Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-3-175 (Devralma)
Karar Sayısı : 10-52/991-355
Karar Tarihi : 5.8.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Meltem BAĞIŞ AKKAYA, Aytül TOKATLI,
Nazlı VAROL, Fethullah GÜLER
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu
Büyükdere Cad. No:243 34394 Esentepe/İstanbul 20
D. TARAFLAR : Dosu Maya Mayacılık A.Ş.
Ebula Mardin Cad. Çağlayan Sitesi B Blok D:4 Akatlar
Beşiktaş/İstanbul
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu
Büyükdere Cad. No:243 34394 Esentepe/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından satışa sunulan
Akmaya Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün Dosu Maya Mayacılık A.Ş. tarafından 30
devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.7.2010 tarih ve 5283 sayı ile giren ve en
son 29.7.2010 tarih ve 6007 sayılı yazı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1998/4 sayılı
“Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet
Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve
Esaslar Hakkında Tebliğ”in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu
düzenlenen 30.7.2010 tarih ve 2010-3-175/Ö.İ.-10-185-MBA sayılı
Birleşme/Devralma Ön İnceleme Raporu, 30.7.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-40
120/326 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından satışa sunulan Akmaya Ticari ve İktisadi
Bütünlüğü’nün Dosu Maya Mayacılık A.Ş.’ye devredilmesi işleminin tarafların yaş
maya pazarındaki toplam cirolarının 1998/4 sayılı Tebliğ’de öngörülen eşikleri aşması
nedeniyle Rekabet Kurulunun iznine tabi olduğu ancak işlem kapsamında belirlenen
ilgili pazarlarda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde yeni bir hakim
durumun yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilerek, rekabetin 50
10-52/991-355
2
önemli ölçüde sınırlandırılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin
verilebileceği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1.Taraflar
H.1.1. Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF)
TMSF Kurulunun (Fon Kurulu) 27.8.2009 tarih ve 2009/256 sayılı kararı ile 60
oluşturulan Akmaya Ticari İktisadi Bütünlüğü(Akmaya), 5411 sayılı Bankacılık
Kanunu’nun 134. maddesi kapsamında satışa çıkarılmış olup, 12.10.2009 tarihinde
TMSF tarafından 1998/4 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi uyarınca işleme yönelik ön
bildirimde bulunulmuştur. 9.12.2009 tarih ve 09-58/1404-M sayılı Kurul kararında,
Akmaya’nın satış işleminin önbildirime tabi olduğu ancak satış işlemine ilişkin olarak
bu aşamada herhangi bir koşul konmasına gerek olmadığı belirtilerek, alıcı adayları
belli olduktan sonra 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca yapılacak
değerlendirmede 4054 sayılı Kanun’un ilgili maddelerine aykırılıklar ve sakıncalar
belirlenmesi halinde, devirle ilgili koşul ve yükümlülükler getirilebileceği veya devre
izin verilmeyebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Söz konusu Kurul kararı TMSF’ye 70
15.12.2009 tarihinde bildirilmiştir.
Akmaya ihalesinde söz konusu bütünlük Dosu Maya Mayacılık A.Ş.’ye ihale edilmiş
olup işlemin gerçekleşmesi için gerekli iznin temini amacıyla 1998/4 sayılı Tebliğ
çerçevesinde nihai bildirimde bulunulmuştur.
H.1.2. Dosu Maya Mayacılık A.Ş. (Dosu Maya)
Henüz herhangi bir ürün pazarında faaliyet göstermeyen Dosu Maya bildirime konu
işlemin gerçekleştirilmesi için kurulmuş olup, 25.1.2010 tarihinde İstanbul Ticaret 80
Sicili’ne tescil edilmiştir. Yönetim kurulu üyeleri; Hasip Gençer, Günal İnce, Cengiz
Doğan ve Hakan Esen’den oluşan söz konusu şirketin hisselerinin ortaklar arasındaki
dağılımına tablo 1’de yer verilmektedir:
Tablo 1: Dosu Maya Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay Oranı (%)
Redderefin BV 99,992
Hasip GENÇER 0,002
Günal İNCE 0,002
Cengiz DOĞAN 0,002
Hakan ESEN 0,002
Toplam 100,000
Kaynak: Bildirim Formu
Şirket kurucu denetçisi Müzeyyen Ünlü olmakla birlikte, ilgili kişi işlem ertesinde ilk
genel kurulda Redderefin BV tarafından atanacak bir denetçi ile değiştirilecektir.
90
Dosu Maya’nın ana hissedarı olan Reddeferefin BV bir holding şirketi olup tek
faaliyeti diğer şirketlerdeki iştirakidir. Reddeferefin BV’nin %50 hissesi United Impex
BV’ye, diğer %50 hissesi ise Grainville BV’ye1 aittir.
1 Eski adı Dat Bakery International Holding BV
10-52/991-355
3
Redderefin BV’nin %50 hissedarı olan ve temelde sermaye şirketi olmasına karşın
2010 yılında yapılan ana sözleşme değişikliği ile 2010 yılında emtia alım satımına da
başlayan United Impex BV, %100 Yıldız Holding A.Ş. iştirakidir. Yıldız Holding A.Ş.
çikolata, bisküvi, içecek, şekerleme, sakız, dondurulmuş ürünler, çay, süt ve süt
ürünleri, yağ, margarin gibi birçok gıdanın üretimi ve satışının yanı sıra ambalaj,
bilişim ve gayrimenkul alanında da faaliyet göstermektedir. Yönetim kurulu üyeleri 100
Murat Ülker, Ahsen Özokur, Orhan Özokur, Fatma Betül Ülker, Ali Ülker, Ömer
Özokur, Ahmet Özokur, Mehmet İman, Mehmet Atilla Kurama ve Mehmet Köse’den
oluşan söz konusu şirketin ortaklık yapısına Tablo 2’de yer verilmiştir.
Tablo 2: Yıldız Holding A.Ş. Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay Oranı (%)
Murat ÜLKER 53,00
Ahsen ÖZOKUR 25,00
Orhan ÖZOKUR 5,00
Fatma Betül ÜLKER 5,00
Ali ÜLKER 5,00
Ömer ÖZOKUR 3,50
Ahmet ÖZOKUR 3,50
Toplam 100
Kaynak: Bildirim Formu
Denetçileri Sinan Şahin ve Musa Doğan olan şirketin 2009 yılı cirosu ise ………….
TL’dir.
110
TİCARİ SIR
2.
………………………….. yönetim kurulu veya genel kurul karar nisapları (salt
çoğunluk) dikkate alındığında Dosu Maya, Doruk Grubu ve Yıldız Holding A.Ş. (Ülker
Grubu) tarafından ortak kontrol edilmektedir3.
120
Dosu Maya’nın ana hissedarlarından Doruk Grubu Zeelendia Grubu ile ortak kontrol
ettiği Zeelendia Doruk Gıda San. ve Tic. A.Ş. ile ekmek katkı maddeleri alanında faal
olmasına karşın ……. TL ciro ve %........ pay ile küçük bir oyuncudur.
H.1.3. Akmaya Ticari ve İktisadi Bütünlüğü (Akmaya)
Bildirime konu işlem Fon Kurulunun 27.8.2009 tarih ve 2009/256 sayılı kararı ile
oluşturulan Akmaya’nın ve mevcut stoklarının ihale yoluyla satışına ilişkindir.
2 Bildirim Formu’nda ilgili ciro ……… Amerikan Doları olarak beyan edilmiş ve 31.12.2009 tarihi itibariyle geçerli
TCMB döviz alış kuru üzerinden karşılığı bu şekilde verilmiştir.
3 Dosu Maya’nın sadece bu işlemi gerçekleştirmek üzere kurulmuş bir şirket olması ve herhangi bir faaliyeti
bulunmaması dolayısıyla bu şirketin kuruluşunun 1997/1 sayılı Tebliğ ve 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi
kapsamında ayrı olarak incelenmesine gerek olmayıp, bildirime konu işlem Dosu Maya’nın Ülker Grubu ve Doruk
Grubu tarafından ortak kontrol edilen bir şirket olması dikkate alınarak incelenecektir.
10-52/991-355
4
Gayrimenkul, makine-ekipman, marka gibi varlıkları Akmaya San. ve Ticaret A.Ş.’nin 130
mülkiyetinde olan Akmaya Üretim Tesisi 1994 yılında kurulmuş olup, temel olarak
yaş maya ve kuru maya üretmektedir. Yönetim kurulu üyeleri; Hicabi Ersoy, Şenol
Gürşan, Hayyam Garipoğlu, Nizam Garipoğlu ve Bülent Akbulut’tan; denetim kurulu
Yusuf Ekmen ve Özlem Ateşli’den müteşekkil olan Akmaya San. ve Tic. A.Ş.’nin
ortaklık yapısına Tablo 3’te yer verilmektedir.
Tablo 3: Akmaya San. ve Tic. A.Ş. Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay Oranı (%)
Kasım GARİPOĞLU 40,0000
Nizam GARİPOĞLU 39,9990
Hayyam GARİPOĞLU 20,0000
Mehmet Nida GARİPOĞLU 0,0004
Hüseyin GERÇEK 0,0002
Ali ALPDOĞAN 0,0002
İsmail Eyüp ERDOĞMUŞ 0,0002
Toplam 100,0000
Kaynak: 29.7.2010 tarih ve 6007 sayılı ek bilgi.
Akmaya yaş maya ve kuru maya olmak üzere iki ana segmentte üretim yapmakla 140
birlikte cüzi miktarda ekmek katkı maddesi ve krem maya satışı da
gerçekleştirmektedir. Şirketin 2009 yılı toplam cirosu
……………………………………TL’dir. Söz konusu ürün gruplarının Akmaya’nın
cirosu içindeki paylarına Tablo 4’te yer verilmektedir:
Tablo 4: Ürün Gruplarının Akmaya Cirosu İçindeki Payları (%)
Ürün Grubu 2007 2008 2009
Yaş Maya
Kuru Maya
Ekmek Katkı Maddesi
Krem Maya
Kaynak: 23.7.2010 tarih ve 5827 sayılı TMSF yazısı
Söz konusu ürün gruplarının Akmaya’nın toplam yıllık satış miktarı içindeki payları ise
aşağıda yer verildiği şekildedir: 150
Tablo 5: Ürün Gruplarının Akmaya Satış Hacmi İçindeki Payları (%)
Ürün Grubu 2007 2008 2009
Yaş Maya
Kuru Maya
Ekmek Katkı Maddesi
Krem Maya
Kaynak: 23.7.2010 tarih ve 5827 sayılı TMSF yazısı
Ciroda en büyük paya sahip olan kuru maya, ürün özellikleri ve Türk ekmek
üreticilerinin kullanım ve tüketim alışkanlıkları nedeniyle ihraç amaçlı üretilmektedir.
Kuru mayadan sonra ciroda en büyük paya sahip ürün olan yaş maya satışları ise
yurtiçi pazara yönelik gelişmiştir. Bu bakımdan yaş mayada ürün fiyatları hammadde
maliyetlerine ve sektördeki diğer oyuncuların uyguladıkları fiyat politikasına göre
değişmekteyken, kuru maya fiyatı döviz kuru fiyatlarından etkilenmektedir. Bu 160
bağlamda döviz kurlarının arttığı dönemlerde firma ihracata önem vermekte ve
üretimini bu yönde artırmaktadır.
10-52/991-355
5
Akmaya’nın toplam yurtiçi …………….TL olup her bir ürün segmentinden elde ettiği
yurtiçi satışları ise aşağıda yer verildiği şekildedir.
Tablo 6: Akmaya Yurtiçi Satış Cirosu (TL)
Ürün Grubu 2007 2008 2009
Yaş Maya
Kuru Maya
Ekmek Katkı Maddesi
Krem Maya
Kaynak: 29.07.2010 tarih ve 6007 sayılı ek bilgi.
Akmaya’nın yurt içi satışlarında, yaş mayadan elde ettiği ciro çok önemli bir yer 170
kaplamakta, hatta kuru maya, ekmek katkı maddesi ve krem mayadan elde edilen
yurtiçi hasıla toplam ciro içinde sınırlı kalmaktadır.
Akmaya, farklı gramajlardaki paketler halinde, “Canmaya” ve “Hasmaya” markaları
altında kuru ve yaş; “Pasha”, “Aladdin’s”, “Panther”, “Biolev”, “Everrise” ve “Andy
Prime” markaları altında ise kuru maya ürünlerini piyasaya sunmaktadır. Firmanın
ekmek katkı maddesi satışında kullandığı markaları ise “Top-mix” ve “Talia”dır.
Akmaya yurt içinde 109 bayi aracılığıyla tüm bölge ve illere; yurtdışında ise beş
kıtada 130’u aşkın ülkeye satış yapmaktadır.
180
Şirketin kapasite raporu verilerine göre üretim kapasitesi bilgileri ve kapasite kullanım
oranlarına Tablo 7’de yer verilmiştir.
Tablo 7: Akmaya Yıllık Üretim Kapasitesi
Ürün Grubu Miktar (Ton) Kapasite Kullanım Oranı (%)
Yaş Maya
Kuru Maya
Ekmek Katkı Maddesi
Kaynak: 23.7.2010 tarih ve 5827 sayılı TMSF yazısı
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. Sektöre İlişkin Bilgiler
190
H.2.1.1. Ürüne İlişkin Bilgiler
Ekmek mayası yaş ekmek mayası ve kuru ekmek mayası olmak üzere iki formda
üretilmektedir. Gıda endüstrisinde maya ekmek, peynir ve kefir üretiminde
kullanılmakla beraber ülkemizde, ekmek sektörü maya sektörünün temel
belirleyicisidir. Yaş ekmek mayası daha çok ekmekçilik sektörünün ihtiyaçları için
üretilirken kuru ekmek mayası daha çok evlerde kullanılmaktadır. Her iki tip ekmek
mayası da benzer işlemlerle üretilmektedir. Kuru maya, yaş mayanın da üretiminde
ortak olarak kullanılan krem mayanın bazı kimyasal maddeler eklenerek kurutulmuş
halidir. Yaş mayanın 40 gün içinde tüketilmesi gerekirken, kuru mayanın 2 yıl 200
kullanım süresi bulunmaktadır.
Kuru maya, aktif kuru maya ve instant kuru maya olmak üzere iki formda
üretilmektedir. İki maya arasındaki temel fark, aktif kuru mayanın kullanılmadan önce
ılık suda çözündürülmesi ihtiyacına karşın, instant kuru mayada buna gerek
bulunmamaktadır.
10-52/991-355
6
Diğer yandan yaş maya ile kuru mayanın satış fiyatları arasında ciddi boyutta fark
bulunmaktadır. Akmaya’nın 2009 yılının ilk altı ayında yaptığı satışlar üzerinden yaş
mayada ortalama fiyatı ….. TL iken kuru mayada …… TL’dir. Bu veriler çerçevesinde 210
kuru maya fiyatlarının yaş maya fiyatlarının 2 katından daha yüksek olduğu
görülmektedir. Bununla birlikte ekmek üretiminde aynı sonucun elde edilebilmesi için
1 kilogram kuru maya kullanımına karşılık 1,3 kg yaş maya kullanımı gerekmektedir.
Dolayısıyla aynı sonucun elde edilebilmesi için yaş mayaya …. TL tutarında bir
ödeme yapılması gerekirken kuru maya için …… TL’lik bir ödeme yapılması
gerekmektedir. Bu durumda ekmek üreticileri için kuru maya yaş mayaya göre
yaklaşık %66 oranında daha pahalı bir üründür.
Türkiye’de kuru maya temel olarak ihracat amaçlı üretilmektedir. Türk ekmek
üreticilerinin kullanım alışkanlıklarına ve iki ürün arasındaki fiyat farkına bağlı olarak 220
yurt içinde ekmek üretiminde neredeyse tamamen yaş maya tüketilmekte, kuru
mayanın yurt içi satışları yok denecek düzeyde kalmaktadır. Kullanım süresinin
kısalığı nedeniyle yaş maya ihracat için tercih edilmemektedir. Dolayısıyla kuru maya
satışları dış pazarlara, yaş maya satışları ise iç pazara yönelik gelişmiştir. TMSF
tarafından satışı planlanan Akmaya’nın da yurt içi faaliyetleri asıl olarak yaş maya
üzerine yoğunlaşmıştır. Teşebbüsün kuru maya üretiminin tamamına yakını dış
pazarlara satılmaktadır.
Kurul maya sektörüne ilişkin yaptığı birçok inceleme ve soruşturmada ilgili ürün
pazarını “yaş ekmek mayası”4 pazarı olarak belirlemiştir5. Dolayısıyla yukarıdaki 230
açıklamalar ve Kurulun önceki kararları dikkate alınarak yaş maya pazarı aşağıda
daha ayrıntılı ele alınmaktadır.
H.2.1.2. Yaş Maya Pazarına İlişkin Genel Bilgiler
Ülkemizde ekmek mayası (yaş ve kuru maya) üretimi yapan 4 ayrı şirkete ait 7 üretim
tesisi bulunmaktadır. Bu şirketler Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş. (Pakmaya),
Özmaya San A.Ş. (Özmaya), Mauri Maya San A.Ş. (Mauri) ve Akmaya’dır. Maya
üreticisi firmaların üretim kapasiteleri ve Türkiye toplam maya üretim kapasitesinden
aldıkları paylar Tablo 8’de sunulmaktadır. 240
Tablo 8: Firmaların Üretim Kapasiteleri (Ton/Yıl) ve Kapasite Payları (%)
Şirket Yaş Maya Kuru Maya Toplam YM Kapasite Payı KM Kapasite Payı
Pakmaya
Özmaya
Akmaya
Mauri
Toplam 164.622 58.800 223.422 100,00 100,00
Kaynak: 2008-3-204 sayılı dosya çerçevesinde teşebbüslerden alınan bilgiler
Maya üreticisi firmaların yıllar itibarıyla yaş ekmek mayası pazarında sahip oldukları
pazar payları yurtiçi satış miktarları temel alınarak Tablo 9’da sunulmaktadır:
4 Kararın genelinde yaş maya, yaş ekmek mayasını ifade eder şekilde kullanılmaktadır.
5 Kurulun 5.3.2009 tarihli, 09-09/181-53 sayılı; 23.9.2005 tarihli, 05-60/896-241 sayılı ve 27.6.2000 tarihli, 00-
24/255-138 sayılı kararları.
10-52/991-355
7
Tablo 9: Yaş Maya Pazar Payları (%)
Şirket 2005 2006 2007 2008 2009
Pakmaya
Özmaya
Akmaya
Mauri
Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00
Kaynak: 2009-3-190 sayılı dosya çerçevesinde hazırlanan Daire Başkanlığı görüşü ve 23.7.2010 tarih 250
ve 5827 sayılı TMSF yazısı
Yukarıdaki tablodan da görüleceği üzere 2009 yılı verileri itibarıyla Pakmaya pazarda
yaklaşık …. pazar payı ile lider konumdadır. Bu firmayı yaklaşık … pazar payıyla
Özmaya, … pazar payıyla Akmaya ve …. pazar payıyla Mauri takip etmektedir. Az
sayıda sağlayıcının varlığı ve pazar payı verileri Türkiye yaş maya pazarının
yoğunlaşmış ve oligopolistik yapısına işaret etmektedir.
Yaş maya homojen bir üründür. Bu pazarda sunulan ürünler kaliteleri, kabartma
güçleri, ambalajları, dayanma süreleri gibi özellikleri bakımından son derece benzer
ürünlerdir. Ürünü talep eden kitle temel olarak ekmek üreticilerinden oluşan 260
endüstriyel alıcılardır. Bu alıcılar ürünün homojen yapısı nedeniyle taleplerini
kolaylıkla farklı firmaların ürünlerine yönlendirebildikleri gibi aynı anda farklı firmaların
ürünlerini de üretimlerinde kullanabilmektedirler. Bu yapı çerçevesinde ürünün
özellikleri marka bağımlılığından bahsedilmesini mümkün kılmamaktadır. Bu nedenle
pazarda marka bilinirliği ve bağımlılığı yaratmaya yönelik reklam, tanıtım ve benzeri
faaliyetler ön planda değildir. Özetlemek gerekirse, yaş ekmek mayası pazarında az
sayıda sağlayıcı homojen bir ürünü çok sayıda endüstriyel alıcıya arz etmektedir.
Pazarın bu yapısı çerçevesinde fiyat en önemli rekabet etme aracı olarak ön plana
çıkmaktadır.
270
Yaş mayanın uygun olmayan sıcak ortamlarda kolay bozulması sebebiyle, ekmek
üreticileri tarafından toplu alımı mümkün olmamakta ve ürünün alıcılara kısa zaman
aralıkları ile ulaştırılması gerekmektedir. Sık aralıklarla gerçekleşen ürün teslimleri
sırasında fırınlar, satış elemanlarına rakip maya üreticilerinin fiyatlarına ilişkin bilgiler
vermektedir. Bu şekilde, maya üreticilerinin satış fiyatları hakkındaki bilgiler rakiplere
aktarılabilmektedir6.
Maya üreticilerinin fırınlar ile uzun süreli iş ilişkisi kurarak kendi müşteri kitlelerini
oluşturamamaları ve satış elemanları tarafından aynı müşteri kitlesine homojen bir
ürünün satılmaya çalışılması sonucu pazar şeffaf hale gelmekte, dolayısıyla maya 280
üreticileri Türkiye'nin bir bölgesindeki herhangi bir fırına rakiplerinin hangi fiyatla mal
sattıklarını takip edebilmektedirler.
Yaş maya sektörünün karşı karşıya bulunduğu toplam talebin esnekliğinin düşük
olduğu kanaati oluşmuştur. Bir ürünün talep esnekliğini belirleyen başlıca unsurlar
ürünün yakın ikamelerinin olup olmaması, tüketicinin o ürüne yaptığı ödemenin
gelirinin önemli bir bölümünü oluşturup oluşturmamasıdır. Yaş mayaya ikame olarak
düşünülebilecek kuru mayanın fiyatının yaş mayaya göre oldukça yüksek olması
nedeniyle bu ürünün mevcut fiyat düzeylerinde yaş mayayı ikame edebilme gücü
sınırlanmaktadır. Öte yandan yaş maya talebi, üretiminde girdi olarak kullanıldığı 290
ekmek talebinden türeyen bir taleptir. Türkiye’de ekmek talebinin esnek olmadığı ileri
sürülebilecektir. Ayrıca ekmek maliyeti içinde yaş mayanın payı yüksek değildir.
6 23.9.2005 tarihli, 05-60/896-241 sayılı ve 5.3.2009 tarihli, 09-09/181-153 sayılı Kurul kararları
10-52/991-355
8
Ekmek üretiminde kullanılan maya, ekmek üretim maliyeti içinde genel imalat
giderleri başlığı altında yer almaktadır. Ekmek üretim toplam maliyetinin % 20-30’unu
oluşturan genel imalat giderleri kapsamında mayanın yanı sıra nakliye, tuz, ekmek
katkı maddesi, fırın yakıtı, su, elektrik, kira vb. gibi genel giderler bulunmaktadır.
Maya maliyetinin toplam ekmek üretim maliyetinin %2’sinin altında kaldığı
belirtilmektedir. Bununla birlikte ürünün homojen yapısı, marka bağımlılığının
bulunmaması gibi nedenlerle bir firmanın ürettiği yaş mayanın diğerinin üretmiş
olduğu yaş maya ile yakın ikame olmasının yaş maya üreticisi teşebbüslerin bireysel 300
olarak karşı karşıya bulundukları talep eğrilerinin esnek olması sonucunu doğurduğu
kanaatine varılmıştır.
Maya üreticisi teşebbüslerin yaş maya fiyatlarını uyumlu eylem halinde birlikte
artırmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri tespitiyle sonuçlanan 2003-3-39
sayılı dosya kapsamında söz konusu teşebbüslere maya üretim tesisi için gerekli
sabit yatırım maliyeti tutarı sorulmuştur. Akmaya maya tesisi kurmak için gerekli sabit
yatırım maliyetinin 30-35 milyon Amerikan Doları düzeyinde olduğunu; Pakmaya
fabrikanın kapasitesinin 600-900 Amerikan Doları arasındaki bir rakamla çarpılarak
sabit yatırım maliyetine ilişkin kaba bir hesaplama yapılabileceğini, bu çerçevede 310
10.000 ton/yıl kapasiteli bir fabrika kurmak için gereken sabit yatırım maliyetinin 6-9
milyon Amerikan Doları civarında olduğunu; Mauri ise 25.000 ton/yıl yaş maya
kapasiteli bir tesis için gerekli sabit yatırım tutarının 20 milyon Amerikan Doları
düzeyinde olduğunu belirtmiştir. Özmaya ise fabrikanın kapasitesi, mayanın cinsi, su
arıtma sistemi, kullanılacak materyallerin kalitesi gibi faktörlerin varlığı nedeniyle
maya tesisi kurmak için gerekli sabit yatırım maliyetinin belirlenmesinin mümkün
olmadığını belirtmiştir. Teşebbüslerden alınan bu bilgiler doğrultusunda 25.000 ton/yıl
kapasiteli bir tesisi kurmak için gerekli sabit yatırım maliyetinin ortalama 15-22,5
milyon Amerikan Doları düzeyinde olduğu kabul edilebilecektir. Bununla birlikte uzun
süredir Türkiye yaş maya pazarına yeni bir üretim tesisi ile giren herhangi bir oyuncu 320
olmamıştır. Bu durumun nedeni sorgulandığında dikkate alınabilecek önemli bir
unsur yaş maya pazarında atıl kapasitenin varlığıdır. Hâlihazırda kurulu Türkiye
kapasitesi iç pazar ihtiyacının üzerindedir. Türkiye’deki üreticilerin maya üretim
kapasiteleri dünya pazarlarına da satış yapmalarına imkân verecek düzeydedir.
Türkiye dünyanın en büyük maya üretim kapasitesine sahip ülkelerinden biridir.
Bununla da bağlantılı olarak Türkiye yaş maya, kuru instant ve kuru aktif maya ve
bazı bira mayası türlerini kapsayan canlı maya ihracatında dünya birincisidir. Canlı
maya ithalatımız ise aşağıdaki tablodan da görüleceği üzere son derece sınırlıdır.
Tablo 10: Türkiye’nin Canlı Maya İthalatı 330
2006 2007 2008 2009*
Ürün Adı Miktar
(ton)
Değer
(bin$)
Miktar
(ton)
Değer
(bin$)
Miktar
(ton)
Değer
(bin$)
Miktar
(ton)
Değer
(bin$)
Canlı Mayalar 447 1.784 196 1.321 264 1.538 30 216
(*) 2009 Yılı değerleri Ocak-Mart dönemini içermektedir.
Kaynak: İİB Maya Sektör Raporu (DTM Bilgi Sistemi)
Ancak bu noktada yaş maya ile kuru maya arasında dış ticaret olanakları bakımından
ayrım yapmak mümkündür. Yaş maya raf ömrü kısıtlı bir üründür. Ürünün 0-4 C
aralığındaki soğuk alanlarda saklanması ve dağıtımının soğuk zincirle yapılması
gerekmektedir. Bu özellikleri ürünün uzun süre stoklanmasını mümkün kılmazken,
dış ticaret hacmini de etkilemektedir. Zira yaş maya raf ömrü kısıtlı bir ürün
olduğundan uzun mesafelere taşınması görece daha zor ve maliyetlidir. Kuru ve
10-52/991-355
9
instant mayaların ise uluslararası ticareti yaş mayaya göre daha kolay ve
ekonomiktir. Bu nedenle instant ve kuru mayada hem ihracat hem de ithalat 340
olanakları daha fazladır.
Açıklamalar çerçevesinde yeni maya üretim tesisi yatırımlarının, hem mevcut fazla
kapasite hem de yaş mayanın dış ticaretindeki bazı zorluklar nedeniyle potansiyel
aktörler için çok da cazip olmayabileceği ileri sürülebilecektir.
Yaş maya az sayıda teşebbüs tarafından çok sayıda ekmek üreticisine arz
edilmektedir. Diğer bir deyişle ürünün arz edildiği piyasa yoğunlaşmanın olmadığı,
oldukça rekabetçi bir piyasadır. Bireysel olarak tek bir ekmek üreticisinin alımlarının
toplam maya satışları içindeki payı düşüktür. Dolayısıyla yaş maya üreticilerinin
faaliyetleri üzerinde rekabetçi baskı yaratabilecek güçte alıcıların varlığından 350
bahsetmek zordur.
Yaş maya üretiminde kullanılan başlıca girdi melastır. Sektörden alınan bilgiler
Türkiye melas fiyatlarının yurtdışından yüksek olduğu yönündedir. Melası Şeker
Kurumunun kontrolünde olan şeker fabrikalarından uygun görülen miktar ve
belirlenen fiyat kadar alabilen maya üreticilerinin temel sıkıntısı melas temini ve
melas fiyatlarıdır. Melas fiyatları Şeker Kurumunun politikasına göre farklılık
gösterebilmektedir. Bununla birlikte ithal melastaki navlun fiyatları ve gümrük vergileri
maya üreticilerini melas ihtiyaçlarını büyük ölçüde yurt içinden karşılamaya
yönlendirebilmektedir. 360
H.2.2. İlgili Ürün Pazarı
İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da 1997/1 sayılı Tebliğ’e atıfta
bulunularak ilgili ürün pazarının tespitinde dikkate alınacak unsurlar belirtilmektedir.
Buna göre ürün pazarının tespitinde tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve
nitelikleri bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate
alınmakta, ayrıca tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da
değerlendirilebilmektedir.
370
Bildirime konu işlemde devre konu Akmaya; yaş maya, kuru maya, ekmek katkı
maddesi ve krem maya üretimi yapmaktadır. Yukarıda anlatılanlar çerçevesinde yaş
maya ve kuru mayanın ürün özellikleri, fiyatları ve buna bağlı olarak tüketici tercihleri
bakımından farklılık arz ettiği görülmektedir. Yaş maya kısa raf ömrü, dağıtımında
ihtiyaç duyulan soğuk zincir ve en önemlisi düşük fiyatı ile kuru mayadan
farklılaşmaktadır. Bu özellikleri dolayısıyla daha çok yurtiçinde tüketilmekte olan yaş
mayaya karşı, kuru maya uzun raf ömrü ve yaş mayaya göre kolay olan dağıtımı ile
ihracata yönelik kullanılmaktadır. Daha önce de ifade edildiği üzere; maya sektörüne
yönelik yapılan incelemelerde ilgili ürün pazarı “yaş ekmek mayası” olarak
belirlenmiştir. Bu bakımdan işlem bakımından ilgili pazar ilk olarak “yaş maya” ve 380
“kuru maya” ayrımına tabi tutulacaktır.
Akmaya cirosunun yaklaşık …..’lik kısmı yaş maya ve kuru maya satışlarından elde
edilmekle birlikte, firmanın kısıtlı miktarda da olsa ekmek katkı maddesi ve krem
maya satışları da bulunmaktadır. Ekmek katkı maddesi kullanılan unun gücünü, su
ve gaz tutma kapasitesini artırmak, hamurun istenilen kıvamda olmasını sağlamak,
ekmeğin besin değerini yükseltmek, ekmekte hacim artışı sağlamak, hamura
elastikiyet vermek, ekmeğin bayatlamasını geciktirmek, ekmeğe renk ve canlılık
10-52/991-355
10
katmak amacıyla kullanılmaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; katkı
maddesinin emilgatör, vitaminler, asitler, enzimler ve çeşitli dolgu maddelerinden 390
oluştuğu ve özellikleri ekmek tipine, yöreye, kullanılan un ve suyun özelliğine, fırın
tipine, ekmekteki beklentilere göre ayarlanabildiği anlaşılmıştır. Bu bakımdan ekmek
katkı maddesinin kullanım amaçları ve ürün özellikleri diğer maya türlerinden
ayrılmaktadır. Fiyatları bakımından da bu ürün yaş ve kuru mayadan
farklılaşmaktadır. 2009 yılının ilk altı ayında Akmaya tarafından ortalama …. ve …..
TL’ye satılan yaş ve kuru maya karşısında, ekmek katkı maddesi aynı dönemde …..
TL’den satılmıştır. Dolayısıyla “ekmek katkı maddesi”nin tek başına ayrı bir ürün
pazarı olabileceği kanaatine varılmıştır.
Krem maya ise kuru maya ve yaş maya üretiminde girdi olarak kullanılmakta, ya da 400
çok yüksek kapasite ile üretim yapan halk ekmek fabrikaları veya endüstriyel
fırınlarda ekmek üretimi için kullanılmaktadır. Krem maya, yaş mayaya göre daha
ucuz olmasına rağmen taşıma maliyetinin yüksek olmasından ötürü düşük kapasiteli
fırınlarca tercih edilmemektedir. Bunun yanı sıra yaş mayadan da kısa olan raf ömrü
(20 gün) ve kullanımında tanklı sistemlere olan ihtiyacı da tüketici tercihlerini
etkilemektedir. Belirtilen özellikleri çerçevesinde “krem maya”nın da ayrı bir ürün
pazarı oluşturduğu kanaati söz konusudur.
Dolayısıyla bildirime konu işlem bakımından ilgili ürün pazarı ayrı ayrı olmak üzere
“yaş maya”, “kuru maya”, “ekmek katkı maddesi” ve “krem maya” olarak 410
belirlenmiştir.
H.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da 1997/1 sayılı Tebliğ’e atıfta bulunarak
ilgili coğrafi pazarının tanımına yer verilmektedir. Buna göre coğrafi pazar
teşebbüslerin mal ve hizmetlerinin arz ve talebi konusunda faaliyet gösterdikleri,
rekabet koşullarının yeteri derecede homojen ve özellikle rekabet koşulları komşu
bölgelerden hissedilir derecede farklı olduğu için bu bölgelerden kolayca ayrılabilen
bölgeler olarak tanımlanmıştır. 420
İlgili ürünlerin tüm Türkiye'de dağıtımının yapıldığı ve ülke genelinde rekabet
koşullarında bölgeler bazında belirgin farklılıklar olmadığı dikkate alınarak yukarıda
işlemin etkilerinin değerlendirileceği tüm ilgili ürün pazarları bakımından, ilgili coğrafi
pazar “Türkiye” olarak tespit edilmiştir
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Devralma İşleminin Niteliği
430
Bildirime konu devralma işlemi TMSF tarafından ihale yoluyla satışa çıkarılan
Akmaya’nın Dosu Maya tarafından devralınmasıdır. 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesi uyarınca, özelleştirme kapsamında gerçekleştirilecek devralmaya taraf olan
teşebbüslerin ilgili ürün piyasasındaki toplam pazar paylarının %25’i veya toplam
cirolarının 25 milyon TL’yi aşması halinde, devralma işleminin hukuki geçerlilik
kazanabilmesi için Kuruldan izin alınması gerekmekte ve TMSF eliyle kamu adına
yapılan satışlarda da bu düzenlemeler uygulanmaktadır.
10-52/991-355
11
Dosya konusu işlem sonucunda, Akmaya’nın kontrolü el değiştireceği için söz
konusu iktisadi bütünlüğün Ülker ve Doruk Grubu tarafından kontrol edilen Dosu 440
Maya tarafından devralınması, 1998/4 sayılı Tebliğ'in 2. maddesi kapsamında bir
devralma işlemidir.
Devre konu Akmaya’nın ilgili ürün pazarlarındaki 2009 yılı ciro ve pazar payı
bilgilerine Tablo 11’de yer verilmektedir.
Tablo 11: Akmaya’nın İlgili Pazarlarda 2009 Yılı Cirosu ve Pazar Payları
Ürün Grubu Ciro (TL) Pazar Payı (%)
Yaş maya
Kuru maya
Ekmek katkı maddesi
Krem maya
Kaynak: 23.7.2010 tarih ve 5827 sayılı TMSF yazısı ve 29.7.2010 tarih ve 6007 sayılı ek bilgi.
Devre konu varlık Akmaya’nın ilgili pazarlardaki faaliyetinin yanı sıra Dosu Maya ana 450
teşebbüslerinden Doruk Grubu da ekmek katkı maddeleri pazarındaki faaliyetinden
…. TL ciro ve ….. pazar payı elde etmiştir.
Yukarıdaki ciro ve pazar payı verileri dikkate alındığında işlemin sadece yaş maya
pazarında bildirime tabi olduğu anlaşılmaktadır.
H.3.2. İşlemin Rekabetçi Etkilerinin Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ile “Bir ya da birden fazla teşebbüsün hâkim durum
yaratmaya veya hâkim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin 460
bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin
önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri (…)”
yasaklanmaktadır.
Akmaya’nın Dosu Maya tarafından devralınması işlemi, bildirime tabi olduğu yaş
maya pazarında herhangi bir yoğunlaşmaya neden olmamaktadır. Zira Dosu
Maya’nın ortak kontrolüne sahip Ülker Grubu ve Doruk Grubu ilgili pazarda faaliyet
göstermemektedir.
Bu noktada ana şirketlerin pazardaki diğer faaliyetlerinin Akmaya’nın faaliyetleri 470
çerçevesinde sorgulanması ve varsa alt pazar-üst pazar ilişkisinin varlığının
değerlendirmeye konu edilmesi gerekmektedir. Ülker Grubu ağırlıklı olarak gıda
üretimi ve satışı gerçekleştirmekte, bu gruba ait şirketlerin bazıları üretim sürecinde
yaş mayayı girdi olarak kullanmaktadır. Bunun yanı sıra Dosu Maya’nın diğer ana
şirketi olan Doruk Grubu, Fresh Cake Gıda San. ve Tic A.Ş. (Fresh Cake) ile ortak
kontrolünde bulunan Unmaş Unlu Mamüller San. ve Tic. A.Ş.(UNO) aracılığıyla her
türlü ekmek, kraker, kek dâhil olmak üzere, un ile üretilen çeşitli ürünlerin üretimi,
dağıtımı ve pazarlaması alanında faaliyet göstermekte ve üretim sürecinde yaş maya
kullanmaktadır. UNO’nun ortak kontrolüne sahip Fresh Cake’in hissedarları 6.3.2008
tarih ve 08-22/224-74 sayılı kararda ifade edildiği üzere %50 oranında UEB Dynamic 480
Growth Fund Limited ve aynı oranda olmak üzere Ülker Grubu’dur. Söz konusu
kararda şirketin bu iki teşebbüsün taraf olduğu bir ortak girişim olmasına karşın
kontrol ve yönetiminin fiilen Ülker Grubu tarafından yürütüldüğü hususunun taraflarca
beyan edildiği belirtilmektedir. Bu bakımdan Doruk Grubu’nun doğrudan, Ülker
10-52/991-355
12
Grubu’nun da dolaylı olarak kontrolü üzerinde hak sahibi olduğu UNO’nun alımları da
işlem bakımından önem arz etmektedir. Belirtilen çerçevede, Dosu Maya ana
teşebbüslerinin kontrolünde söz sahibi olduğu şirketlerin 2009 yılında yaş maya alım
miktarlarına Tablo 12’de yer verilmektedir.
Tablo 12: Dosu Maya Ana Teşebbüslerinin 2009 Yılı Yaş Maya Alım Miktarları 490
Şirket Yaş Maya Alım Miktarı (Kg)
Biskot Bisküvi Gıda San. ve Tic. A.Ş.
Ülker Bisküvi San. A.Ş.
Kerevitaş Gıda San. ve Tic. A.Ş.
Unmaş Unlu Mamüller San. ve Tic. A.Ş.(UNO)
Toplam
Kaynak: 28.07.2010 tarih ve 5956 sayılı Dosu Maya yazısı
Her ne kadar hem Ülker Grubu hem de Doruk Grubu’nun yaş maya pazarında
herhangi bir faaliyetleri bulunmasa da bu teşebbüslere ait şirketlerin üretim
süreçlerinde bu ürünü girdi olarak kullanması ana teşebbüslerin işlem ertesinde Dosu
Maya aracılığıyla arz kaynaklarına doğru dikey bir bütünleşmeye gittiğini
göstermektedir. Dolayısıyla işlem sonucu ortaya çıkan söz konusu dikey bütünleşik
yapının etkilerinin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi bakımından incelenmesi
gerekmektedir.
500
Dikey bir bütünleşmenin rekabet ortamı üzerindeki kısıtlayıcı etkisi mevcut ya da
potansiyel rakiplerin hammadde veya dağıtım pazarına girişlerinin kısıtlanması ya da
engellenmesi sonucu ortaya çıkan pazar kapama etkisi ile gündeme gelmektedir. Zira
kapama etkisi rakiplerin pazara girme güdülerini ortadan kaldırarak potansiyel
rekabeti kısıtlayabileceği gibi, mevcut rakiplerin büyümelerini engelleyerek ya da
pazardan çıkmalarına neden olarak, pazardaki mevcut rekabeti de
sınırlandırabilmektedir.
İlgili işlem bakımından dikey bütünleşik yapı, Ülker Grubu ve Doruk Grubu’nun nihai
ürün niteliği sergileyen bisküvi, ekmek, kek, dondurulmuş gıda gibi ilgili ürün pazarları 510
yanı sıra, bu ürünlerin üretim sürecinde girdi olarak kullanılan yaş maya pazarında da
faaliyet göstermelerinden kaynaklanmaktadır. Bu doğrultuda daha önce de belirtildiği
üzere, işlem devralan Dosu Maya’nın ana teşebbüsleri bakımından arz kaynaklarına
doğru bir dikey bütünleşmeyi gündeme getirmektedir.
Komisyon’un “Teşebbüsler Arasındaki Yoğunlaşmaların Kontrolü Hakkında Konsey
Tüzüğü Bakımından Yatay Olmayan Yoğunlaşmaların Değerlendirilmesine Yönelik
Kılavuz”unda, arz kaynaklarına yönelik bir dikey bütünleşmede, hammadde pazarının
kapanması sonucu pazarda anti rekabetçi etkilerin ortaya çıkması olasılığının
değerlendirilmesi şu üç unsur çerçevesinde incelenmektedir: (i) tarafların alt 520
pazardaki rakiplerinin ilgili hammaddeye erişimini önemli ölçüde engelleme güçlerinin
varlığı, (ii) böyle bir niyetleri olup olmadığı ve (iii) kapama stratejisinin alt pazardaki
rekabeti kısıtlayıp kısıtlamayacağı.
Tarafların işlem sonrası hammadde pazarına erişimi önemli ölçüde engelleme
güçleri, hammadde pazarında faaliyet gösteren teşebbüsün (Akmaya) bu pazardaki
pazar gücü ile ölçülebilecek niteliktedir. Eğer hammadde pazarında faaliyet gösteren
teşebbüs bu pazarda önemli bir pazar gücüne sahipse, alt pazara yapılan hammadde
arzının miktarını, kalitesini ve en önemlisi fiyatını etkileyebilecek güçte olabilecektir.
10-52/991-355
13
530
Yaş maya pazarında teşebbüslerin yıllar itibarıyla pazar paylarına Tablo 9’da yer
verilmiş olup, Akmaya’nın pazar payı 2009 yılında en yüksek seviyesine ulaşmakla
beraber …. civarındadır. Teşebbüs bu pazar payı ile sektördeki 3. büyük oyuncudur.
Değerlendirme açısından bu noktada önem arz eden bir başka husus maya
pazarının sahip olduğu atıl kapasitedir. Türkiye Sınai ve Kalkınma Bankası A.Ş.
tarafından TMSF için yapılan değerleme raporunda ifade edildiği üzere, ağırlıklı
olarak ekmek üretiminde kullanılan yaş mayada Türkiye’deki bir yıllık ihtiyaç 116.000
tonken, Tablo 8’de yer alan verilere göre pazardaki toplam yaş maya kapasitesi
164.000 ton, Akmaya’nın aynı dönemdeki kapasitesi ise …… tondur. Bu bilgiler
ışığında, Akmaya her ne kadar …. pazar payı ile sektördeki 3. büyük oyuncu olsa da 540
bu pazar payı Akmaya’ya tek başına pazardaki arz miktarını rekabeti kısıtlayacak
şekilde belirlemek ya da yaş maya fiyatı ve kalitesini etkilemek gibi bir güç
vermemektedir. Kaldı ki Akmaya pazara ürün vermeyi bütünüyle durdursa bile
pazarda mevcut durumda var olan atıl kapasite dolayısıyla arz kısıtı oluşmayacaktır.
Dolayısıyla Akmaya’nın bu pazarda önemli bir pazar gücüne sahip olmadığı, alt
pazarda yer alan üreticilerinin yaş maya tedarik edebileceği farklı ve yeterli
kaynakların olması işlem taraflarının hammadde pazarının rakiplere kapatılması
gücüne sahip olmadığı kanaatine yol açmaktadır.
Kapama etkisinin ortaya çıkmasında dikkate alınan bir diğer husus da işlem 550
taraflarının yaş maya pazarını rakiplere kapatıp kapatmamak gibi bir niyetleri olup
olmadığına ilişkindir. Bu niyetin varlığının tespitinde kullanılabilecek bir unsur,
teşebbüsün kendi üretimi için gereken girdi miktarı ile Akmaya’nın toplam kapasitesi
arasındaki farktır. Ülker Grubu ve Doruk Grubu 2009 yılında yaklaşık ….. ton yaş
maya alımı gerçekleştirirken, Akmaya’nın toplam yaş maya kapasitesi bu yıl içinde
……. tondur. Bu itibarla Ülker ve Doruk Grubu toplam alımları Akmaya‘nın yaş maya
kapasitesinin %.... gibi çok küçük bir kısmına denk gelmektedir. Dosu Maya
aracılığıyla ana teşebbüslerin yaş maya pazarını rakiplere kapama niyetinin olması
Akmaya’nın neredeyse bütünüyle atıl kalmasını gerektirmektedir ki bu ekonomik
rasyonellik ile açıklanamayacaktır. Benzer şekilde bu yönde bir niyetin varlığı 560
üzerinde belirleyici olan ve varılan sonucu güçlendiren bir başka unsur da alt
pazardaki ve üst pazardaki faaliyetin karlılıkları arasındaki farktır.
Tablo 13: İşlem Kapsamındaki Alt ve Üst Pazardaki 2009 Yılı Brüt Karlılık Oranları
Ürün Brüt Karlılık (%)
Yaş Maya .
Tahıllı Ekmek Unu
Köy Ekmeği Unu
Çavdar Ekmek Unu
Tahıllı Ekmek Unu
Tam Buğday Unu
Pizza
Milföy
Kaynak: 23.7.2010 tarih ve 5827 sayılı TMSF yazısı ve 28.7.2010 tarih ve 5956 sayılı Dosu Maya
yazısı
Tablo 13’ten de görüldüğü üzere yaş mayadaki karlılık oranı alt pazardaki ürünlerin
ortalama brüt karlılık oranlarının çok üzerindedir. Bu bakımdan yaş maya pazarını
rakiplere kapatma niyeti ile hareket edilmesi Akmaya’yı atıl bir hale getirerek önemli 570
bir kardan vazgeçilmesini gerektirmektedir. Alt pazardaki ürünlerin karlılığının yaş
mayaya göre daha düşük olduğu bilindiğinden, rakiplere yaş maya sağlamayarak
10-52/991-355
14
vazgeçilen kar, üst pazardan telafi edilebilecek nitelikte görülmemektedir. Sonuçta
Dosu Maya aracılığıyla Ülker ve Doruk Grubu’nun üst pazarı rakiplere kapatma
ihtimalinin ekonomik olarak rasyonel bir temelde açıklanamayacağı, bu nedenle
böyle bir ihtimalin söz konusu işlem bakımından mevcut olmadığı kanaatine
varılmıştır.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, yaş maya pazarında sınırlı alım gerçekleştiren Ülker
ve Doruk Grubu’nun Akmaya’yı devralması sonucu, rakipler açısından yaş maya 580
pazarının kapanması yoluyla üst pazarda rekabetin kısıtlanması etkisi ortaya
çıkmayacaktır. Zira pazardaki kapasite bu durumda bile pazardaki talebi karşılayacak
düzeydedir. Kaldı ki kapama stratejisinin benimsenmesi de ihtimal dahilinde
görülmemektedir.
Bu noktaya kadar yaş maya pazarının üst pazarlarında faaliyet gösteren Ülker ve
Doruk Grubu rakiplerinin işlemden nasıl etkileneceği ele alınmıştır. Ancak dikey
bütünleşmelerde üst pazarda faaliyet gösteren bir sağlayıcının alt pazardaki önemli
bir müşteri ile bütünleşmesi, üst pazardaki rakiplerin söz konusu müşteriye
erişimlerini engelleyebilecek ya da kısıtlayabilecek olduğundan, işlemin bu yönünün 590
de değerlendirilmesi gerekmektedir.
Ülker ve Doruk Grubu’nun hammadde teminini üst pazarda Akmaya’ya
yönlendirmesi, Akmaya’nın rakiplerinin önemli bir müşteriye erişmelerini
engelleyecek bir nitelik taşımamaktadır. Dosya kapsamındaki verilerden hareketle
Ülker ve Doruk Grubu’nun 2009 yılı toplam yaş maya alımlarının pazardaki toplam
talebin %1’lik kısmını bile oluşturmadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle Ülker ve Doruk
Grubu’nun alımlarını bütünüyle Akmaya’ya yönlendirmesi sonucunda Akmaya’nın
rakiplerini dışlayıcı bir etkinin doğmayacağı kanaatine varılmıştır. Ayrıca, yaş maya
ağırlıklı olarak ekmek üretiminde kullanılmakta ancak Türkiye’de ekmek pazarı daha 600
önce de ifade edildiği üzere yoğunlaşmanın olmadığı, oldukça rekabetçi bir piyasa
niteliği sergilemektedir. Bu bakımdan bireysel olarak tek bir ekmek üreticisinin
alımlarının toplam maya satışları içindeki payı düşük olup yaş maya üreticilerinin
faaliyetleri üzerinde rekabetçi baskı yaratabilecek güçte alıcıların varlığından
bahsetmek zordur.
Özetle, Ülker ve Doruk Grubu tarafından Akmaya’nın devralınması ile oluşacak dikey
bütünleşmenin pazar kapama etkisi yoluyla rekabeti kısıtlayıcı bir sonuç
doğurmayacağı kanaatine varılmıştır. Kaldı ki dikey bütünleşmelerde işlemin rekabeti
kısıtlayıcı etkileri karşısında pazarda etkinliği artırıcı bir yönü olduğu da 610
vurgulanmalıdır. Dikey bütünleşik yapılar, işlem maliyetlerini azaltarak ya da girdi
arzını miktar ve kalite bakımından güvenceye alarak daha etkin çalışabilir.
Pazar kapama analizinin çıkarımları yanı sıra dikey bütünleşmelerin yarattığı
etkinlikler ve işlemin yatay seviyedeki rekabeti doğrudan etkilemiyor oluşu da dikkate
alındığında, bildirime konu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında
rekabeti engeller nitelikte olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
620
10-52/991-355
15
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve 1998/4 sayılı
“Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet
Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve
Esaslar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda hakim 630
durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin
verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy