bildirim konusu Sözleşme’ye bireysel muafiyet tanınabilmesi için Kanun’un 5. 200
maddesinde öngörülen koşulların sağlanması gerekmektedir:
a) Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
Bireysel muafiyet değerlendirmesinde aranan ilk olumlu koşulun sağlanıp
sağlanmadığının tespiti ve hangi hallerin ekonomik yarar sağladığı somut olayın
özelliklerine göre değerlendirilir. Genel olarak, üretim ve dağıtım maliyetlerinin
düşürülmesi, kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması, yeni
piyasalara girişin kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin
bulunması hallerinde bu koşulun sağlandığı kabul edilmektedir.
Supsan’ın toptancı seviyesindeki bayileriyle yapmış olduğu anlaşmanın esasını, 210
Supsan ürünlerinin yeniden satışı ve satış sonrası hizmetlere ilişkin hususlar
oluşturduğundan, muafiyet değerlendirilmesinde Supsan’ın dağıtım sistemi ve
hizmetlerin sunumuna ilişkin iyileşme ve ekonomik gelişmelerin sağlanıp
sağlanmadığı incelenecektir. ,
09-43/1106-282
6
Bildirime konu anlaşma ile pazarda yaygın olarak görülen gezici bayilik sistemi
yerine örgütlü bir dağıtım ağının kurulması hedeflenmektedir. Gezici bayiler; bir veya
birden çok taşıt ile fabrikalardan konsinye, peşin ödeme veya vadeli ödeme
biçiminde değişebilen teslim şartlarıyla, sözleşmesiz olarak teslim aldığı ürünleri
belirsiz bir pazarlama stratejisi dâhilinde, farklı bölgelerde faaliyet gösteren
tüccarlara ve servislere satan pazarlama ve dağıtım birimleridir ve bu nedenle 220
düzenli bir dağıtım yapılanması sergilememektedirler. Dolayısıyla, söz konusu
anlaşmanın sağlayacağı faydalardan biri ürün tedarikinde devamlılığın sağlanması
olacaktır.
Diğer taraftan Bayilik Sözleşmesi’nin 4.2. ve 6.1. maddeleri gereğince, sağlayıcının
bazı teknik konularda ve satış personelinin eğitilmesi hususunda bayiye yol
göstereceği ve destek olacağı anlaşılmaktadır. Böylelikle bayi tarafından verilen
hizmetin kalitesinde artış ve bayi tarafından yürütülen faaliyetlerde sağlayıcının bilgi
birikiminin bayiye aktarılması vasıtası ile etkinliğin yaratılması mümkün olabilecektir.
Öte yandan, sağlayıcı, münhasır anlaşma vasıtasıyla bayilere ürün sağlamak
suretiyle yaptığı yatırımın karşılığını almanın güvencesini baştan sağlamayı 230
amaçlamaktadır. Sağlayıcı bunu, sözleşmenin 2.3. maddesinde yer alan ve alıcıya
rakip ürünlerin üretimi ve satışı konusunda rekabet yasağı getiren hükümler ile
gerçekleştirmek istemektedir. Böylelikle, Sözleşme çerçevesinde, alım satım
faaliyetleri belirli bir güven temeline oturacak ve taraflar yapacakları yatırımların
karşılığını alacaklarının bilinciyle kaliteyi arttırıcı çabaları rahatlıkla
sergileyebileceklerdir. Ayrıca sağlayıcı üretim planlamasını daha rasyonel bir
zemine oturtabilecektir. Dolayısıyla bu anlaşmalar her iki taraf için de belirlilik ve
devamlılık sağlamak suretiyle etkinliğe ulaşma imkânı vermektedir.
Sonuç olarak söz konusu anlaşma, örgütlü bir dağıtım ağı kurarak dağıtım
hizmetlerinde etkinliğin ve tüketicilere sunulacak hizmet sunumunun kalitesinin 240
artmasına ve tarafların faaliyetlerinde daha rasyonel karar almalarına katkıda
bulunduğundan, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendindeki koşulu
sağladığı kanaatine ulaşılmıştır.
b) Tüketicinin Yarar Sağlaması
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir
anlaşmanın Kanun kapsamında muafiyet alabilmesi için Kanun’un 5. maddesinin (a)
bendinde koşul olarak getirilen mal ve hizmet sunumunda gelişme, iyileşme veya
ekonomik ve teknik gelişmelerden tüketicinin de faydalanması gerekmektedir.
Tüketicinin sağladığı faydanın ölçülmesi ve değerlendirilmesinde, fiyatlarda yaşanan
düşüş, satış sonrası hizmetlerde artan etkinlik, ürün çeşitliliği, tüketicinin ürüne daha 250
kolay ulaşımı, mal arzında devamlılık gibi unsurlar dikkate alınmaktadır.
(b) bendine ilişkin değerlendirmeye geçmeden önce başvuru formunda yapılan
açıklamalar ve Sözleşme’de yer alan ilgili hükümlere kısaca değinilecektir.
Başvuruda, bildirime konu sözleşmelerle Türkiye genelinde bir seçici dağıtım
sisteminin kurulmasının amaçlandığı, Sözleşme’yi imzalayan bayilerin Supsan’ın
getirdiği koşullara uygun olarak ürünlere ilişkin satış ve satış sonrası hizmetleri
vermeyi taahhüt ettikleri belirtilmektedir. Gönderilen örnek sözleşmenin satış ve
pazarlama sorumluluğu başlıklı 2.5. maddesinde de bayilerin, ürünlerin tanıtımı için
gerekli tüm pazarlama faaliyetlerini ifa etmeyi kabul ettiği görülmektedir. Bunun
yanında, bayiler sözleşmenin bayinin sorumluluğu başlıklı 2.1.maddesinde ifade 260
09-43/1106-282
7
edildiği üzere talebin en iyi şekilde karşılanabilmesi ve en mükemmel satış sonrası
hizmetin verilebilmesi amacıyla depolarında ürünü sürekli bulundurmakla mükellef
kılınmıştır. Bayilerin satış ve satış sonrası hizmetler için iyi yetiştirilmiş personel
istihdam etmeyi taahhüt ettikleri, bu personelin eğitiminin ise Supsan tarafından
sağlanacağı sözleşmenin diğer hükümlerinden anlaşılmaktadır.
Bildirim formunda ilgili pazarda, üretime ilişkin olarak supabın simetrik bir parça
olması nedeniyle ölçüleri uyduğu sürece supaplar arası dönüşümün yapılabildiği,
ancak bu tür üretimlerin çeşitli teknik riskleri barındırdığı ifade edilmiştir. Ürün
satışına ilişkin olarak ise toptancı, ara toptancı ve perakendeci seviyelerinde faaliyet
gösteren yerleşik firmaların yanı sıra gezici bayilik sistemine dayalı olarak çalışan 270
firmaların da bulunduğu aktarılmıştır. Supsan, gezici bayilik sistemindeki dağınık
yapılanma ve sözleşmesiz ürün satışları nedeniyle hem satış sırasında tüketicinin
yeterince bilgilendirilmemesi hem de satış sonrasında ürünlerde meydana
gelebilecek sorunların giderilmesinde tüketiciye yeterince destek olunamaması gibi
sorunlarla karşılaşıldığını ve tüm bunların müşteri memnuniyetsizliğine neden
olduğunu belirtmiştir. Bildirim formunda Supsan’ın toptancı niteliğindeki bayilerinin
kalitesiz parçaların satışı ile iştigal etmesini istemediği, böyle bir durumun şirketin
ticari itibarını zedeleyebileceği ifade edilmiştir. Supsan’ın, kurmak istediği dağıtım
ağıyla ürün tedarikinde devamlılığının, satış ve satış sonrası hizmetlerde ürünle ilgili
yeterli bilgilendirmenin sağlanmasının; sözleşmenin 2.3. maddesiyle bu bayilere 280
getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü ile de kaliteli mal ve hizmet sunumunun
amaçlandığı görülmektedir. İlgili coğrafi pazar olan Türkiye’nin genelinde
oluşturulacak dağıtım ağıyla ürünlerin bulunabilirliğinin artacağı öngörülmektedir.
Böylece sistemin yaratacağı genel faydadan tüketicinin de daha güvenilir ürün ve
daha kaliteli hizmet sunumuna ulaşımı mümkün olacak, muafiyet için gereken
koşullardan biri olan tüketici faydası gerçekleşecektir. Sonuç olarak, Sözleşme’nin
bütünü Kanun’un 5. maddesinin (b) bendindeki koşulu yerine getirmektedir.
c) İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
Muafiyet kararı verilmesinde aranan bu ilk olumsuz şarta göre, muafiyete konu
anlaşma ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına neden 290
olmamalı, bir başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile tüketicinin
bundan yarar sağlaması rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda elde ediliyor
olmamalıdır. İlgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkıp kalkmadığı
değerlendirilirken dikkate alınması gereken başlıca hususlar pazarda hâlihazırda
giriş engellerinin olup olmadığı, hâkim durumda olan bir teşebbüsün bulunup
bulunmadığı, dikey anlaşmalar aracılığıyla giriş engeli yaratılıp yaratılmadığı, tüketici
tercihlerinin ne ölçüde kısıtlandığı ve pazarın yapısı olarak sıralanabilir.
İlgili pazarda faaliyet gösteren sayısı tam bilinmemekle birlikte önemli sayıda
teşebbüs bulunmaktadır. Pazar payları açısından önde gelen üretici teşebbüsler ve
onlara ait pazar payları bilgisi aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. 300
Tablo: Kara Taşıtlarına Yönelik Yenileme Amaçlı Motor Supapları Pazarında 2008 Yılı Pazar Payları
……….Ticari Sır……….
Hâkim durumun varlığına ilişkin bir sonuca sadece pazar payı bilgilerine bakarak
ulaşmak yanıltıcı olabilir. Pazar paylarının yanında ilgili pazardaki giriş engelleri ve
piyasa yapısının dikkate alınması daha sağlıklı değerlendirme bakımından
09-43/1106-282
8
gereklidir. Bu bağlamda, ilgili pazarın yapısına bakıldığında ise piyasada faaliyette
bulunmak isteyen firmaların ürüne ilişkin çeşitli standartları belirleyen TSE belgesine
sahip olması gerektiği, bunun dışında yasal giriş engelinin bulunmadığı
anlaşılmaktadır. Pazarda patent, lisans ve benzeri haklara sahip firma 310
bulunmamaktadır.
Yapılan başvuruda, supap üretimi için gerekli hammaddenin yurtdışından temin
edildiği, bunun için bir miktar finansman gücünün gerekli olduğu; ancak pazarda
faaliyet göstermek için üretim yapılmasının mutlak şart olmadığı; yeni giren
firmaların pazarda atıl durumdaki ürünleri işleyerek dönüştürme işlemi ile faaliyete
başlayabildiği ifade edilmiştir. Hammaddenin yurtdışından tedarikinden kaynaklanan
finansman gerekliliğini bir giriş engeli olarak değerlendirmek doğru olmayacaktır Zira
sermaye, herhangi bir sektörde veya iş kolunda çalışmak isteyen tüm teşebbüsler
için gerekli bir faktördür. Kaldı ki bu ilgili pazar açısından, faaliyete geçmek için tek
yol üretim yapmak değildir. Hem atıl durumdaki ürünlerle yapılan dönüştürme işlemi 320
ile hem de ithalat yoluyla pazara giriş yapmak mümkündür. Kapasite büyüklükleri ise
yeni araç üreticilerine yönelik satışlarda önem arz etmekte; ancak dosyanın
konusunu oluşturan yenileme amaçlı supapların satış ve dağıtımında önemli bir rol
oynamamaktadır. Üretim için gerekli kaynaklardan tezgâhların ise ikinci el piyasası
mevcuttur. Bu nedenle, tezgâh yatırımı, teşebbüslere ciddi bir mali külfet
oluşturmamaktadır.
Giriş engellerine ilişkin değerlendirmeler, pazar payı verileriyle birlikte ele
alındığında ilgili pazarda hâkim durumun varlığına ilişkin bir göstergenin
bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
Muafiyete konu işlemin rekabeti kısıtlayıcı niteliği sözleşmede yer alan ve rakip 330
firmaların ürünlerinin satışını yasaklayan rekabet etmeme yükümlülüğünden
kaynaklanmaktadır. Kurulan dağıtım sisteminde toptancılara getirilen bu rekabet
yasağının rekabeti önemli ölçüde kısıtlaması, pazarı kapatma etkisiyle ortaya
çıkabilecektir. Ancak incelenen Sözleşme sadece toptancı seviyesindeki bayiler ile
yapılmaktadır. Dolayısıyla tüketicilerin diğer markalı ürünleri perakendeci
seviyesindeki teşebbüslerden temin etmelerinde bir engel bulunmamaktadır.
Rakipler ise benzer bir dağıtım sistemi oluşturarak ya da doğrudan perakendecilerle
çalışarak ürünlerini piyasaya sunma imkânına sahiptirler. Gerek ilgili pazarda hâkim
durumda bir firmanın olmaması gerekse pazara giriş için bu Sözleşme’yle
kurulmaya çalışılan dağıtım sistemi dışında alternatiflerin bulunması nedeniyle, 340
muafiyet başvurusuna konu işlemin ve rekabet yasağının pazarı kapama etkisi
göstermeyeceği anlaşılmıştır.
Netice itibarıyla, ilgili pazara önemli sayılabilecek giriş engellerinin bulunmaması,
pazarın dinamik bir yapıya sahip olması, genel olarak supap pazarının ithalata açık
olması ve Supsan’ın pazardaki payının %.... oranında bulunması sebepleriyle
Sözleşme’nin 2.3. maddesi ile getirilen rakip ürünlerin üretimi ve dağıtımında
rekabet yasağının satmama yükümlülüğünün ilgili pazarda rekabeti önemli ölçüde
azaltmayacağı sonucuna varılmıştır.
d) Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu Olandan
Fazla Sınırlanmaması 350
09-43/1106-282
9
Bir anlaşmanın bireysel muafiyet alabilmesi için gerekli son koşula göre,
anlaşmadan ilk iki olumlu koşuldaki yararların elde edilmesi için daha az rekabeti
sınırlayıcı bir yöntemin söz konusu olmaması gerekmektedir.
Bu koşula ilişkin değerlendirmelerde genel olarak ve sözleşmenin rekabeti kısıtlayıcı
hükümlerinin elde edilecek faydaların sağlanması için zorunlu olup olmadığı ve
sözleşme süresi dikkate alınır.
Buna ilişkin olarak, Sözleşme’de yer alan ve rakip ürünlerin üretim, satış ve yeniden
satışını yasaklayan rekabet yasağının konulmasındaki amacı irdelemek
gerekmektedir. Supsan yapacağı bu sözleşmeler ile daha örgütlü ve kurumsallaşmış
bir dağıtım sistemi kurmayı hedeflemektedir. Supsan, bu doğrultuda bayilere satış 360
ve çeşitli teknik eğitim ve desteği sağlamayı ve bu şekilde ürün ve hizmet
sunumunda iyileşme ve belirli bir kalite düzeyine ulaşmayı amaçlamaktadır.
Sözleşme’ye konu ürün olan supap, çok çeşitli şekillerde ikinci el tezgâhlarda, atıl
ürünlerin dönüşümü yoluyla ve ölçüleri uyduğu takdirde dönüşüm yapılarak
üretilebilmektedir. Ancak Supsan bu tür metotlarla üretilen supapların araç
motorlarında ciddi hasarlar oluşturabileceği endişesiyle, bayilerinin bu tür supapların
ticareti ile iştigal etmesini istememektedir. Bildirimde, parçalarda yaşanabilecek bu
tür sorunların müşteri memnuniyetsizliğine yol açabileceği vurgulanmış ve
Supsan’ın ticari itibarını zedelememek amacıyla rekabet yasaklarıyla bu durumdan
kaçınmaya çalıştığı belirtilmiştir. 370
Söz konusu rekabet yasaklarıyla Supsan, bir taraftan bayinin Supsan ürünleri
üzerine yoğunlaşmasını amaçlamakta diğer taraftan da gerek vereceği eğitim ve
teknik destek gerekse yapacağı yatırımların karşılığını almak istemektedir.
Açıklamalar çerçevesinde, Supsan’ın bayilerine vereceği bu desteğin mal ve hizmet
sunumundaki iyileşme ve kaliteye önemli ölçüde etki edeceği; supabın çok fazla
markaya özgü veya heterojen bir ürün olmaması dolaysıyla da bayinin bunu rakip
markalı ürünler için de kullanması durumunda bedavacılık sorunun oluşabileceği
sonucuna varılmıştır.
Rekabeti kısıtlayıcı hükümlerin bulunduğu dikey anlaşmalarda, sözleşme süresi ve
sözleşmeye aykırılık halinde alıcıya getirilen cezai şart koşulları, geçiş maliyetlerini 380
artırarak pazarın rekabete kapatılmasına yol açabilmektedir. Ancak bildirim
çerçevesinde incelenen Bayilik Sözleşmesi’nde sözleşme süresinin en fazla 5 yıl
olarak belirlenmiş, rekabet yasağının da aynı süreyle sınırlandırılmış olması ve
herhangi bir cezai şart öngörülmemiş olması nedeniyle, rekabetin gereğinden fazla
kısıtlanmayacağı kanaatine varılmıştır.
İncelenen bildirimde, sağlayıcı Supsan’ın, ilgili pazardaki pazar payı %.... iken, bu
oran 2005/4 sayılı Tebliğ kapsamındaki ürünler için %....; 2002/2 sayılı Tebliğ’deki
ürünler için ise %....’dir. Dolayısıyla tüm ürün grupları için Supsan’ın pazar payı
rekabetçi endişe yaratmayacak düzeydedir.
Netice itibarıyla, Supsan Bayilik Sözleşmesi’nin, rekabeti gerektiğinden fazla 390
kısıtlamadığı; bu nedenle sözleşme kapsamında getirilen rekabet etmeme
yükümlülüğünün bireysel muafiyet için gerekli bu son koşulu da sağladığı neticesine
varılmıştır.
I. SONUÇ
09-43/1106-282
10
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; Supsan Motor Supapları Sanayi ve
Ticaret A.Ş. ile Yıldızlar Otomotiv Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. arasında imzalanan ve
diğer bayilerle de imzalanacak olan, tip sözleşme niteliğindeki “Supsan Bayilik
Sözleşmesi”ne 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını
karşılaması nedeniyle, bireysel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar 400
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy