Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-147 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 09-58/1394-363
Karar Tarihi : 9.12.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Harun ULU, Harun GÜNDÜZ, Burak SAĞLAM
C. ŞİKAYET EDEN : Suat GİRGİN
Vekili: Av.Murat BAŞMAN
Hamalbaşı Cad. No:28 K:6 Beyoğlu/İstanbul 20
D. HAKKINDA İLK İNCELEME
YAPILAN : Shell&Turcas Petrol A.Ş.
Karamancılar İş Merkezi, Gülbahar Mah. Salih Tozan Sok.
No:18 B Blok Esentepe - Şişli 34394 İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Taraflar arasında düzenlenen tapuya şerh edilmiş kira
akdinin 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği’ne aykırı olduğu iddiası.
30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.11.2009 tarih ve 7852 sayı ile intikal eden
şikayet başvurusunda öne sürülen iddiaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun çerçevesinde incelenmesi sonucu düzenlenen 3.12.2009 tarih ve
2009-1-147/İİ-09-HU sayılı İlk İnceleme Raporu, 7.12.2009 tarih ve REK.0.05.00.00-
110/278 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-58 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet başvurusunda özetle;
- Şikayetçinin babası ile şikayet edilen The Shell Company of Turkey Limited Türkiye 40
Şubesi (Shell Türkiye Şubesi) arasında, şikayete konu gayrimenkul üzerinde
17.12.1990 tarihinden itibaren 20 yıl müddetle kira akdi şerh edildiği, bu kira
sözleşmesiyle taraflar arasında bir bayilik sözleşmesinin de kurulduğu,
- Ancak bu bayilik ilişkisinin bir süre devam ettikten sonra son bulduğu, istasyonun bir
süre Shell Petrol A.Ş. tarafından, bir süre de Abaylar Akaryakıt Otomotiv ve Dış
Ticaret Ltd. Şti. tarafından işletildiği,
50
09-58/1394-363
2
- Şikayet edilen ve şu anda dağıtıcılık faaliyeti ve lisansı olmayan Shell Türkiye
Şubesi’nin 1.12.1990 tarihli ve tapuya 17.12.1990 tarihinde şerh edilen kira
anlaşmasındaki yetkisine dayalı olarak kira akdini Shell&Turcas Petrol A.Ş.’ye
devrettiği,
ifade edilerek, 1.12.1990 tarihli kira sözleşmesinin 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2
sayılı Tebliğ’de yer alan muafiyetten yararlanabileceğine, bu tarihten sonra
sözleşmeye zorlanılması halinde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem
yapılacağına karar verilmesi talep edilmektedir.
60
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Başvuru konusu akaryakıt istasyonuna ilişkin olarak yapılan ve esasını Shell Türkiye
Şubesi’nin haklarını devralan Shell&Turcas Petrol A.Ş. lehine kira hakkı tanıyan
sözleşmenin oluşturduğu dikey anlaşmanın 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı
Tebliğ’de tanınan muafiyetten yararlandığı,
- Söz konusu dikey anlaşmanın her iki tarafın açık iradesi olmaksızın hukuken veya
fiilen 18.9.2010 tarihini aşacak şekilde cebren uzatılmaya çalışılması halinde 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem tesis edilebileceği 70
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Rekabet Kurulunun konuyla ilgili olarak daha önce almış olduğu kararlar çerçevesinde,
bayilik sözleşmeleri ile bu sözleşmelerde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğü
süresine etki eden intifa sözleşmeleri ve kira sözleşmelerinin tamamı tek bir dikey
anlaşma olarak kabul edilmektedir. Bu dikey anlaşmalar ile bayiye 5 yıldan uzun süreli
rekabet yasağı getirilmesi söz konusu dikey ilişkiyi grup muafiyeti kapsamı dışına 80
çıkarmaktadır.
Şikayet konusu olayda istasyonun bulunduğu gayrimenkul, şikayetçinin babası
müteveffa Mehmet Girgin’e aittir. Adı geçen kişi ile Shell Türkiye Şubesi arasında
1.12.1990 tarihinde imzalanan 20 yıl süreli kira sözleşmesi ve sonrasında bu kira
sözleşmesinin 17.12.1990 tarihinde tapuya şerh edilmesi sonucu Shell Türkiye Şubesi
lehine ilgili gayrimenkul üzerinde 1.12.2010 yılına kadar sürecek bir kira hakkı tesis
edilmiştir.1 Shell Türkiye Şubesi ile müteveffa Mehmet Girgin arasında bayilik ilişkisi
son bulana kadar bayilik sözleşmesi ve kira sözleşmesi bir bütünlük teşkil etmiştir. Bu
noktada bayilik sözleşmesinin olmadığı durumlarda dağıtıcı ve kiraya verenler 90
arasında 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında bir dikey ilişkiden söz edilip edilemeyeceği
önem kazanmaktadır.
Süresi beş yılı aşan intifa, tapuya şerh edilmiş kira gibi sözleşmelerin 2002/2 sayılı
Tebliğ’de tanınan muafiyetten yararlanamamasının nedeni, bu sözleşmelerin, “rekabet
yasağı”nın süresini fiilen uzatmasıdır. Bu nedenle beş yıllık sürenin tespitinde, dağıtıcı
ve bayi arasında kesintisiz olarak süregelen dikey ilişkinin değerlendirilmesi
gerekmektedir. Burada sözü edilen dikey ilişkiden murat, taraflar arasındaki bayilik,
intifa hakkı, kira, emanet, kredi ve benzeri sözleşmelerden oluşan hukuki ve iktisadi
1 Dosya mevcudundan malik Mehmet Girgin’in vefatıyla Mehmet Girgin’in bu anlaşmadan doğan haklarının, tüm
kayıt ve şartları mahfuz olarak kanuni mirasçılarına devrolunduğu anlaşılmaktadır.
09-58/1394-363
3
ilişki bütünüdür. Bu bağlamda, sürenin belirlenmesinde taraflar arasında devam eden 100
rekabet yasağına dayalı dikey ilişkiye başlangıç teşkil eden ilk anlaşmanın yapıldığı
tarihin esas alınması gerekmektedir. Taraflar arasındaki rekabet yasağı içeren bayilik
sözleşmesi ile birlikte intifa, tapuya şerh edilmiş kira gibi sözleşmelerin hepsinin aynı
anda ortadan kalktığı tarih ise, rekabet yasağının sona erme tarihi olarak
değerlendirilmelidir. Bayilik sözleşmesi sürmekteyken intifa ya da kira sözleşmelerinin
sona erdirilmesi veya tam tersine, intifa veya kira sözleşmeleri sürmekteyken mevcut
bayilik sözleşmesinin sona erdirilerek yeni bir bayilik sözleşmesi yapılması hallerinde,
rekabet yasağı sona ermediğinden dikey ilişkinin de kesintiye uğramadığını kabul
etmek gerekmektedir.
110
Bu açıklamalar çerçevesinde, bayilik sözleşmesi bulunmamasına rağmen ilgili
gayrimenkulün malikleri ile Shell Türkiye Şubesi arasında 1990 yılında imzalanan 20
yıl süreli kira sözleşmesi ile başlayan dikey ilişkinin halen devam ettiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan, bu dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen beş
yıllık süreyi aşar nitelikte rekabet etmeme yükümlülüğü içerdiği görülmektedir. Bununla
birlikte, Rekabet Kurulunun akaryakıt sektörüne yönelik olarak daha önce almış olduğu
kararlar çerçevesinde, 18.9.2005 tarihinden önce yapılmış olan ve bu tarih itibarıyla
kalan süreleri beş yılı aşan anlaşmaların, 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ
ile tanınan grup muafiyetinden yararlanma ve uygulama süresi bulunmaktadır.
120
Bu bağlamda, Shell Türkiye Şubesi ile Mehmet Girgin’in kanuni mirasçıları arasındaki
dikey ilişkiye esas teşkil eden kira sözleşmesinin 18.9.2005 tarihi itibariyle kalan süresi
5 yılı aştığından, 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ’de belirtilen kapsamda
olduğu ve grup muafiyetinden yararlandığı anlaşılmaktadır.
Öte yandan başvurunun daha sonradan üçüncü taraflarla yapılan yeni bayilik
anlaşmaları açısından değerlendirilmesi kapsamında, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinin (a) bendinde getirilen istisna çerçevesinde değerlendirilmesi
gerekmektedir. Söz konusu istisna hükmü malik ile dağıtıcı arasındaki ilişkinin en
baştan itibaren sadece intifa, kira vb. sözleşmeler şeklinde kurulması durumunda 130
rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin 5 yıl süre ile sınırlandırılmasının söz
konusu olmayacağını düzenlemektedir. Bununla birlikte dosya konusu taraflar
arasındaki ilişki, baştan itibaren sadece kira sözleşmesiyle sınırlı kalmayıp, taraflar
arasında aynı zamanda bir bayilik ilişkisinin de kurulmuş olduğu görülmektedir. Bu
bağlamda söz konusu anlaşmanın üçüncü taraflarla yapılan yeni bayilik anlaşmaları
açısından değerlendirilmesi kapsamında, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin (a)
bendinde getirilen istisna kapsamında değerlendirilmesinin mümkün olmadığı
değerlendirilmektedir.
J. SONUÇ 140
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
1- Başvuru konusu akaryakıt istasyonuna ilişkin olarak yapılan ve esasını The Shell
Company of Turkey Limited Türkiye Şubesi’nin haklarını devralan Shell&Turcas
Petrol A.Ş. lehine intifa hakkı tesis eden sözleşmenin oluşturduğu dikey
anlaşmanın 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına,
150
09-58/1394-363
4
2- Söz konusu dikey anlaşmanın her iki tarafın açık iradesi olmaksızın hukuken veya
fiilen 18.9.2010 tarihini aşacak şekilde cebren uzatılmaya çalışılması halinde 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem tesis edileceği hususunun taraflara
bildirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy