Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-3-37 (Özelleştirme Nihai Bildirim)
Karar Sayısı : 03-28/343-144
Karar Tarihi : 1.5.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK (Başkan Y.)
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Tuncay SONGÖR, Kublay ATASAYAR, M. Sıraç ASLAN
B- RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Onur Yelda YÜKSEL,
Alper KARAKURT, Osman Tan ÇATALCALI
C- BİLDİRİMDE
BULUNAN : T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Hüseyin Rahmi Sk. No:12 Çankaya / Ankara
D- TARAFLAR : Takım Tezgahları Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Kayseri Adana Devlet Karayolu 43. Km. Kayseri
- SMM Ortak Girişim Grubu
Organize Sanayi Bölgesi 6. Cad. No:5 Kayseri
- Hesfibel Fibar Optik ve Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Hacılar Yolu 8. Km. Kayseri
E-DOSYA KONUSU: Takım Tezgahları San. ve Tic. A.Ş.’nin kamuya ait %100
oranındaki hissesinin “Satış Yöntemi “ ile “Belirli İstekliler Arasında Kapalı
Teklif Usulü”ne göre özelleştirilmesine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.3.2003 tarih, 1302 sayı, 11.4.2003
tarih, 1550 sayı ve 15.4.2003 tarih, 1602 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1998/4 sayılı
Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin
Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip
Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 28.4.2003 tarih, 2003-3-37/ÖN-03-AÇ sayılı
Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 28.4.2003 tarih ve REK.0.07.00.00/50 sayılı
Başkanlık önergesi ile 03-28 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
03-28/343-144
2
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Devralma işlemine taraf olan
teşebbüslerin ilgili ürün pazarında Tebliğ’de öngörülen pazar payı ve ciro
eşiklerini aşmamaları nedeniyle anılan işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi
ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla
Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna
Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar
Hakkında Tebliğ’in kapsamında izne tabi bir devralma olmadığı ifade
edilmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Sektöre İlişkin Bilgiler
Takım tezgahları sektörü, makine endüstrisinin alt sınıflarından biridir. Makine
endüstrisi ise “Bütün endüstrilere ana yatırım malzemesi (tezgah) sağlayan,
“teknoloji kazandıran ve barındıran” çeşitli makine üretim endüstrisi” şeklinde
tanımlanmaktadır. Makine endüstrisinin 4 ana sınıfı bulunmaktadır. Bunlar;
1. Endüstriyel Makine Endüstrisi
2. Takım Tezgahları Endüstrisi
3. Motorlu Taşıtlar Endüstrisi
4. Diğer Genel Makine Endüstrisidir.
Yukarıda sayılan 4 ana sınıftan biri olan takım tezgahları sektörünün tanımı ise
“Metali kesmek, form ya da şekil vermek için kullanılan, manuel değil elektrikle
çalışan makinalardan oluşan ve diğer bütün sektörlere ana malzeme sağlayan
sektör” olarak yapılmaktadır. Takım tezgahları yüksek kalitede ana makinelerle
imal edilen yüksek hassasiyetteki mil, rulman, hassas kaymalı yatak ve
eksenlerdeki vidalı hareket millerinin yapımını içermektedir.
Takım tezgahları, metal kesme takım tezgahları (talaşlı) ve metal şekillendirme
takım tezgahları (sac işleme) olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. Söz konusu
her bir grup ise, kendi içerisinde farklı amaçlara hizmet eden çok sayıda alt
makina türünü barındırmaktadır.
Takım tezgahları üretimi genellikle küçük ve orta büyüklükteki teşebbüsler
tarafından gerçekleştirilmektedir. Bunun sebebi ise takım tezgahları sanayisinin
çok çeşitli imalatı kapsamasından dolayı küçük firmaların, büyük firmaların
ihtisaslaştıkları konular dışında kalan boşlukları doldurabilen az sayıda ve özel
maksatlı makinaların imalatını gerçekleştirebilmesidir.
Takım tezgahları sektörü genel makine imalat sektörü, dayanıklı tüketim malları
sektörü, otomotiv ve savunma sanayi sektörü, tarım alet ve araçları imalat
03-28/343-144
3
sektörü, uzay ve havacılık endüstrisi ve raylı araçlar endüstrisi ile yoğun ilişki
içinde bulunmakla birlikte, bu sektörlerden genel makine imalat sektörü ve
otomotiv ve savunma sanayi sektörü ile direkt ilişkidedir.
2002 yılında Türkiye'de 185,6 milyon ABD Doları değerinde imalat yapılmış ve
buna göre de takım tezgahları sektörü dünya sıralamasında 19., Avrupa ülkeleri
arasında ise 12. sırada yer almıştır. 2002 yılı itibarıyla Türkiye’ye yapılan ithalat
ise 237 milyon ABD Dolarıdır. Türkiye pazarında makina üreten teşebbüslerin
takım tezgahı taleplerinin yaklaşık %85’i ithalat yolu ile karşılanmaktadır.
H.1. 2. İlgili Ürün Pazarı
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi uyarınca ilgili ürün pazarının tespitinde;
tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan
mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, tespit edilen pazarı
etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirilebilmektedir.
İlgili dosyada özelleştirmeye konu olan Takım Tezgahları San. ve Tic. A.Ş., yurt
içinden ve yurt dışından gelen talebe bağlı olarak dönemler itibarıyla fason
makina parçası üretimi yapmakla beraber esas olarak, metal kesme takım
tezgahları (talaşlı) pazarında faaliyet göstermektedir. Metal kesme takım
tezgahları (talaşlı) ise, kendi içerisinde torna etme makinaları, oyuk açma
makinaları, matkaplı delme makinaları, elektrikli deşarj makinaları, dişli freze
makinaları, taşlama tezgahları, torna tezgahları, torna merkezi, makina ile işleme
merkezi, freze makinaları, istasyon tipi makinalar, vida dişi çekme ve vida dişi
açma makinaları şeklinde farklı gruplara ayrılmaktadır. Takım Tezgahları San. ve
Tic. A.Ş. bunlardan makina ile işleme merkezi, torna tezgahı, freze tezgahı ve
taşlama tezgahları alanında üretim yapmaktadır. Söz konusu metal kesme
tezgahı türlerinden her biri farklı bir amaca hizmet etmektedir. Üretilecek
makinanın niteliğine bağlı olarak her bir tezgah sırası ile kullanılabileceği gibi yine
makinaya bağlı olarak yalnızca herhangi birinin kullanılması da mümkündür. Bu
yönüyle ilgili ürün pazarı; metal kesme takım tezgahları pazarının alt pazarları
olan “makina ile işleme merkezi”, “torna tezgahı”, “freze tezgahı” ve “taşlama
tezgahı” olarak kabul edilmiştir.
H.1.3. İlgili Coğrafi Pazar
Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın, rekabet koşullarının yeterli derecede
homojen ve özellikle rekabet koşullarının komşu bölgelerden hissedilir derecede
farklı olması; ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük bir önem taşımakta ve
belirleyici olmaktadır.
Özelleştirme işlemine konu olan teşebbüsün ürünlerinin satış ve dağıtımının ülke
genelinde yapılmasından dolayı, söz konusu işlemin etkilerinin dikkate alınacağı
coğrafi pazar, “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” olarak belirlenmiştir.
03-28/343-144
4
H.2. Taraflar
H.2.1. Takım Tezgahları Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Taksan A.Ş.)
Taksan A.Ş. takım tezgahları imalat fabrikası her türlü takım tezgahları üretimini
gerçekleştirmek üzere kurulmuştur. Şirketin başlıca üretim birimleri
- Takım Tezgahları İmalat Fabrikası
- Döküm Fabrikası
- Isıl İşlem Fabrikasıdır.
Takım Tezgahları İmalat Fabrikası 22.980 m2 kapalı alana sahip olup, bu
fabrikada üretim için 4 bölüm bulunmaktadır. Birinci bölümde dişli imalat
tezgahları, ikinci bölümde CNC freeze, CNC torna, üniversal torna, üniversal
freze gibi tezgahlar üçüncü ve dördüncü bölümlerde ise talaşlı imalatın yapıldığı
tezgahlar bulunmaktadır. Bu bölümlerde her türlü tezgah montajını
gerçekleştirmek mümkündür.
Taksan A.Ş.’ye ait Döküm Fabrikası'nın ise 6600 m2 kapalı alanı bulunmaktadır.
Kapasitesi yıllık azami 5.000 tondur. Ayrıca bu fabrikaya bağlı olarak 1200 m2
kapalı alana sahip ve her türlü ahşap modeli imal edebilecek “model imalat
atölyesi” bulunmaktadır.
Taksan A.Ş.’ye ait 2350 m2 kapalı alanı bulunan Isıl İşlem Fabrikası'nda;
indüsiyonla sertleştirme, gerilim giderme tavlaması, sementasyonla sertleştirme
ve direkt sertleştirme işlemleri yapılmaktadır.
Bütün bu fabrikaların dışında Taksan A.Ş.’nin atıl durumda bulunan,
- A-1 Dişli ve Dişli Kutuları Fabrikası (25.920 m2)
- A-3 Otomat Tezgahları Fabrikası (18900 m2)
- A-4 Taşlama Tezgahları Fabrikası (18900 m2)
vardır. Bu fabrikalardan A-4 fabrikası özel sektöre kiralanmıştır.
Taksan A.Ş.’nin son üç yıllık net satışları Tablo 1'de gösterilmektedir.
Tablo 1- Taksan A.Ş.’nin 2000, 2001 ve 2002 Yıllarına Ait Net satışları
Yıllar 2000 (TL) 2001 (TL) 2002 (TL)
Net Satış 4.366.358.000.000 11.062.847.000.000 13.151.386.000.000
H. 2. 2. SMM Ortak Girişim Grubu (SMM)
SMM Saadettin ERKAN, Mehmet ALTINEL ve Mustafa ÇAPAR tarafından
özelleştirilmek üzere ihaleye çıkan Taksan A.Ş.’yi satın almak için kurulan bir
şirkettir. İhaleye katılmak için imzaladıkları noter metninde; ihalenin kazanılması
durumunda, SMM'yi kuran kişiler tarafından en az %51’i yine bu kişilere ait olan
03-28/343-144
5
bir anonim şirket kurulacağı ve Taksan A.Ş.’nin bütün hisselerinin bu şirkete
devredileceği belirtilmiştir.
SMM üyelerinin ortağı veya sahip oldukları teşebbüsler aşağıda belirtilmektedir.
Saadettin ERKAN: Heskimya A.Ş.’nin %37 hissesine ve Hesmakina A.Ş.’nin %10
hissesine sahip bulunmaktadır. Bu teşebbüslerin 2002 yılı cirosu … trilyon TL’dir.
Mustafa ÇAPAR: Çapar Makine’nin %99 hissesine, Agropar Madencilik’in %75
hissesine ve Kerim Maden’in %50 hissesine sahip bulunmaktadır. Söz konusu bu
şirketlerin 2002 yılı cirosu … trilyon TL’dir.
Mehmet ALTINER: İdris Demirel Samtaş Sigorta Acenteliği A.Ş.’nin %10
hissesine, Demirel Sigorta Ara. ve Müş. Hizmetleri A.Ş.’nin %10 hissesine,
Demirel Ayakkabı San. ve Tic. A.Ş.’nin %2 hissesine ve Demirel Otomotiv San.
ve Tic. A.Ş.’nin %10 hissesine sahip bulunmaktadır. Bu şirketlerin 2002 yılında
toplam … trilyon TL cirosu vardır.
H.2.3. Hesfibel Fiber Optik ve Elektronik San. ve Tic. A.Ş. (Hesfibel A.Ş.)
Hesfibel A.Ş. 1990 yılında %100 Türk sermayesi ile kurulmuş bir şirkettir ve
Büyükmıhcı Grubu’na bağlıdır. Büyükmıhcı Grubu’nun ayrıca 12’si yurtiçi 3’ü
yurtdışı olmak üzere toplam 16 şirketi bulunmaktadır. Bu şirketler; denizaltı
kablolarının döşenmesi, temizlik ürünlerinin üretimi; gıda ürünlerinin
depolanması, paketlenmesi ve dağıtım işlemleri, et ve et mamulleri üretimi,
inşaat ve montaj işleri, turizm, hipermarket zinciri, deri işleme, ham deri ticareti,
ocak, soba, şofben, aspiratör üretimi, fiber optik kablo imalatı, bakır haberleşme
kablo imalatı, pazarlama alanlarında faaliyet göstermektedirler. Hesfibel A.Ş. ise
bu faaliyet alanlarından fiber optik kablo üretimi dalında faaliyet göstermektedir.
Hesfibel A.Ş. aynı zamanda Malezya’da fiber optik kablo üretimi alanında faaliyet
gösteren Gunung Fiber Optik SDN. BHD.’nin %30 hissesine ve Endonezya’da
bakır haberleşme kablo imalatı alanında faaliyet gösteren P.T. Widya Cable’nin
%95 hissesine sahiptir.
Hesfibel A.Ş.'nin Yönetim Kurulu Başkanı İhsan BÜYÜKMIHCI, Yönetim Kurulu
Başkan Yardımcısı Nuh Mehmet BÜYÜKMIHCı üyeleri ise Ahmet BÜYÜKMIHCI,
Mustafa BÜYÜKMIHCI ve Osman BAYRAKTAR’dır.
Hesfibel A.Ş.’nin son üç yıllık net satışları Tablo 2'de gösterilmiştir.
Tablo 2-Hesfibel A.Ş.’nin 2000, 2001 ve 2002 Yıllarına Ait Net Satışları
Yıllar 2000 (TL) 2001 (TL) 2002 (TL)
Net Satış 23.659.286.416.652 64.841.223.948.718 90.776.499.219.154
03-28/343-144
6
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik
Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin
Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’in 3.
maddesinde, özelleştirilecek teşebbüs ya da mal veya hizmet üretimine yönelik
birimin ilgili ürün piyasasındaki pazar payının %20’yi veya cirosunun 20 trilyon
TL’yi aşması ya da bu eşikler aşılmasa bile özelleştirilecek teşebbüsün hukuki
veya fiili imtiyazlara sahip olması durumunda, ihale şartlarının kamuoyuna
duyurulmasından önce, Rekabet Kurumu’na ön bildirimde bulunulacağı
belirtilmektedir.
Son beş yıllık verilere göre takım tezgahları üst pazarındaki pazar payı % … ile
% … oranları arasında değişen Taksan A.Ş.'nin 2002 yılı cirosu ….. trilyon TL'dir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden Taksan A.Ş.'nin, yukarıda yer verilen ilgili ürün
pazarlarının her birinde pazar payının yine aynı aralıklar arasında kaldığı tespit
edilmiştir. Diğer yandan söz konusu şirketin herhangi bir hukuki veya fiili imtiyazı
bulunmamaktadır. Bu çerçevede söz konusu özelleştirme işlemi, 1998/4 sayılı
Tebliğ’in 3. maddesi anlamında ön bildirime tabi bir işlem değildir.
1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca, ön bildirime tabi olmamakla birlikte,
özelleştirme kapsamında gerçekleştirilecek devralmaya taraf olan teşebbüslerin
ilgili ürün piyasasındaki toplam pazar paylarının %25’i veya toplam cirolarının 25
trilyon TL’yi aşması halinde, devralma işleminin hukuki geçerlilik kazanabilmesi
için Rekabet Kurulu'ndan izin alınması gerekmektedir.
Taksan A.Ş.'nin özelleştirilmesi amacıyla yapılacak ihaleye teklif veren iki
teşebbüs bulunmaktadır. Bunlardan ilki Büyükmıhcı şirketler topluluğu
bünyesindeki Hesfibel A.Ş.'dir. Söz konusu şirketin ve bünyesinde bulunduğu
grubun diğer şirketlerinin takım tezgahları pazarında herhangi bir faaliyetleri
bulunmadığından, pazar payları ve ciroları yoktur. Bu çerçeçevede özelleştirme
işlemi sonucunda Taksan A.Ş.'nin tüm hisselerinin Hesfibel A.Ş.'ye devredilmesi
halinde, bu işlem bakımından pazar payı ve ciro eşiklerinin aşılmaması nedeniyle
Rekabet Kurulu'ndan izin alınması zorunluluğu bulunmamaktadır.
İhaleye teklif veren ikinci teşebbüs SMM’dir. Dosya mevdunda yer alan "Ortak
Girişim Beyannamesi"nden anlaşıldığı üzere SMM, Taksan A.Ş.'nin hisselerinin
tamamının alınması amacıyla müşterek teklif vermek üzere Selahattin ERKAN,
Mehmet ALTINER ve Mustafa ÇAPAR tarafından kurulmuştur. Aynı beyanname
uyarınca söz konusu ihale ve bununla ilgili diğer bütün hususlarda ortak girişim
temsilcilerinden en az ikisinin imzası ile ortak girişim grubunun temsil ve ilzamı
sağlanacak, böylelikle ortak girişim grubu üyelerinin her birini borç altına
sokabilecek taahhütler ile söz konusu gruba yöneltilecek vecibelerin yerine
getirilmesinden üyelerin her biri müştereken ve müteselsilen sorumlu
olacaklardır.
03-28/343-144
7
SMM'yi oluşturan gerçek kişilerin takım tezgahları pazarında ve dolayısıyla ilgili
ürün pazarlarında herhangi bir faaliyetleri olmadığından pazar payları ve ciroları
bulunmamaktadır. Bu çerçevede Taksan A.Ş. hisselerinin SMM tarafından
devralınması işlemi sonucunda tarafların toplam pazar payları ve ciroları Taksan
A.Ş.'nin ilgili ürün pazarlarındaki pazar payı ve cirosu ile sınırlı kalacaktır. Bu
rakamların 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen pazar payı ve ciro
eşiğini aşmaması nedeniyle söz konusu devralma, Rekabet Kurulu'ndan izin
alınma zorunluluğu bulunmayan bir devralma işlemidir.
Diğer yandan "Ortak Girişim Beyannamesi"ne göre, Taksan A.Ş.'ye ilişkin
ihalenin SMM tarafından alınması halinde, Özelleştirme İdaresince belirlenecek
süre içinde, sermayesinin en az % 51'ine ortak girişim grubu üyelerinin sahip
olacağı bir anonim şirket kurulacaktır. Taksan A.Ş.'nin hisselerinin SMM
tarafından devralınması halinde bu işlemin Rekabet Kurulu'nun iznine tabi
olmayacağı yönünde yukarıda yapılan değerlendirme, kurulacak anonim şirketin
kontrolünün tek başına SMM'ye ait olması durumunda geçerlidir. % 51 oranındaki
hissesine SMM sahip olmakla birlikte, bu grubun yanında herhangi bir gerçek ya
da tüzel kişinin kontrolü üzerinde etkili olabildiği, diğer bir deyişle SMM ile başka
gerçek/tüzel kişilerin birlikte ortak kontrolüne sahip oldukları bir anonim şirketin
kurulması halinde bu durum ayrıca Rekabet Kurulu tarafından
değerlendirilecektir.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında; özelleştirilme işlemine ilişkin olarak açılan
ihaleye teklif veren teşebbüsler olan SMM Ortak Girişim Grubu ya da Hesfibel
Fiber Optik ve Elektronik San. ve Tic. A.Ş. tarafından, Takım Tezgahları Sanayi
ve Ticaret A.Ş.’nin devralınması işlemine izin verilmesi talebine ilişkin olarak;
1. özelleştirilecek teşebbüs olan Takım Tezgahları Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ilgili
ürün pazarlarındaki paylarının ve cirolarının 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla
Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumu’na
Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar
Hakkında Tebliğ’in 3. maddesinde öngörülen eşiklerin altında olması ve herhangi
bir hukuki veya fiili imtiyaza sahip olmaması nedeniyle, söz konusu özelleştirme
işleminin ön bildirime tabi olmadığına,
2. Takım Tezgahları Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile devralan konumundaki teşebbüs
olan SMM Ortak Girişim Grubu’nun ilgili ürün pazarlarındaki toplam pazar
paylarının ve cirolarının 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirtilen eşiklerin
altında olması, ancak değerlendirmenin kurulacak anonim şirketin kontrolünün
tek başına SMM ortak girişim grubuna ait olması durumunda geçerli olması
kaydıyla, söz konusu devir işlemi için Rekabet Kurulu’ndan izin alınmasına gerek
bulunmadığına,
03-28/343-144
8
3. Takım Tezgahları Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile devralan konumundaki teşebbüs
olan Hesfibel Fiber Optik ve Elektronik San. ve Tic. A.Ş.’nin ilgili ürün
pazarlarındaki toplam pazar paylarının ve cirolarının 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinde belirtilen eşiklerin altında olması nedeniyle, söz konusu devir işlemi
için Rekabet Kurulu'ndan izin alınmasına gerek bulunmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy