© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.gov.pl/diplomacy
Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.gov.pl/dyplomacja
Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 228
Kwiecień 2019 r.
Taşdemir p. Turcji (dec.), skarga nr 52538/09
Decyzja z 12.03.2019 r. [Druga Sekcja]
Art. 37
Art. 37 ust. 1
Skreślenie skarg z listy spraw
Deklaracje jednostronne niezawierające zobowiązania do wznowienia śledztwa w sprawach, w których takie wznowienie jest de iure lub de facto niemożliwe: skreślenie skarg z listy spraw
[Niniejsze streszczenie obejmuje także decyzje w sprawach Kutlu i Inni p. Turcji, nr 18357/11, oraz Karaca p. Turcji, nr 5809/13, 12 marca 2019 r.]
Fakty – Skarżący zarzucali, że ich krewni zostali bezprawnie zabici przez funkcjonariuszy państwa. W dwóch skargach (Kutlu i Inni oraz Karaca) oskarżonych uniewinniono – odpowiednio ze względów dowodowych i w oparciu o prawo do obrony koniecznej. W sprawie Taşdemir postępowanie umorzono na etapie postępowania apelacyjnego z uwagi na upływ terminu przedawnienia.
We wszystkich trzech sprawach Rząd przedłożył deklaracje jednostronne przyznające, że doszło do naruszenia art. 2 [Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności] i proponujące odszkodowanie, ale nie zawierające zobowiązania do wznowienia lub dalszego prowadzenia śledztw.
Prawo – Art. 37 ust. 1 lit. c: W sprawie Kutlu i Inni sąd karny nakazał w swym wyroku, by prokurator został powiadomiony o uniewinnieniu funkcjonariuszy policji ze względów dowodowych, tak by mógł podjąć działania w celu odnalezienia prawdziwych sprawców zabójstwa krewnego skarżących. Istnieje zatem możliwość wnioskowania przez skarżących do prokuratora, jeśli sobie tego życzą, o wszczęcie nowego dochodzenia, co umożliwia niedawna zmiana ustawodawcza, która pozwala na wznowienie śledztwa, w tym w sprawach, w których skarga została skreślona przez Trybunał w oparciu o deklarację jednostronną Rządu.
W sprawach Taşdemir i Karaca Trybunał odnotował, że wcześniej odmawiał przyjmowania deklaracji jednostronnych bez zobowiązania się przez pozwany Rząd do przeprowadzenia śledztwa spełniającego wymogi art. 2, gdy śledztwo krajowe w sprawie zaginięcia lub zabójstwa było prima facie wadliwe.
Mogą jednak zachodzić sytuacje, w których wznowienie śledztwa karnego jest de iure lub de facto niemożliwe. Takie sytuacje mogą wystąpić, na przykład, gdy domniemani sprawcy zostali uniewinnieni i nie mogą podlegać ponownemu sądzeniu za to samo przestępstwo lub gdy w postępowaniu karnym doszło do przedawnienia z uwagi na upływ terminów przewidzianych w prawie krajowym. Wznowienie postępowania krajowego, które zakończyło się z uwagi na upływ terminów przedawnienia, może w istocie rodzić kwestie dotyczące zasady pewności prawnej i mieć wpływ na prawa oskarżonego na podstawie art. 7. Podobnie też ponowne sądzenie tego samego oskarżonego za przestępstwo, w odniesieniu do którego został już prawomocnie uniewinniony lub skazany, może rodzić kwestie dotyczące praw oskarżonego wynikających z zakazu ponownego sądzenia lub karania w rozumieniu art. 4 Protokołu nr 7.
Oprócz przeszkód de iure możliwe jest też, że w razie upływu długiego czasu od wydarzenia dowody mogły zniknąć, zostać zniszczone lub stać się niemożliwe do znalezienia. W praktyce może więc nie być już możliwe wznowienie śledztwa i przeprowadzenie go w sposób skuteczny.
A zatem kwestia, czy pozwane Państwo ma obowiązek wznowić postępowanie karne, a w rezultacie, czy deklaracja jednostronna powinna zawierać takie zobowiązanie, zależy od konkretnych okoliczności danej sprawy, w tym charakteru i powagi zarzucanego naruszenia, tożsamości domniemanego sprawcy, kwestii, czy inne osoby, nieuczestniczące w postępowaniu, mogły być zamieszane, powodu zakończenia postępowania karnego, wad i braków postępowania karnego przed decyzją o zakończeniu postępowania karnego, a także od tego, czy domniemany sprawca przyczynił się do wad i braków, które doprowadziły do zakończenia postępowania karnego.
W sprawie Taşdemir postępowanie karne przeciwko funkcjonariuszom policji, prowadzone w sprawie dotyczącej niepowstrzymania krewnego skarżących od samobójstwa, uległo przedawnieniu. W sprawie Karaca strażnicy wiejscy zostali uniewinnieni od zarzutu zabójstwa syna skarżących w oparciu o zarzut obrony koniecznej. Ponadto nie twierdzono, że inne osoby były zamieszane w przypadki śmierci objęte skargami. W konsekwencji wznowienie śledztwa w sprawie śmierci krewnych skarżących jest niemożliwe de iure.
W tym względzie Trybunał odnotował, że w rezolucji dotyczącej wyroku Wielkiej Izby w sprawie Jeronovičs p. Łotwie Komitet Ministrów uznał, że wszystkie środki wymagane przez art. 46 ust. 1 Konwencji zostały przyjęte i zdecydował o zamknięciu swego nadzoru, mimo że wniosek skarżącego o wznowienie śledztwa został oddalony przez prokuratora z uwagi na upływ terminu przedawnienia.
Procedura deklaracji jednostronnej ma charakter wyjątkowy. W przypadku gdy chodzi o naruszenia najbardziej podstawowych praw zawartych w Konwencji, nie ma ona jako taka na celu obchodzenia sprzeciwu skarżącego wobec ugody, nie ma też umożliwiać uniknięcia odpowiedzialności przez rząd za takie naruszenia. Problemy dominujące w Turcji w tego rodzaju sprawach zostały już jednak zbadane w jasnym i obszernym orzecznictwie Trybunału i zwrócono na nie wystarczająco uwagę Komitetu Ministrów, a także podlegają one nadzorowi na podstawie art. 46 ust. 2 Konwencji.
Mając na względzie przyznanie się do naruszenia, zawarte w deklaracjach rządu, fakt nałożenia kary dyscyplinarnej na funkcjonariuszy policji w sprawie Taşdemir, a także kwotę zaproponowanego odszkodowania, która jest zgodna z kwotami zasądzanymi w podobnych sprawach, dalsze rozpatrywanie wszystkich trzech skarg nie jest uzasadnione. Decyzja ta nie narusza możliwości skorzystania przez skarżących z wszelkich innych dostępnych środków odwoławczych celem dochodzenia sprawiedliwości. Jeśli Rząd nie dotrzyma warunków deklaracji jednostronnych, skargi mogą zostać ponownie wpisane na listę spraw zgodnie z art. 37 ust. 2.
Rozstrzygnięcie: skreślenie skarg z listy spraw.
(Zobacz Tahsin Acar p. Turcji (zagadnienie wstępne) [WI], nr 26307/95, 6 maja 2003 r., Nota informacyjna nr 53; oraz Jeronovičs p. Łotwie [WI], nr 44898/10, 5 lipca 2016 r.[1], Nota informacyjna nr 198)
© Council of Europe/European Court of Human Rights
Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału.
Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa
[1] Tłumaczenie wyroku na język polski jest dostępne na następującej stronie:
http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-180877 [przyp. red.]
Full & Egal Universal Law Academy