Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-2-56
Karar Sayısı : 07-53/583-194 (Önaraştırma)
Karar Tarihi : 20.6.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)
Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M.Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER : Ferhat TOPKAYA, Ali ARIÖZ, Ümit Nevruz ÖZDEMİR
C. ŞİKÂYET EDEN : - Center Bilgisayar Hizmetleri San. ve Tic. Koll. Şti.
Atatürk Cad. No:148/3 Mustafa Elmas İşhanı
Pasaport/İzmir
- Derece Yazılım Hizmetleri Tic. A.Ş. 20
Atıf Bey Mah. 5. Sok. No:31/301 Gaziemir/İzmir
Vekilleri: Av. Eren EVREN
Şehit Fethi Bey Cad. No:32/5-6 Gümrük/İzmir
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : Tarımsal Süt Üreticileri Merkez Birliği
Dikmen Cad. Kuyubaşı Durağı No:125/13 Dikmen/Ankara
E. DOSYA KONUSU : Tarımsal Süt Üreticileri Merkez Birliği’nin, tüm süt
üretici birliklerinin önceden belirlenmiş bir bilgisayar programı kullanmalarına 30
karar vererek 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ : Şikâyet dilekçesinde özetle;
Her iki şikâyetçi firmanın da süt üreticileri ve kooperatifleri için program geliştiren
firmalar oldukları,
5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu’nun yürürlüğe girmesi ile birlikte Süt
Üretici Birlikleri için uygun programlar geliştirip Paralog Süt Birlik Sistemi adlı bir
program oluşturdukları,
Bu yazılım programının yurt genelinde birtakım süt üretici birlikleri tarafından
satın alınıp kullanıldığı, 40
T.C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Teşkilatlanma ve Destekleme Genel
Müdürlüğünde yapılan 7.2.2007 tarihli toplantıda, Ulusal Süt Veri Tabanı
kurulması için süt yazılım programı geliştiren bir başka firma olan Element
Bilgisayar Yazılım Donanım Müşavirlik ve Destek Hizmetleri Sanayi ve Ticaret
Limited Şirketi (Element Bilgisayar) tarafından hazırlanan programın süt üretici
birliklerinde kullanılmasının uygun görüldüğüne ilişkin faks mesajının süt üretici
birliklerine gönderildiğinin tespit edildiği,
07-53/583-194
2
Anılan faks mesajı uyarınca, süt üretici birlikleri tarafından kullanılmak üzere
Element Bilgisayar’ın hazırladığı programın ivedilikle temin edilmesi yönünde
talimat verildiği, 50
Gönderilen talimatın ardından gerek Tarımsal Süt Üreticileri Merkez Birliği gerek
Element Bilgisayar yetkilileri tarafından, faaliyet gösteren Süt Üretici Birliklerinin
telefonla aranarak ve/veya şahsen ziyaret edilerek Element Bilgisayar tarafından
hazırlanan programın kullanılması gerektiğinin anlatıldığı,
bu kapsamda süt üretici birliklerinin faaliyetlerinde sadece Element Bilgisayar
tarafından hazırlanan programın kullanılması yönündeki zorlamanın 4054 sayılı
Kanun’a aykırı olduğu ifade edilerek, konuya ilişkin olarak gereğinin yapılması ve
geçici tedbir kararı verilmesi talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 13.3.2007 tarih ve 1953 sayı ile giren
dilekçe üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi 60
çerçevesinde yapılan inceleme neticesinde hazırlanan, 10.4.2006 tarih ve 2007-2-
56/İİ-07-FT sayılı İlk İnceleme Raporu 16.4.2007 tarih ve REK.0.06.00.00-110/123
sayılı Başkanlık önergesi ile 07-34 sayılı Rekabet Kurulu gündeminde ele alınmış ve
07-34/354-M sayılı Rekabet Kurulu kararı ile Tarımsal Süt Üreticileri Merkez Birliği
hakkında önaraştırma açılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine yapılan inceleme
sonucunda hazırlanan 28.5.2007 tarih, 2007-2-56/ÖA-07-FT sayılı Önaraştırma
Raporu, 20.6.2007 tarih ve REK.0.06.00.00-110/171 sayılı Başkanlık önergesi ile 07-
53 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Tarımsal Süt Üreticileri Merkez
Birliği’nin birlik üyelerini Element Bilgisayar’ın hazırlamış olduğu programı almaya 70
zorlayarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal
ettiği yönünde ciddi ve yeterli deliller bulunamadığı, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un
41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Süt sektöründe faaliyet gösteren üreticiler, üretici birlikleri, kooperatifler ve firmalar
gibi unsurların kendilerine özgü veri ve yazılım gereksinimleri bulunmaktadır.
Dolayısıyla, bu unsurların faaliyetlerini kolaylaştıracak olan yazılımların sektörün
temel gereksinimlerine cevap verebiliyor olması gerekmektedir. 80
Ayrıca, süt sektörüne yönelik hazırlanan yazılımlarda sektörün işleyişine ilişkin
verilerin de bulunması gerekmektedir. Örneğin, bu yazılımların sektöre özgü
müstahsil-üretici hesaplaşması, teşvik sistemi, sütün kalitesine göre prim/ceza
uygulaması gibi gerek yerleşmiş uygulamalardan gerekse ilgili mevzuattan
kaynaklanan konularda sektörde faaliyet gösteren unsurların gereksinimlerine cevap
sunabilmesi beklenmektedir. Dolayısıyla yazılım firmalarının bu alanda
uzmanlaşmaları, mevzuatı yakından takip etmeleri ve bu doğrultuda yazılımlarını
güncellemeleri gerekmektedir. Bu bağlamda, sektöre özgü hazırlanan yazılımlardan
elde edilen faydanın diğer yazılımlardan elde edilemeyeceği, diğer yazılımların süt
sektörüne yönelik yazılımları ikame edemeyeceği anlaşılmaktadır. 90
Dolayısıyla, ilgili ürün pazarının “süt yazılım pazarı” olarak belirlenmesi gerektiği
kanaatine varılmıştır.
07-53/583-194
3
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazarı
Süt yazılım pazarındaki rekabet koşullarının ülke çapında homojen olması nedeniyle
ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.
I.2. İnceleme ve Değerlendirme
Hâlihazırda yürürlükte olan düzenlemelerle, kayıt dışı üretiminin yoğun olarak
görüldüğü çiğ süt pazarına yönelik olarak, sütün pazarlanması ve kayıt altına
alınması ile ilgili işlemlerin Tarım Bakanlığı Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü
tarafından yürütülmesi hüküm altına alınmış olmasına karşın, üretici örgütlerince 100
pazarlanan sütün, düzenli olarak kayıtlarının tutulması ve denetlenebilirliğinin
sağlanması amacıyla, üretici örgütlerince hazırlanan icmal cetvellerinin bir
nüshasının süt üreticileri birliği tarafından tutuluyor olması ve dönem dönem ihtiyaç
duyulan süt üretimine yönelik istatistikî bilgilerin merkez birliği tarafından hazırlanıyor
olması gibi sebeplerle, ulusal süt kayıt sisteminin kurulmasına yönelik çalışmaları
Merkez Birliği üstlenmiştir. Bu kapsamda hazırlanması öngörülen programla, öncelikli
olarak çiğ süt üretiminin kayıt altına alınmasının hedeflendiği vurgulanmaktadır.
Bunun yanı sıra, üretilen sütün laktoz oranı, sütün bölgelere göre dağılımı gibi
istatistikî bilgilerin derlenmesi ve üreticilerin denetiminin daha sağlıklı bir şekilde
yapılabilmesinin sağlanması gibi faydaların varlığı da ileri sürülmektedir. Bu 110
kapsamda, Tarımsal Süt Üreticileri Merkez Birliği, bahse konu sistemin kurulabilmesi
için girişimlerde bulunmuş ve Tarım Bakanlığı’nın da toplantı yeri desteği ile yazılım
firmalarının hazırladıkları programlar değerlendirilmek üzere 7.2.2007 tarihinde bir
toplantı organize edilmiştir. Tarım Bakanlığı Teşkilatlandırma ve Destekleme Genel
Müdürlüğünün 5.1.2007 tarih ve 817 sayılı yazısında Ulusal Süt Kayıt Sisteminin
oluşturulmasıyla ilgili olarak bilgisayar programlarının tanıtılması ve değerlendirilmesi
amacıyla 7.2.2007 tarihinde saat 14.00’da toplantı yapılacağı ifade edilerek,
yetkililerin katılımının sağlanması istenmiştir. Toplantının akabinde, 9.2.2007
tarihinde 84 il ve ilçe süt birliğine gönderilen faks mesajında, Ulusal Süt Veri
tabanının kabul edilebilirliğinin sağlanabilmesi için 7.2.2007 tarihinde Tarım Bakanlığı 120
Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğünde yapılan program tanıtımı
sonucunda Element Bilgisayar’ın hazırlamış olduğu programın süt birliklerince
kullanılmasının uygun görüldüğü, programın ivedilikle birlikler tarafından temin edilip
sisteme dâhil olunması gerektiği ifade edilmiştir.
Yapılan toplantıyla ilgili olarak Center Bilgisayar yetkilileri, toplantıya kendilerinin de
çağırıldığını, Element Bilgisayar’la birlikte toplantıya katıldıklarını, konuyla ilgili
olmayan bir tartışma sırasında toplantıdan ayrıldıklarını, Tarımsal Süt Üreticileri
Merkez Birliği Başkanı Ali KOYUNCU’nun birliklere gönderdiği bahse konu faks
mesajının toplantı henüz yapılmadan zaten hazırlanmış olduğunu, bu konuda
tereddütleri olduğunu ifade etmişlerdir. Yapılan incelemelerde, söz konusu faksın 130
9.2.2007 tarihinde süt birliklerine gönderildiği tespit edilmiştir. Ancak, Merkez
Birliği’nde yapılan incelemelerde, söz konusu faks mesajının “138 program.doc”
adıyla bilgisayarda kayıtlı olan dosyasının, ilk kez 25.1.2007 tarihinde oluşturulduğu
ve son olarak 6.2.2007 tarihinde yapılan değişiklerle birlikte kaydedildiği anlaşılmıştır.
Bu bilgiler ışığında, Element Bilgisayar’ın hazırlamış olduğu programın 7.2.2007
tarihinde yapılan toplantı öncesinde karara bağlandığı ileri sürülebilecektir.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde “belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan … teşebbüs
birliklerinin bu tür karar ve eylemleri”nin hukuka aykırı ve yasak olduğu ifade 140
edilmektedir. Bu kapsamda bir uygulamanın hukuka aykırı ve yasak olduğunu ileri
07-53/583-194
4
sürebilmek için, teşebbüs birliği kararının amaç ve etki yönünden incelenmesi
gerekmektedir.
Şikâyet konusu süt yazılım pazarının, süt üreticilerinin faaliyet gösterdiği sütün
üretimi, pazarlanması ve benzeri faaliyetleri içeren çiğ süt pazarına doğrudan etkisi
olmadığı anlaşılmaktadır. Hâlihazırda bu tür yazılımların, teşebbüs birliği kararı
öncesinde120’ye yakın olan üretici birlikleri arasından yalnızca 11 birlik tarafından
kullanılıyor olması da bu konudaki kanıyı kuvvetlendirmektedir. Yürürlükte olan
düzenlemeler açısından da değerlendirildiğinde, üretici birliklerin bu tür bir yazılım
kullanma zorunlulukları bulunmamaktadır. Dolayısıyla Merkez Birliği’nin almış olduğu 150
bu kararın, birlik üyelerinin faaliyetlerini sürdürdükleri pazara doğrudan bir etkisi
olmamakla birlikte, süt yazılım pazarındaki rekabet koşullarının bozulması ile üretici
birliği üyelerinin elde edeceği ek bir fayda ya da zarardan da bahsedilmesi mümkün
görünmemektedir. Aksine, üretici birlikleri bahse konu karar ile bilgisayar ve bağlantılı
ekipman ile program temin etmek durumunda kalmakta ve masrafları artmaktadır.
Yerinde incelemeler sırasında elde edilen, Mersin İli Tarsus İlçesi Süt Ürünleri
Tarımsal Üreticileri Birliği ile Balıkesir Merkez İlçe Tarımsal Süt Üreticileri Birliğinin
Merkez Birliğine göndermiş oldukları yazılar ile gelir sıkıntısı içerisinde oldukları ve
program temini ile ilgili olarak yardım talep ettikleri anlaşılmaktadır. Dolayısıyla,
Merkez Birliği almış olduğu kararın birlik üyelerinin lehine bir avantaj sağlamak 160
amacıyla ilgili pazarda rekabeti kısıtlamaya yönelik bir eylem olmadığı
anlaşılmaktadır. Ayrıca, yukarıda yer verilen, faks mesajının bilgisayar kayıtlarındaki
dosyasına ilişkin yapılan incelemeler, Merkez Birliği’nin toplantıda yapılan
görüşmelerin öncesinde ve toplantıdan bağımsız olarak Element Bilgisayar’ı tercih
ettiğini ortaya koymakla birlikle, yukarıda yer verilen “amaç” değerlendirmeleri
ışığında, tek başına rekabeti bozma amacına işaret etmemektedir. Bu bilgiler
çerçevesinde, kararın, süt yazılımı pazarındaki rekabeti kısıtlama amacı taşımadığı
anlaşılmaktadır.
Kararın ilgili pazara etkisi açısından bir değerlendirme yapıldığında ise, Merkez
Birliği’nin almış olduğu karar sonrasında Center Bilgisayar’ın 2 adet program daha 170
satarak süt birliklerine satmış olduğu toplam program sayısını 7’ye yükselttiği tespit
edilmiştir. Ayrıca, Center Bilgisayar süt yazılım pazarında yalnızca süt üretici
birliklerine değil; bu pazarda faaliyet gösteren kooperatif ve diğer şirketlere de
program satışı yapmaktadır. Hâlihazırda 8 kooperatif ve aralarında (…………..) A.Ş.,
(……………) Ltd. Şti. ve (……………) Ltd. Şti.nin de bulunduğu 15 şirkette Center
Bilgisayar’ın süt yazılımları kullanılmaktadır. Merkez Birliğinin almış olduğu kararın
Center Bilgisayar’ın kooperatif ve şirketlere yönelik yapacağı satışları etkilemesi
beklenmemektedir. Element Bilgisayar ise, Merkez Birliği kararı öncesi satmış olduğu
6 programın yanı sıra süt birliklerine 14 program daha satmıştır. Ancak ulusal süt
kayıt sistemine geçiş aşamasında program temin etmek durumunda kalan üretici 180
birliklerinin, fiyat avantajını da göz önünde bulundurarak Element Bilgisayar’ın
hazırlamış olduğu programı tercih etmeleri ekonomik açıdan anlamlı görünmektedir.
Merkez Birliği tarafından herhangi bir zorlama olmasa dahi, üretici birliklerinin fiyat
avantajı olan programa yönelmeleri beklenebilecektir. Dolayısıyla, Element
Bilgisayar’ın satmış olduğu programın fiyat avantajı ve Center Bilgisayar’ın da bu
dönemde süt birliklerine 2 program daha sattığı ve Merkez Birliği’nin almış olduğu
kararın Center Bilgisayar’ın kooperatif ve şirketlere yönelik faaliyetleri üzerinde
herhangi bir etkisinin olmadığı dikkate alındığında, bahse konu kararın süt yazılım
pazarındaki rekabet koşullarını olumsuz etkilediğini söylemek olanaklı
görünmemektedir. Bu bilgiler ışığında, Merkez Birliği’nin almış olduğu kararın, ilgili 190
pazarda rekabetin engellenmesine yönelik amaç ve etkisinin olmadığı kanaatine
ulaşılmıştır.
07-53/583-194
5
Amaç ve etki incelemesinin ötesinde, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile
yasaklanan teşebbüs birliği kararlarının, birlik üyeleri arasındaki ya da birlik üyelerinin
faaliyet gösterdikleri pazarın alt ve üst pazarlarındaki rekabeti olumsuz etkileyen
kararlar olduğu; bu açıdan yaklaşıldığında ise, söz konusu şikâyet konusunun 4.
madde kapsamında değerlendirilmesinin Kanun’un lafzını zorlayıcı bir durum ortaya
çıkardığı da ileri sürülebilecektir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu şikâyet ile 200
olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy