Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-1-26 (Özelleştirme)
Karar Sayısı : 06-83/1044-304
Karar Tarihi : 10.11.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Metin PEKTAŞ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
D. TARAFLAR : - Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Cad. No:80 06600 Kurtuluş/Ankara
- Çelikler Taah. İnş. ve San. A.Ş.
Tahran Cad. Billur Sok. No: 29/3 Kavaklıdere/Ankara
- Kolin İnş. Tur. san. Tic. A.Ş.
Horasan Sok. No:24 GOP/Ankara
E. DOSYA KONUSU: T.C. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Bünyesinde bulunan
İ.R. 2200 Ruhsat No’lu Hekimhan Deveci Demir Maden Sahası’nın özelleştirme
yoluyla devredilmesi işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.10.2006 tarih ve 6637 sayı ile giren ve
eksiklikleri en son 20.10.2006 tarih 7002 sayı ile tamamlanan bildirim üzerine 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı Özelleştirme
Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna
Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar
Hakkında Tebliğ çerçevesinde yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 3.11.2006,
2006-1-26/ON-06-İAY sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 6.11.2006 tarih,
REK.0.05.00.00-120/209 sayılı Başkanlık Önergesi ile 06-83 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda bildirime konu işlemde, 1998/2
sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde öngörülen ciro ve
pazar payı eşikleri aşılmadığından dosya konusu devralma işleminin izne tabi
olmadığı ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Demir cevheri üretimine ilişkin olarak pazar tanımı yapılırken bu madenin kullanım
şekillerinin dikkate alınması yerinde olacaktır. Demir cevheri, demir-çelik üretiminde
kullanılmakta olup, bu üretime uygunluk açısından temel gösterge cevherdeki tenör
06-83/1044-304
2
oranıdır. Demir çelik tesislerindeki fırınlarda kullanılmak üzere talep edilen demir
cevherinin yüksek tenörlü olması arzu edilmektedir. Bu noktada ilgili pazar
açısından, talep yönünden yapılacak değerlendirmelerde cevherdeki tenör oranı
dikkate alınmalıdır.
Demir cevherinin mineral yapısına göre yapılan sınıflandırmalar (siderit, limonit,
hematit, vb.) ile parçacık boyutuna göre yapılan sınıflandırmalar (parça cevher, toz
cevher, sinterlik cevher, pelet, vb.) pazar tanımı açısından belirleyicilik
taşımamaktadır.
Rekabet Kurulu, 25.3.2004 tarih 04-22/247-52 sayılı A.Ş.’nin Div-han’ın
özelleştirilmesine ilişkin kararında, çıkarılan demir cevherinin kalitesindeki
farklılıkların kısmen de olsa peletleme ve safsızlaştırma işlemleri ile giderilebildiğini,
dolayısıyla düşük tenörlü ya da safsızlık içerebilen cevherlerin, yüksek tenörlü
cevherler ile aynı pazarda yer alabileceğini ifade ederek ilgili ürün pazarını “demir
cevheri pazarı” olarak tanımlamıştır.
Özelleştirmeye konu olan Deveci Maden Sahası’nda üretilen demir cevheri %39 Fe
(demir) içeriğiyle düşük tenörlüdür. Ancak, cevherin ek yatırım yapılarak
safsızlaştırılabileceği doğrultusundaki tespitler ve yukarıda değinilen Kurul kararı
dikkate alındığında, söz konusu maden sahasının bu özelliğinin pazar tanımı
açısından bir farklılaştırmaya neden olmaması gerektiği, dolayısıyla pazarın “demir
cevheri pazarı” olarak tanımlanması gerektiği sonucuna varılmıştır.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Demir cevheri üretimi açısından ülke içinde rekabet şartlarının bölgesel olarak
farklılaşmasına neden olacak bir unsurun bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi
pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.
H.2. Taraflar
H.2.1. İR.2200 Ruhsat No’lu Hekimhan/Deveci Demir Maden Sahası
İşleme konu olan ve özelleştirilmesi planlanan Deveci Maden Sahası 1936-1937
yılında yapılan jeolojik çalışmalarla ortaya çıkarılmıştır. Daha sonra yapılan ayrıntılı
etüdler sonunda, Deveci Maden Sahası 1954 yılında bir özel teşebbüs olan Bilfer
Madencilik tarafından işletilmeye başlanmış, ancak 4.10.1978 tarihinde çıkarılan
2172 sayılı “Devletçe İşletilecek Madenler Hakkında Kanun” ile kamulaştırılarak
Türkiye Demir Çelik İşletmeleri (TDÇİ) bünyesine geçmiştir. 13.6.1983 tarihli 2840
sayılı Kanun’la bu sahanın ruhsatı, arama ve işletmeciliği TDÇİ’ye verilmiştir.
1994 yılına kadar TDÇİ’ye bağlı Hekimhan Madenleri Müessesi Müdürlüğü
tarafından işletilen Deveci Maden Sahası, Yüksek Planlama Kurulu’nun yeniden
yapılandırma çalışmaları kapsamında 1994 yılında Div-Han’ın işletmeciliğine
bırakılmıştır. Div-Han, özelleştirme idaresi bünyesine alındığı 3.10.2002 tarihine
kadar bu sahayı bizzat işletmiş, bu tarihten Erdemir’e kesin satışının gerçekleştiği
15.4.2004 tarihine kadar da rödevans yöntemiyle işletmiştir.
5.6.2004 tarihinde yürürlüğe giren Maden Kanunu’nda ve Bazı Kanunlarda
değişiklik Yapılmasına ilişkin 5177 sayılı Kanun’un Geçici 7’nci maddesine göre İR.
2200 Ruhsat No’lu Deveci Maden Sahası’nın ÖİB tarafından özelleştirilmesi
planlanmıştır.
06-83/1044-304
3
Deveci Maden Sahası %39 Fe (demir), %3.72 Mn(Mangan) tenörüne sahiptir. %39
Fe tenörü, dünya genelinde arzu edilen %66’lık tenör karşısında oldukça düşük
kalmaktadır. Bu çerçevede, değerlendirmenin en temel kıstası olan demir tenörü
açısından sahanın fakir olduğu anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte bu cevherin yaklaşık %4 oranında mangan ihtiva etmesi, demir-
çelik üretimlerinde mangan ihtiyacı olan entegre tesisler açısından bu cevheri
tercih edilebilir kılmaktadır. Zira entegre demir çelik fabrikalarındaki yüksek
fırınlardan çıkan sıvı ham demirdeki mangan oranının %1-1,2 seviyesinde olması
öngörülmektedir. Bu noktada %4 mangan içeren Deveci cevheri bu mangan
dengesini sağlayabilmeleri için iyi bir kaynaktır. Tam da bu nedenle Deveci Maden
Sahası kullanıcılar tarafından bir demir cevheri sahası olarak değil daha çok bir
mangan kaynağı olarak görülmektedir.
Ancak saha, sözü edilen fabrikalar için mangan açısından da vazgeçilmez değildir.
Zira fabrikalar üretimlerindeki mangan ihtiyaçlarını, mangan ihtiva eden bir demir
cevheri kullanarak karşılayabilecekleri gibi bu ihtiyaçlarını doğrudan bir mangan
sahasından da karşılayabilmektedirler.
Sahadan üretilen cevher doğrudan demir-çelik üretimine uygun olmamakla birlikte,
safsızlaştırma işlemine tabi tutularak tenörünün yükseltilmesi de teknik olarak
mümkün görülmektedir. Bunun için yapılacak sabit yatırım tutarı 20-25 milyon ABD
doları düzeyinde olup işletme maliyetleri de dikkate alındığında, sektörün ithalatla
gelen cevherleri tercih ettiği görülmektedir.
Sahanın işletildiği ilk yıllarda limonit cevheri üretimi gerçekleştirilmiş ancak daha
sonra ulaşılan cevherlerin siderit olduğu görülmüştür. 1989 yılında TDÇİ
bünyesinde yapılan çalışmalar sonunda bu maden sahasının işletilebilir 51 milyon
ton siderit cevher rezervine sahip olduğu tespit edilmiş ve bu rezervin 37 milyon
tonunun açık, 14 milyon tonunun kapalı işletme metodları ile üretilebileceği
belirlenmiştir. Üretimin durdurulduğu 2004 yılı sonu itibarıyla sahadaki işletilebilir
rezerv yaklaşık 44 milyon tondur. Bu miktarın da 30 milyon tonunun açık, geri kalan
14 milyon tonluk kısmının da kapalı işletme yoluyla üretilebileceği öngörülmüştür.
Türkiye’deki toplam işletilebilir demir cevheri rezervinin 100 milyon ton seviyesinde
olduğu tahmin edilmektedir. Bu durumda halihazırda 44 milyon ton rezerve sahip
olan Deveci Maden Sahası’nın toplam rezervin yaklaşık %45’i gibi oldukça yüksek
bir orana tekabül ettiği düşünülebilecekse de, bu cevherin demir tenörü açısından
oldukça zayıf olduğu ve daha çok mangan içeriği nedeniyle tercih edildiği, ancak
mangana yönelik kullanımın da ciddi miktarda bir talep oluşturmayacağı, bu
nedenle Deveci cevherinin tüketiminin yavaş olacağı dikkate alındığında, 44 milyon
ton görece yüksek rezerv miktarının demir cevheri madenciliği sektöründe çok
büyük bir önemi olmadığı anlaşılmıştır. Nitekim, demir-çelik üreticilerinin de yapılan
ihalelerde sahaya yeterince bir ilgi göstermedikleri ve ihalede en yüksek teklifi, asıl
faaliyet alanları inşaat sektörüne yönelik olan 2 teşebbüsün verdiği görülmektedir.
Deveci Maden Sahası’nda son beş yılda gerçekleştirilen demir cevheri üretim
miktarları aşağıdaki tabloda gösterilmektedir:
Tablo-1: Deveci Maden Sahası’nda Son Beş Yılda Gerçekleştirilen Demir Cevheri Üretim Miktarları
Yıllar 2001 2002 2003 2004 2005
Üretim Miktarı
(ton)
591.000 307.000 264.000 2.300 -
Stoklar üzerinden entegre demir çelik tesislerine yapılan sevkiyatlar ise aşağıdaki
gibidir:
06-83/1044-304
4
Tablo-2: Deveci Maden Sahası’ndan Entegre Demir Çelik Tesislerine Yapılan Sevkiyatlar
Yıllar 2001 2002 2003 2004 2005
Sevkiyatlar (ton) 564.000 283.000 243.000 453.000 -
Buna göre, Türkiye’deki toplam demir cevheri tüketimine ilişkin olarak Tablo-10‘da
yer alan rakamlar çerçevesinde, Deveci Maden Sahası’nda üretilen cevherin
toplam tüketimdeki payı yıllar itibariyle aşağıdaki gibidir:
Tablo-3: Deveci Maden Sahası’nda Üretilen Cevherin Toplam Tüketimdeki Payı
Yıllar 2001 2002 2003 2004 2005
Üretim miktarı üzerinden
(%)
7,9 4,3 3,4 0,001 -
Sevkiyat rakamları
üzerinden (%)
7,5 4 3,1 5,5 -
H.2.2. Kolin İnş. Tur. San. Tic. A.Ş. (Kolin İnşaat)
1977 yılında kurulan Kolin İnşaat A.Ş. esas olarak inşaat ve taahhüt alanında
faaliyet göstermekte olup çok sayıda otoyol, devlet yolu, demiryolu, tünel,
havaalanı, liman, baraj ve sulama tesisi; konut, büro, otel, hastane, iş merkezi,
fabrika, sanayi sitesi, boru hatları, savunma ve askeri tesisler, enerji ve haberleşme
tesisleri, içme suyu, kanalizasyon, dere ıslahı, ve katı atık işleme sistemleri inşaatı
işleri iştigal etmektedir.
Şirketin ayrıca turizm, liman işletmeciliği, doğalgaz dağıtım faaliyetleri de
bulunmaktadır. Yönetim kurulu Naci Koloğlu, Veysi Akın Koloğlu, Celal Koloğlu ve
Turgut Nasün’den oluşan Kolin İnşaat’ın hissedarlık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo-4: Kolin İnşaat ortaklık yapısı
Hissedar Pay (%)
Kolsan A.Ş. 32,86
Veysi Akın Koloğlu 15,85
Celal Koloğlu 15,85
Mukadder Koloğlu 9,14
Güzin Koloğlu 7,92
Naci Koloğlu 6,71
Hayriye Deniz İstemi 3,42
Demet Moğulkoç 3,42
Diğer 3,2
TOPLAM 100
Kolin İnşaat’ta %32,86 paya sahip olan Kolsan İnşaat’ın yönetim kurulu Naci
Koloğlu, Veysi Akın Koloğlu, Celal Koloğlu’da müteşekkil olup ortaklık yapısı
aşağıdaki gibidir:
Tablo-5: Kolsan İnşaat ortaklık yapısı
Hissedar Pay (%)
Veysi Akın Koloğlu 24,5
Celal Koloğlu 24,5
Naci Koloğlu 24,5
Hayriye Deniz İstemi 10
Demet Moğulkoç 10
Mürsel Genç 2
TOPLAM 100
Her iki şirketin yönetim kurulları ve hissedarlık yapıları dikkate alındığında Kolin
İnşaat’ın kontrolünün Koloğlu ailesinde olduğu görülmektedir.
Kolin İnşaat A.Ş.’nin 23 adet iştirak ve bağlı ortaklığı bulunmakta olup bu şirketler
genel olarak, eğitim, mühendislik, otomotiv, makine sanayi, turizm, enerji, hazır
beton, doğalgaz dağıtım, liman işletmeciliği alanlarında faaliyet göstermektedir.
06-83/1044-304
5
Gerek Kolin ve Kolsan İnşaat’ın gerekse diğer iştirak ve bağlı ortaklıklar ile gruptaki
diğer şirketlerin ilgili ürün pazarında herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır.
H.2.3. Çelikler Taah. İnş.ve San. A.Ş. (Çelikler İnşaat)
Çelikler İnşaat; yol, köprü, baraj, toplu konut, altyapı inşaatı ile turizm, hazır beton
ve madencilik alanlarında faaliyet göstermekte olup ilgili ürün pazarında herhangi
bir faaliyet yürütmemektedir
Yönetim kurulu Osman Çelik, Fadlı Çelik ve Hasan Çelik’ten oluşan teşebbüsün
hissedarlık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo-6: Çelikler İnşaat ortaklık yapısı
Hissedar Pay
Osman Çelik 60
Fadlı Çelik 8
Hasan Çelik 8
Mehmet Çelik 8
Bilal Çelik 8
Tahir Çelik 8
Yönetim kurulu ve hissedarlık yapılarına bakıldığında bu şirketin Çelik ailesi
tarafından kontrol edildiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan Çelikler İnşaat ile aynı grupta yer alan diğer şirketler ve faaliyet alanları
aşağıdaki gibidir:
Tablo-7: Çelikler İnşaat ile aynı grupta yer alan diğer şirketler ve faaliyet alanları
Şirket Faaliyet Alanı
YSE Yapı San. ve Tic. A.Ş. İnşaat taahhüt, plastik ve kömür pazarlama
Petsan İnş. Petrol ve Plastik San. A.Ş. Otomotiv ürünleri, lastik satışı, akaryakıt
Çelikler Elektrik Üretim A.Ş. Elektrik üretimi
Dodurga Mad. Nak. ve İnş. Paz. San. Tic. Ltd. Şti. Madencilik
Çelkar Sigorta Aracılık Hiz. Ltd. Şti. Sigortacılık
Bu şirketlerden Dodurga Mad. Nak. ve İnş. Paz. San. Tic. Ltd. Şti.’nin madencilik
faaliyeti, Çorum ili Osmancık ilçesinde bulunan IR:2579 ve IR:2600 Ruhsat Nolu
linyit sahaları ile IR:582 nolu kömür ocağının işletilmesinden ibaret olup bu
faaliyetin ilgili ürün pazarı ile herhangi bir ilgisi bulunmamaktadır. Şirketin ortaklık
yapısına aşağıda yer verilmektedir:
Tablo-8: Çelikler İnşaat ortaklık yapısı
Hissedar Pay
Fadlı Çelik (şirket müdürü) 75
Tahir Çelik 25
H.3. Değerlendirme
1998/4 sayılı Tebliğ’de yer alan ilgili hükümler gereği, T.C. Başbakanlık
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) bünyesinde bulunan İR.2200 Ruhsat No’lu
Hekimhan/Deveci Demir Maden Sahası’nın özelleştirilme yoluyla devredilmesi
işlemine ilişkin önbildirim, Kurumumuz kayıtlarına 17.2.2006 tarih, 1909 sayı ile
intikal eden yazı ile yapılarak, Rekabet Kurulu Görüşü talep edilmiştir.
17.4.2006 tarihli mesleki daire görüşü ile bu görüşe cevaben gönderilen 21.4.2006
tarih 2424 sayılı ÖİB görüşü üzerine hazırlanan 24.4.2006 tarihli bilgi notuna
istinaden alınan 4.5.2006 tarih 06-32/395-M sayılı Rekabet Kurulu kararında devre
konu maden sahasına ilişkin olarak; “…Hekimhan/Deveci demir madeni sahasının
işletme hakkı devri yöntemiyle özelleştirilmesi işleminin de 1998/4 sayılı Tebliğ
kapsamında önbildirime tabi olmadığı; ancak işlemin teklif sahipleri belli olduktan
06-83/1044-304
6
sonra gerekirse 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında tekrar değerlendirilebileceği,…”
denilmektedir.
Kurum kayıtlarına 8.9.2006 tarih 6007 sayı ile intikal eden yazı ile devre konu
sahaya ilişkin ihale sonucunda Kolin İnşaat 21.500.000 YTL teklif ile en yüksek
birinci teklifi, Çelikler İnşaat 21.300.000 YTL ile en yüksek ikinci teklifi vermiştir.
Karar’da bu iki teklif sahibine ilişkin değerlendirmeler yer almaktadır.
Bilahare, Kurum kayıtlarına 2.10.2006 tarih, 6637 sayı ile intikal eden yazıyla
Özelleştirme Yüksek Kurulu’na sunulmasına karar verilen iki teklif sahibi şirkete
(Çelikler Taah. İnş.ve San. A.Ş., Kolin İnş. Tur. San. Tic. A.Ş.) ilişkin olarak 1997/1
sayılı Tebliğ’in ekinde yer alan Form-2 gönderilmek suretiyle nihai izin
başvurusunda bulunulmuştur.
Bildirim konusu dosya mevcudu bilgilerden, 34 yıllığına işletme hakkının
devredilmesi yoluyla gerçekleştirilecek işlem sonrasında Deveci Maden Sahası’nın
kontrolünün el değiştireceği, dolayısıyla işlemin 4054 sayılı Kanun 7. maddesi ve
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi kapsamında bir devralma olduğu
anlaşılmaktadır.
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde “bir birleşme veya devralma sonucunda
birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya
bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın % 25’ini
aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmibeş trilyon Türk
Lirası’nı aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur” ifadesi yer
almaktadır.
Öte yandan 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik
Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurulu’na Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin
Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’in 5. maddesinde,
“Bu Tebliğ uyarınca Rekabet Kurumuna ön bildirimde bulunulması zorunlu olan
özelleştirme yolu ile devralma işlemlerinde ve ön bildirime tabi olmamakla birlikte
bu Tebliğ kapsamında olan özelleştirme yolu ile devralma işlemi taraflarının ilgili
ürün piyasasındaki toplam pazar paylarının %25’i veya cirolarının 25 trilyon Türk
Lirasını aşması halinde; devralma işlemlerinin hukuki geçerlilik kazanabilmeleri için
Rekabet Kurulundan izin alınması zorunludur.” denilmektedir.
Devre konu maden sahasından 2001-2005 yıllarında elde edilen cirolara aşağıda
yer verilmiştir:
Tablo-9: Deveci Maden Sahası’ndan Elde Edilen Cirolar
Yıllar 2001 2002 2003 2004 2005
Ciro (YTL) 5.966.614 3.795.544 3.060.621 2.911.036 -
Yapılan ihale sonucunda aralarında, ilgili ürün pazarında yoğun faaliyeti bulunan
Erdemir Madencilik San. ve Tic. A.Ş. ve yine bakır madenciliği faaliyeti bulunan Eti
Bakır A.Ş.’nin de bulunduğu toplam beş şirket elemeli ve açık artırmalı turlar
sonunda elenmiştir. Geriye kalan ve en yüksek iki teklifi vermiş olan Kolin İnşaat ve
Çelik İnşaat’ın ise ilgili ürün pazarında herhangi bir faaliyeti ve cirosu
bulunmamaktadır. Aşağıda sektöre ilişkin verilecek genel bilgilerden sonra en
yüksek teklif sahibi iki şirketle ilgili değerlendirmelere geçilecektir:
Ülkemizde üretilen demir cevherleri; Karabük, Ereğli ve İskenderun’da kurulu
bulunan üç entegre demir çelik fabrikasının cevher ihtiyacını karşılamak üzere
kullanılmaktadır. Bu tesisler uzun yıllar hammadde ihtiyaçlarını yerli kaynaklardan
karşılamış olmalarına rağmen, demir çelik üretim kapasitelerindeki artışlardan
sonra Türkiye’deki toplam demir cevheri üretimi bu üç fabrikanın cevher ihtiyacını,
06-83/1044-304
7
gerek kalite gerekse miktar olarak karşılayamaz hale geldiğinden, önemli miktarda
cevher ithalatı gerçekleştirilmeye başlanmıştır. Yukarıda sözü edilen entegre demir
çelik fabrikalarının son beş yıldaki toplam demir cevheri tüketimi ve bu tüketimin ne
kadarının ithal kaynaklardan sağlandığına ilişkin olarak bu üç üreticiden elde edilen
bilgiler ışığında elde edilen sonuçlar aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
Tablo-10: Türkiye’deki Cevher Tüketimi
Türkiye’deki Cevher Tüketimi
Yeri üretim yoluyla
karşılanan (ton)
İthal kaynaklardan
Karşılanan (ton)
Toplam tüketim
(ton)
2001 3.302.431 4.171.841 7.474.272
2002 2.670.855 4.397.827 7.068.682
2003 3.047.763 4.566.028 7.613.791
2004 3.519.786 4.701.976 8.221.762
2005 3.278.205 4.681.907 7.960.112
Türkiye’deki en önemli demir cevheri yatakları daha önce TDÇİ’nin bağlı ortaklığı
olan, ancak 2004 yılında özelleştirilerek Erdemir Demir Çelik Fabrikaları T.A.Ş.’ye
(Erdemir) devri gerçekleştirilen Divriği Hekimhan Madenleri Sanayi ve Ticaret
A.Ş.’nin (Div-Han) işletme ruhsatını elinde bulundurduğu, Divriği A ve B Kafa
yataklarıdır. Bu sahalarda yılda yaklaşık 2 milyon ton demir cevheri üretimi
gerçekleştirilmektedir. Yurt içi üretimin geri kalan kısmı TDÇİ’nin ruhsat sahibi
bulunduğu 4 adet maden sahası ile ruhsatları özel sektöre ait irili ufaklı maden
sahalarında gerçekleştirilmektedir. Bu maden sahalarının yıllık üretim kapasitesi 50
ila 650 bin ton arasında değişmektedir.
Demir cevheri doğada homojen olarak bulunan bir maden değildir. Demir cevherleri
çoğu zaman silis, kükürt, bakır, alümina, titan, fosfor, arsenik gibi yabancı
maddeler içerebilmektedir. Cevher, içerisinde bulunan yabancı maddelerin
miktarına göre düşük ya da yüksek tenör oranına sahip olabilir. Demir madenin
yüksek tenörlü oluşu içindeki yabancı maddelerin oransal olarak daha az, demir’in
(Fe) ise daha çok olduğunu göstermektedir. Entegre demir çelik tesislerindeki
demir çelik üretimine uygunluk açısından dünya genelinde kabul gören tenör oranı
%66’dır. Türkiye’de işletilebilir demir cevheri rezervlerinden elde edilen tenör oranı
ise %51-62 arasında değişmektedir1. Rakamlardan da anlaşılabileceği gibi
Türkiye’de çıkarılan demir cevherinin tenör oranı dünya demir cevheri pazarında
kabul gören standartların altındadır.
Demir çelik üretim kapasitelerinin daha sınırlı olduğu dönemlerde, maden
yataklarından elde edilen yüksek tenörlü ve bu bakımdan doğrudan yüksek
fırınlarda kullanıma elverişli demir cevherleri ihtiyacı karşılayabilecek nitelikteydi.
Demire olan gereksinimin artması ve buna paralel olarak entegre tesislerin
kapasite artışlarına gitmeleri sonucu artan demir cevheri ihtiyacının
karşılanabilmesi için düşük tenörlü cevherlerin kullanımını gündeme gelmiştir. Bu
noktada düşük tenörlü demir cevherinin safsızlaştırma işlemine tabi tutularak tenör
oranlarının yükseltilerek zenginleştirilmesi ve fırınların ihtiyacına uygun hale
getirilmesi yoluna gidilmiştir. Safsızlaştırma işleminde cevher içerisinde bulunan
yabancı maddelerden mümkün olduğu kadar arındırılmakta ve bu sayede cevher
içerisinde Fe (demir) oranı yükseltilebilmektedir.
Türkiye’de safsızlaştırma işlemini gerçekleştirebilen iki tesis bulunmaktadır. Her
ikisi de Div-han’ın kontrolünde bulunan pelet ve konsantre tesisleri çoğunlukla Div-
1 DPT “Madencilik- Metal Madenler: Demir” Özel İhtisas Komisyonu Raporu (2001) sf.22
06-83/1044-304
8
han tarafından çıkarılan cevherlerin zenginleştirilmesinde kullanılmaktadır.2 Bu
tesislerin kurulum maliyeti 3-5 milyon dolaylarındadır.
Demir cevherleri doğada Manyetit, Hematit, Limonit, Götit, Siderit ve Pirit
mineralleri şeklinde bulunmaktadır. Demir cevheri ocaktan çıktıktan sonra hiç bir
işleme tabi tutulmadan pazarlanabileceği gibi (tüvenan cevher) ihtiyaca göre işleme
tabi tutularak parça boyutlarına göre parça cevher, toz cevher, sinterlik cevher,
pelet, sinterlik konsantre cevher ve kalibre cevher olarak da pazara
sunulabilmektedir. Anılan cevher türlerinin özelliklerine aşağıda yer verilmektedir3:
Tablo-11: Cevher Türlerinin Özellikleri
Parça Cevher Kırılıp elendikten sonra ayrılan 10-150 mm boyutları arasındaki
cevherdir.
Toz Cevher 0-10 mm boyutları arasındaki cevherdir.
Sinterlik Cevher 0,15 mm elek altı en çok %10, 6.35 mm elek üstü en çok %5 olan 0.15-
6.35 mm boyutları arasındaki cevherdir.
Pelet Zenginleştirme amacı ile belirli boyda öğütülmüş ve sinterlenemeyecek
boyuttaki cevher konsantresinin aglomera edilerek 4-16 mm arasında
boyutlandırılmış, belirli bir ısısal işlem ile yüksek fırında kullanılabilecek
dayanıma getirilmiş şeklidir.
Sinterlik Konsantre
Cevher
Zenginleştirilmiş 2-25 mm boyutlarında cevherdir.
Kalibre Cevher 10-30 mm boyutlarındaki cevherdir.
Dosyada yer alan bilgiler ışığında herhangi bir demir madeni sahasının önemi
öncelikle cevherindeki tenöre göre belirlenir. Buna paralel olarak cevherin safsızlığı
yani istenmeyen yabancı maddeleri ne kadar ihtiva ettiği önemli ölçüde dikkate
alınmaktadır. Zira bir cevher safsızlığı ölçüsünde düşük tenörlü olacaktır. Öte
yandan bir maden sahasının sahip olduğu rezerv miktarı, dikkate alınan bir diğer
husus olmakla birlikte, ithalat da dikkate alınmak suretiyle, pazarda mevcut talebin
halihazırda nasıl karşılandığı, söz konusu sahadan yapılacak üretim bakımından
belirleyici unsurdur. Bu nedenle, maden sahalarının genelinde olduğu gibi burada
da Pazar payı hesaplamalarında, sahada gerçekleştirilen yıllık üretim miktarlarının
dikkate alınmasının yerinde olduğu düşünülmektedir. Bu çerçevede, sahanın sahip
olduğu pazar payı bilgilerine yukarıda yer verilmiş bulunmaktadır. En yüksek teklif
bu iki şirkete ilişkin nihai değerlendirmeler aşağıda yer almaktadır.
H.3.1. Kolin İnş. Tur. San. Tic. A.Ş.’ye İlişkin Değerlendirme
Kolin İnşaat’ın tüm faaliyetleriyle ilgili olarak ulaştığı 2005 yılı cirosu
101.178.031,18 YTL olmakla birlikte, gerek Kolin İnşaat’ın gerekse diğer grup
şirketlerinin ilgili ürün pazarında herhangi bir faaliyeti dolayısıyla herhangi bir cirosu
bulunmamaktadır.
Öte yandan Deveci Maden Sahası’ndan son beş yılda elde edilen cirolar itibariyle
önbildirime ilişkin olarak 1998/4 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde belirtilen %20 ve 20
trilyonluk eşiklerin aşılmadığı, dolayısıyla işlemin önbildirime de tabi olmadığı
4.5.2006 tarih 06-32/395-M sayılı Rekabet Kurulu kararıyla sabittir. Bu durumda
Deveci Maden Sahası’ndan elde edilen ciro ve pazar payının, nihai izne ilişkin
olarak aynı Tebliğ’in 5. maddesinde geçen eşikleri aşmadığı da anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen bilgilerden, 1997/1 ve 1998/4 sayılı Tebliğ’lerde öngörülen ciro
ve pazar payı eşiklerinin aşılmadığından Deveci Maden Sahası’nın Kolin İnşaat’a
2 Div-Han’ın özelleştirilmesine ilişkin 04-22/247-52 sayılı Rekabet Kurulu Kararı.
3 DPT “Madencilik- Metal Madenler: Demir” Özel İhtisas Komisyonu Raporu (2001) sf.6
06-83/1044-304
9
devri işleminin, aynı Tebliğ hükümleri gereğince izne tabi olmadığı kanaatine
varılmıştır.
H.3.2. Çelikler Taah. İnş.ve San. A.Ş.’ye İlişkin Değerlendirme
Çelikler İnşaat’ın tüm faaliyetleriyle ilgili olarak ulaştığı 2005 yılı cirosu
54.728.049,58 YTL olmakla birlikte, gerek Çelikler İnşaat’ın gerekse diğer grup
şirketlerinin ilgili ürün pazarında herhangi bir faaliyeti, dolayısıyla herhangi bir
cirosu bulunmadığından, Deveci Maden Sahası’nın ciroları’da dikkate alındığında
1997/1 ve 1998/4 sayılı Tebliğ’lerde öngörülen ciro ve pazar payı eşiklerinin
aşılmadığı, dolayısıyla Deveci Maden Sahası’nın Kolin İnşaat’a devri işleminin,
aynı Tebliğ hükümleri gereğince izne tabi olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Bildirime konu işlemlerin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a
dayanılarak çıkarılan 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’de
öngörülen eşikleri aşmaması nedeniyle izne tabi olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy