Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-2-165 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-15/230-114
Karar Tarihi : 19.03.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Kenan TÜRK, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER : Dr. Aydın ÇELEN, Gözde KARABEL
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Ömer KAYA
Akademi Kitap Kırtasiye Vatan Cad. No:22 Yerköy/Yozgat
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Sürat Basım Yayın Reklamcılık ve Eğitim Araçları San. Tic. A.Ş.
Tek-Er İş Merkezi Merkez Mah. Soğuksu Cad. No:31
Mahmutbey, Bağcılar/İstanbul
- Zambak Yayıncılık ve Eğitim Gereçleri Tic. A.Ş.
Tek-Er İş Merkezi Merkez Mah. Soğuksu Cad. No:31
Mahmutbey, Bağcılar/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Sürat Basım Yayın Reklamcılık ve Eğitim Araçları San. Tic.
A.Ş.'nin mal satmamak ve bayiler tarafından satılmasını da engellemek suretiyle
hâkim durumunu kötüye kullandığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Başvuru sahibinin Yozgat’ın Yerköy ilçesinde sahibi olduğu Akademi Kırtasiye isimli
işletmesinde Zambak Yayıncılığa ait kitapları satmak amacıyla bayilik başvurusunda
bulunduğu,
- Başvurunun, bayilik için gereken bütün şartların sağlanmasına rağmen reddedildiği,
- Zambak Yayıncılığın bünyesinde Zambak Yayınları, Coşku Yayınları, Değer Yayınları,
Selt Yayınları ve Dilset Yayınları’nın basımının gerçekleştirildiği ve bu nedenle
Zambak Yayıncılığın piyasada hâkim konumda bulunduğu,
- Söz konusu yayınların başka bir bayiden alınıp satılması durumunda Zambak
Yayıncılık tarafından ilgili bayinin bayiliğinin iptal edildiği ve bu nedenle diğer bayilerin
de başvuru sahibine yayın satmayı kestikleri,
- Zambak Yayıncılığa ait yayınların Yerköy ilçesinde tek bir satış noktası (Zambak
Kırtasiye) kanalıyla satışa sunulmasının ilçede kırtasiyeciler arasındaki rekabeti
olumsuz yönde etkilediği
iddia edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.10.2012 tarih ve 7687 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine hazırlanan 02.11.2012 tarih ve 2012-2-165/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu
06.12.2012 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 12-62/125-M sayı ile önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan
13-15/230-114
2/7
15.03.2013 tarih ve 2012-2-165/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara
bağlanmıştır.
(4) Başvuru sahibinden, konu hakkında ayrıntılı bilgi talep edilmesi üzerine ek bilgi yazısı
01.11.2012 tarihli e-posta ile gönderilmiştir.
(5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Sürat Basım Yayın Reklamcılık ve Eğitim Araçları San. Tic. A.Ş. (Sürat Yayın) ve
onunla aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer alan Zambak Yayıncılık ve Eğitim
Gereçleri Tic. A.Ş. (Zambak Yayıncılık) hakkında dosya konusu iddialara ilişkin olarak
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi gereğince soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
- Zambak Yayıncılık ve Eğitim Gereçleri Tic. A.Ş.’nin bayileriyle imzaladığı Bayilik
Sözleşmesi’ne 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet tanınabilmesi
için, Sözleşme’nin 5. maddesi ile 11/g maddesinin bayilerin bölgeleri dışında pasif satış
yapmalarını engellemeyecek şekilde yeniden düzenlenmesi gerektiği ve gerekli
değişikliğin 60 gün içerisinde yapılarak Rekabet Kurumuna tevsik edilmesi gerektiği
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraflar
I.1.1. Sürat Yayın
(6) Sürat Yayın, Kaynak Holding A.Ş.’nin bir kuruluşu olup, sınavlara hazırlık kitapları
alanında faaliyet göstermektedir. Bünyesindeki yayınlar; Güvender, FEM, Pianalitik,
Anafen, Maltepe, Körfez, Zirve Dergisi ve Sürat Üniversite Yayınları’dır.
I.1.2. Zambak Yayıncılık
(7) Kaynak Holding A.Ş. bünyesinde yer alan Zambak Yayıncılık, hâlihazırda okul öncesi,
ilköğretim, ortaöğretim yayıncılığı ve sınav hizmetleri olmak üzere dört farklı alanda
faaliyet göstermektedir. Teşebbüsün bünyesinde Zambak, Coşku, Değer, Selt Yayınları
ve Pal Oyuncak markası bulunmaktadır. Grubun ana markası Zambak Yayınları olup,
diğerleri tali marka konumundadır.
(8) Zambak Yayıncılık 2011 yılına kadar Sürat Yayın bünyesinde faaliyetlerine devam etmiş
ve 29.04.2011 tarihinde Zambak Yayıncılık ve Eğitim Gereçleri Tic. A.Ş. unvanı ile ayrı bir
tüzel kişilik olarak kurulmuştur. Esas itibarıyla önaraştırma Sürat Yayın hakkında
yapılmakla birlikte, teşebbüslerin hissedarlık yapılarının incelenmesinden her iki
teşebbüsün kontrolünün Kaynak Holding A.Ş.’ye ait olduğu, bu nedenle aynı ekonomik
bütünlük içerisinde değerlendirilebileceği anlaşılmıştır.
I.2. İlgili Pazarlar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(9) Aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer alan Zambak Yayıncılık ve Sürat Yayın, kitap
basım ve yayını alanında faaliyet göstermektedir. Sürat Yayın dershanelere yönelik ve
üniversite, SBS, KPSS sınavlarına hazırlık yayınları satmakta, buna karşılık Zambak
Yayıncılık okul öncesine yönelik yayınlar, ilköğretim ve ortaöğretimde ana derslere
yardımcı yayınlar ve SBS sınavlarına hazırlık alanlarında faaliyette bulunmaktadır.
(10) Ülkemizde Millî Eğitim Bakanlığı, 2003-2004 eğitim ve öğretim yılından itibaren ilköğretim
öğrencilerine, 2006-2007 eğitim ve öğretim yılından itibaren ise ortaöğretim öğrencilerine
ders kitaplarının ücretsiz olarak verilmesini amaçlayan “İlköğretimde Ücretsiz Kitap
Dağıtımı Projesi”ni uygulamaya başlamıştır. Bu kapsamda 12.09.2012 tarihli ve 24809
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları
13-15/230-114
3/7
ve Eğitim Araçları Yönetmeliği ile ücretsiz olarak dağıtılacak ders kitaplarının
belirlenmesine, yayınevlerinde aranacak kriterlere ilişkin hususlar hükme bağlanmıştır.
Ayrıca Millî Eğitim Temel Kanunu’nun 55. maddesinde ve Milli Eğitim Bakanlığı Ders
Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği’nin 37. maddesinde Milli Eğitim Bakanlığı
tarafından belirlenmeyen hiçbir ders kitabı ile diğer eğitim aracının okullarda
kullanılamayacağı, öğrencilere aldırılamayacağı hükme bağlanmıştır.
(11) Ders kitaplarının Milli Eğitim Bakanlığı’nca ücretsiz olarak dağıtılması uygulaması
sonrasında öğretmenler tarafından söz konusu ders kitaplarına ek olarak destek yayınlar
tavsiye edilebilmekte ve öğrenciler de daha fazla kaynaktan yararlanabilmek amacıyla ek
yayınlar alabilmektedir. Zambak Yayıncılık tarafından satışı yapılan yayınlar da bahse
konu öğrencilere hitap etmektedir. Bununla birlikte üniversite, SBS gibi sınavlara hazırlık
aşamasında öğrenciler çoğunlukla dershaneye gitmekte, dershaneler tarafından verilen
yayınların yanı sıra diğer sınavlara hazırlık yayınlarını alabilmektedir. Bu bakımdan ana
derslere yardımcı olması için alınan kitaplar ile sınavlara hazırlık amacıyla alınan kitaplar
gerek hazırlanış tekniği, gerek içerdiği soru sayısı vb. açılardan birbirinden
farklılaşmaktadır. Kaynak Holding A.Ş. bünyesinde yer alan yayınlar da anılan farklılık
doğrultusunda farklı tüzel kişilik çatısı altında piyasaya sürülmektedir.
(12) Zambak Yayıncılık’ın bir diğer faaliyet konusu da okul öncesine yönelik yayınlardır. Bu
alanda Zambak Yayıncılık hikâye kitapları, masal kitapları, boyama kitapları, kişisel
gelişime yönelik kitaplar, ilköğretime hazırlayıcı kitaplar vb. ile oyun materyalleri satışını
yapmaktadır. Dolayısıyla, söz konusu ürünlerin hedef kitlesini genellikle 6 yaş ve altı
çocuklar oluşturmaktadır.
(13) Yukarıda ifade edilen yayın grupları incelendiğinde esasen her bir yayın ayrı bir pazar
olarak ele alınabilecek olmakla birlikte, önaraştırmanın konusu ve kapsamı dikkate
alınarak ilgili ürün pazarı, okul öncesine yönelik yayınlar, ana derslere yardımcı yayınlar
ve sınavlara hazırlık yayınları olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(14) İlgili ürün pazarında, ülkenin herhangi bir bölgesindeki rekabet koşullarının diğer
bölgelerden farklılık göstermemesi ve ülkenin tamamında homojen bir yapı sergilemesi
nedeniyle dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.3. Değerlendirme
(15) Dosya konusunu Zambak Yayın Grubu’nun başvuruda bulunan tarafa mal satmamak ve
bayiler tarafından satılmasını da engellemek suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığı
iddiası oluşturmaktadır. Bu çerçevede başvuru konusu, rekabet hukuku literatüründe
“sözleşme yapmayı reddetme” olarak adlandırılan ihlal kapsamında değerlendirilmiştir.
Bununla birlikte Zambak Yayıncılık’ın bayileriyle imzaladığı sözleşmeler incelendiğinde,
bayi bazında bölgelerin belirlendiği ve bölge dışına satış yapılmasını engellemeye yönelik
uygulamalar getirildiği görülmüştür.
I.3.1. Sözleşme Yapmayı Reddetmenin Rekabet Hukukundaki Yeri
(16) Sözleşme yapmanın reddi konusu, mevcut sözleşme ilişkisinin sona erdirilmesi, ilk defa
sözleşme yapma talebinin reddi, fikri mülkiyet hakkı lisanslamasının reddi, birlikte işlerlik
bilgilerinin verilmesinin reddi, tek taraflı ya da uyumlu ret halleri gibi çeşitli alt kategorilere
ayrılabilmektedir. Mevcut dosya kapsamındaki eylem ise ilk defa sözleşme yapma
talebinin doğrudan reddi şeklinde gerçekleşmiştir.
(17) Konuya ilişkin olarak, Türk Telekom/Tissad (02-60/755-305 sayılı), Ulusal Dolaşım (03-
40/432-186 sayılı), Kablo TV (05-10/81-30 sayılı), UMTH (05-87/1199-348 sayılı), Solmaz
Mercan (07-47/506-181 sayılı) ve CNR/NTSR (07-74/896-333 sayılı) Kurul kararlarının
13-15/230-114
4/7
bulunduğu görülmektedir. Bu kararlarda ret eyleminin ihlal olarak değerlendirilebilmesi
için gerekli koşullar:
- Türk Telekom/ Tissad Kararı: 1- Giriş yapılmak istenen varlığın (zorunlu unsurun) bir
tekelci teşebbüs tarafından kontrolü 2- Giriş yapmak isteyen bir rakibin pratik olarak ve
makul bir şekilde varlığı/ürünü/tesisi/altyapıyı kurmasının/üretmesinin imkânsız olması 3-
Tekelci teşebbüsün giriş yapmak isteyen rakibi reddetmesi 4- İlgili zorunlu unsurdan
faydalanmanın imkân dâhilinde olması;
- Ulusal Dolaşım Kararı: 1- Erişimin ilgili pazarda rekabet eden teşebbüsler için zorunlu
olduğunun ve bu anlamda hizmetin mevcut şebekeye giriş yapmadan sunulmasının
ekonomik olarak imkânsız olduğunun belirtilmesi 2-Talebi karşılayacak yeterli kapasitenin
olması 3- Zorunlu unsuru kontrol eden teşebbüsün mevcut hizmet ve ürün piyasasındaki
talebi karşılamada yetersiz kalması, potansiyel yeni bir ürün ya da hizmetin sunulmasını
engellemesi veya mevcut ya da potansiyel hizmet ve ürünler üzerindeki rekabeti
kısıtlaması, 4- Erişim talep eden teşebbüsün makul ve ayrımcı olmayan bir giriş fiyatı
ödemeye hazır olması 5- Reddetme eylemi için objektif haklı bir gerekçe olmaması;
- Solmaz Mercan Kararı: 1- Mal vermeyi reddeden şirketin hâkim durumda olması 2-
Reddetme davranışının olması 3- Mal vermeyi kesmenin objektif olarak haklı gerekçelere
dayanmaması 4- Rekabeti kısıtlayıcı etkisi olması;
- CNR/NTSR kararında ise, mal vermeyi reddetme eyleminin hâkim durumu kötüye
kullanma sayılıp rekabet ihlali olarak değerlendirilebilmesi için makul bir gerekçeye
dayanmaması
şeklinde özetlenmiştir.
(18) Bu kararlar dışında hâkim durumdaki teşebbüsün, faaliyetinin bulunmadığı alt pazardaki
müşterileri ile sözleşme yapmayı reddetmesi ya da mevcut sözleşme ilişkisini kesmesi ile
ilgili Kurul kararları da bulunmaktadır. Bu çerçevede genel olarak aranan koşulların;
sözleşme konusunun nesnel gerekliliği (reddetmeye konu olan ürün veya hizmetin bir alt
pazarda etkili bir şekilde rekabet etmek için nesnel olarak gerekliliği), bu varlıktan
mahrumiyetin rekabeti kısıtlayıcı sonuçlar doğurması ve ret eyleminin tüketicilere zarar
vermesi şeklinde özetlenmesi mümkündür.
I.3.2. Zambak Yayıncılık’ın Eylemlerinin Sözleşme Yapmayı Reddetme
Çerçevesinde Değerlendirilmesi
(19) Başvuru konusunu Zambak Grubu Yayınları’nın başvuruda bulunan tarafa mal
satılmadığı ve bayiler tarafından satılmasının da engellenmesi suretiyle hâkim durumunu
kötüye kullandığı iddiası oluşturmaktadır.
(20) Zambak Grubu Yayınları’nın bir bölümü bayilik sistemiyle dağıtılmaktadır. Türkiye
genelinde 614 bayisi bulunmaktadır. Zambak Yayıncılık temsilcisiyle yapılan görüşmede,
Zambak Yayınları’nın kırtasiyecilere ve dağıtım şirketlerine satışları ile diğer kurumsal
satışların da şirket bünyesinde doğrudan yapıldığı ifade edilmiştir. Söz konusu
görüşmede ayrıca ürünlerin %(…..)’lik kısmının bayilik sistemiyle, kalan bölümün nihai
tüketiciler hariç olmak üzere doğrudan satıldığı belirtilmiştir. Bayilik sistemi, dağıtım
şirketleri ve şirket tarafından doğrudan satışlar dışında web sitesinden de Zambak Grubu
Yayınları alınabilmektedir.
(21) Zambak Yayıncılık’ın bayilik sistemi “Bayilik Sözleşmesi” çerçevesinde işlemektedir.
Bayilik Sözleşmesi’nin 3. maddesinin (e) bendinde, bayilerin ürünlerin piyasaya arzıyla
ilgili her türlü satış kanallarını oluşturmakla yükümlü oldukları düzenlenmektedir. Bu
hükme dayanarak bayiler de bulundukları sınırlar içerisinde başka alt bayiler
oluşturabilmektedir. Ana bayilere doğrudan Zambak Yayıncılık ya da dağıtım şirketi
tarafından, alt bayilere ise ana bayiler tarafından ürün verilmektedir. Bu doğrultuda alt
13-15/230-114
5/7
bayiler ile ticari ilişki genellikle ana bayi vasıtasıyla kurulmaktadır. Ana bayi, nihai
tüketicilere, okullara vb.’ne uyguladığı fiyat üzerine belli bir iskonto oranı uygulayarak
ürünleri alt bayiye satmaktadır. Zambak Yayıncılık bayi seçiminde, muhtemel bayinin
bölgedeki konumu, tanıtım yapabilme gücü, maddi durumu gibi hususlara dikkat
etmektedir. Bayinin maddi durumuna dikkat edilmesinin sebebi olarak bayilerin yaptığı
alımlara teminat oluşturmak üzere güvence istedikleri gösterilmekte ve bayinin bu
güvenceyi verebilecek yeterlilikte olmasını bekledikleri ifade edilmektedir. Ayrıca
önaraştırma konusu ürünler bakımından tanıtım faaliyetlerinin oldukça önemli olduğu,
satış miktarını doğrudan etkilediği, bu nedenle Bayilik Sözleşmesi’ne tanıtım faaliyetinde
bulunulmasının bayiye bir yükümlülük olarak getirildiği, aksi durumun ise sözleşmeye
aykırı davranış olarak kabul edilip bayilikten çıkarılmak için haklı sebep oluşturduğu
belirtilmiştir.
(22) Piyasada faaliyet gösteren Zambak Grubu Yayınları’nın her bayisi öğretmenler nezdinde
tanıtım yaparak, kitabın öğretmence benimsenmesine katkıda bulunmak için
çalışmaktadır. Bu durumun yayınevleri açısından bayilik sisteminin ürünlerinin son
kullanıcıya ulaşmasında kritik ve olmazsa olmaz bir işlev üstlendiği görülmektedir.
Böylece ürünleri daha iyi tanıtan bayi daha çok satış yapabilmekte ve Zambak Yayıncılık
tarafından prim verilerek ödüllendirilmektedir.
(23) Başvuru sahibi tarafından Zambak Yayınları’nın okul öncesine ve ortaöğretime yönelik
ürünleri; Coşku Yayınları’nın okul öncesine, ortaöğretime, lise grubuna yönelik ürünleri;
Değer Yayınları’nın okul öncesine ve ortaöğretime yönelik ürünleri bayilik sistemiyle
dağıtıldığı için ulaşılamadığı, buna karşılık Zambak Yayınları’nın lise grubuna yönelik
yayınlarının bayilik sistemine tabi olmadığı ve ulaşılabildiği ifade edilmiştir.
(24) Zambak Yayıncılık’ın temsilcisi ile yapılan görüşmede; Yozgat’ın Yerköy ilçesinde faaliyet
gösteren başvuru sahibi Akademi Kırtasiye’nin Zambak Grubu Yayınları’nın eski bayisi
olduğu, ancak bayilik döneminde reklam ve tanıtıma ilişkin faaliyetleri yeterince yerine
getiremediği için satışlarının düşük kaldığı, düşük satışlarının nedeni olarak Zambak
Grubu Yayınları’nın fiyatlarının pahalı olmasının gösterildiği, akabinde bölgede bulunan
başka bir kırtasiyeci olan Zambak Kırtasiye ile bayilik sözleşmesi imzaladıkları, Zambak
Kırtasiye’nin gerekli tanıtımı yaparak Zambak Grubu Yayınları’nı bölgede bilinir hale
getirdiği ifade edilmiştir. Daha sonra Akademi Kırtasiye’nin alt bayi olmak için talepte
bulunduğu, ana bayi olan Zambak Kırtasiye’nin Akademi Kırtasiye’ye ürün satmaya
başladığı, ancak Akademi Kırtasiye’nin ürünleri aldığı iskontolu fiyatlar üzerine cüzi bir
miktarda kar koyarak sattığı, böylece satış fiyatının Zambak Kırtasiye’den düşük kaldığı,
bu durumun Zambak Kırtasiye’nin satışlarını azalttığı ve hakkında asılsız söylentilerin
çıkmasına neden olduğu, bunun üzerine Zambak Kırtasiye’nin ticari itibarının
zedelendiğini düşünerek Akademi Kırtasiye ile aralarındaki ticari ilişkiyi sonlandırdığı
belirtilmiştir.
(25) Bayilik Sözleşmesi’nin incelenmesinden bayinin çok sayıda yükümlülük altında bulunduğu
ve bunlardan birisinin ürün alımlarında güvence olmak üzere teminat mektubu, ipotek
veya rehin vermek olduğu, ayrıca bayinin tanıtım faaliyetlerinde bulunmamasının
bayilikten çıkarılma sebebi olarak düzenlendiği görülmektedir. Zambak Kırtasiye’nin gerek
maliyetlerinin fazla olması, gerek sözleşme ile girdiği yükümlülükler dolayısıyla Akademi
Kırtasiye ile arasındaki ticari ilişkiyi sonlandırmasının ticari hayatın akışına uygun olduğu
anlaşılmaktadır. Kaldı ki 11.2.2010 tarih ve 10-16/178-67 sayılı Kurul kararında da “Bir
yayının tanıtımını üstlenen ve yaptığı bu tanıtım çalışmalarıyla yayının bilinirliğini
sağlayan, pazarda ona yer açan, bir başka deyişle olmayan bir pazarı yoktan var eden
bayiye bu çabası karşılığında münhasır bir alanda imtiyaz verilmesinin münhasır bir
alanda imtiyaz verilmesinin rekabet hukuku ilkeleri ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ruhu ile uyumlu olduğu görülmektedir… Ayrıca, bizzat
sahada belirli bir yayının tanıtımı, yayılması ve ön plana çıkması için mücadele eden risk
13-15/230-114
6/7
alan, kaynak ve zaman ayıran bayilerin başarılı olmaları halinde bundan ek fayda
sağlamaları da ticari işleyişin gereğidir. Aksi bir durumda, yayınevlerinin bayileri dışındaki
mağazalara da yayınlarını vermesi, “bedavacılık” (free rider) problemini davet edecektir.”
ifadelerine ver verilmektedir.
(26) Öte yandan, sözleşme yapmayı reddetme niteliğinde bir ihlalin oluşabilmesi hâkim
durumda olan bir yayınevinin bulunması ve o yayınevinin çıkardığı ürünlerin kırtasiyenin
yaşayabilmesi için vazgeçilmez ürünler olması gerekmektedir. Önaraştırma kapsamında
elde edilen bilgi ve belgeler çerçevesinde başvuru sahibinin Zambak Grubu Yayınları’nın
eski bayisiyken satışlarının yetersiz olması nedeniyle bayilikten ayrıldığı, ürünlerin
bilinirliğinin ve ürünlere olan talebin artması üzerine alt bayi olmak için talepte bulunduğu,
alt bayilik ilişkisinin Zambak Kırtasiye ile aralarında kurulduğu ve Zambak Kırtasiye’nin
isteği üzerine sonlandırıldığı, bunların yanı sıra rakip teşebbüslerin başvuru sahibine mal
satmamak yönünde bir eylemlerinin bulunmadığı, başvuru sahibinin marka içi rekabet
yerine markalar arası rekabete yönelmek ve başka yayınevlerinin bayiliklerini alarak,
onların yayınlarının piyasada yayılması ve tutunması için çaba göstermek seçeneğinin
mevcut bulunduğu anlaşılmaktadır. Yapılan açıklamalar doğrultusunda Zambak Grubu
Yayınları’na ilişkin ürünlerin başvuru sahibinin faaliyetlerini sürdürebilmesi için
vazgeçilmez bir özellik taşımadığı, dolayısıyla sözleşme yapmayı reddetme türünde bir
ihlalin gerçekleşmediği kanaatine varılmıştır.
I.3.3. Bayilik Sözleşmesinde Yer Alan Bölgesel Münhasırlık Hükümlerinin
Değerlendirilmesi
(27) Zambak Yayıncılık ile bayileri arasında imzalanan Bayilik Sözleşmesi’nin “Bayilik Bölgesi”
başlıklı 5. maddesinin (a) bendinde bir çizelge halinde bölge sınırları belirtildikten sonra
(b) ve (c) bentleri aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir:
“b) Bölge ihlali şu şekillerde oluşur:
b1-)Bayi; bayilik ürünlerinde, yukarıda sınırları belirtilen il ve ilçe coğrafi sınırları
çerçevesinde kendi sorumluluğuna verilmiş olan bölge dışında yayınevi adına
faaliyet gösteremez.
b2-)Bayinin bölgesi dışında kendisine verilen ürünlerin satılması halinde bundan
yayınevine karşı bayi sorumludur.
Bölge ihlallerini ve 3. şahıslarca yayınların korsan baskılarını engellemek için
“holospot-karekod” vb. gibi (güvenlik barkodu) sistemi uygulanacaktır.
c) Bayinin farklı bölgelerde birden fazla şubesi olması durumunda; bayilik bölgesi
dışındaki şubelerinde bayilik ürünü bulunduramaz. Bayilik ürünü bulunduracaksa o
bölgede ki yetkili bayi ile anlaşmak suretiyle ürün bulundurabilir.”
(28) Bayilik Sözleşmesi’nin fesih hallerini düzenleyen 11. maddesinin (g) bendinde bölge
sınırlarının uyulmamasının yaptırımı düzenlenmektedir. Buna göre, bölge ihlalinin ilk
tespitinde 1. ihtarname çekileceği, ikinci tespitinde 2. ihtarname gönderileceği ve yıllık
cironun %5’i oranında cezai müeyyide uygulanacağı, üçüncü bölge ihlalinde ise 3.
ihtarname ile bayiliğin feshedileceği belirtilmektedir.
(29) 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 4/b-1. maddesi ile
münhasır bir bölgeye yapılacak aktif satışların kısıtlanmasının grup muafiyeti kapsamında
olacağı düzenlenmekle birlikte, Tebliğ’in 2. maddesinde bu muafiyetin, sağlayıcının ilgili
pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması durumunda geçerli olacağı belirtilmektedir.
(30) Önaraştırma kapsamında yapılan inceleme ve araştırmalarda teşebbüsün hâkim
durumda olduğuna dair bir tespite imkân verecek veriye ulaşılamamıştır. Ancak,
raportörlerce görüşülen rakipler pazar payına ilişkin tahminleri ve bilgileri olmamakla
birlikte, Zambak Yayıncılık’ın bünyesinde çok sayıda marka olduğunu, piyasada genellikle
13-15/230-114
7/7
Zambak Yayıncılık’ın yaptığı iskonto vb. uygulamaları takip etmeye çalıştıklarını ve
Zambak Yayıncılık’ın müşterilerinden peşinen çek alabilmesine karşılık kendilerinin böyle
bir uygulama yapamadıklarını ifade etmişlerdir. Diğer taraftan, piyasada Zambak Grubu
Yayınları’nın yaygın ve bilinir olduğu, okullarda kaynak kitap olarak tavsiye edildiği
gözlemlenmektedir. Bu nedenlerle Zambak Yayıncılık’ın pazar payının kesin olarak tespiti
mümkün olmamakla birlikte, %40’ın üzerinde olduğu tahmin edilmektedir. Bu doğrultuda
söz konusu Sözleşme’nin Grup Muafiyeti Tebliği ile sağlanan muafiyetten
yararlanamayacağı anlaşılmaktadır.
(31) Öte yandan anılan Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen
bireysel muafiyet açısından değerlendirmesinin yapılması mümkündür. Bayilik
Sözleşmesi’nin 5. ve 11/g maddeleri, bayiler tarafından kendilerine tahsis edilen bölgeleri
dışında yapacakları aktif satışların yanı sıra pasif satışları da engelleyebilecek nitelikte
gözükmektedir. Bu nedenle, söz konusu Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesindeki koşulları sağlayarak muafiyet alabilmesi için, 5 ve 11/g maddelerinin,
bayilerin bölge dışında pasif satış yapmalarını engellemeyecek şekilde yeniden
düzenlenmesinin gerektiği kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(32) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma
açılmamasına,
2- Zambak Yayıncılık ve Eğitim Gereçleri Tic. A.Ş.’nin bayileriyle imzaladığı “Bayilik
Sözleşmesi”nin 5. maddesi ile 11/g maddesinin, gerekçeli kararın tebliği tarihinden
itibaren 60 gün içinde bayilerin bölge dışında pasif satış yapmalarını engellemeyecek
şekilde yeniden düzenlenerek Rekabet Kurumuna tevsik edilmesi gerektiği, aksi takdirde
haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağı yönünde adı geçen
teşebbüse aynı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş bildirilmesi için
Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy