Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-99 (Devralma)
Karar Sayısı : 05-76/1030-287
Karar Tarihi : 31.10.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B.RAPORTÖRLER: Tarkan ERDOĞAN, Şahin YAVUZ, Aydın ÇELEN, Ümit
GÖRGÜLÜ, Bülent GÖKDEMİR
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Migros Türk Ticaret A.Ş. 20
Temsilcisi Av. İsmail Murat PEKSAVAŞ
Azizbey Sok. No:1 81207 Kuzguncuk/İstanbul
D. TARAFLAR : - Migros Türk Ticaret A.Ş.
Turgut Özal Bulvarı No. Ata/6 34758 Ataşehir
Kadıköy/İstanbul
- Koç Holding A.Ş.
Azizbey Sok. No:1 81207 Kuzguncuk/İstanbul
30
- Tansaş Perakende Mağazacılık Ticaret A.Ş.
103 Sok. No:4/B Göztepe/İzmir
- T.Garanti Bankası A.Ş. ve Ana Konut Danışmanlık A.Ş.
Levent Nispetiye Mah. Aydar Cad.2 Beşiktaş/İstanbul
- Doğuş Holding A.Ş., Doğuş İnşaat ve Tic. A.Ş., Doğuş
Yapı San. A.Ş., Doğuş Sigorta Aracılık Hizmetleri A.Ş.
ve Somtaş Tarım ve Tic. A.Ş.
Büyükdere Cad. 65 Maslak/İstanbul 40
- Start Investment Ltd.
PO Box 309, George Town, Grand Cayman, Cayman
Islands, British West Indies
E. DOSYA KONUSU: Tansaş Perakende Mağazacılık Tic. A.Ş. (Tansaş)’nin
%70,77’sine tekabül eden hissesinin Migros Türk T.A.Ş. (Migros) ve Koç
Holding A.Ş. tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
05-76/1030-287
2
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.8.2005 tarih ve 6007 sayı ile 50
giren ve en son 20.10.2005 tarih 7346 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen
25.10.2005 tarih ve 2005-3-99/Öİ-05-TE sayılı Ön İnceleme Raporu,
26.10.2005 tarih ve REK.0.07.00.00-120/257 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-
76 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da Raportörler Aydın ÇELEN ve
Bülent GÖKDEMİR tarafından; 60
Tansaş’ın, Migros ve Koç Holding A.Ş., tarafından devralınması işleminin,
işleme taraf olan teşebbüslerin ilgili pazarlardaki ciroları bakımından 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ
kapsamında izne tabi bir devir işlemi olduğu,
Bu işlem sonucunda ilgili pazarlardan Çeşme, Edremit, Nazilli ve
Kuşadası’nda aynı Kanun’un 7. maddesi hükmü dairesinde hakim durumun
yaratılmasının böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olabileceği, bu nedenle bildirim konusu hisse devri işleminin 4054 sayılı 70
Kanun’un 10. maddesi uyarınca nihai incelemeye alınmasının uygun olacağı,
Ayrıca, devir Sözleşmesi’nin 10. maddesi ile öngörülen rekabet yasağının
gerek genel gerekçesinin olmaması gerekse coğrafi alan bakımından gerekli
olandan daha geniş kısıtlama içermesi nedeniyle devir işleminin
gerçekleşmesi için zorunlu ve makul ölçülerde olmadığı ve sözleşme
metninden çıkarılması gerektiği,
ifade edilmektedir.
Buna karşın Raportörler Tarkan ERDOĞAN ve Şahin YAVUZ Ön İnceleme
Raporu’nun ilgili ürün pazarının 300 m² üstü olarak tanımlanmasına, 1000 m² 80
üzerindeki mağazaların tüketici gözünde ürün çeşidi, otopark kapasitesi/servis
uygulaması, kasa sayısı, sunulan diğer hizmetlerin farklılığı gibi kıstaslar
çerçevesinde tüketici gözünde önemli ölçüde farklılaştığı ve dolayısıyla bu
unsurlar dikkate alınarak belirlenen tek noktalı alışveriş olanağı sunan yerlerin
ayrı bir pazar olduğu gerekçeleriyle katılmamaktadırlar. Ayrıca, ilgili ürün
pazarının 300 m² ve üzeri yerler olarak belirlendiği bir an için kabul
edildiğinde, yine Rapordan farklı olarak piyasaya girişin 300–1000 m²
arasında görece kolay olduğu, batık maliyetlerin düşüklüğü sebebiyle
potansiyel rekabetin varlığı ve pazarın bu aşamasının açılan mağazalar
anlamında dinamik bir yapı sergilediği gerekçesiyle işleme izin verilmesi 90
gerektiğini;
Öte yandan Raportör Ümit GÖRGÜLÜ, bildirim konusu devralma işlemi ile
ilgili olarak ilgili ürün pazarının 300 metrekare sınırının altında faaliyet
gösteren marketler ve bu büyüklüğün üzerinde net satış alanına sahip olan
marketler olarak belirlenmesi gerektiğini, bu durumda söz konusu devralma
işleminin bir hakim durum oluşumuna yol açarak rekabetin önemli ölçüde
kısıtlanmasına yol açmayacağını ve bu nedenle işleme izin verilmesi
gerektiğini; bu itibarla 4054 sayılı Kanun’un 10. maddesinin ikinci fıkrası
05-76/1030-287
3
hükmü çerçevesinde anılan işleme yönelik olarak bir nihai inceleme 100
başlatılmasına gerek bulunmadığını
ifade etmektedirler.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Migros Türk T.A.Ş.
Perakende sektöründe faaliyet gösteren Migros 1954 yılında İsviçre Migros 110
Kooperatifler Birliği ve İstanbul Belediyesi'nin girişimleri ile gıda ve tüketim
maddelerini belediye kontrolü altında üreticiden sağlama ve bu ürünleri
sağlığa uygun koşullarda ve ekonomik fiyatlarla İstanbullulara ulaştırma
amacıyla kurulmuştur. Şirketin 2004 yılı Uluslararası Finansal Raporlama
Standartları’na (UFRS) göre yurtiçi satışları 1.901.310 bin YTL olup, konsolide
satışlar 2.273.937 bin YTL’dir. Migros’un ana hissedarı sermayenin
%51,06’sına sahip olan Koç Holding A.Ş. olup, Şirketin %48,94’ü halka
açıktır. Migros hisseleri İMKB’de işlem görmektedir. Bildirim formunda yer
alan ifadeyle Migros bu devralma ile daha esnek hizmet verebilmeyi ve doğan
sinerjiden tüketicinin yararlanabileceği bir hizmet çeşitlenmesini müşterilerine 120
sunabilmeyi amaçlamaktadır. Bu amaç, aynı zamanda müşteriye yakın olma
stratejisine de paraleldir.
Migros’un Ekim 2005 itibarıyla Türkiye genelinde 79’u M formatında, 78’i MM
formatında, 33’ü MMM formatında, 306’sı ŞOK mağazası ve 3’ü hipermarket
olmak üzere toplam mağaza sayısı 499’dur.
H.1.2. Koç Holding A.Ş.
Otomotiv, dayanıklı tüketim, enerji, finans, turizm, perakendecilik ve bilişim 130
sektörlerinde yatırım alanlarında faaliyet gösteren Koç Holding, Migros’un
büyük ortağıdır. Koç Holding’in 2004 yılı cirosu 22.264.015 YTL olup ortaklık
yapısına Tablo 1’de yer verilmiştir.
Tablo 1 - Koç Holding Ortaklık Yapısı
Ortaklar Hisse Oranı (%)
Zer 0,01
Temel Ticaret ve Yatırım
A.Ş.* 41,81
Vehbi Koç Vakfı 7,17
Nazar 0,33
Koç Ailesi 26,6
Emekli Yardım Sandığı
Vakfı 1,97
R.M.K Mahdumları 0,11
Diğer 22,00
Toplam 100,00
*Temel Ticaret ve Yatırım A.Ş.’nin sermayesinin tamamı Koç Ailesi’ne aittir.
05-76/1030-287
4
H.1.3. Doğuş Holding A.Ş., Türkiye Garanti Bankası A.Ş., Ana Konut
Danışmanlık A.Ş., Doğuş İnşaat ve Ticaret A.Ş., Doğuş Yapı Sanayi A.Ş., 140
Doğuş Sigorta Aracılık Hizmetleri A.Ş., Somtaş Tarım ve Ticaret A.Ş. ve
Start Investment Limited
Söz konusu devreden taraflar Tansaş’ın hissedarı olup ilgili pazarda Tansaş
haricinde herhangi bir faaliyetleri bulunmamaktadır.
H.1.4. Tansaş Perakende Mağazacılık Ticaret A.Ş. (Tansaş)
Devir konusu Tansaş 1973 yılında, halka ucuz et ve kömür sağlamak
hedefiyle İzmir'de, Tansa unvanıyla kurulmuştur. 1976 yılında, "Tanzim 150
Satışlar Müdürlüğü" çatısı altında, Konak'ta ilk mağazası açılmış, şirketleşme
düşüncesi doğrultusunda, 15 Aralık 1986 tarihinde Tansaş İzmir Büyükşehir
Belediyesi İç ve Dış Ticaret A.Ş. kurulmuştur. 1996 yılında, İzmir Büyükşehir
Belediyesi'ne ait Tansaş hisselerinin %32.98'i halka açılmış ve 1999 yılında
Tansaş hisselerinin büyük bölümü Doğuş Grubu'na geçmiştir. 2004 yılı sonu
itibarıyla Tansaş; Tansaş ve Macrocenter markaları ile Ege, Marmara, İç
Anadolu ve Akdeniz bölgelerinde yer alan toplam 206 mağazası, 123,000
metrekare net satış alanı, yaklaşık 5000 personeli ile yıllık yaklaşık 78 milyon
müşteriye hizmet vermektedir. Tansaş’ın Ekim 2005 itibarıyla 110’u MİNİ, 69’u
MİDİ, 32’si MAXİ, 6’sı MACROCENTER olmak üzere toplam mağaza sayısı 160
206’dır. 2004 yılı cirosu 1.074.762 YTL olan şirketin devralma öncesi ve
sonrası ortaklık yapısına Tablo 2 ve 3’te yer verilmiştir.
Tablo - 2 Devralma Öncesi Tansaş Ortaklık Yapısı
Ortaklar Hisse Oranı (%)
T. Garanti Bankası A.Ş 24,112
Doğuş Holding A.Ş 13,848
Start Investments Ltd. 9,302
Ana Konut Danışmanlık A.Ş 3,101
İzmir İl Özel İdare 0,350
Çeşme Belediyesi 0,002
Tariş Ayma A.Ş 0,015
Halk Ortakları 49,270*
Toplam 100
*Devralma öncesi halka açık %49.270'un içinde Doğuş Grubuna ait hisseler bulunmaktadır.
Bu hisseler devralmanın esasını oluşturan 70.77 hisse kapsamında Koç tarafına geçecektir.
Tablo -3 Devralma Sonrası Tansaş Ortaklık Yapısı
Ortaklar Hisse Oranı (%)
Koç Holding A.Ş. + Migros Türk T.A.Ş* 70.77
İzmir İl Özel İdare 0,350
Çeşme Belediyesi 0,002
Tariş Ayma A.Ş 0,015
Halka Açık 28,863
Toplam 100
*Koç Holding A.Ş. ile Migros Türk T.A.Ş. arasındaki hisse dağılım oranı bu aşamada henüz
belirlenmemiştir. 170
05-76/1030-287
5
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Modern perakende tüketim malları sektörü bakımından ilgili pazar tanımında 180
kesin ölçütler ortaya koymak güçtür. Bununla birlikte ilgili pazar tanımının iki
temel ekseni bulunduğu ileri sürülebilir. Bunlar; alım pazarı ve tüketim malları
perakende pazarlarıdır. Bu nedenle dosya konusu işlem bakımından ilgili ürün
pazarı esas olarak alım pazarı ve tüketim malları perakende pazarı başlıkları
altında değerlendirilecek, gerek bulunduğu halde söz konusu pazarlar alt
pazarlara ayrılabilecektir.
H.2.1. 1. Tüketim Malları Perakende Pazarı
Tüketim malları perakende pazarı bakımından farklı ölçeklere sahip olan 190
modern perakendecilerin farklı ürün pazarları teşkil etmeleri muhtemeldir.
Burada temel ölçüt, tüketiciler bakımından farklı ürün pazarı olarak
nitelendirilebilecek ayırıcı özelliklerin varlığıdır. Söz konusu özellikler
tüketicilerin bakış açısına göre değişebilecektir.
Türkiye koşulları bakımından ayırıcı özellikleri ortaya koymanın sağlıklı
yöntemi tüketici anketleridir. Bu noktadan hareketle ayırıcı özelliklerin
tespitinde AC Nielsen tarafından yapılmış bir çalışma dikkate alınacaktır.
Anılan çalışmaya göre, tüketiciler modern perakendecilerin tercih edilme 200
nedenleri; fiyat (%60.9), ürün çeşitliliği (%59), temizlik (%15.7), park yeri
olanağı ve ulaşım kolaylığı (%5.2), kredi kartı kullanımı (%4.5), ürünlerin taze
ve etiketli olması (%5.1), raf düzeni (%3.9), güvenilirlik (%1.7) ve büyüklük
(%1.2) olarak sıralanmaktadır. Söz konusu ölçütler, bakkalları da kapsayacak
şekilde geleneksel kesim ile modern kesim arasındaki farklara işaret etmekte,
modern perakendeciler arasında yapılacak ayırımlara da zemin teşkil
etmektedir.
Yukarıda sıralanan tercih ölçütlerinin birçoğu modern kesimin tüm birimleri
tarafından karşılanmaktadır. Bir diğer ifadeyle söz konusu ölçütlerin 210
karşılanma oranı farklı perakende birimleri arasında kesin ayırımlar ortaya
konmasına imkân vermeyecek ölçüdedir. Bu nedenle farklı ölçekteki
perakende birimleri arasında yapılacak ayırıma temel teşkil edebilecek
ölçütler fiyat ve ürün çeşitliliğidir. Diğer ölçütler ise fiyat ve ürün çeşitliliği
bakımından benzer özelliklere sahip olan birimler arasında yapılacak
tercihlerde etkili olacaktır.
Bu noktada ürün çeşitliliği unsurunun, esas olarak, boş zaman ve işlem
maliyeti ile ilgisi bulunduğu vurgulanmalıdır. Bir başka şekilde ifade edersek,
hane halkları uzun erimli ihtiyaçlarını karşılamak üzere belirli zaman 220
aralıklarında alışveriş yapmakta, bu alışverişlerinde ihtiyaç duydukları ürün
sepetinin tümünün karşılanmasına önem vermektedir. Aksi halde bazı mal ya
da mal gruplarını farklı birimlerden satın almak böylece belirli bir işlem ve boş
zaman maliyetine katlanmak zorunda kalınabilecektir.
05-76/1030-287
6
Öte yandan fiyat ve ürün çeşitliliği ölçütlerinin dahi kesin ayırımlara olanak
tanımayacağı düşünülmektedir. Zira gerek fiyat, gerekse ürün çeşitliliğine
yönelik talep esnekliği, tüketicilerin sosyoekonomik koşulları, fiyat farklılığının
gözlendiği ürünlerin parasal değerinin toplam ürün sepeti içindeki oranı gibi
parametrelere göre değişmektedir. 230
Örneğin yüksek gelir grubu üyesi hane halkları fiyat değişikliklerine daha az
duyarlılık göstermekte, boş zaman ve işlem maliyetlerinden mümkün
olduğunca kaçınmaktadır. Öte yandan düşük gelirli hane halkları fiyatlara
yüksek duyarlılık göstermekte, bununla birlikte genellikle aile bireylerinden bir
ya da birkaçının çalışmaması nedeniyle boş zaman ve işlem maliyetine
katlanabilmektedir.
Yukarıda yer verilen bilgilerin ışığında bildirim konusu devralma işlemine
yönelik olarak almaşık pazar tanımlarının ortaya konması, hâkim durum 240
değerlendirmesinin ise her bir pazar için yapılarak genel birtakım sonuçlara
ulaşılması yerinde olacaktır.
Nihai ürün pazarı bakımından iki seçenekli bir pazar tanımı yapmak mümkün
görünmektedir. Bunlardan birincisi indirim mağazaları hariç olmak üzere 1000
metrekareden küçük ve bu büyüklüğün üzerinde olan marketlerin farklı
pazarlar olarak değerlendirilmesidir. Bu halde “indirim mağazaları”, “1000
metrekareden küçük” ve “1000 metrekareden büyük” marketler olmak üzere
üç ayrı ürün pazarı tanımlanmış olacaktır.
250
Buradaki ayırım esas olarak indirim mağazalarının ve 1000 metrekare
büyüklüğe sahip marketlerin ayırıcı niteliklerinden kaynaklanmaktadır. Bilindiği
gibi, indirim mağazaları, ürün çeşitliliği büyük süpermarket ve hipermarketlere
göre sınırlı olan, raf düzeni basit, düşük fiyatla satış yapan, düşük maliyetlerle
çalışan ve marka portföyü ağırlıkla ulusal markalardan müteşekkil
perakendeci birimlerdir.
1000 metrekare net satış alanı büyüklüğü ise, yukarıda ifade edildiği üzere,
uzun erimli tüketim ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla yapılan alışverişlerde,
gereksinim duyulan ürün sepetinin tümünün karşılanmasına olanak tanıyacak 260
sınırdır. Nitekim bu büyüklüğün üzerinde birimler, perakende sektöründe
faaliyet gösteren aktörler tarafından büyük süpermarket olarak
adlandırılmaktadır.
Tahmin edilebileceği üzere ilk alternatif, boş zaman ve işlem maliyetini
önemseyen orta ve yüksek gelirli hane halkları dikkate alındığında anlamlı bir
ayırım teşkil etmektedir. Ancak fiyat duyarlılığı yüksek, buna karşılık boş
zaman ve işlem maliyeti duyarlılığı görece düşük, düşük gelirli hane halkları
bakımından 1000 metrekare sınırının daha alt seviyelere çekilmesi
muhtemeldir. 270
Bu sav esas olarak iki nedene dayanmaktadır. Bunlardan birincisi net satış
alanı 300-400 metrekare seviyelerinde bulunan, bu nedenle genellikle şehir
merkezinde mukim bazı marketlerin, satış alanlarını etkin kullanmak suretiyle
tüketicilere geniş ürün gamı sunabilmesidir. Nitekim başvuru konusu işleme
05-76/1030-287
7
yönelik olarak yapılan yerinde incelemeler sırasında bu durumu örnekleyen
çok sayıda teşebbüs tespit edilmiştir.
Örneğin bildirim konusu devralma işlemi sonrasında görece yüksek
yoğunlaşma oranının gerçekleşeceği Ege Bölgesi’nde faaliyet gösteren, yerel 280
zincir niteliği taşıyan Pehlivanoğlu unvanlı marketlerin 300-400 metrekare
satış alanı içinde 6-8 bin kalem mal sattığı tespit edilmiştir.
İkinci neden ise, yukarıda ifade edildiği üzere, boş zaman ve işlem maliyeti
duyarlılığı düşük hane halklarının, ürün çeşitliliği görece düşük satış
birimlerinden uzun erimli tüketim ihtiyaçlarını mümkün olan en yüksek oranda
karşılaması, karşılayamadığı ihtiyaçlarını farklı perakende satış birimleri veya
perakende dışı satış birimlerinden temin edebilmesidir. Bu halde uzun erimli
ürün sepetinin tümünü karşılayabilmesine olanak tanımamasına karşın görece
küçük perakendecilerin, 1000 metrekare net satış alanının üzerinde bulunan 290
perakende birimlerinin rakibi olarak değerlendirilmesi mümkündür.
Örneğin 300 metrekare büyüklüğünde bir marketin ortalama satış fiyatlarının,
aynı tüketici grubunun ulaşabileceği sınırlar içinde faaliyet gösteren 1000
metrekare büyüklüğünde bir marketin ortalama fiyat seviyesinin altına
düşmesi ya da büyük marketlerin fiyatlarını küçük birimlere göre daha yüksek
oranda arttırması halinde anılan tüketici grubu, yüksek talep esnekliği
nedeniyle, boş zaman ve işlem maliyetini göze alarak, ihtiyaçlarının önemli
bölümünü indirim mağazaları dâhil olmak üzere, küçük marketlerden
sağlayacak, tamamlayamadığı ihtiyaçlarının temini için diğer perakende 300
birimlerine yönelebilecektir.
Yukarıda yer verilen açıklamalardan hareketle ikinci pazar seçeneği, “300
metrekare sınırının altında faaliyet gösteren marketler” ve “bu büyüklüğün
üzerinde net satış alanına sahip olan marketler” olarak tanımlanacaktır.
300 metrekareden büyük ancak 1000 metrekareden küçük satış noktalarının
1000 metrekareden büyük marketlere rakip olarak ortaya çıktığı tespiti
yapılırken, çok önemli bir hususu göz ardı etmemek gerekir: Şöyle ki, 300
metrekarelik satış alanına sahip bir perakendecinin, tüketicilerin tamamı 310
bakımından, 1000 metrekareden büyük perakendecilerin rakibi olarak
görüldüğü ileri sürülmemektedir.
Yukarıda da açıklandığı üzere, alışveriş için yeterli vakti olmayan tüketiciler
bakımından 1000 metrekareden küçük perakendecilerin 1000 metrekareden
büyük perakendecilere alternatif olması zor olabilir. Ancak, ilgili ürün pazarları
tüketicilerin genel eğilimlerine göre belirlenir. Tüketicilerin küçük bir kısmını
oluşturan ve marjinal tüketim eğilimleri gösteren kitlelerden yola çıkarak
yapılabilecek değerlendirmeler yanlış ürün pazarı tanımlamalarına yol
açabilecektir. 320
Sonuç olarak bildirim konusu devralma işlemi çerçevesinde 300 metrekareden
büyük satış alanına sahip perakendecilerin (indirim mağazası, market,
süpermarket, büyük süpermarket ya da hipermarket olabilir) oluşturduğu
pazar, hakim durum analizinin yapılacağı pazar olarak ele alınmaktadır.
05-76/1030-287
8
H.2.1.2. Alım (Tedarik) Pazarı
Üreticiler ile perakendeciler arasındaki pazarı nitelendirmek için kullanılan
alım (tedarik) pazarı, bahse konu devralmadan etkilenecek diğer bir pazardır.
Alım pazarında üretici açısından kritik faktörler üreticinin üretimini değiştirme 330
ve üretimini farklı kanallarda satabilme esnekliğidir. Genelde üreticiler belli bir
ürün veya ürün grubunda uzmanlaşarak üretim yapmaktadır. Örneğin bir süt
üreticisi üretim kabiliyeti ile en fazla süt ve süt ürünlerini üretebilmekte,
doğaldırki başka bir ürün grubunu, örneğin deterjanı üretebilmek için ilave
yatırıma ve know how’a ihtiyaç duymaktadır. Üreticilerden süpermarket
ortamında satılan ürünlerin hepsini üretmelerini beklemek, dolayısıyla tek bir
tedarik pazarından bahsetmek mümkün değildir. Bu itibarla, alım gücüyle ilgili
yapılacak incelemenin, üretim anlamında birbirine ikame teşkil eden ürünlerin
bir araya geldiği ürün gruplarını ayrı ayrı ilgili pazarlar şeklinde tanımlamak
suretiyle yapılması gerekmektedir. Sonuç olarak süpermarket ortamında 340
satılan gıda ağırlıklı hızlı tüketim ürünleri dikkate alındığında, alım pazarı et ve
et ürünleri, beyaz et ve yumurta ürünleri, unlu ürünler, sütlü ürünler, bira,
şarap ve alkollü içkiler, alkolsüz içkiler, sıcak içecekler (kahve ve çay), şekerli
ürünler (çikolata, kek gibi), temel gıdalar (un, şeker, pirinç gibi), dondurulmuş
ürünler, bebek mamaları, ev hayvanları yiyecekleri, vücut bakım ürünleri, ev
temizlik ürünleri gibi ayrı ayrı belirlenebilir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
H.2.2.1. Tüketim Malları Perakende Pazarı 350
Devralma işleminin tarafları Türkiye ölçeğinde faaliyet göstermektedir.
Bununla birlikte uzaklığa bağlı olarak il, hatta ilçe ölçeğinde modern
perakendecilerin faaliyet alanlarının, diğer bölgelerden hissedilir derecede
farklılık gösterdiği açıktır. Zira tüketiciler alışveriş amacıyla belirli bir sınır
uzaklığı göze alabilecektir. Bu noktadan hareketle coğrafi pazarın sınırlarının
anılan sınır uzaklığı tarafından belirleneceği ileri sürülebilecektir.
Söz konusu sınır uzaklık temelde rakip olarak görülen perakende birimlerinin
fiyatları arasındaki farkın, bu mesafeyi kat etmek için gereken maliyeti 360
ödünleyebileceği noktaya kadar genişletilebilecektir. Ancak bu noktada, anılan
mesafeyi kat etmek için katlanılan maliyetin, parasal maliyetin yanı sıra işlem
ve boş zaman maliyeti unsurlarını da ihtiva ettiği dikkate alınmalıdır. Bu sınır
AB’de genel olarak otomobil ile 20 dakikalık uzaklık olarak kabul görmektedir.
Bu sınırın Türkiye koşullarında anlamlı bir ölçü olup olmadığını tespit etmek
üzere birçok değişkenin ayrıntılı bir biçimde tahlil edildiği bir çalışma henüz
yapılmamıştır.
Öte yandan otomobil ile 20 dakikalık uzaklık sınırını ölçü almak bir dizi sorunu
beraberinde getirmektedir. Bunların başında büyükşehirlerin durumu 370
gelmektedir. Büyükşehirlerde ikamet eden tüketiciler bakımından il sınırları
içinde kurulu tüm perakende birimlerin birbiri ile rekabet halinde bulunmadığı
açıktır. Ancak 20 dakika uzaklık ölçüsü bölgeler arası sınırlarda ikamet eden
tüketiciler bakımından sorun teşkil edebilecektir. Bir diğer sorun ise özellikle
05-76/1030-287
9
şehir merkezinde mukim tüketiciler bakımından trafik yoğunluğu, toplu taşıma
olanakları arasındaki farklılıklardır.
Başvuru konusu işlemin değerlendirilmesi noktasında, yukarıda zikredilen
sorunlar dikkate alınarak, sabit bir uzaklık sınırının ölçü alınmasından
kaçınılmıştır. Bunun yerine, iller bakımından bölünemezlik esası benimsenmiş 380
ve yoğunlaşmanın gerçekleşeceği tüm iller ayrı coğrafi pazarlar olarak tespit
edilmiştir. Öte yandan, yukarıda ifade edildiği üzere, rekabet koşullarının açık
bir biçimde farklılaşması olgusu dikkate alınarak yoğunlaşmanın gerçekleştiği
il merkezi dışındaki ilçeler, diğer ilçe ve illerle olan uzaklığı dikkate alınarak
ayrıca değerlendirilmiştir. İlçe bazında yapılan değerlendirmelerde ise, AB
Komisyonu tarafından benimsenen otomobil ile 20 dakikalık uzaklık ölçütü
dikkate alınmıştır.
Bu çerçevede başvuru konusu işleme taraf olan Migros ve Tansaş’ın birlikte
faaliyet gösterdikleri; Aliağa, Dikili, Çeşme, Ödemiş, Balıkesir, Ayvalık, 390
Burhaniye, Edremit (Altınoluk ve Akçay dahil), Aydın, Nazilli, Kuşadası, Söke,
Didim, Bodrum, Marmaris, Turgutreis, Antalya, Manavgat, Kemer, Alanya,
Manisa, Akhisar, Denizli, Sakarya, Kocaeli, Niğde, Eskişehir, Uşak, Bolu, Urla,
İzmir, Ankara ve İstanbul ayrı coğrafi pazarlar olarak belirlenmiştir.
H.2.2.2. Alım (Tedarik) Pazarı
Alım (tedarik) pazarında coğrafi pazarın ulusal olarak belirlenmesi
gerekmektedir. Perakendeciler alımlarını ağırlıklı olarak ulusal üreticilerden
yapmalarına rağmen bölgesel veya yerel üreticilerden de alım yapmaktadır. 400
Ancak bölgesel veya yerel olarak faaliyet gösteren üreticilerin ürünlerini diğer
bölgelerde de pazarlamasının önünde herhangi bir engel bulunmamaktadır.
Bu itibarla ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak
belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
İlgili coğrafi pazar olarak belirlenen il/ilçe merkezlerinde hakim durum analizi
yaparken, bu merkezlerdeki 300 metrekareden büyük satış alanına sahip
noktalar değerlendirmeye alınmıştır. Bu çerçevede ilgili coğrafi pazarlardaki 410
yoğunlaşma oranlarına Tablo 4’te yer verilmiştir:
Tablo - 4 Migros ve Tansaş’ın Devralma Sonrası Pazar Payları
PAZAR PAYLARI BÖLGELER
300 M2 İÇİN
ALİAĞA Yoğunlaşma yok (1)
DİKİLİ Yoğunlaşma yok (1)
ÇEŞME (…..)
ÖDEMİŞ (…..)
BALIKESİR (…..)
AYVALIK (…..)
BURHANİYE Yoğunlaşma yok (1)
EDREMİT (…..)
AYDIN (…..)
NAZİLLİ (…..)
KUŞADASI (…..)
05-76/1030-287
10
SÖKE (…..)
DİDİM (…..)
BODRUM (…..)
MARMARİS (…..)
TURGUTREİS (…..)
ANTALYA (…..)
MANAVGAT (…..)
KEMER (…..)
ALANYA (…..)
MANİSA (…..)
AKHİSAR Yoğunlaşma yok (1)
DENİZLİ (…..)
SAKARYA Yoğunlaşma yok (1)
KOCAELİ (…..)
ESKİŞEHİR (…..)
NİĞDE (…..)
UŞAK (…..)
BOLU (…..)
URLA Yoğunlaşma yok (1)
İZMİR - (5)
ANKARA - (5)
İSTANBUL AVR. - (5)
İSTANBUL ANAD. - (5)
(1) Bu merkezlerde Migros’un mağazası 300 metrekare’’den büyük olmadığı için yoğunlaşma
yoktur.
(2) Büyükşehirlerde çok sayıda 300 metrekare’’den büyük satış noktası olduğu için
yoğunlaşma hesaplanmasına ihtiyaç duyulmamıştır.
Tablodan da görüleceği üzere, inceleme konusu devralma işlemi sonrasında,
1000 metrekareden büyük perakendecilerin oluşturduğu pazar dikkate 420
alındığında, Çeşme, Edremit, Nazilli, Kuşadası, Marmaris ve Eskişehir coğrafi
bölgelerinde tarafların toplam pazar payı önemli seviyelere ulaşacaktır. Bu
pazar tanımına göre; tarafların pazar payı Çeşme’de %100, Edremit’te %(…),
Nazilli’de %100, Kuşadası’nda %100, Marmaris’te %(…) ve Eskişehir’de %(…)
seviyesindedir. İlgili pazar tanımında kullanılan eşiğin 300 metrekareye kadar
düşürülmesi halinde, tarafların toplam pazar payı Çeşme’de %(…), Edremit’te
%(…), Nazilli’de %(…), Kuşadası’nda %(…), Marmaris’te %(…)ve Eskişehir’de
%(…)düzeyinde gerçekleşmiştir. İnceleme konusu devralma işlemi sonrasında
tarafların pazar payının önemli seviyelere ulaşacağı bu pazarlara ilişkin olarak
aşağıdaki tespitlerde bulunulmuştur: 430
H.3.1. Yapılan Tespitler
H.3.1.1. Çeşme
Çeşme ilçesindeki perakende satış noktaları şunlardır:
440
05-76/1030-287
11
Tablo - 5 Çeşme Bölgesindeki Marketler
MAĞAZA ADI FORMAT
SATIŞ
ALANI
(m2)
CİRO (YTL) ÜRÜN SAYISI
KASA
SAYISI
Migros1 b.süpermarket 1.455 (…………) - 13
Migros2 market 300 (…………) - 4
Tansaş1 b.süpermarket 1.036 (…………) - 12
Tansaş2 süpermarket 575 (…………) 6.073 6
Pehlivanoğlu market 400 (…………) - 3
Bim1 indirim mağ. 300 (…………) - 2
Bim1 indirim mağ. 300 (…………) - 2
1. Çeşme Belediyesi İmar Müdürü ve Emlak Müdürü görüşmede aşağıdaki
hususları ifade etmişlerdir.
“…Çeşme’de büyük süpermarket yapmaya uygun iki alan
bulunmaktadır… Çeşme’nin %85’inde sit alanı olduğu için inşaat alanı 450
oldukça kıstlıdır. Buralar Koruma Kurulu iznine tabidir. Belediye önceliği
halen planı olan arazilerin kullanıma açılmasına vermektedir.
Bölgemizde inşaat ya da izin aşamasında bir büyük mağaza girişimi
bulunmamaktadır…”
H.3.1.2. Edremit
Edremit ilçesi ile birlikte Akçay ve Altınoluk ilçelerini de kapsayacak coğrafi
pazardaki perakendeciler şunlardır:
460
Tablo -6 Edremit Bölgesindeki Marketler
MAĞAZA ADI FORMAT
SATIŞ
ALANI
(m2)
CİRO (YTL) ÜRÜN SAYISI
KASA
SAYISI
Migros1 b.süpermarket 1.720 (…………) 11
Migros2 b.süpermarket 1.390 (…………) 10.700 10
Tansaş1 b.süpermarket 1.502 (…………) 8.002 13
Tansaş2 b.süpermarket 1.323 (…………) 8.563 10
Tansaş3 süpermarket 521 (…………) 5
Tansaş4 market 352 (…………) 4.414 6
Gima b.süpermarket 1.416 (…………) - 8
İşcan market 320 (…………) - 2
Pehlivanoğlu market 300 (…………) - 2
Bim indirim mağ. 450 (…………) - 3
*Haziran 2005’de Altınoluk’ta açılan bu mağazanın ortalama aylık cirosu (………) YTL’dir. Yıllık toplam
cironun yaklaşık yarısı Haziran, Temmuz, Ağustos aylarında elde edildiğinden, bu aylık ortalama ciro 12
yerine 6 ile çarpılarak yıllık tahmini ciro rakamı bulunmuştur.
1. Yapılan yerinde incelemeler sırasında, Edremit Belediye Başkanı ve
Belediye Meclis Üyesi ve İşcan Marketleri sahibi ile yapılan görüşmelerde
aşağıdaki hususları dile getirmişlerdir:
“Edremit merkezinde bir maxi Tansaş var. Migros şehir dışında…
Edremit’te arazi fiyatları çok yüksektir… büyük mağaza açılabilecek tek 470
arazi yine belediyeye ait olan otogar arazisidir. Ancak buraya Edremitli
esnafın da dükkan açabileceği çok iyi bir alışveriş merkezi yapılması
teklifi gelmediği sürece 3,5 yıllık süre zarfında bir başka büyük markete
izin vermeyi planlamıyoruz… Edremit’te hipermarket arazisi bulmakta
güçlük çekileceğini düşünmüyoruz… Edremitlilerin alışveriş yaptığı
yerler Edremit şehir merkeziyle sınırlı değildir. Yakında olan Akçay,
05-76/1030-287
12
Altınoluk ve Küçükkuyu’dan da alışveriş yapabilir… Tansaş İşcan
Yeniçağ, Pehlivanoğlu gibi mağazaların fiyatlarını takip eder,
bakkalların fiyatlarını takip etmez. Şu an bölgede süren tek büyük
market inşaatı Akçay’da Gima’nın hemen yanına yapılan Migros 480
inşaatıdır…Önümüzdeki dönemde yerel zincirlerin ulusal zincirlerle
mücadele edemeyip, devretme yoluna gideceklerini düşünüyoruz.”
2. Yeniçağ Gıda Ltd. Şti. sahibi ile yapılan görüşmede aşağıdaki hususları
belirtmiştir:
“….Migros ya da Tansaş’ın büyük mağazalarının bizim rakibimiz
olduğunu düşünmüyoruz. Bu mağazalar birbirlerinden müşteri çalarlar.
Bizim mağazalarımız daha çok ikincil alışverişe hizmet ediyor.
Tansaş’ın Ege Bölgesi’nde ciddi bir marka gücü bulunmaktadır. Ancak
şu anda Körfez bölgesinin zincir mağazalar açısından doygunluğa 490
ulaştığını düşünüyoruz. Hatta bazı zincirlerin mağazaları kapanma
yoluna bile gidebilir.
Ayrıca, Tansaş’ın Küçükkuyu ve Altınoluk’taki küçük mağazaları; BİM’in
de Altınoluk’taki küçük mağazası sezon dışında kapanmaktadır.
Akçay’da bir adet inşa halinde MM Migros bulunmaktadır… Migros’un
fiyatlandırma politikası Tansaş kadar agresif değildir. O yüzden bu
birleşmenin bizim işlerimiz açısından büyük zarar getireceği endişesi
içinde değilim…”
500
3. Gima TAS Akçay Satış Mağazası Müdürü ile yapılan görüşmede aşağıdaki
hususlar ifade edilmiştir :
“…Bölgede rakip olarak sadece Tansaş ve Migros’u görüyoruz. İşcan
ve Yeniçağ gibi mağazalar ancak ikincil alışveriş yapılan yerel
zincirlerdir… Tüketici nüfusu hissedilebilir bir derece büyüme
eğiliminde değildir. Bu bağlamda, bir iki yıl içinde bölgemizde organize
perakendecilik sektöründe hareket beklemiyorum.”
H.3.1.3. Nazilli
510
Nazilli ilçesinde faaliyet gösteren perakende satış noktaları şunlardır:
Tablo -7 Nazilli Bölgesindeki Marketler
MAĞAZA ADI FORMAT
SATIŞ
ALANI
(m2)
CİRO (YTL) ÜRÜN SAYISI
KASA
SAYISI
Migros b.süpermarket 2.000 (…………) 10.700 9
Tansaş1 b.süpermarket 1.175 (…………) 7.151 8
Tansaş2 market 225 (…………) 3.356 3
Pehlivanoğlu1 süpermarket 700 (…………) 4.400 4
Pehlivanoğlu2 süpermarket 450 (…………) 4.400 2
Gün market market 350 (…………) - 3
Kartal market market 300 (…………) - 2
Maxi market Market 300 (…………) 4.770 1
1. Nazilli Belediyesi İmar İşleri Müdürü ile yapılan görüşmede ilçe merkezinde
yeni marketlerin açılabilmesinin olanaklı olup olmadığına yönelik şu hususlar
kendileri tarafından ifade edilmiştir:
05-76/1030-287
13
“…Şehir merkezinde 1000m2 üzerinde mağaza açmak için yeterli alan
mevcut değil. Ancak 2 km2’lik bir yay içinde uygun arsalar
bulunmaktadır… Halihazırda izin aşamasında bulunan bir mağaza 520
talebi yoktur.”
2. İlçe genelinde işlemin taraflarına en ciddi rakip Pehlivanoğlu markettir.
Grubun toplam 700m2 ve 350m2 satış alanına sahip iki marketi
bulunmaktadır.
H.3.1.4. Kuşadası
Davutlar dahil olmak üzere Kuşadası ilçesindeki perakende satış noktaları
şunlardır: 530
Tablo - 8 Kuşadası Bölgesindeki Marketler
MAĞAZA ADI FORMAT
SATIŞ
ALANI
(m2)
CİRO (YTL) ÜRÜN SAYISI
KASA
SAYISI
Migros1 b.süpermarket 1.650 (…………) 10.700 13
Migros 2 süpermarket 550 (…………) 5.700 6
Migros3 süpermarket 545 (…………) 5.700 5
Tansaş1 b.süpermarket 1.246 (…………) 8.585 10
Tansaş2 süpermarket 400 (…………) 5.499 6
Tansaş3 süpermarket 642 (…………) 6.101 7
Pera market süpermarket 500 (…………) - 4
Başaranlar1 süpermarket 400 (…………) - 4
Başaranlar2 süpermarket 400 (…………) - 4
Pehlivanoğlu market 350 (…………) 7.000 3
Yedi Palmiye market 300 (…………) - 3
Çağdaş market 300 (…………) - 2
Bim indirim mağ. 500 (…………) - 3
Endi indirim mağ. 400 (…………) 3.000 3
1. Kuşadası Belediyesi Fen İşleri Müdür Vekili ile yapılan görüşmede yerleşim
merkezinde yeni marketlerin açılabilmesinin olanaklı olup olmadığına yönelik
şu hususlar ifade edilmiştir:
“…Şehir merkezinde mağaza açmak için konut alanı niteliği
taşımayan, ticaret alanı olarak tanımlanmış binalar için başvuru
yapılması gerekmektedir. Ancak şehir içinde bu nitelikte tek katlı, geniş
alana yayılmış bina bulunmamaktadır, bu nitelikte bir binanın inşası için 540
arsa bulmak güçtür…”
2. Kuşadası genelinde işlemin taraflarına en ciddi rakip Pehlivanoğlu
markettir. Toplam 350m2 satış alanına sahip marketin fiyat belirlemede
özellikle Tansaş’ı dikkate aldıkları ve bu anlamda en ciddi rakip olarak onu
gördükleri mağaza müdür yardımcısı Aslı Güler tarafından ifade edilmiştir .
H.3.1.5. Marmaris
Marmaris ilçesinde faaliyet gösteren perakende satış noktalarına Tablo 9’da 550
yer verilmiştir.
05-76/1030-287
14
Tablo - 9 Marmaris Bölgesindeki Marketler
MAĞAZA ADI FORMAT
SATIŞ
ALANI
(m2)
CİRO (YTL) ÜRÜN SAYISI
KASA
SAYISI
Migros b.süpermarket 2.450 (…………) 14.000 20
Tansaş1 Hypermarket 3.372 (…………) 11.569 30
Tansaş2 Market 240 (…………) 3.213 5
Gima Hypermarket 2.500 (…………) - 15
Söğütlü1 Supermarket 500 (…………) 9.000 4
Söğütlü2 Market 500 (…………) 9.000 3
Pehlivanoğlu1 Market 300 (…………) 5.500 4
Pehlivanoğlu2 Market 350 (…………) 5.500 3
Beldibi Gıda Market 375 (…………) - 2
Mutlular Gıda Market 350 (…………) - 1
Bim İndirim mağ. 450 (…………) - 3
Marmaris Belediyesi yetkilileri ile yapılan görüşmede; Marmaris merkezinde
1000 metrekarenin üzerinde mağaza açmak için ticari alan içinde uygun yer
bulunmadığı, ancak merkeze otomobil ile 15-20 dakika uzaklıkta bulunan
Armutalan ve İçmeler sınırları içinde bu büyüklükte arsalar bulunabileceği
ifade edilmiştir.
560
H.3.1.6. Turgutreis
Turgutreis ilçesinde faaliyet gösteren perakende satış noktalarına Tablo 10’da
yer verilmiştir.
Tablo - 10 Turgutreis Bölgesindeki Marketler
MAĞAZA ADI FORMAT
SATIŞ
ALANI
(m2)
CİRO (YTL) ÜRÜN SAYISI
KASA
SAYISI
Migros b.süpermarket 1.000 (…………) 10.700 11
Şok1 İndirim mağ. 504 (…………) 2.000 3
Şok2 İndirim mağ. 199 (…………) 2.000 3
Tansaş1 Supermarket 994 (…………) 8.025 8
Tansaş2 Supermarket 800 (…………) 7.199 8
Kipa Hypermarket 5.000 (…………) 25.000 34
Gima b.süpermarket 1.100 (…………) - 10
Turgutreis ilçesine ilişkin olarak taraflardan alınan ilk bilgilerde, yeni açılan
Kipa markete dair herhangi bir bilgi olmadığı için bu ilçe de inceleme altına
alınmış, ancak Kipa ve Gima gibi rakiplerin olduğu ilçede devralma sonrası 570
yoğunlaşmanın 1000 metrekare ve üzeri pazar tanımı için %20, 300
metrekare ve üzeri pazar tanımı için %26’ya ulaşacağı tespit edilmiştir.
H.3.1.7. Eskişehir
Eskişehir ilindeki perakende satış noktalarına Tablo 11’de yer verilmiştir.
05-76/1030-287
15
Tablo - 11 Eskişehir Bölgesindeki Marketler 580
MAĞAZA ADI FORMAT
SATIŞ
ALANI
(m2)
CİRO (YTL) ÜRÜN SAYISI
KASA
SAYISI
Migros1 Supermarket 520 (…………) 5.700 5
Migros2 b.süpermarket 1.500 (…………) 10.700 10
Migros3 b.süpermarket 2.290 (…………) 10.700 14
Tansaş1 Supermarket 418 (…………) 4.908 4
Tansaş2 Supermarket 728 (…………) 5.456 4
Tansaş3 Supermarket 644 (…………) 6.554 7
Tansaş4 Supermarket 960 (…………) 7.567 10
Tansaş5 Supermarket 932 (…………) 7.553 7
İsmar Hypermarket 5.000 (…………) 16.000
Esmar1 b.süpermarket 1.200 (…………) - 4
Yimpaş Supermarket 800 (…………) - 6
Esmar2 Supermarket 550 (…………) - 4
Makro Supermarket 500 (…………) - 5
Bim indirim mağ. 400 (…………) - 2
Ekomar Supermarket 400 (…………) - 4
Gül Gıda Supermarket 400 (…………) - 2
Neşeli Supermarket 400 (…………) - 3
Nokta Supermarket 400 (…………) - 1
Simge Supermarket 400 (…………) - 5
Sultan Supermarket 400 (…………) - 3
Tempo Supermarket 400 (…………) - 5
Bim indirim mağ. 350 (…………) - 2
Kaymazlar Market 350 (…………) - 2
Çakır Market 330 (…………) - 2
Evko Market 325 (…………) - 2
Beyaz Market 300 (…………) - 2
Bim İndirim mağ. 300 (…………) - 2
Esmar Market 300 (…………) - 2
Esmar Market 300 (…………) - 2
Ges-İş1 Market 300 (…………) - 2
Ges-İş2 Market 300 (…………) - 2
Mustafa T.Gıd Market 300 (…………) - 3
Odak Market 300 (…………) - 3
1. Eskişehir İsmar Mağaza Müdürü ile yapılan görüşmede aşağıdaki hususlar
dile getirilmiştir:
“…Eskişehir’in yerleşik nüfusu 450 bin, öğrenciyle beraber nüfus 600 –
650 bini bulur. Pazarın şu anda doyduğunu düşünüyorum. Şehir
merkezinde 300 metrekarenin üzerinde alana sahip mağaza inşa edecek
arazi yok...”
2. Esmar Eskişehir Marketçilik Gıda ve İhtiyaç Mad. Ltd. Şti ortağı ile yapılan
görüşmede aşağıdaki hususlar ifade edilmiştir: 590
“…Eskişehirde yeni mağaza açılması için potansiyel görmüyorum.
Müşteri portföyümüz daha dar gelirli ve yaşlı kesimden oluşmaktadır.
Son mağazamızı 2 yıl önce açtık. Yeni mağaza açma planımız
bulunmamaktadır…”
3. Eskişehir Belediyesi İmar Dairesi Başkanı ile yapılan görüşmede aşağıdaki
hususlar belirtilmiştir:
05-76/1030-287
16
“Şehir merkezinde şu anda açık olan Migros ve Tansaş’ların dışında
büyük süpermarket yapacak yer zor bulunmakla beraber; merkeze çok
yakın yerlerde bu tip mağaza açmaya uygun bir çok alan 600
bulunmaktadır. Bu alanların mağaza açılabilir hale getirilebilmesi için
de belediyeler gerekli projeleri hazırlamaktadır…belediyenin yeni
projelendirdiği alanlara alıveriş merkezi yapılabilir. Bundan sonra
süpermarket pazarı doyuma yaklaştığı için pazarın alışveriş
merkezleriyle büyüyeceğini düşünüyorum.”
H.3.1.8. Niğde
Niğde ilindeki perakende satış noktalarına Tablo 12’de yer verilmiştir.
610
Tablo - 12 Niğde Bölgesindeki Marketler
MAĞAZA
ADI FORMAT
SATIŞ
ALANI
(m2)
CİRO (YTL) ÜRÜN SAYISI
KASA
SAYISI
Migros b.süpermarket 1.006 (…………) 10.700 6
Tansaş b.süpermarket 1.206 (…………) 8.068 10
Okyanus hipermarket 3.500 (…………) 20.000 5
Elma Center b.süpermarket 2.500 (…………) 23.000 8
Beğsan1 b.süpermarket 1.500 9.500 5
Beğsan2 b.süpermarket 1.200
(…………)
9.500 3
Kardelen1 süpermarket 850 8.000 5
Kardelen2 200 6.000 3
Kardelen3 200 6.000 3
Kardelen4
market
175
(…………)
4.000 2
1. Niğde Belediyesi İmar İşleri Müdürü şehir merkezinde yeni bir market
açılma potansiyelini şu şekilde değerlendirmiştir:
“Niğde ilinde Hıdırlık bölgesi haricinde büyük marketler için özel olarak
yer ayrılmamıştır. Ancak, ticarethaneler için ayrılan yerlere market
açılabilmektedir. İl merkezinde 1000 m2 üzerinde market açabilmek için
yeterli yer hem arsa hem de bina olarak bulunabilmektedir... Migros
Tansaş birleşmesinden Niğde’deki tüketicilerin zarar göreceğini
sanmıyorum. Birleşme sonrasında bu firmalar fiyatlarını yükseltme 620
eğilimi gösterirlerse tüketiciler alternatif marketlere rahatlıkla
yönelebilirler.”
2. Migros ve Tansaş’ın Niğde ilindeki en büyük rakiplerinden Elma Center
Mart 2005’de faaliyet göstermeye başlamıştır. Şirketin Müdürü inceleme
konusu devralma işleminin tüketiciye zarar vermeyeceği yönündeki görüşlerini
şu şekilde dile getirmiştir:
“…Bu birleşmenin Niğde’deki tüketicilere zarar vereceğini
düşünmüyorum. Zira, başta biz olmak üzere ilde yeterince alternatif
market bulunmakta …” 630
3. Yaklaşık 13 yıldır perakende sektöründe faaliyet gösteren Beğsan Ltd.
Şti.’nin Niğde’de iki adet marketi bulunmaktadır. Şirketin Satın Alma Müdürü
Niğde ili perakende pazarına ilişkin olarak aşağıdaki hususları belirtmiştir:
“…Şu anda tahminlerime göre Niğde ilinde, Tansaş %25, Migros %10,
Kardelen %30, Beğsan %20 ve Köşem, Özden ve Bim %5’er pazar
05-76/1030-287
17
payına sahip. Migros Tansaş birleşmesinden sonra bu firmalar
sağlayıcılar karşısında önemli bir alım gücüne ulaşarak bize göre
düşük fiyattan mal alabileceklerdir. Birleşmenin piyasada tek olumsuz
etkisi bu olabilir. Tüketici açısından sorun yaratmayacaktır.” 640
4. Niğde ilinin yerel perakendecilerinden Kardelen Ltd. Şti.’nin şehir
merkezinde dört marketi bulunmaktadır. Şirket Müdürü’nün inceleme konusu
devralma işlemine ilişkin görüşleri şu şekildedir:
“…Migros Tansaş birleşmesi sonrasında bu iki firmanın fiyat
stratejilerini değiştireceklerini sanmıyorum. Migros üst gelir düzeyindeki
müşterilere yüksek fiyatlarıyla hitap etmeye devam edecek. Tansaş ise
muhtemelen düşük fiyatlarını sürdürecek. Migros Tansaş birleşmesi
sonrasında tekelleşme gibi bir tehlike kesinlikle sözkonusu olmaz. Zira
şu anda Niğde’de Migros ve Tansaş’a alternatif yeterince market var.” 650
H.3.1. 9. Bolu
Bolu ilinde faaliyet gösteren marketlere Tablo 13’te yer verilmiştir.
Tablo -13 Bolu Bölgesindeki Marketler
MAĞAZA
ADI FORMAT
SATIŞ
ALANI
(m2)
CİRO (YTL) ÜRÜN SAYISI
KASA
SAYISI
Migros b.süpermarket 1.755 (…………) 10.700 13
Tansaş b.süpermarket 857 (…………) 6.926 6
Erşen b.süpermarket 1.000 (…………) 5.750 7
Yılmar1 400 - 2
Yılmar2
Süpermarket
400
(…………)
- 2
Çatladılar1 600 6.000 3
Çatladılar2
Süpermarket
600
(…………)
6.000 3
Savcılar1 Süpermarket 500 4.000 2
Savcılar2 Market 180
(…………)
2.500 1
1. Bolu Belediyesi İmar Müdürü, şehir merkezinde yeni marketlerin açılıp
açılamayacağı konusunda aşağıdaki hususları belirtmiştir:
“…Şehir merkezinde tek kat üzerine olmasa bile iki kat üzerine 1000 660
m2 satış alanına sahip market yeri bulmak mümkündür. Dolayısıyla,
market açılması için yer bakımından herhangi bir sıkıntı yok. Şu anda
Bolu’da inşaat veya izin aşamasında market bulunmamaktadır.”
2. Bolu ilinde Migros ve Tansaş mağazalarının en büyük rakibi olan Er-Şen ve
Yılmar mağazalarının sahibi, inceleme konusu devralma işleminin şehir
merkezindeki rekabete muhtemel etkileri konusunda aşağıdaki görüşleri
aktarmıştır:
“…Merkezde 500 m2 satış alanına sahip yeni marketler açılması
mümkün. Bizim rakiplerimiz Migros, Tansaş, Bim ve Çatladılar gibi 670
marketlerdir. Migros Tansaş’ı satın alması durumunda tüketicinin
bundan zarar göreceğini düşünmüyorum. Ancak devralma sonrasında
bizi piyasa dışına atmak için fiyatların aşırı düşürülmesi sözkonusu
olabilir. Öyle bir durum olursa biz de Rekabet Kurumu’na şikayet
ederiz…”
05-76/1030-287
18
3. Bolu şehir merkezinde iki market ile Çatladılar markası altında yaklaşık 10
yıldır faaliyetlerini sürdüren Çatladıoğlu Ltd. Şti. Müdürü aşağıdaki hususları
dile getirmiştir:
“…Tansaş, Migros ve Er-Şen bizim doğrudan rakiplerimiz. Bu firmalar 680
da bizi rakip olarak görüyorlar. Yine Bim de bizim rakiplerimiz arasında.
Bolu’da 1000 m2’lik mağaza açabilecek yerler var. Migros-Tansaş
birleşmesinin tüketiciye olası etkilerini şu anda kestirmek oldukça zor.
Birleşme sonrasında, Migros mağazalarının şu ana kadar sürdürdüğü
fiyat politikasını değiştireceğini sanmıyorum...”
H.3.2. DEĞERLENDİRME
H.3.2.1. Kontrol Değişikliği
690
Dosya konusu devralma işlemi, Tansaş Perakende Mağazacılık Ticaret
A.Ş.’ne ait Doğuş Holding A.Ş. ile bağlantılı teşebbüsleri tarafından kontrol
edilen %70.77 oranındaki hissenin Koç Holding A.Ş. ile onun bağlantılı
teşebbüsü Migros Türk Ticaret A.Ş. tarafından devralınmasına ilişkindir.
Taraflar arasında “Hisse Devir ve Temlik Sözleşmesi” (Devir Sözleşmesi) 18
Ağustos 2005 tarihinde imzalanmıştır. Devralma işlemi ile birlikte teşebbüsün
kontrol hisselerinin yanısıra sahip olduğu ve söz konusu sözleşmenin ekinde
sıralanan marka, patent, endüstriyel tasarım, logo, internet alan adı ve bunlar
gibi fikri ve sınai mülkiyet hakları da Koç grubuna geçmektedir.
700
1997/1 sayılı Tebliğ’in “Birleşme veya Devralma Sayılan Haller” başlıklı 2.
maddesinin; “Herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün
malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine
yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması veya kontrol
etmesi” şeklindeki (b) bendine göre devre konu teşebbüs üzerindeki kontrolün
değişmesi Tebliğ kapsamındadır. Bu itibarla dosya konusu devir işlemi,
bağımsız teşebbüsler arasında gerçekleştiğinden ve devre konu Tansaş
Perakende Mağazacılık Ticaret A.Ş.’nin kontrolü el değiştirdiğinden, ilgili
Tebliğ kapsamında olduğu açıktır.
710
Aynı Tebliğ’in (1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik) 4. maddesinde, “…birleşme
veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir
bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın %25’ini
aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmibeş trilyon
Türk Lirasını (yirmibeşmilyon Ytl) aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin
almaları zorunludur.” hükmü yer almaktadır.
Tarafların ilgili ürün pazarının en geniş tanımı (organize perakende pazarı)
çerçevesinde 2004 yılında elde ettikleri toplam ciro (yurt içi net satışlar) ve
pazar payı rakamları aşağıdaki gibidir: 720
Net Satışlar (Bin YTL) Pazar Payı (%)
Koç grubu:
Migros 1.901.310 14.1
Doğuş grubu:
Tansaş 1.074.762 8
05-76/1030-287
19
Yukarıdaki veriler ışığında, dosya konusu işleme ilişkin ilgili pazar en geniş
haliyle belirlense dahi ilgili teşebbüslerin bu pazarda elde ettikleri ciroları
yönüyle gerçekleştirilecek devir işlemi 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında 730
Rekabet Kurulu iznine tabi bulunmaktadır.
H.3.2.2. Hakim Durum Değerlendirmesi
Bilindiği üzere, ne 4054 sayılı Kanun'da ne de ilgili ikincil mevzuatta hakim
durumun belirlenmesine ilişkin mutlak ölçütler (pazar payı, ciro, vs.)
bulunmamaktadır. Bununla birlikte, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 6. maddesinde,
Kanun'un 7. maddesi kapsamında bir değerlendirme yapılırken özellikle hangi
hususların dikkate alınması gerektiği belirtilmektedir. Söz konusu maddede;
"Bu değerlendirmelerde özellikle: 740
a) İlgili piyasanın yapısı ve ülke içinde veya dışında yerleşmiş olan
teşebbüslerin fiili ve potansiyel rekabeti bakımından ülkedeki etkin rekabetin
korunması ve geliştirilmesi ihtiyacı;
b) İlgili teşebbüslerin, pazardaki durumu, ekonomik ve mali güçleri,
sağlayıcı ve kullanıcı bulabilme alternatifleri, arz kaynaklarına ulaşabilme veya
pazarlara giriş olanakları; pazara girişte herhangi bir yasal veya diğer giriş
engelleri, ilgili mal ve hizmetlere olan arz-talep eğilimleri, aracı ve son
tüketicilerin menfaatleri, rekabet engeli şeklinde olmayan ve tüketiciye
avantajlar sağlayan teknik ve ekonomik süreçteki gelişmeler ve diğer hususlar
göz önünde tutulur." şeklindeki ifadelerle, birleşme ve devralmalar bağlamında 750
hakim durum analizlerinde dikkat edilmesi gereken noktalara işaret
edilmektedir. Bu analiz ölçütleri temelinde, hakim durum yönüyle devralmaya
ilişkin tespit ve değerlendirmelere aşağıda yer verilmektedir.
H.3.2.2.1. Tarafların Pazar Payları
Hakim durum denilince akla gelen ilk kavram bir ekonomik güç, başka bir
deyişle pazar gücü olmaktadır. Pazar gücünün en büyük göstergelerinden
birisi ise, teşebbüslerin sahip olduğu pazar paylarıdır. Ancak, hakim durum
kavramına, Kanun'daki tanımda belirtildiği üzere, piyasadaki diğer aktörlerin 760
davranışlarını dikkate alma zorunluluğunda olmadan, özellikle fiyatları
belirleyebilme gücü şeklinde bir anlam yüklendiğinde, yüksek pazar payları ile
hakim durum arasında mutlak doğrusal gibi görünen ilişkinin, esasında
göründüğü gibi olmayabileceği sonucu çıkmaktadır.
Ancak yine de, yaygın olarak kabul edilen görüş, yüksek pazar payının hakim
durumun en büyük göstergesi olduğudur. Tersi durumlar için ise daha kuvvetli
bir görüş birliği mevcuttur. Yani, çok düşük pazar paylarına sahip
teşebbüslerin hakim durumda olamayacağı kabul edilmektedir. Ülkemiz
mevzuatında, bu limit 1997/1 sayılı Tebliğ ile % 25 olarak belirlenmiştir. 770
Birleşme ve devralmaların Rekabet Kurulu'na bildirim zorunluluğu için sınır
kabul edilen bu oranın altındaki yoğunlaşmaların per se hakim durum
yaratmayacağı ve rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol açmayacağı
varsayılmaktadır. Öte yandan, yukarıda da ifade edildiği üzere,
mevzuatımızda yoğunlaşmaları doğrudan hakim durum konumuna
sokabilecek pazar payı eşikleri bulunmamakta, her olay kendi özellikleri
05-76/1030-287
20
çerçevesinde değerlendirilmektedir. Nitekim, Rekabet Kurulu, 3.11.2000 tarih
ve 00-43/464-254 sayılı İGSAŞ/Toros Gübre kararında yaklaşık % 46
oranındaki bir yoğunlaşmayı yasaklarken, örneğin 2.5.2000 tarih ve 00-
16/160-82 sayılı Cisco/IBM kararında % 70.5'lik yoğunlaşma oranını hakim 780
durumun tespiti için yeterli görmemiştir.
Dolayısıyla, pazar payı, hakim durumun tespitinde iyi bir ilk hareket noktası
olmakla birlikte, tek başına sonucu belirlemek için yeterli değildir.
H.3.2.2.2. Nispi Pazar Payları
Hakim durum analizlerinde, yoğunlaşmaya taraf teşebbüslerin işlem sonrası
pazar büyüklükleri kadar, pazardaki diğer teşebbüslerin payları da oldukça
önemli bir göstergedir. Piyasadaki gerçek rekabet koşullarının (actual 790
competition) belirlenmesinde dikkate alınması gereken bu husus, birleşen
tarafların halihazırda ne kadar rekabetçi bir baskı altında faaliyet
gösterdiklerine dair bilgiler taşımaktadır. Eğer piyasada pazar payı finansal
büyüklük, araştırma-geliştirme gücü, ürün çeşitliliği gibi ölçütler bakımından
yeterince rekabetçi baskı yaratabilecek büyüklükte rakipler varsa, yoğunlaşma
ile yüksek sayılabilecek pazar paylarına ulaşılması bile hakim duruma
gelinmesi anlamını taşımayabilmektedir. Öte yandan, eğer pazarın geri kalanı
yoğunlaşma ile oluşan teşebbüsün pazar payına göre çok düşük paylara
sahip teşebbüslerden oluşuyorsa, yüksek pazar payı hakim durumun
göstergesi sayılabilmektedir. 800
Sonuç olarak, yoğunlaşma neticesinde oluşacak teşebbüsün pazar payı ile
pazardaki diğer teşebbüslerin payları arasındaki büyük fark, hakim durumun
varlığını kuvvetlendirici bir unsur olarak görülebilmektedir.
H.3.2.2.3. Müşterilerin Alım Gücü
Bir firmanın, satışları içerisinde nispeten büyük montanlı alım yapan, güçlü
müşterileri varsa, bu müşterilerin firmanın satış politikaları üzerinde belli
oranda etkisi bulunmakta, bu tür müşteriler küçük müşterilere göre daha 810
yüksek pazarlık gücüne, en iyi indirim oranlarına ve en elverişli alım
koşullarına sahip olmaktadır. Ancak, firmanın satışları çok sayıda alıcıya
bölünmüşse ve bu alıcılar da söz konusu miktarın çok küçük bölümlerini talep
ediyorsa, bu durumda alıcıların gücünden pek fazla söz edilemeyecektir.
Dosya konusu bakımından da bu durum geçerlidir.
H.3.2.2.4. Potansiyel Rekabet-Pazara Giriş Engelleri
Potansiyel rekabet kavramı, pazarda halihazırda herhangi bir faaliyeti
bulunmamakla birlikte pazara giriş ihtimali olan teşebbüslerin yarattığı etki 820
olarak tanımlanabilir. Potansiyel rekabet, gerçek manada mevcut olmamasına
ve pazar payı şeklinde ölçülememesine rağmen, piyasada rekabetçi bir baskı
oluşturmakta ve dolayısıyla pazardaki aktif teşebbüslerin pazar gücünü
azaltmaktadır.
05-76/1030-287
21
Potansiyel rekabetin, ilgili pazardaki teşebbüslerin davranışları üzerinde
disipline edici bir etkisinin olup olmaması hususu, temel olarak söz konusu
pazardaki giriş engellerinin derecesine bağlıdır. Eğer pazara giriş engelleri
düşük ve bu itibarla girişler kolay ve kısa sürede olabiliyorsa, potansiyel
rekabet pazardaki etkin rekabetin bir parçası olarak düşünülmektedir. Öte 830
yandan, pazara giriş engelleri yüksek ve dolayısıyla pazara girişler zor ve
ancak uzun vadede mümkünse, potansiyel rekabet olgusunun pazardaki
rekabetçi yapı üzerinde kayda değer bir etkisinin bulunmadığı kabul
edilmektedir.
Potansiyel rekabet ve pazara giriş engeli konuları, inceleme konusu devralma
işlemi bakımından tartışılması gereken en önemli hususlardan olması
nedeniyle, aşağıda daha ayrıntılı ele alınacaktır.
H.3.2.2.4.1. Potansiyel Rekabet 840
Yatay yoğunlaşmaların sağlıklı bir şekilde tahlil edilmesi, yoğunlaşmanın
etkilediği pazarda ne gibi rekabetçi baskıların bulunduğunun ortaya
konulmasına bağlıdır.
Bir piyasada mevcut firmalar, iki tür rekabetçi baskıyla karşı karşıya
bulunmaktadır. Bu baskılardan ilki, piyasada yerleşik firmalardan kaynaklanan
fiili rekabet, ikincisi henüz piyasada olmayan, fakat piyasadaki firmaların
fiyatları artırması halinde piyasaya girebilecek firmaların yarattığı potansiyel
rekabettir. Şüphesiz, firma davranış ve kararları üzerinde etkileri açısından fiili 850
rekabetin büyük önemi bulunmakla birlikte piyasaya girecek potansiyel
firmalar da önemli rekabetçi baskılar oluşturacaktır.
Potansiyel rekabet, ilgili pazarda faaliyette bulunan ve kısa bir zaman aralığı
içinde kapasitesini arttırma olanağına sahip olan firmaların ya da ilgili pazarda
herhangi bir faaliyeti bulunmamakla birlikte, pazara girmesi muhtemel
firmaların yarattığı rekabet olarak tanımlanmaktadır.
Potansiyel rekabetin kaynakları; mevcut rakiplerin kapasitelerini artırmaları,
farklı coğrafi pazarlardan ithalat yapılması, başka bir piyasada faaliyet 860
gösteren firmanın üretimini ilgili pazara yönlendirmesi ve pazara tamamen
yeni firmaların girmesi, olarak değerlendirilebilir. Perakende sektörünün
özellikleri dikkate alındığında, ithalatın ve farklı coğrafi pazarlardan ürün
tedarikinin mümkün olmadığı görülmektedir.
Bununla beraber, potansiyel rekabet koşullarının varlığı, büyük ölçüde pazara
giriş engellerinin bulunup bulunmamasına bağlıdır. Bu nedenle, pazara
girişlerin önemli finansman ve zaman maliyeti gerektirmesi durumunda
potansiyel rekabet koşullarının varolduğu ileri sürülemeyecektir. Pazara giriş
imkânının ölçüsü; girişlerin zaman bakımından uygun olması, girişlerin ihtimal 870
dahilinde bulunması ve girişlerin yeterli olması unsurları temelinde tahlil
edilmelidir. Bu bağlamdaki değerlendirmelere aşağıda yer verilmektedir.
05-76/1030-287
22
H.3.2.2.4.1.1. Girişlerin Zaman Bakımından Uygun Olması
Pazara yeni girişlerin zaman bakımından uygun sayılabilmesi için öngörülen
süre, üretim/hizmet tesisinin faaliyete başlaması ve promosyon ve pazarlama
unsurları dikkate alınarak belirlenmelidir. 880
Pazara giriş noktasında gerekli fizibilite raporlarının hazırlanması ve yatırım
kararının alınması sonrasında hassasiyet taşıyan konu, özellikle 1000
metrekare büyüklüğün üzerindeki mağazalar için, uygun yerin bulunmasıdır.
Bunun dışında mağazayı faaliyete geçirmek için gereken izinlerin
tamamlanması da belirli bir süre almaktadır. Yapılan yerinde incelemeler
esnasında belediye yetkilileri tarafından bu sürenin, herhangi bir sorun
çıkmaması varsayımıyla üç ayı bulduğu ifade edilmiştir.
890
Dosya konusu devralma işlemi neticesinde hâkim durumun ortaya çıkmasının
muhtemel göründüğü Çeşme, Edremit, Nazilli ve Kuşadası bölgelerinde
yapılan yerinde incelemelerde, söz konusu bölgelerde 1000 metrekare
büyüklüğün üzerinde mağaza açmak için uygun arsalar bulunabileceği
belediye yetkililerince ifade edilmiştir. Öte yandan bu bölgelerin merkezlerinde
300 metrekare büyüklüğün üzerinde mağaza açmak da yer bulma kolaylığı ve
maliyet seviyesinin görece düşük olması nedeniyle mümkün görülebilir. Bu
noktadan hareketle anılan bölgelerde girişlerin zaman bakımından uygun
olduğu, bir başka ifadeyle pazara girişlerin potansiyel rekabet koşullarının
varsayılabileceği bir zaman dilimi içinde gerçekleşmesinin imkan dahilinde 900
olduğu tespit edilmiştir.
H.3.2.2.4.1.2. Girişlerin İhtimal Dahilinde Olması
Yoğunlaşma işlemi sonrasında pazara rakip teşebbüslerin girmesi, giriş
sonrasında ortaya çıkacak fiyatların yeni giren teşebbüs bakımından karlı olup
olmamasına bağlı olacaktır. Pazara giriş sonrasında arzın artması ile fiyatların
belirli bir düzeyin altına düşmesi yeni girişleri caydırabilecektir. Bu noktadan
hareketle mevcut teşebbüslerin boş kapasiteye sahip olmasının potansiyel
rakipler için bir risk unsuru teşkil edeceği ileri sürülebilir. 910
Hakim durum yaratılması riski ile karşı karşıya bulunan bölgelerde devralma
işlemi taraflarının, artan bir seyir izleyen talep miktarını uzunca bir süre
karşılama kapasitesine sahip olması, büyük ölçekli mağazaların pazara
girişlerini bir süre engelleyebilir. Ancak, 300 metrekareden büyük satış alanına
sahip perakendeciler pazarında küçük ölçekli mağaza işleten teşebbüslerin
pazara girme olasılıkları ise, uzun erimli olmayan günlük alışverişleri
karşılamak suretiyle pazarda yer alma olanağı nedeniyle görece yüksektir.
Dolayısıyla bahse konu bölgelerdeki küçük ölçekli mağazaların pazara
girişlerinin ihtimal dahilinde olduğunu söylemek mümkündür. 920
H.3.2.2.4.1.3. Girişlerin Yeterli Olması
Girişlerin yeterli olması, yoğunlaşma sonrasında ortaya çıkması muhtemel
fiyat artışlarını yoğunlaşma öncesi düzeye geriletecek ölçüde ürün arzı
05-76/1030-287
23
artışlarının gerçekleşmesi anlamına gelmektedir. 300 metrekareden büyük
satış alanına sahip perakendeciler pazarında piyasaya girişlerin ihtimal
dahilinde olması, pazarda fiyatların gerilemesine yol açacak girişlerin
gerçekleşme potansiyelinin bulunduğuna işaret etmektedir.
930
H.3.2.3. Tüketim Malları Perakende Pazarına İlişkin Değerlendirme
Pazar payı göre olarak yüksek ve birleşme sonrası hakim durum yaratma
ihtimali bulunan Kuşadası, Nazilli, Edremit ve Çeşme’de 300 metrekareden
büyük market pazarında devralma sonrası tarafların toplam pazar payları
sırasıyla %(.…), %(….), %(....) ve % (…)’tür. Söz konusu pazar payları ilk
bakışta hakim durum oluşturabilecek büyüklükte olduğu izlenimi verse de
pazarın genel yapısı incelendiğinde gerek mevcut rekabet ortamının seviyesi
gerekse potansiyel rekabet koşullarının varlığı nedeniyle bu tür bir risk
oluşması ihtimalinin son derece düşük olduğu kanısı oluşmaktadır. Şöyle ki, 940
perakende sektörü genel olarak pazara giriş engellerinin az olduğu bir alandır.
Nitekim Kuşadası, Nazilli, Edremit ve Çeşme’ye yönelik bir pazara giriş engeli
değerlendirmesi yapıldığında, yeni bir market açılması için öne çıkan temel
unsurların uygun arsa veya bina bulunması, sermaye ve gerekli kanuni
izinlerin alınması olduğu gözükmektedir. 300 metrekare üzeri bir market
açmak için gerekli yer bulmak ve kanuni mercilerden izin almak son derece
kolaydır. Ayrıca bunun için yüklü bir sermaye ihtiyacına da gerek
bulunmamaktadır. Kuşadası, Nazilli, Edremit ve Çeşme’de marketi
bulunmayan ulusal ve bölgesel zincirler oldukça rahat bir şekilde söz konusu
yerlerde yeni marketler açabilirler. Ayrıca hali hazırda var olan ancak 300 950
metrekare’den küçük olan marketler de küçük yatırımlarla rahatlıkla
kapasitelerini büyütebilirler. Diğer yandan, söz konusu merkezlerdeki
rakiplerin durumu incelendiğinde de devralma sonrası oluşacak yapıya rakip
oluşturabilecek yeterli sayı ve güçte aktörün piyasada faaliyet gösterdiği
gözükmektedir. Bu çerçevede değerlendirildiğinde, bildirim konusu devralma
işlemi, ilgili pazarlarda bir hakim durum oluşumuna yol açarak rekabetin
önemli ölçüde kısıtlanması sonucunu doğurmayacaktır. Bu itibarla izin
verilmesinde herhangi bir sakınca bulunmamaktadır.
H.3.2.4. Alım (Tedarik) Pazarına İlişkin Değerlendirme 960
Perakende sektöründe yaşanan bir birleşme veya devralma perakendeciler ile
tüketicilerin iletişime girdikleri satım pazarı yanında üreticiler ile
perakendeciler arasındaki alım (tedarik) pazarında da otomatik olarak
yoğunlaşmaya yol açacaktır. Bu nedenle satım pazarında ulusal çaptaki
yoğunlaşma oranları alım pazarında doğrudan etki doğurması nedeniyle
önem kazanmaktadır. Satım pazarında yaşanan yoğunlaşma sonucunda alım
gücünün artması tarafın daha uygun koşullarda alım yapmasına imkan
verecek ve bunu fiyatlarına yansıttıkları zaman pazar payları bir başka deyişle
satım pazarındaki payı artacaktır. Spiral etkisi olarak adlandırılan bu durum 970
pazarda hakim durum yaratana kadar devam edecektir. Satım pazarında
rekabetin azalmasıyla beraber alım gücünden kaynaklanan avantajlar
tüketiciye yansımayabilecektir.
05-76/1030-287
24
Alım pazarında 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında yapılacak
değerlendirmenin, alım pazarına ilişkin olarak tanımlanan ilgili pazarlar
çevresinde yapılması anlamlı olacaktır. Ancak ilgili pazar bölümünde
tanımlanan tüm pazarlar için bir değerlendirme yapma imkanı
bulunmadığından, söz konusu pazarlardan sorunlu olma ihtimali en yüksek
olan iki pazar üzerinde ayrıntılı analiz yapılacaktır. Bir başka deyişle bu 980
pazarlarda bir hakim durum yaratılması veya güçlendirilmesi olası değilse
diğer pazarlar için bu evleviyetle gerçekleşmeyecektir. 16 ayrı alım pazarı
içerisinden organize perakendede ağırlığı en yüksek iki pazar olan deterjan
grubu ve dondurulmuş gıda seçilmiştir. Gerçekten de örneğin dondurulmuş
gıda çoğunlukla süpermarketlerden alınmaktadır. Zira söz konusu ürünlerin
muhafazası ilave yatırım gerektirmekte, bu nedenle bakkal gibi geleneksel
kanalda bu ürünlerin satılması pek mümkün olamamaktadır. Dolayısıyla
dondurulmuş gıda için süpermarketler ağırlıklı dağıtım kanalıdır. Benzer
durum deterjan grubunda da görülmektedir. Deterjan grubunda da tüketiciler
alımlarını çoğunlukla süpermarketlerden yapmaktadır. Bu tercihin gerekçeleri 990
arasında deterjan grubu ürünlerinin gıda maddelerine göre pahalı olmaları ve
dolayısıyla farklı kanallardaki fiyat farklarının tüketiciler için önemli farklara yol
açması, görece fiyatı ucuz özel markalı ürünlerin sadece süpermarket
ortamında bulunması sayılabilir. Söz konusu değerlendirmenin sonuçlarını AC
Nielsen’in yapmış olduğu araştırmada da görmek mümkündür. AC Nielsen
(AC Nielsen Retailer Trend 2004), ürün gruplarında süpermarket ağırlıklı
olarak yapmış olduğu araştırmada dondurulmuş gıdada süpermarket ağırlığını
%100 olarak, deterjan grubu ürünlerinde ise %75’in üzerinde ölçmüştür.
H.3.2.5. Deterjan Grubu Pazarına İlişkin Değerlendirme 1000
Deterjan grubu çamaşır deterjanları, bulaşık deterjanları, çamaşır suları, ev
temizleyicileri, halı şampuanları, yumuşatıcılar, çamaşır katkı maddeleri,
kimyasal olmayan ev temizleyicileri, kısaca ev bakım ürünlerinden
oluşmaktadır. Deterjan grubunda Unilever ve P&G başta olmak üzere Henkel,
Hes Kimya ve Hayat Grubu faaliyet göstermektedir. Hes Kimya’nın Migros’a
satışı bulunmamaktadır. Bu nedenle değerlendirmeye alınmamıştır. Söz
konusu firmaların hem toplam satışları hem de zincir marketlere yapılan
satışlar içerisinde Migros ve Tansaş’ın payları aşağıdaki tabloda verilmektedir:
1010
Tablo - 14 Deterjan Grubunda Migros ve Tansaş’ın Alım Payları
Toplam Satışa Oranı (%) Zincir Satışlarına Oranı (%)
Firmalar
Migros Tansaş Migros+Tansaş Migros Tansaş Migros+Tansaş
(……) (……) (……) 10.74 (……) (……) 31.08
(……) (……) (……) 9.70 (……) (……) 32.37
(……) (……) (……) 14.60 (……) (……) 38.60
Tablo’dan da görüleceği üzere, devralma sonrası Migros/Tansaş’ın,
teşebbüslerin toplam satışlarının yaklaşık %10’unu tek başlarına
gerçekleştirecekleri görülmektedir. Ayrıca zincir satışları içerisindeki tarafların
toplam payı %30’un üzerine çıkmaktadır. Sonuçte, yukarıda yer verilen hakim
durum analizi ölçütleri çerçevesinde, devralma işlemi ile birlikte bu pazarda
05-76/1030-287
25
alım gücü artmış olsa bile bir hakim durumun yaratılmasının mümkün
olmayacağı kanısına varılmıştır.
1020
H.3.2.6. Dondurulmuş Gıda Pazarına İlişkin Değerlendirme
Dondurulmuş gıda pazarında faaliyet gösteren belli başlı firmalar olan
Kerevitaş Gıda, Dardanel Gıda, Penguen Gıda ve Merko Gıda arasında iç
piyasaya ürün tedarik eden ve Migros ve Tansaş ile çalışan (……….)
temelinde dondurulmuş gıda grubunda Migros ve Tansaş’ın alım paylarına
Tablo 15’te yer verilmiştir.
Tablo - 15 Dondurulmuş Gıda Grubunda Migros ve Tansaş’ın Alım Payları
Toplam Satışa Oranı (%) Zincir Satışlarına Oranı (%)
Firmalar
Migros Tansaş Migros+Tansaş Migros Tansaş Migros+Tansaş
(……) %(…) %(…)
%18.1 %(….) %(…..) %54.4
1030
(………)’ın toplam satışları içerisinde Migros/Tansaş’ın toplam payı %18.1
düzeyindedir. Deterjan grubuna göre daha yüksek bir orana ulaşılmış olsa bile
bu pazarda üreticilere karşı bir hakim durumdan bahsetmenin mümkün
olmayacağı kanaatine varılmıştır.
Her iki alım pazarına yönelik veriler dikkate alındığında, üreticiler ile
perakendeciler arasındaki alım pazarında bir hakim durum yaratılmasının söz
konusu olmadığı görülmektedir. Bu değerlendirme alım pazarında yer alan
diğer ürün grupları için de geçerlidir.
1040
H.3.2.7. Yan Sınırlamalar (Rekabet Etmeme Yükümlülüğü)
Devir Sözleşmesi’nin 10. maddesi;
“Satıcılar, kendilerinin, iştiraklerinin, hissedarlarının iştiraklerinin veya
hissedarları ile iştirak bağlantısı olan gerçek ve tüzel kişilerin, Kapanıştan
sonra 3 yıl boyunca, hiçbir şekilde gıda perakendeciliğine Türkiye’de veya
Migros’un faaliyet gösterdiği diğer ülkelerde iştigal etmeyeceklerini veya bu
süre zarfında Türkiye’de Türkiye’de veya diğer ülkelerde gıda
perakendeciliğinde iştigal eden mevcut veya kurulacak şirketlere toplam %5’e
kadar hisse ile portföy yatırımı haricinde ortak olmayacaklarını kabul ve 1050
taahhüt eder.”
hükmündedir. Ayrıca “Gizlilik” başlıklı 11. maddeye göre de taraflar birbirleri
hakkında edindikleri bilgileri Kapanıştan (Kapanış hisse devirlerinin
tamamlandığı tarih olarak kabul edilmektedir. Bu tarih Devir Sözleşmesi’nin
7.1 maddesine göre en geç 30 Eylül 2005 olarak belirlenmiş ancak, Rekabet
Kurulu izninin bu tarihe kadar alınamamış olması halinde kapanış tarihinin bu
iznin alınması için geçecek süre kadar uzatılmış sayılacağı öngörülmüştür)
veya Devir Sözleşmesi’nin feshinden itibaren iki yıl süre ile gizli tutma
yükümlülüğü altına girmektedirler. Perakende sektörünün yapısı ve yan 1060
sınırlamalara ilişkin içtihat göz önüne alındığında söz konusu 3 yıllık süre için
05-76/1030-287
26
Satıcılar’a getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü yan sınırlama olarak
değerlendirilmiştir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. 13.7.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5388 sayılı yasa nedeniyle 8 Kurul
üyesinin katılımıyla toplantının yapılabileceğine OYÇOKLUĞU ile, 1070
2. Bildirim konusu işlemin, işleme taraf olan teşebbüslerin ilgili pazarlardaki
ciroları bakımından 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak
çıkarılan 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi bir devir
işlemi olduğuna OYBİRLİĞİ ile,
3. Bu işlem sonucunda aynı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen hakim
durumun yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve
böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu 1080
nedenle bildirime konu işleme izin verilmesine Rekabet Kurulu Üyesi Rıfkı
ÜNAL’ın farklı gerekçesi ve OYÇOKLUĞU ile,
4. Devir sözleşmesinin 10. maddesi ile öngörülen rekabet yasağına yan
sınırlama olarak değerlendirilerek işlemle birlikte izin verilmesine
OYBİRLİĞİ ile,
karar verilmiştir.
1090
1100
1110
05-76/1030-287
27
(31.10.2005 tarih, 05-76/1030-287 sayılı Kurul Kararı’na)
KARŞI OY GEREKÇESİ
13.07.2005 tarih ve 25874 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren 5388 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun Bazı
Maddelerinin Değiştirilmesine Dair Kanun”un 3. maddesi ile, 4054 sayılı
Kanun’un 22. maddesi ;
“Rekabet Kurulu, biri Başkan, biri İkinci Başkan olmak üzere toplam
yedi üyeden teşekkül eder” şeklinde değiştirilmiştir.
Ayrıca, Rekabet Kurulu’nun mevcut üye sayısı bugün itibarıyla 8
olmasına rağmen, üye sayısı 7’ ye düşünceye kadar toplantıların 8 üyenin
katılımı ile yapılacağına dair geçici bir hükme de yer verilmemiştir.
Karar nisabı da aynı yasanın 5. maddesinde 7 üye için belirlenmiş olup,
bu sayının 8 üye için kıyasen uygulanmasının mümkün olmadığı kural olarak
getirilmiştir.
Bu nedenle, 5388 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarih olan
13.07.2005 tarihinden itibaren Kurul toplantılarının en fazla 7 üyenin katılımı
ile yapılması gerektiği kanaatında olduğumdan, toplantının 8 üyenin katılımı
ile yapılmasına dair çoğunluk görüşüne karşıyım.
Tuncay SONGÖR
İkinci Başkan
05-76/1030-287
28
(Rekabet Kurulu’nun 31.10.2005 tarih ve 05-76/1030-287 sayılı Kararı)
FARKLI GEREKÇE
Tansaş Perakende Mağazacılık Tic. A.Ş.’nin sermayesinin %
70,77’sine tekabül eden hissesinin Migros Türk T.A.Ş. ve Koç Holding A.Ş.
tarafından devralınması işlemine izin veren Rekabet Kurulu Kararı’nın 3.
maddesine, esas itibariyle, işleme izin verilmesi bakımından bir sakınca
bulunmamasına rağmen; ilgili ürün pazarının tanımlanması ve
hesaplanmasında esas alınan 300 m2‘lik büyüklük yerine, aynı sektördeki
diğer dosyalarda ve dünya ve AB uygulamalarında olduğu gibi ve ilgili
literatürde çoklukla kullanılan 1000 m2 ve üzeri mağaza büyüklüğü eşiğinin
“süpermarket pazarı” olarak belirlenmesinin daha uygun olduğu
düşüncesinden hareketle farklı gerekçe ile katılmaktayım.
Rıfkı ÜNAL
Kurul Üyesi
05-76/1030-287
29
Rekabet Kurulu’nun 31.10.2005 günlü 05-76/1030-287 sayılı kararına
KARŞI OY
Kurulumuzdan izin talep edilen bildirim konusu devralma işlemi; Tansaş
Perakende Mağazacılık Ticaret A.Ş.’nin Doğuş Holding A.Ş. ile bağlantılı
teşebbüsleri tarafından kontrol edilen %70,77 oranındaki hissesinin Koç
Holding A.Ş. ile onun bağlantılı teşebbüsü Migros Türk A.Ş. tarafından
devralınmasına ilişkindir.
Taraflar arasında 18.08.2005 tarihinde imzalanan ‘Hisse Devir ve
Temlik Sözleşmesi’ ile Tansaş’ın kontrol hisseleri ile birlikte sahip olduğu
marka, patent, endüstriyel tasarım, logo, internet alan adı ve bunlar gibi fikri
ve sınai mülkiyet hakları da Koç grubuna geçmektedir.
Bağımsız iki teşebbüs arasında gerçekleşen sözkonusu devralma
işleminde Tansaş’ın kontrolü el değiştirmekte olup işlem 1997/1 sayılı Tebliğ
kapsamında Rekabet Kurulu iznine tabidir.
Kurum raporunda sözkonusu devralma hakkında 4054 sayılı Yasanın 7
inci maddesi bağlamında; tarafların pazar payları, nispi pazar payları, müşteri
alım gücü, potansiyel rekabet-pazara giriş engelleri dikkate alınarak
yoğunlaşmanın gerçekleşeceği merkezler tek tek değerlendirilmiştir.
Bu değerlendirme sonucunda, ayrıntılı tahlile tabi tutulan bölgelerden
Nazilli, Kuşadası, Çeşme ve Edremit’te pazar payı ve rakiplerin konumu
bakımından yoğunlaşma işlemi sonucunda rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasına yol açabilecek seviyede bir hakim durumun ortaya çıkmasının
muhtemel olduğu tespit edilmiştir.
Bu tespitlere karşın raporda; potansiyel rekabet koşullarının varlığının
büyük ölçüde pazara giriş engellerinin bulunup bulunmadığına bağlı olduğu
vurgulanarak pazara giriş imkanının ölçüsü; girişlerin zaman bakımından
uygunluğu, girişlerin ihtimal dahilinde bulunup bulunmadığı yönlerinden ve
pazara giriş ihtimali projeksiyonuyla tahlil edilmiş, anılan dört bölgeye ilişkin
ortalama talep artışlarının, devralma işleminin taraflarının kapasitelerinin
ayrıntılı bir biçimde incelenmesine gerek bulunduğu belirtilmiştir.
Bu durumda; Çeşme, Edremit, Nazilli ve Kuşadası’nda 4054 sayılı
Yasanın 7 inci maddesinde belirlenmiş olduğu gibi hakim durum
yaratılmasının ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olabileceği, bu nedenle hisse devri işleminin bu pazarlara ilişkin olarak nihai
incelemeye alınmasının uygun olacağı görüşüyle karara karşıyız.
Süreyya ÇAKIN M. Sıraç ASLAN
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
05-76/1030-287
30
Rekabet Kurulu’nun 31.10.2005 günlü 05-76/1030-287 sayılı kararına
KARŞI OY
13.07.2005 tarih ve 25874 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak
yürürlüğe giren 5388 sayılı Yasanın üçüncü maddesiyle değişik 4054 sayılı
yasanın 25 inci maddesinde Rekabet Kurulunun biri Başkan, biri İkinci Başkan
olmak üzere toplam 7 üyeden teşekkül edeceği hükme bağlanmıştır.
Böylece toplam 11 üyeden teşekkül eden Rekabet Kurulunun üye
sayısı 7’ye düşürülmüş; halen mevcut üye sayısının 8 olmasına karşın,
yasada üye sayısı 7’ye düşene kadar toplantıların 8 üyenin katılımı ile
yapılabileceğine dair geçici bir hükme yer verilmemiştir.
Rekabet Kanununun Kurulun toplantı ve karar yeter sayısını belirleyen
51 inci maddesinde yeralan; nihai kararlarda en az toplam 8 üyenin katılımı ile
toplanacağı ve en az 6 üyenin aynı yönde oy kullanmasıyla karar verileceği
hükmünde yer alan üye sayıları da sırasıyla 5 ve 4 olarak değiştirilmiştir.
Mevcut 8 üyenin katılımıyla toplanan kurulun karar yeter sayısının
kıyasen uygulanması mümkün değildir.
Bu durumda 5388 sayılı yasanın yürürlük tarihi olan 13.07.2005’den
itibaren Kurul toplantılarının en fazla 7 üyenin katılımı ile yapılabileceği
görüşünde olduğumdan karara usul yönünden karşıyım.
Süreyya ÇAKIN
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy