Rekabet Kurumu Başkanlığından;
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-4-89 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-69/935-395
Karar Tarihi : 05.12.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖR : Çiğdem TUNÇEL
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Bünyamin ÇETİN
Öz Çetin Sigorta Acenteliği Güneşli Mah. Emniyet Cad.
Elbistan/Kahramanmaraş
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - T.C. Ziraat Bankası A.Ş.
Atatürk Blv. No:8 06107 Ulus/Ankara
- Tarım Kredi Kooperatifleri
Yukarı Bahçelievler Mah. Wilhelm Thomsen Cad. No:7 06490
Çankaya/Ankara
(1) E. DOSYA KONUSU: T.C. Ziraat Bankası A.Ş.’nin ve Tarım Kredi Kooperatiflerinin, tarım
kredisi talebinde bulunan çiftçileri bu kredilere ilişkin tarım sigortalarını da
kendilerinden yapmaya zorladıkları iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- T.C. Ziraat Bankası A.Ş. (Ziraat Bankası) Elbistan Şubesi’nin, kredi talebinde bulunan
çiftçileri, bu kredilere ilişkin tarım sigortalarını da kendilerinden yapmaya zorladığı,
- Benzer bir uygulamanın Elbistan Tarım Kredi Kooperatifi ve B. Yapalak Tarım Kredi
Kooperatifi tarafından da gerçekleştirildiği,
- Bu uygulamalar nedeniyle bölgede faaliyet gösteren sigorta acentelerinin işlerinin olumsuz
etkilendiği
İleri sürülmüştür.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 04.09.2013 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 03.10.2013 tarih ve 2013-4-89/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 09.10.2013 tarihli Kurul
toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Konuya ilişkin karar
uyarınca düzenlenen 26.11.2013 tarih ve 2013-4-89/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, başvuru konusuna ilişkin olarak, şikayete konu
teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(5) Teşebbüslerin bir ürünü kendisinden satın almak isteyen müşterilerine bir başka ürünü de
kendisinden alma zorunluluğu getiren uygulamaları rekabet hukuku kapsamında “bağlama”
olarak nitelendirilmekte ve sağlayıcı teşebbüsten talep edilen asıl ürün “bağlayan ürün”,
bağlayan ürünün satılması için alınması zorunluluğu getirilen ürün ise “bağlı ürün” olarak
anılmaktadır. Bağlayan ürün pazarında hakim durumda bulunan bir teşebbüs tarafından
gerçekleştirilen bağlama uygulamalarının bağlı ürün pazarında piyasada kapamaya yol açarak
tüketicilere zarar vermesi de olasıdır. Bu nedenle, belli koşulların varlığı halinde, bağlayan ürün
pazarında hakim durumda bulunan bir teşebbüs tarafından gerçekleştirilen bağlama
13-69/935-395
2/3
uygulamaları hakim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilmekte ve
yasaklanmaktadır.
(6) Başvuru konusu iddialar, niteliği gereği 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
“Hakim Durumun Kötüye Kullanılması” başlıklı 6. maddesi çerçevesinde ele alınmıştır. Bir
eylemin hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilmesi için ilgili teşebbüsün
hâkim durumda bulunması ve eylemin kötüye kullanma olarak kabul edilebilecek nitelikte
olması gerekmektedir. Sözü edilen iki kriterden herhangi birisinin bulunmaması durumunda
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlalinden bahsedilemez.
I.1. Tarım Kredi Kooperatifleri Bakımından Yapılan Değerlendirme
(7) Dosya kapsamında edinilen bilgiler çerçevesinde 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlaline
yönelik olarak, öncelikle Tarım Kredi Kooperatiflerinin hakim durumda bulunup bulunmadığı
değerlendirilmiştir.
(8) Hakim durum değerlendirmesinde incelenen ilk kriter, incelemeye konu teşebbüslerin ilgili
pazardaki pazar paylarıdır. İşbu dosya bakımından yapılacak olan değerlendirmeyi
değiştirmeyecek olması nedeniyle net bir ilgili ürün pazarı tanımı yapılmamıştır. Bununla
birlikte bağlayan ürün pazarının en dar haliyle “tarım kredileri pazarı” olarak tanımlanması
halinde dahi, Tarım Kredi Kooperatiflerinin 2012 yılında ve 2013 yılının ilk dokuz ayında elde
ettiği pazar payının sırasıyla % (…..) ve % (…..) düzeyinde gerçekleşmiş olması nedeniyle,
teşebbüsün ilgili pazarda hakim durumda olduğundan bahsedilemez.
(9) Bu açıklamalar çerçevesinde, mevcut dosya kapsamında incelenen iddialar itibarıyla Tarım
Kredi Kooperatiflerinin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal etmediği, dolayısıyla anılan
teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına yer olmadığı kanaatine varılmıştır.
I.2. Ziraat Bankası Bakımından Yapılan Değerlendirme
(10) Dosya kapsamında edinilen bilgiler çerçevesinde, Ziraat Bankası’nın 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesini ihlal edip etmediğine yönelik olarak, öncelikle kötüye kullanma değerlendirmesi
yapılmıştır.
(11) Yukarıda belirtildiği üzere, bağlayan ürün pazarında hakim durumda bulunan teşebbüsler
tarafından gerçekleştirilen bağlama uygulamaları belli koşulların varlığı halinde kötüye
kullanma olarak değerlendirilebilmektedir.
(12) Bağlama uygulamalarının kötüye kullanma olarak değerlendirilebilmesi için gereken koşullar
aşağıdaki şekilde sıralanabilir:
- Bağlama uygulaması ile ilgili olarak iki ayrı ürünün varlığı,
- Bu ürünlerden birinin satımının diğerinin alımı koşuluna bağlanması, diğer bir ifadeyle
bağlayan ürünü tek başına satın almanın mümkün olmaması,
- Sağlayıcının yeterli ekonomik güce sahip olması,
- Uygulamanın pazarda olumsuz bir etki doğurması.
(13) Yukarıdaki koşullar kümülatif olup, koşullardan birinin gerçekleşmemesi halinde incelenen
davranış kötüye kullanma olarak değerlendirilemez.
(14) Bu kapsamda dosya konusu iddialara ilişkin olarak, öncelikle bağlayan ürünü tek başına
almanın mümkün olup olmadığı hususu incelenmiştir.
(15) Dosya kapsamında kendisinden istenen bilgiler çerçevesinde Ziraat Bankası, çiftçilere tarımsal
kredi kullandırılmasının, çiftçilerin bu kredilere ilişkin tarım sigortalarını kendilerinden
yaptırmasına bağlanmadığı hususunu ifade etmiş ve konuya ilişkin olarak müşterilerine
yaptıkları bilgilendirmelerde de söz konusu sigortalarını başka şirketler kanalı ile de
yaptırabilecekleri, sadece poliçelerinde dain-i mürtehin olarak Ziraat Bankası’nın belirtilmesinin
gerektiği bilgisini verdiklerini belirtmiştir. Nitekim Ziraat Bankası tarafından Türkiye genelinde
13-69/935-395
3/3
2012 yılında ve 2013 yılının ilk dokuz aylık döneminde kullandırılan tarımsal kredi sayısı
(sırasıyla (…..) ve (…..)) ile yapılan tarım sigortası sayısı (sırasıyla (…..) ve (…..))
karşılaştırıldığında, Türkiye genelinde iddiaya konu nitelikte bir uygulamanın bulunmadığı
görülmektedir. Bir başka deyişle 2012 yılında (…..), 2013 yılının ilk dokuz ayında ise (…..)
üretici Ziraat Bankası’ndan sadece tarım kredisi almış ve bu kredilere ilişkin tarım sigortalarını
başka teşebbüslerden yaptırmıştır.
(16) Başvuruya özellikle konu edilen Ziraat Bankası Elbistan Şubesi bakımından da benzer bir
durum geçerlidir. Zira kendisinden yapılan bilgi talebi çerçevesinde Ziraat Bankası’na Elbistan
şubesi nezdinde böyle bir uygulama olup olmadığı hususu ayrıca sorulmuş, banka tarafından
söz konusu şubenin de başvuruya konu edilen nitelikte bir uygulamasının olmadığı
açıklanmıştır. Nitekim Elbistan şubesi tarafından 2012 yılında ve 2013 yılının ilk dokuz ayında
kullandırılan tarım kredisi sayısı ve yapılan tarım sigortası sayısı da bu bilgiyi doğrular
niteliktedir. Anılan şube 2012 yılında (…..) üreticiye tarım kredisi kullandırmış olup, (…..)
üreticiye tarım sigortası yapılmıştır. 2013 yılının ilk dokuz ayında ise (…..) üretici bu şubeden
tarım kredisi kullanmış, buna karşılık (…..) tarım sigortası yapılmıştır.
(17) Dolayısıyla bağlama uygulamalarını ihlal olarak değerlendirmek için aranılan şartlardan birinin
Ziraat Bankası bakımından gerçekleşmediği açıkça görülmektedir. Davranışın ihlal olarak
değerlendirilmesi için aranan şartların kümülatif olmasından hareketle, diğer koşulların
değerlendirilmesine yer olmadığı ve Ziraat Bankası’nın iddia konusu uygulamasının kötüye
kullanma olarak nitelendirilemeyeceği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede Ziraat Bankası’nın
bağlayan ürün pazarında hakim durumda bulunup bulunmadığına yönelik ayrıca bir
değerlendirme yapılmasına gerek bulunmamaktadır.
(18) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, işbu dosya kapsamında incelenen iddialar
itibarıyla Ziraat Bankası’nın 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal etmediği, dolayısıyla anılan
teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına yer olmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(19) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy