Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-24 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-30/586-184
Karar Tarihi : 12.05.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA 10
B. RAPORTÖR : Murat AYBER
C. BAŞVURAN : VTM Akaryakıt Petrol Ürünleri Dağ. San. Tic. A.Ş.
Mehmet Akif Cad. Şimşir Sok. Merter Güngören/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : T.C. Ziraat Bankası A.Ş.
Doğanbey Mahallesi, Atatürk Bulvarı, No : 8 06107 Ulus/Ankara
E. DOSYA KONUSU: T.C. Ziraat Bankası A.Ş. (Ziraat Bankası)'nin Başakkart
hizmetine kırsal alanda 100 adetten fazla bayii olmayan dağıtım şirketlerinin dâhil
edilmediği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda, Ziraat Bankası tarafından çiftçilere sunulan 20
“Başakkart” uygulamasına kırsal yörelerde 100 adet ya da daha fazla bayii olan akaryakıt
dağıtım şirketlerinin (istisnai olarak da (Türkiye Petrolleri A.O. unvanlı şirketin) dâhil
edildiği ve diğer teşebbüslerin dışlandığı iddia edilerek, konunun 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun kapsamında incelenmesi talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.01.2011 tarihinde 433 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 14.03.2011 tarih ve 2011-4-24/İİ-11-174.MA sayılı İlk İnceleme Raporu,
31.03.2011 tarih ve 11-19 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma açılmasına
gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Kanun'un 40/1. maddesi
uyarınca önaraştırma yapılmasına 11-19/359-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 02.05.2011 tarih ve 2011-4-24/ÖA-11-174.MA sayılı 30
Önaraştırma Raporu 09.05.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-110.02.02/200 sayılı Başkanlık
önergesi ile 11-30 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; şikâyet konusu hakkında soruşturma
açılmasına gerek bulunmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
Dosya konusu olay çerçevesinde ilgili pazar tanımı yapılmamıştır.
40
11-30/586-184
2
I.2. Yapılan Tespitler ve Değerlendirme
I.2.1. Tespitler
Ziraat Bankası’nın Başakkart uygulaması kırsal kesimde en az 100 bayisi olan dağıtım
şirketleri ile bu sayının altında kalmakla birlikte Türkiye Petrolleri A.O. (TP) unvanlı
teşebbüsü içermektedir. Başvuru sahibi şirket yetkilisine göre, bu uygulama hâkim
konumdaki dağıtım şirketlerinin rekabette öne geçmelerine yol açmaktadır.
Ticari yaşamın olağan akışında, yoğun rekabetin yaşandığı iş alanlarında teşebbüsler
belirli bir tüketici hedef kitlesini belirleyip o kitleyi müşteri portföylerine katma girişimi içinde
bulunabilirler. Önaraştırma konusu vakada da Türkiye’de faal iki banka zirai faaliyet ile 50
geçimini sağlayan kesimi müşteri portföyüne katmak amacıyla akaryakıt dağıtım hizmeti
arz edenleri de içeren bir dizi teşebbüs ile işbirliğine gitmiştir. Bu kapsamdaki bankalardan
Ziraat Bankası program ortaklarının haiz olması gereken unsurları seçici bir şekilde
tanımlamış ve belirli bir adet teşebbüse (TP) farklı muamelede bulunmuştur.
Ziraat Bankası ve benzer bir programı uygulamakta olduğu bilinen Denizbank A.Ş.
(Denizbank)’den alınan bilgilere göre, çiftçiler için tahsis edilen kredi ürünü “Üretici Kart”
olarak adlandırılmakta olup, Banka’nın akaryakıt sektöründeki tek program ortağı Petrol
Ofisi A.Ş.’dir. Bu program, üretici kart kullanılarak ortak işyerinden yapılan akaryakıt
alımında 5 ay vade kolaylığı sağlamaktadır. Akaryakıt alımında … adet Üretici Kart sahibi
“Bugün al 5 ay sonra öde” olarak adlandırılan kolaylıktan faydalanmaktadır. Denizbank 60
tarafından son olarak, Bankaları ve Ziraat Bankası’nın yanında Şekerbank T.A.Ş.’nin de
rakip bir program sürdürdüğü bildirilmiştir.
Öte yandan, dosya mevcudu bilgilere göre, şikâyet edilen Ziraat Bankası’nın, 31.03.2011
tarihi itibarıyla … Başakkart hamili üretici mevcuttur. Başakkart uygulamasında Banka ile
ortak 21 adet akaryakıt dağıtım şirketi ve bu dağıtım şirketlerinin 3.440 adet istasyonu
mevcuttur.
I.2.2. Değerlendirme
Anayasa’nın 48. maddesi ile sözleşme serbestîsi tanımlanmış ve Anayasal güvence altına
alınmıştır. Hangi hallerde bir sözleşme serbestîsinden söz edilemeyeceği de Borçlar
Kanunu 19 ve 20. maddeleri ile hükme bağlanmış olup kanunların emredici hükümlerine 70
aykırılık halleri de 19. maddede zikredilmiştir. Banka ile program ortağı arasındaki ticari
ilişkinin koşulları -sözleşme serbestîsi çerçevesinde değerlendirilebilmesi için- Ülkemizde
geçerli muhtelif kanunların ve hukukun temel ilkelerinin belirlediği emredici hükümler ile
uyarlı olmak durumundadır. Kuşkusuz, 4054 sayılı Kanun’un emredici hükümlerine
aykırılık içeren bir eylemin sözleşme serbestîsi kuralı ile korunması hukuka uygun
olmayacaktır. 4054 sayılı Kanun’un şikâyet konusu ile doğrudan ilgili olabilecek yasaklayıcı
hükümleri 4. ile 6. maddelerdir. Belirli akaryakıt dağıtım şirketlerinin ticari faaliyetinin
engellenmesi doğrultusunda bankalar arası bir anlaşmanın şikâyet konusu edilmediği ve
resen araştırılmasını gerektirecek bir kuşku da hâsıl olmadığı için, Banka tarafından asgari
bayii adedi koşulu getirilmesi tek taraflı bir eylemdir ve ancak Kanun’un 6. maddesi 80
hükümleriyle çelişmesi halinde 4054 sayılı Kanun kapsamına girer.
Öncelikle belirtmek gerekir ki şikâyet edilen Ziraat Bankası ile bir dizi akaryakıt dağıtım
şirketi arasındaki anlaşmanın tam anlamıyla dışlayıcı içerikte olmadığı görülmektedir. Zira
sisteme dâhil 21 dağıtım şirketi mevcuttur.
Tek taraflı eylemlerin hangi koşullarda kötüye kullanma olarak kabul edileceği 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesinde örnek olmak üzere sayılmıştır. Örnek gösterilen haller, ilgili
piyasaya girişlerin, ilgili piyasada etkin olarak rekabet edebilmenin kısıtlandığı yahut
11-30/586-184
3
imkânsız hale getirildiği hallerdir. Rekabet hukuku alanında yerleşik ilkelere göre rekabet
otoritelerinin anlaşma yapmayı reddetme davranışında bulunan teşebbüslere yönelik
yaptırımda bulunması, ancak etkilenen pazarda rekabet edebilmenin “olmazsa olmaz” 90
koşulunun bu teşebbüsle anlaşma içinde bulunmak durumunda olduğu hallere mahsustur.
Her ne kadar Ziraat Bankası’nın çiftçilik ile iştigal eden kesime yönelik programları diğer
bankalarınkinden daha geniş kapsamlı ise de rakiplerden yalnızca Denizbank dahi bu
sayıya yakın bir büyüklüğe ulaşmış durumdadır. Zira Rekabet Hukuku ve onun ilkelerinin
Ülkemizde geçerli yasal düzenlemeye olan ex-ante (öncesinde) etkisi sonucu bankacılık
dâhil olmak üzere mal ve hizmet üretimi ile pazarlanmasında belirli teşebbüslere (ağırlıklı
olarak kamu iktisadi teşebbüslerine) tanınan imtiyazlar da son bulmaktadır. Bundan daha
önemlisi, Başakkart yahut Üretici Kart hamillerinin akaryakıt alımındaki oranı itibarıyla bu
kesimin akaryakıt almadığı bir dağıtım sisteminin piyasaya girişinin imkânsızlığını öne
sürmek olası değildir. Akaryakıt dağıtımı sektöründe yoğun bir rekabet yaşanmaktadır. 100
Rekabet Kurumunun “intifa haklarının süre yönünden 2002/2 sayılı Tebliğ hükümlerine tabi
olduğu” doğrultusundaki uygulamasında olduğu gibi, ex-ante tasarruflar sayesinde küçük
ölçekli teşebbüsler de büyük ölçekli rakipleri ile rekabet edebilmektedir. Açık bir ifade ile
önaraştırma konusu vaka, piyasa yapısı itibarıyla, Rekabet Kurulu tarafından 6. madde
ihlali olarak kabul edilen vakalardan ziyade ihlalin bulunmadığı sonucuna ulaşılan vakalara
benzerlik göstermektedir. Ayrıca, dosya mevcudu bilgilerden, Ziraat Bankası’nın sözü
edilen faaliyet alanında hâkim durumda olmadığı da anlaşılmış olup, şikâyete konu
uygulama ile 4054 sayılı Kanun’un ihlal edilmediği kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik 110
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy