Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-40 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 05-39/520-128
Karar Tarihi : 13.6.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya
ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER : Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Bedia Sanem ŞİMŞEK.
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Çilek Mobilya San. ve Paz. Tic. A.Ş. 20
Kurşunlu San. Bölgesi İnegöl/Bursa.
D. TARAFLAR : - Çilek Mobilya San. ve Paz. Tic. A.Ş.
Kurşunlu San. Bölgesi İnegöl/Bursa.
- Strawberry Kollektif Şti.
Yeni San. E. Gazi. Cd. No:17 İnegöl/Bursa.
- Umut Mobilya San. ve Tic. A.Ş.
Yeni San. E. Gazi. Cd. No:17 İnegöl/Bursa. 30
- A.S.C. Day. Tük. Mal. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Organize San. Bölgesi 1. Cadde İnegöl/Bursa.
- Üçmim Mobilya San. ve Tic. Ltd. Şti.
Yeni San. E. Gazi. Cd. No:81 İnegöl/Bursa.
- Nurhas Mobilya San. ve Tic. A.Ş.
Organize San. Bölgesi 1. Cadde No:12 İnegöl/Bursa.
40
E. DOSYA KONUSU: Taraflar arasında imzalanan “Çilek Grubu Markası
Kullanım Protokolü”ne (Protokol) menfi tespit belgesi verilmesi veya
muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.3.2005 tarih, 1992 sayı ile giren ve
en son 1.6.2005 tarih 374306 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine,
05-39/520-128
2
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4., 5. ve 8. maddeleri ile
1997/2 sayılı Anlaşmaların, Uyumlu Eylemler ve Teşebbüs Birliği Kararlarının
Kanun’un 10. Maddesine Göre Bildiriminin Usul ve Esasları Hakkında Rekabet
Kurulu Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 50
6.6.2005 tarih, 2005-3-40/MM-05-AİÇ sayılı Muafiyet/Menfi Tespit Ön İnceleme
Raporu, 9.6.2005 tarih ve REK.0.07.00.00/130/109 sayılı Başkanlık önergesi ile
05-39 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; eldeki bilgi ve belgelere ilişkin
yapılan inceleme ve değerlendirmeler çerçevesinde;
Çilek Mobilya San. ve Paz. Tic. A.Ş., Strawberry Kollektif Şti., Umut Mobilya
San. ve Tic. A.Ş., A.S.C. Day. Tük. Mal. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti., Üçmim
Mobilya San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Nurhas Mobilya San. ve Tic. A.Ş. arasında 60
imzalanan “Çilek Grubu” Marka Kullanım Protokolü’ne, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil eden hükümler
içermesi nedeniyle Menfi Tespit Belgesi verilemeyeceği,
Protokol’ün halihazırda ilgili pazarlardaki fiili rekabeti etkilemeyecek olması,
tarafların özellikle uluslararası piyasalarda faaliyet gösterebilmek için gerekli
ölçek büyüklüğüne ulaşmalarına imkan verecek iktisadi katkılar sağlaması ve
Protokol’de yer alan kısıtlamanın ilgili pazarlardaki potansiyel rekabeti
etkilemeyecek düzeyde olması göz önünde bulundurularak, söz konusu
Protokol’e 5 yılı aşmamak kaydıyla sözleşme süresince bireysel muafiyet 70
tanınması gerektiği, ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Çilek Mobilya San. ve Paz. Tic. A.Ş. (Çilek A.Ş.)
İncelemeye konu olan Protokol’ün taraflarından Çilek A.Ş., 2003’ten önce limited
şirket statüsü altında faaliyet gösterirken, bu tarihten sonra yukarıdaki ticaret 80
unvanını almıştır. Merkezi Bursa’da olan şirketin 2004 yılı itibarıyla yurt içi cirosu
(………………..) YTL’dir.
Çilek A.Ş., gençlere ve çocuklara özel mobilyaları içeren “genç odası”
segmentine yönelik üretim yapmakta ve ürünlerini “Çilek” markasıyla
pazarlamaktadır. Teşebbüs, Türkiye’de ve dünyada genç odası konsept
mağazacılığı yapan sayılı firmalardan biri olarak bilinmektedir. Çilek A.Ş.’nin,
franchise sistemine uygun olarak oluşturduğu satış ağı içerisinde ve “Çilekroom”
adı altında yurt içinde 55, yurt dışında ise 21 mağazası bulunmaktadır. Bunun
yanı sıra, Çilek markalı ürünler birden fazla markanın satışa sunulduğu büyük 90
çaplı mobilya mağazaları yoluyla da tüketicilere ulaşmaktadır.
05-39/520-128
3
H.1.2. Strawberry Kollektif Şti. (Strawberry Şti.)
Strawberry Şti. mobilya ve ev tekstili ürünlerinin imalatı ve ticareti alanlarında
faaliyet göstermek üzere kurulmuştur. Çilek Grubu altında faaliyet gösteren
Strawberry Şti.’nin faaliyet alanı Bildirim Formu’nda mobilya ithalatı ve ihracatı
olarak belirtilmiştir. Diğer bir deyişle teşebbüsün, Çilek Grubu içerisinde imalattan
ziyade, gruba ait ürünlerin dış ticareti ve yurt dışında pazarlanması amaçlarıyla
kurulmuş olduğu görülmektedir. Strawberry Şti.’nin 2004 yılına ilişkin cirosu 100
(………………) YTL olarak gerçekleşmiştir.
H.1.3. Umut Mobilya San. ve Tic. A.Ş. (Umut A.Ş.)
İnceleme konusu Protokol’ün taraflarından bir diğeri, yine Çilek Grubu altında
faaliyet gösteren Umut A.Ş.dir. Yukarıdaki teşebbüsler gibi merkezi Bursa’da yer
alan teşebbüs genel olarak yemek odası, yatak odası ve vestiyer imalatı
gerçekleştirmekte, ürünlerini Türkiye çapında 84 mobilya mağazası vasıtasıyla
tüketicilere ulaştırmaktadır. Teşebbüsün 2004 yılı yurt içi cirosu, (……………..)
YTL olarak gerçekleşmiştir. 110
H.1.4. Nurhas Mobilya San. ve Tic. A.Ş. (Nurhas A.Ş.)
1983 yılında kurulmuş olan ve merkezi Bursa’da yer alan Nurhas A.Ş. döşeme
mobilya üretimi alanında faaliyet göstermektedir. Söz konusu şirket , genel olarak
oturma gruplarından oluşan imalatını “NdesigN” markasıyla pazarlamakta ve
üretiminin %(….)’ını başta Avrupa olmak üzere, Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Arap
Ülkeleri dahil 32 ülkeye ihraç etmektedir. Teşebbüs, 2004 yılında (…………….)
YTL tutarında yurt içi ciro elde etmiştir.
120
H.1.5. Üçmim Mobilya San. ve Tic. Ltd. Şti. (Üçmim Şti.)
1998 yılında Bursa merkezli olarak kurulan teşebbüsün kuruluş amacı, mobilya
adı altında üretilen her türlü ürünün imalatı ve ticareti olsa da, elde edilen bilgiler
çerçevesinde genel olarak koltuk imalatı ve satışı ile iştigal ettiği anlaşılmaktadır.
Üçmim Şti.’nin 2004 yılı itibariyle yurt içi cirosu (………………) YTL olarak
gerçekleşmiştir.
H.1.6. A.S.C. Day. Tük. Mal. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti. (ASC Şti.)
130
Protokol’e taraf olan teşebbüslerden bir diğeri olan ASC Şti. 1999 yılında
kurulmuştur. Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, bu firmanın da Üçmim A.Ş.
gibi koltuk imalatında odaklaştığı anlaşılmaktadır. Diğer taraf firmalar gibi merkezi
Bursa’da yer alan teşebbüsün 2004 yılı yurt içi cirosu, (…………….) YTL
tutarındadır.
05-39/520-128
4
H.2. İlgili Pazar
140
İncelemeye konu olan Protokol’ün değerlendirilmesinde, mobilya sektörünün
bileşenlerinin ve mevcut durumunun ortaya konması öncelik arz etmektedir.
Nitekim, istihdam kapasitesi en yüksek sektörlerden biri konumundaki mobilya
sektörünün geneline ilişkin sorunlar Protokol’ün amacına ve etkisine yönelik
incelemelere ışık tutacak niteliktedir.
Genel imalat endüstrisinin içerisinde %4’lük paya sahip olan orman ürünleri
endüstrisinin bir alt sektörü olan mobilya sektöründe üretim değeri, 2000 yılında
1998 fiyatlarıyla 317 milyar YTL olarak gerçekleşmiştir. Sektör, ağaç üretiminden
başlayarak, oturma grupları, mutfak, ofis mobilyaları, vb. tüm mobilya 150
üreticileriyle, bunlara makine ile diğer yatırım malzemeleri, hammadde ve
malzeme temin eden sanayi kuruluşlarını, yan sanayicileri ve fason üretim
yapanları kapsamaktadır.
Sektörde faaliyet gösteren firmaların yapısına bakıldığında, pazarın iki farklı
yapıdaki firma tipinden oluştuğu görülmektedir: Birincisi markalı mobilya
üreticileri, ikincisi atölye tipi üretim yapan üreticiler. Çoğu geleneksel yöntemlerle
çalışan atölye tipi, küçük ölçekli işletmelerin ağırlıkta olduğu bir görünüme
sahiptir. Öte yandan, özellikle son 15-20 yıllık süreçte küçük ölçekli işletmelerin
yanısıra orta ve büyük ölçekli işletmelerin sayısı da artmaya başlamıştır. Sektörel 160
araştırmalarda, Türkiye’de Ağaç İşleri Federasyonu’na kayıtlı 55.000 küçük ve
orta ölçekli işletme bulunduğu, Sanayi ve Ticaret Odalarına kayıtlı işletmelerin
dahil edilmesiyle bu sayının 65.000’e yaklaştığı kaydedilmektedir.
İnceleme konusu Protokol’e taraf teşebbüslerin merkezlerinin yer aldığı Bursa-
İnegöl bölgesi, büyük ormanlık alanlara sahip olması ve bunun sonucu olarak
ağaç sanayiinin hızlı gelişmesi vasıtasıyla sektörde önemli bir gelişme dinamiğine
sahiptir. Hammadde kaynaklarına yakınlık avantajı sayesinde bölge gerek
istihdam düzeyi, gerekse ihracat oranı bakımından önemli bir mobilya merkezi
konumundadır. 170
Sektörde, bir yanda rekabet gücü düşük küçük işletmeler, diğer yanda ise uluslar
arası alanda marka olma yolunda ilerleyen firmalar bulunmaktadır. Ancak çoğu
küçük atölyelerden oluşan mobilya sektöründe %85’ler seviyesindeki kayıt dışı
faaliyetler nedeniyle ayrıntılı bir envanter çalışmasının ve yapısal analizin
yapılamaması, istatistiksel bir güvenle rekabet koşullarını değerlendirme
olanağını ortadan kaldırmakta ve yapılan değerlendirmeler, bazı sınırlı düzeydeki
bulgulara dayanmaktadır. Bu çerçevede, atıl yatırım, kapasite kullanımı, bilgi
birikimi yetersizlikleri ve branşlaşmama temel sorunlar olarak ortaya çıkmakta,
bunlar da beraberinde maliyet ve kalite sorunlarını getirmektedir. 180
Batı ülkelerindeki örnekler incelendiğinde, markalaşma ve sektörel yan sanayii
oluşumu ile her üreticinin belli konuda kaliteli, miktarlı ve hesaplı üretim
yapmasının toplam kaliteyi artırdığı ve uygun maliyetli ürün sunumunu mümkün
05-39/520-128
5
kıldığı görülmektedir. Dünyada mobilya sektöründe lider konumdaki İtalya'da, bir
iskemlenin dahi farklı üreticilerde parçalarının üretildiği ve markalaşma yatırımını
yapmış satış ve dağıtım uzmanlığı olan firmalarca sadece montajının yapılıp
tüketiciye sunulduğu gözlemlenmektedir.
Ülkemizde ise küçük atölyeler, genel amaçlı makinelerle her çeşit ürünü 190
üretmekte, bu da ihtisaslaşma ve onun getireceği maliyetlerin düşmesi gibi bazı
avantajlardan yararlanma olanağını ortadan kaldırmaktadır. Türkiye'de bulunan
büyük fabrikalarda bile çok sayıda üretim hattı bulunmadığından, üretim tek hat
üzerinde gerçekleşmekte, tüm parçalar bu hattan geçtikten sonra birleştirilmekte
ve son ürün ortaya çıkmaktadır. Oysa, Almanya'da aynı anda faaliyette bulunan
çok sayıda hattan tüm ürünler aynı anda çıkmakta, bu da başta kısa sürede
üretim gibi avantajları beraberinde getirmektedir.
Dolayısıyla, sektör için vazgeçilmez öneme sahip yan sanayinin oluşması
konusunda büyük ve küçük işletmelerin birlikte çalışması ve müşterek eğitim 200
yoluyla, kalitenin ve ihracat imkanlarının geliştirilebileceği gündeme gelmektedir.
Öte yandan, sektörde marka olgusuna önem verilmesi de, iç ve dış performansı
etkileyen başat faktörlerden biri olarak görülmektedir. Nitekim mobilya sektörünün
ana bileşenlerinden olan tasarım, kalite ve pazarlama ile doğrudan ilişkili
olduğundan, rekabet artırıcı, yeni pazarlar kazandırıcı ve kâr yükseltici bir öğedir.
Bu noktada, işletmelerin yarattıkları modelleri tescil ettirmeleri rekabet gücünün
önemli bir tarafıdır. Sonuç olarak, Türk mobilya marka ve ürünlerinin
olgunlaşmasını sağlamak ve dünya standartlarına uygun, kaliteli ve özgün
tasarımlı mobilyalar ile rekabetçi fiyatlara sahip olan Türk Mobilyası kimliğini
oluşturmak sektörde öncelikli strateji olarak karşımıza çıkmaktadır. 210
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Sektöre ilişkin yukarıda yer verilen ve yan sanayinin gelişimi ile markalaşma
hususlarına işaret eden açıklamalar, mobilya sektörünü en geniş kapsamı
içerisinde ele almaktadır. Öte yandan mobilya, oturma, yatma, çalışma, yemek
yeme, dinlenme ve bazı eşyaların muhafaza edilmesi işlerinde kolaylık ve rahatlık
sağlayan sabit ya da taşınabilir tüm eşya olarak tanımlandığında, sektörün alt
segmentlerine ayrılması gündeme gelmektedir.
220
İnceleme konusu Protokol’e taraf teşebbüslerin faaliyet alanları incelendiğinde,
bu teşebbüslerin üretimlerini genel olarak mekana uygun biçimlendirme kriterine
göre odakladıkları dikkati çekmektedir. Örneğin, bu teşebbüslerin en
büyüklerinden Çilek A.Ş., “genç odası” konseptine uygun olarak üretimini
gerçekleştirirken, Umut A.Ş. genel olarak yemek odası ve yatak odası üretmekte,
Nurhas A.Ş. ve Üçmim Şti.’nin ise ağırlıklı olarak oturma grupları segmentinde
faaliyet gösterdikleri anlaşılmaktadır. Bu ayrıma uygun olarak Bildirim Formu’nda
da ilgili ürün pazarı “yatak odası mobilyaları, yemek odası mobilyaları, genç odası
mobilyaları ve oturma grubu mobilyaları” olarak belirtilmiştir.
05-39/520-128
6
Tüketici tercihleri açısından incelendiğinde, mekana göre biçimlendirilmiş 230
mobilyaların farklı kullanım amaçlarına hitap etmesi, nitelikleri ve fiyatları
açısından önemli farklılıklar barındırması sebebiyle, ev ve ofis mobilyalarının ayrı
değerlendirilmesi, ev mobilyalarının da kullanıldıkları mekana göre ayrıştırmaya
tabi tutulması gerekebilecektir. Öte yandan, üretim prosesleri açısından
bakıldığında, özellikle Bildirim Formu’nda sayılan alt segmentler açısından ciddi
bir arz ikamesinden bahsedilebilmesi de mümkündür. Bununla birlikte, her ne
kadar mobilya sektöründeki dinamiklerin pek çok alt segmenti benzer şekilde
etkilemesi söz konusu olsa da taraflar arasındaki Protokol’ün sektörde yaratacağı
etkinin analizinde ev mobilyalarının alt pazarlarının göz önünde bulundurulması
dosya kapsamının daha sağlıklı değerlendirilmesine olanak tanıyacaktır. 240
Sonuç olarak, dosya kapsamında ilgili ürün pazarlarının “genç odası mobilyaları”,
“yatak odası mobilyaları”, “yemek odası mobilyaları”, “oturma grubu mobilyaları
(koltuk)” olmak üzere ayrı ayrı belirlenmesinin sonucuna ulaşılmıştır.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Yukarıda ifade edildiği üzere, incelemeye konu olan Protokol, Bursa’da mukim
altı teşebbüs arasında düzenlenmekte, bununla birlikte Protokol’e taraf olan
teşebbüslerin faaliyet alanları belirli bir bölge ile sınırlı kalmamaktadır. Aşağıda 250
ayrıntılı değerlendirilmesine yer verilecek olan Protokol’de de teşebbüsler
arasındaki işbirliğinin coğrafi olarak kısıtlanmasına ilişkin herhangi bir hüküm yer
almamaktadır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, mobilya sektöründeki talep ve buna bağlı
olarak da arz yapısının ağırlıklı olarak, konut inşaatı ve gelir artışı gibi makro
düzeydeki değişkenler tarafından etkilendiği anlaşılmaktadır. Sektörde üretim
bölgeleri ile tüketimin gerçekleştiği bölgelerin genel olarak paralellik arz
etmemesi, diğer bir deyişle gerek üreticilerin yurt çapında faaliyet göstermeleri
gerekse bölgeler arası ürün akışının söz konusu olması göz önünde 260
bulundurulduğunda, çeşitli bölgeler bazında rekabet koşulları arasında ciddi
farklılıkların bulunmadığını söylemek mümkündür.
Bu çerçevede, ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları“ dahili olarak
tanımlanmıştır.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1 Anlaşmanın Etkileri
270
Yukarıda belirtilen işbirliği çerçevesinde akdedilen protokolün ilgili pazarlardaki
rekabetçi yapı üzerindeki etkileri değerlendirilmeden önce anlaşmanın niteliğini
belirleyebilmek amacıyla, taraf olan teşebbüslerin pazarın hangi aşamasında
faaliyet gösterdiklerinin tespit edilmesi gerekmektedir. Tarafların anlaşma konusu
05-39/520-128
7
ürün pazarlarında birbirlerine rakip olmadıkları durumda, anlaşma yatay seviyede
rekabetçi bir problem doğurmayabilecektir.
Alt ilgili pazarlar olarak tespit edilen genç odasında Çilek A.Ş., yemek ve yatak
odası pazarlarında Umut A.Ş., oturma grubu (koltuk) pazarında ise A.S.C. Şti.,
Üçmim Şti. ve Nurhas A.Ş. faaliyet göstermektedir. Strawberry Şti. ise özellikle 280
Çilek A.Ş. tarafından üretilen mobilyaların yurt dışına pazarlanması alanında
çalışmakta ve herhangi bir üretim faaliyetinde bulunmamaktadır. Oturma grubu
üretiminde kereste, genç, yatak ve yemek odası mobilyaları üretiminde sunta
kullanılması ve üretim süreçleri ile tüketici tercihleri açısından
değerlendirildiğinde, protokol taraflarından A.S.C. Şti., Üçmim Şti. ve Nurhas A.Ş.
teşebbüslerinin birbirlerine doğrudan rakip oldukları görülmektedir.
Öte yandan Taraflar kısmında yer verilen bilgilerden Çilek A.Ş.’nin çoğunluk
hisselerine sahip kişilerin aynı zamanda Strawberry Şti., Umut A.Ş. ve Nurhas
A.Ş.’nin de çoğunluk hisselerine sahip olduğu anlaşılmaktadır. Rekabet hukuku 290
kapsamında protokole taraf bu dört şirketin tek teşebbüs sayılması durumunda
bile Üçmim Şti. ve A.S.C. Şti. teşebbüslerinin çoğunluk hissedarları farklı
olduğundan taraflar arasındaki anlaşmanın bildirilmesi gerekmektedir.
Pazarın yapısı, tarafların pazar gücü gibi ekonomik kriterler, yatay seviyedeki
işbirliklerinin olumsuz rekabetçi etkilerinin değerlendirilmesinde önemli rol
oynayan unsurların başında gelmektedir. Yukarıda yer verilen ilgili ürün
pazarlarında faaliyet gösteren İstikbal, Tepe, Kelebek gibi güçlü rakiplerin varlığı,
dosya konusu protokolün olumsuz rekabetçi etkilerinin ortaya çıkmasına engel
olacaktır. 300
Pek çok yatay işbirliği anlaşması, rekabeti kısıtlama amacı taşımamaktadır.
Taraflar arasında imzalanan “Çilek Grubu Markası Kullanım Protokolü”nün
hükümleri incelendiğinde, temel amacı daha geniş bir ürün gamı ile ve daha etkin
bir dağıtım kanalı üzerinden yurt içi ve yurt dışından gelen müşteri taleplerini
“Çilek” logosu ve “Çilek” kurumsal hizmet kalitesiyle karşılamak olduğu
görülmektedir. Birbirlerine kısmen rakip tarafların “Çilek Grubu” kimliği altında güç
birliği oluşturmaları, yapılacak değerlendirmelerde anlaşmanın etkilerini de esas
alan bir analizi gerektirmektedir. Tarafların pazar payları toplamının oldukça
düşük seviyelerde kalması, işbirliği anlaşmasının sınırlayıcı etkilerinin ortaya 310
çıkmasını engelleyecektir. Dosya konusu tarafların yurt içi ciroları toplandığında
pazarın ancak %(…)’si civarında üretim yaptıkları anlaşılmaktadır. Tarafların
toplam pazar paylarının düşüklüğü protokolün olumsuz rekabetçi etkilerinin
ortaya çıkmasını engellemektedir.
Tarafların piyasa pozisyonları dışında pazarın yoğunlaşma oranı, rakiplerin sayısı
ve konumları da işbirliği anlaşmasının rekabet üzerindeki etkilerinin tespitinde
göz önünde bulundurulacak diğer unsurlardır. Bu bağlamda mobilya pazarında
üretim yapan çok sayıda firmanın varlığı ve aynı zamanda ithalat yoluyla pazarda
05-39/520-128
8
faaliyet gösteren markaların mevcudiyeti, söz konusu pazardaki markalararası 320
rekabetin önemli bir seviyede olduğunu göstermektedir.
Bu girişimin pazara olası etkisi ayrıca Raportörlerce Mobilya Sanayicileri Derneği
başkanına sorulmuş, kendisi böyle bir girişime olumlu yaklaştıklarını, benzer
birlikteliklerin başka firmalarca yapıldığını, tarafların reklamdan ve birbirlerinin
pazarlarından istifade edebileceklerini ifade etmiştir
H.3.2. Anlaşmanın Hükümleri
Dosya konusu Çilek A.Ş., Strawberry Şti., Umut A.Ş., A.S.C. Şti., Üçmim Şti. ve 330
Nurhas A.Ş. arasında imzalanan “’Çilek Grubu’ Markası Kullanım Protokolü”nün
hükümleri aşağıda incelenmiştir.
Protokolün birinci maddesinde “mobilya pazarından daha fazla pay almak, yeni
satış noktaları oluşturmak ve daha güçlü pazarlama ve tanıtım stratejisi
sağlayarak taraflar arasında güçbirliği oluşturmayı” amaçladıkları ifade
edilmektedir. İkinci maddede ise tarafların hedefinin markalarının “ulusal ve
uluslararası pazarda bilinir markalar olmasını sağlamak, böylece Türk mobilya
sektörünün olgunlaşmasına destek vermek ve ülke ekonomisine fayda yaratmak”
olduğu belirtilmiştir. 340
İşbirliği protokolü “Çilek Grubu” imajı altında tarafların üretecekleri ürün ve
hizmetlerle özellikle büyük müşterilerin ihtiyaçlarını Çilek Grubu’nun ürün ve
hizmet kalite özellikleriyle ortaklaşa karşılanmasını hedeflemektedir. Bu
bağlamda protokol kapsamında tarafların her türlü reklam çalışmalarında “ÇİLEK
GRUBU” isimli ÇİLEK’e ait kurumsal logoyu” kullanacakları, pazarlama amaçlı
her türlü reklam ve tanıtım çalışmalarında birlikte hareket edecekleri, ürünlerini
“her firmanın kendine ait markası” ile üretecekleri, hizmet ve malzeme satın
almalarında ortak hareket edecekleri, planlanan eğitim ve seminerlere iştirak
edecekleri belirtilmektedir. 350
Protokole taraf teşebbüslerin bağımsız karar almalarını engelleyen hükümlere
bakıldığında ise tarafların;
kendi ürün portföylerinde yer almayan ürünler için iç ve dış pazardan
gelebilecek satınalma taleplerini Grup içerisindeki diğer firmalara
yönlendirmekle sorumlu oldukları,
grup içerisindeki diğer bir firmanın pazarını etkilememek kaydıyla karşılıklı
olurları alınarak birbirlerinin ürünlerini pazarlayabilecekleri,
Çilek Grup markasına zarar verebilecek her türlü çalışmadan kaçınılacağı 360
ve “Her bir firmanın ürün portföyünün Grup içerisindeki diğer firmaların ürün
portföylerinden daha farklı olacağı, bu amaçla firmaların ürün tasarımlarını
tescil ettirerek haksız rekabeti engelleyecekleri”
görülmektedir.
05-39/520-128
9
Yukarıdaki hükümler incelendiğinde; satın alma taleplerinin ve ilgili ürün
portföylerinin paylaşıldığı, başka firmalarla çalışma yapılmasının engellendiği ve
grup içindeki firmaların ürün portföylerinin farklı olmasının zorunlu hale getirildiği,
özetle müşteri ve pazar paylaşımına gidilerek taraflar arasındaki rekabetin
kısıtlandığı anlaşılmaktadır. Söz konusu düzenlemeler nedeniyle, anılan 370
sözleşmeye Menfi Tespit belgesi verilmesinin mümkün olmadığı kanaatine
ulaşılmıştır. Öte yandan Protokol’e taraf olan teşebbüsler, ilgili ürün pazarlarında
üretici olarak faaliyet gösteren ve bu pazarların bazılarında doğrudan rakip
konumunda yer alan teşebbüslerdir. Bu bağlamda, anılan teşebbüsler en genel
anlamıyla mobilya sektöründe birbirlerine rakip olarak faaliyetlerine devam
ettiklerinden incelemeye konu Protokol yatay bir işbirliği niteliği taşımaktadır.
Dolayısıyla, Protokol’ün, üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet
gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmaları kapsayan 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğ’i kapsamında değerlendirilmesi 380
imkanı da bulunmamaktadır. Sonuç olarak başvuru, teşebbüs yetkililerinin talebi
doğrultusunda bireysel muafiyet açısından incelenmiştir.
Genel olarak Protokol vasıtasıyla, taraflar arasında ortak girişim benzeri bir
yapılanma öngörülmemekte, gevşek bir işbirliği yapısı planlanmaktadır. Temel
amacının birlikte satış faaliyetlerinin organizasyonu ve yurt içi ve dışındaki
pazarlara “Çilek” markası altında açılarak mobilya pazarından daha fazla pay
almak olduğu görülmektedir. Bu bağlamda müşterilerin mobilyaya ilişkin farklı
taleplerinin karşılanması ve maliyetlerin aşağıya çekilmesi hedeflenmektedir.
Yukarıda da ifade edildiği üzere, tarafların hepsi mobilya pazarında faaliyet 390
gösterdiği için doğrudan birbirlerinin rakibidirler. Ancak her bir firmanın ”Çilek”
markası altında söz konusu protokol kapsamındaki ürün portföylerinin farklı
olması, müşterilerin ihtiyaç duydukları bütünleşik çözümleri sunabilme imkanı
verecektir.
Anlaşmanın süresi bir yıl olup her yıl kendiliğinden bir yıl daha uzamaktadır.
Ancak Kurum kayıtlarına 1.6.2005 tarih, 3743 sayı ile intikal eden yazıda
anlaşma süresinin belirlendiği protokolün 12. maddesine ek yapılarak
kendiliğinden yenilenme süresinin 5 yıl olduğu, 5. yılın sonunda taraflar kendi
aralarında yeni bir sözleşme imzalamadığı taktirde kendiğinden sona ereceği 400
ifade edilmektedir. Dolayısıyla Protokol, Kanun’un 5. maddesinde belirtilen süre
sınırı içerisinde yer almaktadır
Sektöre ilişkin bilgiler kısmında değinildiği üzere markalaşma yurt içi ve özellikle
yurt dışı pazarlar için elzem unsurlardan birisidir. Markalaşma belli standartlarda,
kayıt altında kurumsal olarak üretim yaparak uzun vadede tüketicilerin daha
fazla seçeneğe daha kaliteli ve ucuz olarak ulaşmalarını sağlamaktadır. Bu
bağlamda “Çilek” markası altındaki oluşumun bu amaca hizmet edebileceği,
tüketiciler, tarafların üretim ve pazarlama hizmetlerindeki iyileşmeden yarar
sağlayabileceklerdir. Diğer taraftan mobilya pazarındaki oyuncu sayısının 410
çokluğu ve tarafların özellikle yurt dışı pazarlar için biraraya gelmeleri, ilgili ürün
05-39/520-128
10
pazarlarındaki rekabetin önemli ölçüde etkilenmesini engelleyecektir. Taraflara
getirilen kısıtlamaların ise bu işbirliğinin doğal bir sonucu olduğu, beklenen
faydaların temin edilmesi açısından gerekli olduğu kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Çilek Mobilya San. ve Paz. Tic. A.Ş., Strawberry Kollektif Şti., Umut Mobilya 420
San. ve Tic. A.Ş., A.S.C. Day. Tük. Mal. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti., Üçmim
Mobilya San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Nurhas Mobilya San. ve Tic. A.Ş. arasında
imzalanan “Çilek Grubu” Marka Kullanım Protokolü’ne, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil eden hükümler
içermesi nedeniyle Menfi Tespit Belgesi verilemeyeceğine,
Protokol’ün halihazırda ilgili pazarlardaki fiili rekabeti etkilemeyecek olması,
tarafların özellikle uluslararası piyasalarda faaliyet gösterebilmek için gerekli
ölçek büyüklüğüne ulaşmalarına imkan verecek iktisadi katkılar sağlaması ve
Protokol’de yer alan kısıtlamanın ilgili pazarlardaki potansiyel rekabeti 430
etkilemeyecek düzeyde olması göz önünde bulundurularak, söz konusu
Protokol’e 5 yıl süre ile bireysel muafiyet tanınmasına,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy