1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/1/B.G.-01/2 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 01-13/124-32
Karar Tarihi : 28.3.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Bülent GÖKDEMİR, Hilmi BOLATOĞLU
C- ŞİKAYET EDEN: Bolu Ticaret ve Sanayi Odası
Taşhancılar Cad. No: 10, 14200 Bolu
D- HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILAN: Tansaş İzmir Büyükşehir Belediyesi İç
ve Dış Tic. A.Ş. (Tansaş) Bolu Mağazası
İzzet Baysal Cad. Becikoğlu
Alışveriş Merkezi, 14100 Bolu
E- DOSYA KONUSU: Tansaş Marketler Zinciri’nin Bolu gıda ve temel ihtiyaç
maddeleri perakende satış pazarındaki rekabeti bozucu uygulamalarda
bulunduğu iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet başvurusunda, Migros, Gima, Yimpaş ve Tansaş
gibi süpermarketlerin bazı özel günleri bahane ederek %50’lere varan indirimlerle
yıkıcı rekabet uygulamak suretiyle daha küçük çaplı bölge marketlerini zor durumda
bıraktıkları iddia edilmektedir. Raportörlerce şikayetçi taraf ile yapılan görüşmede
ise şikayete konu eylemlerin Bolu Tansaş firması tarafından yapıldığı ileri
sürülmüştür.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.1.2001 tarih, 225 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine düzenlenen 19.3.2001 tarih ve D3/1/B.G.-01/02 sayılı İlk İnceleme
Raporu, 23.3.2001 tarih ve REK.0.07.00.00/15 sayılı Başkanlık önergesi ile 01-13
sayılı Kurul gündemine alınarak karara bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Migros, Gima, Yimpaş, Tansaş gibi
süpermarketlerin bazı özel günleri bahane ederek %50’lere varan indirimlerle yıkıcı
rekabet uyguladıkları ve daha küçük çaplı bölge marketlerini zor durumda bıraktıkları
iddiası üzerine yapılan ilk inceleme neticesinde; gerek şikayet dilekçesinde gerekse
şikayetçiyle yapılan görüşmede sözkonusu marketler arasında bir anlaşma ya
2 REKABET KURUMU
da uyumlu eylemin bulunduğu şeklinde bir iddianın ileri sürülmemesi ve elde edilen
bilgi ve belgelerden de bu yönde bir sonuca ulaşılamaması, ayrıca şikayetçi ile
yapılan görüşmede yıkıcı fiyat uyguladığı iddia edilen Tansaş’ın ilgili pazarda hakim
durumda olmadığının tespit edilmesi nedenleriyle, şikayete konu teşebbüsler
hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığı
kanaatine varılmıştır.
I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
İlgili Ürün Pazarı: Şikayet başvurusunda mağdur olduğu iddia edilen yerel marketler
ve şikayet muhatabı zincir marketler, istisnai bazı ürünler dışında gıda ve temel
ihtiyaç maddeleri perakende satışı pazarında faaliyet göstermektedirler. Bu nedenle
ilgili ürün pazarı “gıda ve temel ihtiyaç maddeleri perakende satış pazarı” olarak
belirlenmiştir.
İlgili Coğrafi Pazar: Zincir Marketler Türkiye genelinde faaliyet göstermektedirler.
Ancak, perakende sektöründe her marketin belirli bir “etki alanı” bulunmaktadır. Bu
sahanın dışından gelerek sözkonusu marketten alışveriş yapabilecek müşteri akımı
sahadan uzaklaşıldıkça zayıflamakta, bir noktadan sonra da kesilmektedir. Bazı
zincir marketler müşteri servisleri ile bu “etki alanı”nı bir miktar genişletebilmektedir.
Fakat, bu genişleme şehir yerleşiminin sınırlarından öteye gidememektedir. Benzer
şekilde herhangi bir zincir market şubesinin bir yerleşim biriminde açılabilmesi için
yörenin coğrafi, ekonomik ve sosyal şartlar yönünden analiz edilmesi ve marketin
fizibilitesinin yapılması gerekmektedir. Anılan nedenlerle, şikayet konusu olayların
Bolu il merkezinde gerçekleştiği de göz önüne alınarak, ilgili coğrafi pazar “Bolu İl
Merkezi” olarak belirlenmiştir.
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Gerek şikayetçiye ait başvuru dilekçesinde gerekse şikayetçiyle yapılan görüşmede
Tansaş ve diğer zincir marketler arasında bir anlaşma ya da uyumlu eylem iddiası
bulunmamaktadır. Ayrıca şikayetçinin sağlamış olduğu evrak ve yapılan yerinde
incelemeden bu yönde bir sonuç çıkarmak mümkün olmamıştır. Şikayet konusu
uygulamanın 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında bir anlaşma ya da
uyumlu eylem sonucu meydana gelmediği, bu nedenle aynı madde kapsamında bir
ihlalin söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır.
Şikayetçinin dile getirmiş olduğu iddialar yıkıcı fiyatlandırma kavramı çerçevesinde,
dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un “Hakim Durumun Kötüye Kullanılması” başlıklı 6.
maddesi kapsamında değerlendirilebilir.
Ancak; sektörün yapısına göz atıldığında bir “hakim durum” oluşumuna çok da
müsait olmadığı görülmektedir. Zira, Türkiye’de perakendecilik sektöründe kapalı
alan büyüklüğüne göre bakkal, market, büyük market (100-399m²), küçük
3 REKABET KURUMU
süpermarket (400-999m²), büyüksüpermarket (1000-2499m²) ve hipermarket
(2500m²+) şeklinde oluşan yapı içerisinde yer alan 164,146 işyerinden 2,636’sı
zincir süpermarket ve hipermarketlerdir. Perakendecilik sektöründe halen ağırlığı
elinde tutan bakkal niteliğinde 147,715 market niteliğinde ise 13,795 işyeri
mevcuttur.
Perakendecilik sektörü, Türkiye’de özellikle 90’lı yılların başından itibaren büyük bir
gelişme eğilimi içine girmiştir. Türkiye’de perakendecilik piyasasının büyüklüğü
40.000.000.000 Amerikan Doları civarındadır. Bu miktarın yaklaşık 15.000.000.000
Doları “modern perakendecilik” olarak adlandırılan sektör tarafından
karşılanmaktadır, zira 40.000.000.000 Amerikan Dolarına semt pazarları, el
tezgahları gibi düzenli kayıt altında tutulamayan unsurlar da dahildir. 1999 yılı
itibariyle modern perakendecilik anlamında 15.000.000.000 Amerikan Doları cironun
%52.3’ü bakkallar, %31.3’ü marketler, %16.4’ü zincir marketler tarafından
gerçekleştirilmiştir. Zincir market ve marketlerin sayı ve pazar payı açısından
büyüme eğilimi içinde olduğu ülkemizde zincir marketlerin henüz pazarda yüksek
paylara ulaşmadığı ve sektörde gözle görülür bir yoğunlaşmanın yaşanmadığı bir
gerçektir. Ülkemizde en büyük beş süpermarket zincirinin toplam gıda perakendecilik
sektöründeki payı %4’tür.
İlk inceleme aşamasında pazar paylarına ilişkin verilere ulaşmak mümkün
olmamakla birlikte, şikayetçi tarafın tahmini beyanına göre Tansaş’ın Bolu’daki pazar
payı %… dolaylarındadır. Aynı pazarda faaliyet gösteren Tansaş'la aynı veya yakın
büyüklükte bir çok market ve çok sayıda bakkal ve küçük çaplı marketin varlığı da
gözönüne alındığında, gerek Türkiye bazında gerekse yerel bazda ilgili pazarda
hakim durumda bulunan bir teşebbüsten bahsetmenin doğru olmayacağı
düşünülmektedir.
Söz konusu nedenlerle, Tansaş zincir marketler grubunun ilgili pazarda hakim
durumda olmadığı ve şikayet konusu fiillerin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
kapsamında değerlendirilemeyeceği sonucuna varılmıştır.
J- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmelerin ışığında, gerek şikayet
dilekçesinde gerekse raportörlerce şikayetçiyle yapılan görüşmede sözkonusu
marketler arasında bir anlaşma ya da uyumlu eylemin bulunduğu şeklinde bir
iddianın ileri sürülmemesi ve elde edilen bilgi ve belgelerden de bu yönde bir sonuca
ulaşılamaması, ayrıca yıkıcı fiyat uyguladığı iddia edilen Tansaş’ın ilgili pazarda
hakim durumda olmadığının belirlenmesi nedenleriyle, başvuru konusu iddiaya ilişkin
olarak bir önaraştırma yapılmasına veya soruşturma açılmasına gerek olmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy