Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-259 (Özelleştirme Nihai Bildirim)
Karar Sayısı : 10-75/1538-592
Karar Tarihi : 2.12.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B.RAPORTÖRLER : Bekir KOCABAŞ, Muhammed GÜNDOĞDU, Hale GÜNDÜZ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Hüseyin Rahmi Sk. No:12 Çankaya/Ankara
D. TARAFLAR : - Limak Yatırım Enerji Üretim İşletme Hizmetleri ve İnşaat A.Ş.
Hafta Sk. No:9 06700 Gaziosmanpaşa/Ankara
- Kumport Liman Hizmetleri ve Lojistik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Ambarlı Liman Tesisleri Yakuplu Beylikdüzü/İstanbul 20
- YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.-Alp Ateş Ltd. Şti.- Butros
Deniz ve Nakliyat A.Ş.- Sabay Denizcilik Vapur Acentalığı
Nakliye ve Ticaret Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu
M. Çakmak Cd. Deniz Apt. A Blk. No:33/1 İskenderun
- Global Liman İşletmeleri A.Ş.
Rıhtım Cd. No:51 34425 Karaköy/İstanbul
- CEY Liman İşletmeleri A.Ş. (Cey Grubu Ortak Girişimi)
Basın Ekspres Yolu Cemal Ulusoy Cd. No:21 Yenibosna
Bahçelievler/İstanbul
- Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (TCDD Istanbul Limanı) 30
Hüseyin Rahmi Sk. No:12 Çankaya/Ankara
E. DOSYA KONUSU: TCDD İskenderun Limanı'nın 36 yıllığına "işletme hakkının
verilmesi" yöntemiyle özelleştirilmesi işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.11.2010 tarih ve 8051 sayı ile giren
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB)'nın ön bildiriminde 30.12.2004 tarih ve 2004/128
sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu (ÖYK) Kararı ile özelleştirme programına alınan ve
2.6.2005 tarih ve 2005/54 sayılı ÖYK Kararı ile “İşletme Hakkının Verilmesi” yöntemiyle
özelleştirilmesi planlanan Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) İskenderun
Limanı’nın özelleştirilmesine ilişkin ihalenin, Liman-İş Sendikası tarafından ÖİB
aleyhinde açılan davaya ilişkin alınan Danıştay kararı gereği iptal edildiği, bunun üzerine 40
anılan Liman’ın tekrar ihale edilerek özelleştirilmesine yönelik çalışmalara başlandığı
belirtilmiştir. Anılan yazıda söz konusu özelleştirme işlemine ilişkin olarak 2005 yılında
verilen Mesleki Daire Görüşü, ÖİB karşı görüşü, Rekabet Kurulu Görüşü ve Rekabet
Kurulu Nihai İzin Kararı’ndan bahisle, son dört yıl içerisinde İskenderun Limanı’nın
10-75/1538-592
2
bulunduğu pazarda rekabet koşullarının değiştiği ifade edilmiş ve planlanan işleme
yönelik olarak 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik
Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin
Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” hükümleri
çerçevesinde Rekabet Kurulu’nun istişari görüşü talep edilmiştir.
4.2.2010 tarih ve 243/573 sayılı mesleki daire görüşü ile 18.2.2010 ve 4.3.2010 50
tarihlerinde 1440 ve1966 sayılar ile Kurum kayıtlarına giren ÖİB'nin görüşü ve 15.3.2010
tarihli Bilgi Notu dikkate alınarak, 18.3.2010 tarih ve 10-24/334-M sayılı karar ile konuya
ilişkin Rekabet Kurulu Görüşü oluşturulmuş ve anılan İdare'ye bildirilmiştir.
Bu çerçevede, Kurum kayıtlarına en son 10.11.2010 tarih ve 8484 sayı ile giren ÖİB'nin
izin başvurusu üzerine, 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 7.
maddesi ile 1997/1 sayılı "Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ" ve 1998/4 sayılı Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 25.11.2010 tarih ve 2010-4-259/ÖN-10-365.BK sayılı
Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 30.11.2010 tarih ve REK.0.08.00.00-130/421 sayılı
Başkanlık önergesi ile 10-75 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 60
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da, İskenderun Limanı’nın 36 yıllık bir süre
için “işletme hakkının verilmesi” yöntemiyle özelleştirilmesine yönelik olarak yapılan ihale
sonucunda; Özelleştirme Yüksek Kurulu Karar Taslağı’nda yer alması uygun görülen;
- Limak Yatırım Enerji Üretim İşletme Hizmetleri ve İnşaat A.Ş.,
- Kumport Liman Hizmetleri ve Lojistik Sanayi ve Ticaret A.Ş.,
- YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.-Alp Ateş Ltd. Şti-Butros Deniz ve Nakliyat A.Ş.-
Sabay Denizcilik Vapur Acentalığı Nakliye ve Ticaret Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu,
- Global Liman İşletmeleri A.Ş.
- CEY Liman İşletmeleri A.Ş. (Cey Ortak Girişim Grubu)
hakkında 1998/4 sayılı Tebliğ çerçevesinde Rekabet Kurumu’na yapılan izin 70
başvurusunun, Özelleştirme Yüksek Kurulu Karar Taslağı’nda yer alması uygun görülen
beş teklif sahibi açısından 4054 sayılı Kanun ile 1998/4 ve 1997/1 sayılı Tebliğler
çerçevesinde değerlendirilmesi neticesinde;
a) İlgili işlemin 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca 4054 sayılı Kanun
kapsamında izne tabi bir devralma işlemi olduğu;
b) Söz konusu işleme, teklif sahiplerinin herhangi birisinin 36 yıllık bir süre için
İskenderun Limanı’nın işletme hakkını devralması, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi
kapsamında hâkim durum yaratılması veya hâkim durumun güçlendirilmesi suretiyle
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol açmayacağından, izin verilmesinin yerinde
olacağı 80
görüşüne yer verilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Limanlara yönelik ilgili ürün pazarı tespitinde, belirleyici faktör limanın hizmet verdiği yük
ve gemi tipi olarak ortaya çıkmaktadır. Bunun yanında yükün kaynağı, güzergâhı ve
10-75/1538-592
3
elleçleme aşamasında ihtiyaç duyulan ekipman, limana uğrayan gemilerin büyüklüğü,
müşteri tercihleri ve lojistik zincirindeki alternatif taşıma şekilleri gibi unsurlar da dikkate
alınabilmektedir.
Limanların hizmet verdiği yük tipleri dökme kuru yük (demir cevheri, kömür, tarımsal 90
kuru yük vb.), dökme sıvı yük (ham petrol, petrol ürünleri vb.) ve genel kargo (konteyner,
Ro-Ro vb.) şeklinde üçe ayrılmaktadır. Ayrıca konteyner, Ro-Ro ve feribot gemilerine
verilen liman hizmetleri genel kargodan ayrı tutularak farklı bir pazar olarak da
tanımlanabilmektedir.
Hâlihazırda özelleştirilmesi planlanan İskenderun Limanı’nda verilen hizmetlerin sıvı yük,
katı yük ve konteyner elleçleme kılavuzluk ve römorkaj hizmetleri olduğu göz önüne
alınarak, ilgili ürün pazarları “dökme kuru yük elleçleme hizmetleri pazarı”, “dökme sıvı
yük elleçleme hizmetleri pazarı”, “konteyner elleçleme hizmetleri pazarı” ve “kılavuzluk
ve römorkaj hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 100
İskenderun Limanı ithalat kapsamında Rusya, Ukrayna, Kuzey Afrika, Almanya ve Çin
gibi farklı ülkelerden getirilen yüklerin indirilmesinde kullanıldığı gibi K. Maraş, Adana,
Konya, Niğde, Nevşehir, Hatay, Osmaniye, Gaziantep, Kilis, Şanlıurfa ve Mardin gibi
illerden kara veya demir yolu ile getirilen malların Suriye, Mısır, Kuzey Kıbrıs,
Yunanistan, Rusya vb. ülkelere ihraç edilmek üzere yüklenmesinde de kullanılmaktadır.
Dolayısıyla Akdeniz’de önemli bir konuma sahip TCDD İskenderun Limanı’nın
hinterlandı Doğu Akdeniz, Orta Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu
bölgelerinden oluşmaktadır. Bu çerçevede ilgili coğrafi pazar “Doğu Akdeniz, İç Anadolu,
Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu Bölgeleri” olarak tespit edilmiştir.
H.2. İskenderun Limanı 110
7.7.1930 tarih ve 3714 sayılı Kanun gereğince 1942 yılına kadar “Devlet Limanları
İşletmesi Umum Müdürlüğü” eliyle işletilen İskenderun Limanı, 14.8.1942 tarih ve 4301
sayılı Kanunla TCDD’ye devredilmiştir. Liman, 1944 yılında yapılan büyük iskele ile
genişletilmiş, 1953-1956 yılları arasında yapılan yatırımlar sonucu tesisler
makine/ekipman yönünden takviye edilerek modern bir liman haline getirilmiştir. 1964-
1972 yılları arasında ilave rıhtım ve depo inşaatları tamamlanmıştır. İskenderun Limanı,
halen 18.6.1984 tarihinde yürürlüğe giren 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname
hükümlerine göre yönetilmektedir.
Bir kamu iktisadi kuruluşu olan TCDD Genel Müdürlüğüne bağlı TCDD İskenderun
Liman İşletme Müdürlüğü tarafından işletilmekte olan Liman, Akdeniz'in 120
kuzeydoğusunda bulunmaktadır ve Ortadoğu ülkeleri için aktarma trafiğine olduğu
kadar, Güney ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerine de hizmet vermektedir. Bu bakımdan,
aktarma limanı olarak da önemli bir role sahiptir. Bütün Anadolu illerine karayolu ve
demiryolu ile bağlantısı bulunan Liman’ın Suriye ve Irak ile demiryolu ve bütün Ortadoğu
ülkeleri ile karayolu bağlantısı vardır.
İskenderun Limanı, 1400 m. uzunluğunda bir mendireğe sahip olup, kuzey ve güney
rüzgârlarından korunmaktadır. Ayrıca, girişinde derinliği 12 metre olan Liman demiryolu
ve karayolu şebekesi ile bağlantılı genel amaçlı bir liman olup, dökme, Ro-Ro ve karışık
eşyaya hizmet vermektedir. Liman’da konteynerize yük için stoklama alanı ve 60.000 ton
kapasiteli Toprak Mahsulleri Ofisine ait bir beton siloya sahip olan Liman’da rıhtımla 130
bağlantılı bir konveyör sistemi mevcuttur.
10-75/1538-592
4
Liman’da konteyner elleçlemeleri Liman imkânlarıyla yapılmaktadır. Ancak Liman
bünyesinde sıvı yük elleçleme tesisi olmadığından sıvı yük elleçlemeleri iş sahibine
ait ekipmanla gerçekleştirilmektedir.
Liman’a giren ve Liman’dan çıkan gemiler için kılavuz almak zorunlu olup, 2000 GT'ye
kadar olan gemiler için römorkör alma mecburiyeti yoktur. Hizmet 24 saat boyunca,
Liman tarafından verilmektedir. Liman’a yanaşan ve ayrılan gemiler ile liman deniz
alanları içerisinde bulunan şamandıralara gelen ve giden tankerlere kılavuzluk ve
römorkaj hizmeti Liman işletmesi tarafından verilmektedir. Ancak kılavuz kaptan ve 140
mevcut römorkörlerin yetersiz kaldığı hallerde ise Liman işletmesi ve Med-Marin
Kılavuzluk şirketi arasındaki sözleşmeye istinaden kılavuz ve römorkör kiralanmak
suretiyle bu hizmetler yerine getirilmektedir.
Tablo-1: Akdeniz Bölgesi’ndeki Başlıca Limanlara İlişkin 2009 Yılına Ait Pazar Verileri
Liman adı Sıvı Yük
Pay
(%) Kuru Yük
Pay
(%)
Konteyner
(TEU)
Pay
(%)
Ataş … … … …
Toros … … … …
Ortadoğu Antalya … … … … … …
TCDD İskenderun … … … … … …
Mersin MIP … … … … … …
İSDEMİR … … … …
Mersin Serbest
Bölge
… … … …
Antalya Serbest
Bölge
… … … …
TOPLAM … … … … … …
Tablo-2: Akdeniz Bölgesi’ndeki Limanlara İlişkin 2008 Yılına Ait Pazar Verileri
Liman Adı Sıvı Yük Pay Kuru Yük Pay Konteyner (TEU) Pay
Ataş … … … …
Toros Terminali … … … …
Ortadoğu
Antalya
… … … … … …
TCDD
İskenderun
… … … … … …
Mersin MIP … … … … … …
İSDEMİR … … … …
Mersin Serbest
Bölge
… … … …
Antalya Serb.
Bölge
… … … …
Yazıcılar … … … …
Haydar Aliyev
Deniz Terminali
… …
…
BTC İskelesi … … …
Botaş Ceyhan … … …
Ceyhan İskelesi … … …
Botaş Limanı … … …
Dörtyol İskelesi … … …
Çekisan … … … …
10-75/1538-592
5
Advansa … … … …
Çekisan
Sarıseki
… … … …
Ekinciler … … … …
İsken Enerji
Üretim
… … … …
Diğer … … … …
TOPLAM … … … … … …
Tablolardan da anlaşılacağı üzere en çok yük elleçlenen limanlar, Mersin ve
İSDEMİR limanlarıdır. Ancak İSDEMİR Limanı’ndan elleçlenen yükün %75’i kendi
ihracat ve ithalatına ait yüklerdir. Dolayısıyla bu Liman’dan üçüncü kişilere verilen
hizmetin toplamdaki payı azdır. Bu durum Mersin MIP Limanı’nın görece büyüklüğünü
artırmaktadır. 150
Aşağıdaki tabloda yıllar itibarıyla İskenderun Limanı’ndaki elleçlenen yüklerin
cinslerine göre dağılımı verilmiştir:
Tablo-3: İskenderun Limanı Yük Trafiğinin Yük Cinslerine Göre Dağılımı (Ton)
YIL KONTEYNER KURU YÜK SIVI YÜK TOPLAM
1998 … … … …
1999 … … … …
2000 … … … …
2001 … … … …
2002 … … … …
2003 … … … …
2004 … … … …
2005 … … … …
2006 … … … …
2007 … … … …
2008 … … … …
2009 … … … …
Şekil-1: İskenderun Limanı Konteyner Elleçleme Miktarları (Ton)
İSKENDERUN LİMANI YILLAR İTİBARIYLA KONTEYNER ELLEÇLEME
MİKTARLARI
0
1.000
2.000
3.000
4.000
5.000
6.000
7.000
8.000
9.000
1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009
10-75/1538-592
6
Yukarıda yer verilen grafikteki rakamlar incelendiğinde, Liman’da konteyner
elleçlemesi bakımından önemli bir faaliyet göze çarpmamaktadır. Nitekim seneler
itibarıyla gerçekleşen konteyner elleçleme trendine bakıldığında önemli miktarda nispi
yükseliş ve düşüşler görülmektedir. Ancak bu durumun, Liman’ın elleçleme 160
kapasitesinden ziyade, bölgede yaşanan ekonomik ve siyasi gelişmelerden
kaynaklandığı değerlendirilmektedir.
Şekil-2: İskenderun Limanı Kuru Yük Elleçleme Miktarları (Ton)
İSKENDERUN LİMANI YILLAR İTİBARIYLA KURU YÜK ELLEÇLEME
MİKTARLARI
0
500.000
1.000.000
1.500.000
2.000.000
1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009
Yukarıda yer verilen grafikte ise Liman’ın kuru yük elleçleme miktarları ortaya
konulmaktadır. Dikkat edilecek olursa, yıllar itibarıyla verilen hizmet miktarlarında
2005 yılı ortalarına kadar azalış, söz konusu tarihten sonra ise bir artış trendinin
yaşandığı görülmektedir.
Şekil-3: İskenderun Limanı Dökme Sıvı Yük Elleçleme Miktarları (Ton)
İSKENDERUN LİMANI YILLAR İTİBARIYLA SIVI YÜK
ELLEÇLEME MİKTARLARI
0
200.000
400.000
600.000
800.000
1.000.000
1.200.000
1.400.000
1.600.000
1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009
170
Yukarıda yer verilen grafikte ise sıvı yük elleçleme miktarları yer almaktadır. Dikkat
edilecek olursa, sıvı yük elleçleme hizmetlerinde Liman’daki 2004 yılı ortalarına kadar
10-75/1538-592
7
artan verimlilik trendi bu tarihten sonra ciddi bir azalışa geçmiş bu azalış 2009 yılında “0”
değerine ulaşılması ile nihayet bulmuştur.
H.3. Devralması Muhtemel Taraflar
H.3.1. Limak Yatırım Enerji Üretim İşletme Hizmetleri A.Ş. (Limak Yatırım)
Limak Yatırım, 2008 yılında Limak Grup Şirketleri’nin altyapı yatırımları konusundaki
kolu olarak kurulmuştur. Şirket havaalanı, enerji, elektrik dağıtımı, doğalgaz dağıtımı ve
otoyol işletmesi gibi altyapı yatırımlarına iştirak etmektedir.
H.3.1.1. Limak İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Limak İnşaat) 180
Limak İnşaat, bünyesinde çeşitli sektörlerden çok sayıda şirketi barındıran ve nihai
olarak Limak Şirketler Grubu’na bağlı Limak Holding A.Ş. (Limak Holding) tarafından
kontrol edilen bir şirkettir. 1976 yılında Limak İnşaat’ın kurulması ile inşaat faaliyetlerine
başlayan Limak Şirketler Grubu, daha sonra turizm, enerji, çimento, teknoloji, havacılık
ve gıda sektörlerinde de faaliyet göstermeye başlamıştır.
H.3.1.2. Limak Holding A.Ş.
Limak Holding, Limak Şirketler Grubu’nun ana şirketidir ve iştiraklerinin faaliyet
gösterdiği alanlar dışında herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır.
Limak Yatırım ve Limak Grup şirketlerinin ilgili ürün pazarlarında herhangi bir faaliyeti
olmadığından söz konusu pazarlara ilişkin elde edilmiş cirosu da bulunmamaktadır. 190
Limak Yatırım’ın faaliyet gösterdiği pazarlarda 2009 yılında elde ettiği ciro ise … TL’dir.
H.3.2. Kumport Liman Hizmetleri ve Lojistik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Kumport)
İstanbul Batı Yakası Kumcuları Üretim ve Pazarlama Kooperatifi olarak kurulan ve daha
sonra esas sözleşme değişikliği ile unvanı Kumport Liman Hizmetleri ve Lojistik Sanayi
A.Ş. olarak değiştirilen Kumport, Marmara Bölgesi’nde limancılık ve limancılıkla
bağlantılı diğer hizmetleri sunmaktadır.
Kumport hisselerinin %98,65’i, Fina Holding A.Ş.’nin tam kontrole sahip olduğu
iştiraklerinden Fina Liman Hizmetleri Lojistik Denizcilik Tic. ve San. A.Ş. (Fina Liman
Hizmetleri)’ye aittir. Fina Liman Hizmetleri’nin, Kumport hissedarlığı haricinde herhangi
bir faaliyeti bulunmamaktadır. 200
Kumport Limanı, 1994 yılında İstanbul Ambarlı mevkiinde kurulmuş olup 399.707
metrekarelik toplam alanı, 2.080 metrelik rıhtım uzunluğu ve 35 metrelik iskele genişliği
ile aynı anda 9 gemiye hizmet verebilmektedir. Kumport Limanı başta İstanbul ve Trakya
bölgesi olmak üzere Marmara Bölgesi’nin liman ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Liman yıllık
1.000.000 TEU elleçleme kapasitesine ve 313.494 metrekare gümrüklü alana sahiptir.
Limanda ağırlıklı olarak konteyner elleçleme hizmetleri sunulmakla birlikte genel yük
elleçleme hizmetleri de verilmektedir.
Kumport, 3 ana alanda hizmet vermektedir:
(i) Konteyner Hizmetleri: Temel olarak, konteynerlerin gemiden tahliyesi ve gemiye
yüklenmesi hizmetleri olarak tanımlanabilecek bu hizmetler, konteynerlerin içinin dolumu 210
ve boşaltımını; tespit ve muayene hizmetini; gümrüklü ve gümrüksüz alanda
konteynerlere depolama hizmeti verilmesini; gümrüklü kapalı alanda yüklere geçici
depolama hizmetinin verilmesini; reefer (soğutucu) konteynerlere elektrik ve depolama
hizmetinin verilmesi ile konteynerlere terminal hizmetlerinin verilmesini kapsamaktadır.
Ayrıca, söz konusu hizmetler kapsamında gemi yüklemelerinde ve tahliyelerinde
10-75/1538-592
8
gemilere “lashing” (gemilere yüklenen malzemelerin istife uygun şekilde paketlenip
sabitlenmesi) ve unlashing (gemilerdeki paketlenmiş ve sabitlenmiş malzemelerin
açılması) ile konteyner kilidi (twistlock) hizmetleri verilmektedir.
(ii) Genel Yük ve Ro-Ro Hizmetleri: Genel yük ve araçların gemiden tahliye edilip
gemiye yüklenmesi, bu yüklerin limanda depolanması ve terminallerin kullandırılması 220
söz konusu hizmetler kapsamındadır.
(iii) Gemi Hizmetleri: Gemi hizmetleri kapsamında konteyner, genel yük ve ro-ro
gemilerine, limana yanaşma, limanda barınma ve su ikmali hizmeti verilmektedir.
Kumport Limanı’nın kapasite bilgileri aşağıdaki gibidir:
Tablo-4: Kumport Limanı Kapasite Bilgileri
Yük Türü 2007 2008 2009
Konteyner … … …
Genel Kargo … … …
Kumport Limanı’nda Kumport’tan bağımsız bir teşebbüs olan Marport Liman İşletmeleri
Ticaret ve Sanayi A.Ş.’nin (Marport) yükleri de elleçlenmektedir. Aşağıdaki tabloda
Kumport Limanı’nda elleçlenen yüklerin son üç yıldaki miktarına ilişkin bilgiye yer
verilmektedir:
Tablo-5: Kumport Limanı’nda Elleçlenen Yük Miktarı 230
Yük Türü-Yük Sahibi 2007 2008 2009
Kumport Limanı Toplam Konteyner(TEU) … … …
Konteyner-Kumport(TEU) … … …
Konteyner-Marport (TEU) … … …
Kuru yük-Kumport … … …
Ro-Ro-Kumport (adet) … … …
Kumport Limanı’nda elleçlenen yükler limanın demiryolu bağlantısının olmaması
sebebiyle karayolu ile taşınmaktadır. Kumport Limanı’nda ağırlıklı olarak Trakya ve Batı
İstanbul bölgesinin yükleri elleçlenmekte; kalan yükler ise İstanbul Anadolu yakası ve
sınırlı da olsa Gebze ve İzmit Bölgesi’nin yüklerinden oluşmaktadır. Kumport Limanı’nda
ağırlıklı olarak Trakya ve Batı İstanbul bölgesinin yüklerinin elleçlenmesinin başlıca
sebeplerinden biri, Boğaziçi köprüsünün tır ve kamyon geçişine izin vermemesi ve Fatih
Sultan Mehmet Köprüsü’nün ise geçişe sadece belirli saatlerde izin vermek suretiyle
sınırlı bir geçiş imkânı sağlamasıdır.
Öte yandan 2008 yılında EVYAP (İzmit) ve YILPORT (Gebze) limanlarının faaliyete
geçmesiyle birlikte İstanbul Boğazı’nın doğusunda kalan bölgelere ait yüklerin Kumport 240
Limanı’na olan talepleri önemli ölçüde düşmüştür.
Kumport’un 2009 yılında gerçekleştirdiği toplam satış hâsılatı … TL’dir. Kumport’un
mevcut iştiraklerinin faaliyet alanları aşağıdaki şekildedir:
10-75/1538-592
9
- Altaş Ambarlı Liman Hizmetleri San. ve Tic. A.Ş. (Altaş)
Altaş, Ambarlı Liman Kompleksi’nde işletme faaliyetlerinde bulunan 7 ana firmanın ve
Yakuplu Belediyesi’nin ortak olduğu bir kuruluştur. Altaş, deniz ve kara terminallerinin
koordinasyonunu sağlayarak, genel planlama ve altyapı yatırımları yapmaktadır. Altaş
aynı zamanda Uluslararası Gemi ve Liman Tesisleri Güvenlik Kodu (ISPS Code) 250
kapsamında limanlar için yetkilendirilmiş güvenlik kuruluşudur.
- Arpaş Ambarlı Römorkaj ve Pilotaj A.Ş. (Arpaş)
Arpaş, Ambarlı Limanı’nda bulunan tüm liman işletmelerinin ortaklığıyla kurulmuş olup,
Ambarlı Liman Kompleksi ve çevresinde römorkaj, pilotaj ve kılavuzluk hizmetleri
vermektedir
- Kumpet Petrol Turizm Deniz Nakliye ve Kumanyacılık Tic. San. A.Ş. (Kumpet)
Kumpet, mülkiyeti Kumport’a ait olan benzin istasyonu ve marketten oluşan kompleksi
işletmek amacıyla kurulmuştur. Benzin istasyonu ve marketin kapatılmasından sonra
gayri faal bir şirket haline gelen Kumpet, münhasıran Kumport’un kontrolündedir.
H.3.2.1. Fina Holding A.Ş. 260
Fina Holding A.Ş. (Fina Holding) 1993 yılında; perakende, gayrimenkul, faktoring ve
turizm sektörlerinde faaliyet gösteren şirketlerin idare ve koordinasyonunu sağlamak ve
yatırım yapmak amacıyla kurulmuştur.
Fiba Grubu bünyesinde yer alan Fina Holding, Özyeğin Ailesine ait olup, bu aile
tarafından yönetilmektedir. 31.12.2009 tarihi itibariyle, Fina Holding’e ait 56 adet bağlı
ortaklık, 1 adet müşterek yönetime tabi ortaklık ve 18 adet iştirak bulunmaktadır. Fina
Holding, tüm bağlı ortaklıklarını, doğrudan veya dolaylı şekilde sahip olduğu diğer
şirketler üzerinden ve/veya Özyeğin Ailesi’nin sahip olduğu hisseler vasıtasıyla kontrol
etmektedir.
Fina Holding ve iştirakleri, İskenderun Limanı’nın faaliyette bulunduğu ilgili pazarlarda 270
herhangi bir faaliyette bulunmayıp, limancılık ve limancılıkla bağlantılı diğer hizmetlere
ilişkin faaliyetlerini sadece Marmara Bölgesi’ne yönelik olarak, Kumport bünyesinde
yürütmektedir. Ayrıca Fina Holding’in hisselerinin %99,9’una sahip olduğu bir iştiraki
olan Fina Limancılık Lojistik Holding A.Ş. (Fina Limancılık), limancılık hizmetleri vermek
amacıyla kurulmuş olmakla birlikte, hâlihazırda herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır.
Diğer taraftan Fina Holding’in, Tepekule Liman ve Depo İşlt. A.Ş.’de % 8,10 ve Alsancak
Denizcilik ve Römork A.Ş.’de ise % 7,29 oranında hissedarlığı bulunmaktadır. Ancak
söz konusu şirketler, münhasıran İzmir limanı ihalesine katılmak amacıyla kurulmuş çok
fazla sayıda hissedara sahip teşebbüsler olup, henüz ticari bir faaliyetleri
bulunmamaktadır. 280
Fina Holding’in 2009 yılına ilişkin toplam cirosu ise, yasal solo mali tablolarına göre … TL
olup, söz konusu cironun tamamı temettü gelirlerinden elde edilmiştir.
H.3.2.2. Fina Liman Hizmetleri
Fina Liman Hizmetleri, Fina Holding’in tam kontrolüne sahip olduğu bir iştirakidir. Fina
Liman Hizmetleri’nin Kumport haricinde bir şirkette hissedarlığı bulunmamaktadır.
H.3.3. CEY Grubu Ortak Girişimi (CEY Grup)
Cey Grup, Ceynak Lojistik ve Tic. A.Ş. ve Ceyport Terminal Lojistik ve Ticaret A.Ş.
ortaklığından oluşmaktadır. Tüm yatırımlarını lojistik sektöründe gerçekleştiren bir
10-75/1538-592
10
teşebbüs olarak faaliyet gösteren Ceynak Lojistik ve Tic. A.Ş. (Ceynak Lojistik), 2010
senesi içinde TCDD Samsun Limanı’nın 36 yıl süre ile işletilmesi ihalesini kazanmıştır. 290
Söz konusu Limanı işletmek üzere Samsunport Uluslararası Liman İşletmeciliği A.Ş.
kurulmuş olup bu şirkette Ceynak Lojistik çoğunluk hisse sahibidir. Teşebbüs 1.4.2010
tarihinde Samsun Limanı’nı devralarak işletmeye başlamıştır.
Ortak girişim şirketlerinden Ceyport Terminal Lojistik sahip olduğu araç ve ekipman parkı
ile özellikle limanlarda emtiaların tahmil ve tahliyesi, paketlenmesi ve her türlü lojistik
desteği alanlarında faaliyet göstermektedir.
Ceynak Lojistik tarafından Samsun Limanı’nda gerçekleştirilen yükleme ve boşaltma
işlemlerine ait son üç yılın verileri aşağıda yer almaktadır:
Tablo-6: TCDD Samsun Limanında Elleçlenen Yük Miktarları
Yıl Dökme Katı Yük Dökme Sıvı Yük Konteyner
2007 … … …
2008 … … …
2009 … … …
Samsun Limanı’nda elleçlenen yüklerin coğrafi olarak, Karadeniz Bölgesi, İç Anadolu 300
Bölgesi, Doğu Anadolu Bölgesi’nin kuzey kısmına dağıtımının yapıldığı; yükün büyük bir
kısmının Karadeniz ve İç Anadolu Bölgesi’ne gittiği; il olarak ise, Samsun, Amasya,
Tokat, Çorum, Sivas, Ankara, Yozgat, Ordu, Sinop ve Kastamonu illerinin limanın
hinterlandı içerisinde olduğu belirtilmiştir.
Bildirim formunda yer alan bilgilere göre Ortak Girişimi oluşturan firmalar olan Ceynak
Lojistik ve Ceyport Terminal Lojistik ve Ticaret A.Ş.’nin 2009 yılı toplam cirosu … TL
olarak gerçekleşmiştir.
H.3.4 Sabay Denizcilik Vapur Acentalığı Nak. ve Tic. Ltd. Şti., Butros Deniz ve
Nakliyat A.Ş., Alp-Ateş Gübre Ltd. Şti., YDA İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş. Ortak
Girişimi 310
Ortak girişim; Sabay Denizcilik Vapur Acentalığı Nak. ve Tic. Ltd. Şti., Butros Deniz ve
Nakliyat A.Ş., Alp-Ateş Gübre Ltd. Şti. ve YDA İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş. unvanlı
teşebbüslerden oluşmaktadır. Ortak girişim üyelerine ait bilgilere aşağıda yer verilmiştir.
H.3.4.1. Sabay Denizcilik Vapur Acentalığı Nak. ve Tic. Ltd. Şti.
Bildirim formunda yer alan bilgilere göre teşebbüsün 2009 yılı cirosu … TL olarak
gerçekleşmiştir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, teşebbüsün dâhil olduğu firmaların faaliyet alanlarına
ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir:
Tablo-7: Sabay Denizcilik Faaliyet Alanları
Firma Unvanı Faaliyet Alanı
Cemay Meyan Kökü San. Ve Dış Tic. Ltd. Şti. Meyan kökü işleme ve ihracatı
Fengal Denizcilik A.Ş. Gemi işletme ve yönetimi
Butay Dış Ticaret Ltd. Şti. Maden ve metal dış ticareti
Sabay Lojistik Ltd. Şti. Lojistik, taşımacılık
320
H.3.4.2. Butros Deniz ve Nakliyat A.Ş.
Butros Deniz ve Nakliyat A.Ş.’nin 2009 yılı cirosu … TL olup, Gemi acenteliği ve
uluslararası nakliye alanlarında faaliyet göstermektedir.
10-75/1538-592
11
Butros Deniz ve Nakliyat A.Ş.’nin ortaklık yapısına dâhil olduğu teşebbüsler olan
Abdullah Butros ve Oğulları Kollektif Şirketi’nin, Butros Ticaret ve Taşımacılık A.Ş.’nin,
Fengal Denizcilik A.Ş.’nin ve Butay Dış Ticaret A.Ş.’nin faaliyet alanları ise sırasıyla
gemi acenteliği ve uluslararası nakliye, gemi acenteliği ve konteyner taşımacılığı, gemi
işletmeciliği ve maden işletmeciliğidir. 330
H.3.4.3. Alp-Ateş Gübre Ltd. Şti.
Yurtiçinden ve yurtdışından kimyevi gübre tedarik edilmesi ve bayiler aracılığıyla
yurtiçinde dağıtımı alanında faaliyet gösteren teşebbüsün 2009 yılı cirosu … TL’dir.
H.3.4.4. YDA İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş.
Bildirim formunda yer verilen bilgilere göre, YDA İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş. 2009 yılında
… TL ciro elde etmiştir. Teşebbüsün kendisinin ve dâhil olduğu grupların faaliyet
alanlarına ilişkin bilgiler aşağıda yer almaktadır:
Tablo-8: YDA İnşaat Faaliyet Alanları
Firma Unvanı Faaliyet Alanı Hisse Oranı
(%)
YDA İnşaat San. ve Tic. A.Ş. İnşaat yapımı
ATM Havalimanı Yapım ve İşletme A.Ş. Havalimanı yapım ve işletme 80
ATM Yapım Yatırım ve İşletme A.Ş. İnşaat, yatırım 94,34
ATM Grup Uluslararası Havalimanı
Yapım Yatırım ve İşletme Ltd. Şti.
Uluslararası Havalimanı Yapım
ve işletmesi
60
Turkuaz-YDA İnş. San. Tic. Ltd. Şti. İnşaat, taahhüt 40
YTY Yapı ve Tica. Ltd. Şti. Yurtdışı inşaat yapımı 50
H.3.5. Global Liman İşletmeleri A.Ş.
Bildirim formunda yer alan bilgilere göre Global Liman, Global Yatırım Holding A.Ş. 340
bünyesinde faaliyet göstermekte ve hâlihazırda Bodrum Yolcu Limanı’nı, Kuşadası
Kurvaziyer Limanı’nı ve Ortadoğu Antalya Limanı’nı iştirakleri aracılığıyla işletmektedir.
Global Liman’ın iştirakleri aracılığıyla işlettiği teşebbüslere ilişkin bilgiler aşağıda yer
almaktadır:
- Ege Liman İşletmeleri A.Ş.
Hissedarlık yapısı aşağıda sunulmuş olan Ege Liman İşletmeleri A.Ş., Global Liman’ın
Kuşadası Kurvaziyer Limanı’nı işleten iştirakidir.
Global Liman ile Royal Carribbean Cruises Limited’in ortak kontrolünde olan Ege
Liman’ın 2009 yılı cirosu … TL olarak gerçekleşmiştir.
- Ortadoğu Antalya Liman İşletmeleri A.Ş. 350
Ortadoğu Antalya Liman İşletmeleri A.Ş. Antalya limanını işletmekte olup, teşebbüsün
2009 yılı cirosu … TL’dir.
Global Liman tarafından yapılan bildirime göre Ortadoğu Antalya Limanı’nın 2009 yılında
gerçekleştirdiği faaliyete ilişkin ilgili veriler aşağıdaki gibidir:
Tablo-9: Global Liman Dökme Yük İhracatının İllere Göre Dağılımı
İl Adı İhracat Miktarı (Ton) İhracat Yüzdesi
Antalya … …
Denizli … …
Konya … …
10-75/1538-592
12
Burdur … …
Diğer … …
Toplam … …
Tablo-10: Global Liman Genel Kargo İhracatının İllere Göre Dağılımı
İl Adı İhracat Miktarı (Ton) İhracat Yüzdesi
Antalya … …
Denizli … …
Konya … …
Burdur … …
Isparta … …
Diğer … …
Toplam … …
Tablo-11: Global Liman Dökme Yük İthalatının İllere Göre Dağılımı
İl Adı İthalat Miktarı (Ton) İthalat Yüzdesi
Adana … …
Konya … …
Isparta … …
Antalya … …
Burdur … …
Diğer … …
Toplam … …
Tablo-12: Global Liman Genel Kargo İthalatının İllere Göre Dağılımı 360
İl Adı İthalat Miktarı (Ton) İthalat Yüzdesi
Adana … …
Konya … …
Antalya … …
Diğer … …
Toplam … …
Tablo-13: Global Liman Toplam İthalatının İllere Göre Dağılımı
İl Adı İthalat Miktarı (TEU) İthalat Yüzdesi
Burdur … …
Isparta … …
Denizli … …
Konya … …
Antalya … …
Diğer … …
Toplam … …
Tablo-14: Global Liman Toplam İhracatının İllere Göre Dağılımı
İl Adı İhracat Miktarı (TEU) İhracat Yüzdesi
Isparta … …
Denizli … …
Aydın … …
Konya … …
Afyon … …
Burdur … …
Antalya … …
Diğer … …
Toplam … …
- Bodrum Yolcu Limanı İşletmeleri A.Ş.
Global Liman, Bodrum Yolcu Limanı İşletmeleri A.Ş.’nin 2008 yılında %60’lık hissesini
devralmıştır.
10-75/1538-592
13
H.4. Değerlendirme
H.4.1. İşlemin Niteliği ve Kapsamı 370
Bildirim konusu işlem;
- TCDD tarafından işletilmekte olan İskenderun Limanı’nda sunulabilecek barınma,
yükleme, boşaltma, shifting, limbo, terminal, ardiye, kılavuzluk (pilotaj), römorkaj,
palamar, gemilere su verme, atık alma, yolcu salonu işletmeciliği ve bakım-onarım, iaşe
vb. diğer hizmetlerin sunulması da dâhil genel amaçlı limanlarda sağlanan her türlü
hizmetin,
- Taşınmazlar ve bunların altyapı tesisleri, yerüstü yapıları ve bütünleyici parçalarının,
- İskenderun Limanı’nın kullanımında bulunan makine, ekipman, teçhizat, alet, edevat ve
yedek parçaları ile İskenderun Limanı’nda pilotaj, römorkaj ve barınma hizmetlerine
bağlı olarak bulunan deniz vasıtaları ve kara taşıtlarının ve 380
- Fiili teslim tarihinden sonra işletici tarafından inşa edilerek kullanılacak veya kiraya
verilebilecek açık ve kapalı alanların
30.12.2004 tarih ve 2004/128 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararı’na istinaden, 36
yıl süreyle işletme hakkının devri suretiyle özelleştirilmesini kapsamaktadır. Anılan
işlemin gerçekleşmesi neticesinde ilgili teşebbüs, “TCDD İskenderun Limanı’nın 36 Yıl
Süreli İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi” uyarınca, sözleşme tarihi itibarıyla anılan süre
boyunca İskenderun Limanı’nın işletme hakkına sahip olacaktır.
H.4.2. İşlemin Niteliği ve 1998/4 sayılı Tebliğ Açısından Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde; “Bir ya da birden fazla teşebbüsün hâkim durum
yaratmaya veya hâkim durumlarını güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut 390
bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde
azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri veya herhangi bir teşebbüsün ya
da kişinin diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir
kısmını veya kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları, miras yoluyla
iktisap durumu hariç olmak üzere devralması” yasaklanmaktadır.
Kanun’un 7. maddesine dayanılarak Rekabet Kurulu tarafından yayımlanmış olan
1998/5 sayılı Tebliğ ile değişik 1998/4 sayılı Tebliğ’in Kapsam başlıklı 2. maddesinde
ise; “Aşağıda sayılan haller hariç olmak üzere, bir teşebbüsün ortaklık paylarının ya da
diğer hak ve araçların tümünün veya bir kısmının teşebbüsün üzerindeki kontrolü
değiştirecek ya da karar organlarını etkileyecek şekilde yahut mal veya hizmet üretimine 400
yönelik birimlerin özelleştirme yolu ile her türlü devri bu Tebliğ hükümlerine tabidir.”
hükmü yer almaktadır.
24.11.1994 tarih ve 4046 sayılı “Özelleştirme Uygulamalarının Düzenlenmesine ve Bazı
Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un
“Kamu Hizmetlerinin Gördürülmesinin Özelleştirilmesi” başlıklı 15. maddesinin;
“a) Genel ve katma bütçeli idarelerle bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşların mal ve
hizmet üretim birimleri ve varlıklarının,
b) Bu Kanunun 35. maddesinin (B) bendinde belirtilen ve kamu hizmeti gören tekel
niteliğindeki mal ve hizmetleri üreten kamu iktisadi kuruluşları ile bunların müessese, 410
bağlı ortaklık, işletme ve işletme birimlerinin işletme haklarının verilmesi veya
10-75/1538-592
14
kiralanması ve mülkiyetin devri dışındaki benzeri diğer yöntemlerle özelleştirilmesi bu
Kanun hükümleri çerçevesinde yapılır.”
hükmü ile, işletme haklarının verilmesi veya kiralanması ve mülkiyetin devri dışındaki
benzeri diğer yöntemlerle özelleştirilmesinin söz konusu kanun hükümleri çerçevesinde
yapılacağı düzenlenmektedir.
Yine aynı Kanun’un “Özelleştirme Yöntemleri, Değer Tespiti, İhale Yöntemleri” başlıklı
maddesinin; “İşletme hakkının verilmesi: Kuruluşların bir bütün olarak veya aktiflerindeki
mal ve hizmet üretim birimlerinin -mülkiyet hakkı saklı kalmak kaydıyla- bedel
karşılığında belli süre ve şartlarla işletilmesi hakkının verilmesi“ şeklindeki (c) bendi 420
ışığında, dosya konusu işlemin bir özelleştirme işlemi olarak kabul edilebileceği
anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede, işletme hakkının devri şeklinde gerçekleşecek olan işlemin 4046 sayılı
Kanun anlamında bir özelleştirme işlemi olduğu ve 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında
bulunduğu anlaşılmıştır.
1998/4 sayılı Tebliğ’in 3. maddesine göre; Tebliğ kapsamındaki özelleştirme yolu ile
devralma işlemlerinde; özelleştirilecek teşebbüs ya da mal veya hizmet üretimine yönelik
birimin ilgili ürün piyasasındaki pazar payının %20’yi veya cirosunun 20 milyon Türk
Lirası’nı aşması ya da bu eşikler aşılmasa bile özelleştirilecek teşebbüsün hukuki veya
fiili imtiyazlara sahip olması halinde, ihale şartlarının kamuoyuna duyurulmasından önce, 430
Rekabet Kurumuna ön bildirimde bulunulması gerekmektedir.
1998/4 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinin son fıkrasında; “Bu tebliğ anlamında hukuki veya
fiili imtiyaz; Özelleştirme Yüksek Kurulu tarafından oluşturulacak, devletin sahip olacağı
imtiyazlı hak ve paylara ilişkin hükümler saklı kalmak kaydı ile, özelleştirilecek
teşebbüsün kamu kuruluşu olmasından kaynaklanan, bir kanun veya sair hukuki
düzenlemeye dayanan ya da fiilen oluşmuş, ilgili ürün piyasasında faaliyet gösteren
diğer teşebbüslerin sahip olamadığı veya olamayacağı beklenen tekel hakkı da dahil
tüm ayrıcalıkları ifade eder.” hükmü yer almaktadır. Buna göre Tebliğ’de tanımlandığı
şekliyle “imtiyaz”, hukuki ve fiili olmak üzere ikili ayrıma tabi tutulmaktadır.
4046 sayılı Kanun’un 34. maddesiyle, TCDD’nin hukuki rejim bakımından tabi olduğu 440
233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 2. maddesindeki “Kamu İktisadi
Kuruluşu”nun tanımı, “sermayesinin tamamı devlete ait olup, tekel niteliğindeki mal ve
hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve gördüğü bu
kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan kamu iktisadi
teşebbüsüdür” şeklinde değiştirilmiş ve 35. maddesiyle de TCDD de bu kapsama
alınmıştır. Ana Statüsü’nde de belirtildiği üzere halen TCDD, 233 sayılı KHK
çerçevesinde faaliyet gösteren bir kamu iktisadi kuruluşu hüviyetindedir. Yukarıdaki
şekilde düzenlenen Kamu İktisadi Kuruluşlarının tamamına paralel olarak, 4046 sayılı
Kanunun 15. maddesinde, “Kamu İktisadi Kuruluşlarının temel kuruluş amaçlarına
uygun mal ve hizmet üretim faaliyetleri imtiyaz addolunur. Bunların dışındakiler imtiyaz 450
sayılmaz.” hükmüne yer verilmiştir.
28.10.1984 tarih ve 18559 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan TCDD Genel
Müdürlüğünün Ana Statüsü’nün 4. maddesi ile kuruluşun amaç ve faaliyet konuları
arasında “Devletçe kendisine verilen demiryollarını, liman, rıhtım ve iskeleleri işletmek,
genişletmek, yenilemek, bunları tamamlayıcı faaliyetlerde bulunmak” sayılmıştır.
10-75/1538-592
15
4046 sayılı Kanun’un ve TCDD Ana Statüsü’nün birlikte değerlendirilmesinden,
limanların işletilmesinin TCDD’nin temel kuruluş amaçlarına uygun hizmet üretim
faaliyetleri arasında yer aldığı ve dolayısıyla, TCDD’nin mülkiyetine ve işletme hakkına
sahip olduğu limanlara ilişkin “işletme hakları”nın hukuki bir imtiyaz olarak 460
değerlendirilebileceği neticesine varılmıştır.
TCDD İskenderun Limanı’nın komşu limanlara kılavuz kaptan ve römorkaj hizmetlerini
sunma imkânına sahip olması da bir hukuki imtiyaz olarak değerlendirilmektedir.
Diğer taraftan, “ayrıcalıklı” coğrafi konumları, diğer limanlardan farklı olarak hem kara
hem de demir yolu ile doğrudan bağlantılı olmaları, sahip oldukları alt ve üst yapı yatırım
büyüklükleri ve oldukça geniş geri sahalara sahip olmaları TCDD limanlarını fiili olarak
imtiyazlı konuma getirmektedir. Bu nedenlerle TCDD İskenderun Limanı’nın “işletme
hakkının verilmesi” yöntemiyle özelleştirilmesine ilişkin işlemin 1998/4 sayılı Tebliğ
kapsamında ön bildirime tabi bir işlem olduğu anlaşılmaktadır.
İskenderun Limanı’nın yukarıda aktarılan sebeplerle fiili ve hukuki imtiyaza sahip olması 470
dolayısıyla inceleme konusu işlem, 1998/4 sayılı Tebliğ’in 3. maddesi kapsamında ön
bildirime tabi bir işlemdir. Nitekim Tebliğ’in anılan maddesinde öngörüldüğü üzere ÖİB,
Kurumumuz kayıtlarına 10.11.2009 tarih ve 8051 sayı ile intikal eden bildirimi ile
Rekabet Kurumundan ihale şartlarına esas olacak görüş talep etmiş; aynı Tebliğ’in 4.
maddesi çerçevesinde hazırlanan Rekabet Kurulu Görüşü ÖİB’ye tebliğ edilmiştir.
1998/4 sayılı Tebliğ’in “İzin Başvurusuna Tabi Özelleştirme Yolu ile Devralmalar” başlıklı
5. maddesi uyarınca, Rekabet Kurumuna ön bildirimde bulunulması zorunlu olan
özelleştirme yoluyla devralma işlemleri için izin alınması da zorunlu olduğundan, dosya
konusu işlemin izne tabi bir özelleştirme işlemi olduğu değerlendirilmektedir.
İskenderun Limanı’nın 36 seneliğine “işletme hakkının verilmesi” yöntemiyle 480
özelleştirilmesi işleminin, izne tabi bir özelleştirme işlemi olduğu belirlendikten sonra
işlem, 1998/4 sayılı Tebliğ’in 7. maddesi uyarınca, 1997/1 sayılı Tebliğ hükümleri
çerçevesinde değerlendirilecektir.
H.4.3. İşlemin 1997/1 Sayılı Tebliğ Açısından Değerlendirilmesi
1997/1 sayılı Tebliğ’in “Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesi” başlıklı 6.
maddesinde, hâkim durum yaratmayan veya bir hâkim durumu güçlendirmeyen ve
bunun sonucu olarak ülkede veya bir bölümünde etkin rekabeti önemli ölçüde
engellemeyen birleşme ve devralmalara izin verileceği hükme bağlanmıştır.
Dosya konusu özelleştirme işlemi neticesinde İskenderun Limanı’nın işletme hakkı,
“TCDD İskenderun Limanı’nın 36 yıl süre ile İşletme Hakkının Devrine İlişkin İmtiyaz 490
Sözleşmesi” hükümleri çerçevesinde ihaleyi alacak olan teşebbüs(ler)e devredilecektir.
Aşağıda söz konusu teşebbüslerden Limak Yatırım, Kumport, YDA İnşaat Sanayi ve
Ticaret A.Ş.-Alp Ateş Ltd. Şti - Butros Deniz ve Nakliyat A.Ş.- Sabay Denizcilik Vapur
Acentalığı Nakliye ve Ticaret Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu, Global Liman İşletmeleri A.Ş.
ve CEY Grubu hakkında ayrı ayrı değerlendirme yapılacaktır.
İskenderun Limanı’nın işletme hakkının devrine ilişin olarak yapılan ihalede en yüksek
teklifi veren Limak Yatırım’ın, Liman’ı devralması halinde İskenderun Limanı, Limak
Grubu’nun kontrolüne geçecektir. Yukarıda belirtildiği üzere, Limak Yatırım’ın da dâhil
olduğu Limak Grubu Şirketleri, genel olarak, havaalanı, enerji, elektrik dağıtımı,
doğalgaz dağıtımı, otoyol işletmesi, turizm, çimento, teknoloji, havacılık ve gıda gibi 500
sektörlerde faaliyet göstermekte olup grubun ilgili ürün pazarlarında herhangi bir faaliyeti
10-75/1538-592
16
bulunmamaktadır. Dolayısıyla, İskenderun Limanı’nın işletme hakkının Limak Yatırım
tarafından devralınması halinde, ilgili pazarlarda herhangi bir yoğunlaşma artışı
olmayacaktır.
İhalede en yüksek ikinci teklifi veren Kumport Liman Hizmetleri ve Lojistik Sanayi ve
Ticaret A.Ş. (Kumport), İstanbul Ambarlı Liman Kompleksi içerisinde bulunan Kumport
Limanı’nda liman işletmeciliği faaliyetini yürütmektedir. Bununla birlikte, Kumport
Limanı’nda ağırlıklı olarak Trakya ve Batı İstanbul bölgesinin yükleri elleçlenmekte;
kalan yükler ise İstanbul Anadolu yakası ve sınırlı da olsa Gebze ve İzmit Bölgesi’nin
yüklerinden oluşmaktadır. Diğer bir ifadeyle, Kumport’un da içerisinde bulunduğu Fina 510
Holding ve iştiraklerinin, İskenderun Limanı’nın faaliyette bulunduğu ilgili pazarlarda
herhangi bir faaliyeti bulunmayıp, limancılık ve limancılıkla bağlantılı diğer hizmetlere
ilişkin faaliyetlerini sadece Marmara Bölgesi’ne yönelik olarak Kumport bünyesinde
yürütmektedir. Dolayısıyla, İskenderun Limanı’nın işletme hakkının Kumport tarafından
devralınması halinde, ilgili pazarlarda herhangi bir yoğunlaşma artışı olmayacağından,
hâkim durum yaratılması veya mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi suretiyle
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasından söz edilemez.
İhalede en yüksek üçüncü teklifi sunmuş olan YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.-Alp
Ateş Ltd. Şti.-Butros Deniz ve Nakliyat A.Ş.-Sabay Denizcilik Vapur Acentalığı Nakliye
ve Ticaret Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu şirketlerinden YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş, 520
inşaat ve özellikle havalimanı yatırım ve inşası alanında; Alp Ateş Ltd. Şti, kimyevi gübre
tedariki ve dağıtımı alanında; Butros Deniz ve Nakliyat A.Ş., gemi acenteliği ve
uluslararası nakliye alanında; Sabay Denizcilik Vapur Acentalığı Nakliye ve Ticaret Ltd.
Şti. ise, gemi işletme ve yönetimi, maden ve metal dış ticareti, meyan kökü işleme ve
ticareti ile lojistik ve taşımacılık alanında faaliyet göstermektedir. Bu çerçevede Ortak
Girişim Grubu’nun İskenderun Limanı’nın işletme hakkını devralması halinde,
bünyesindeki teşebbüslerin ilgili pazarlarda herhangi bir faaliyeti bulunmadığı için, bu
pazarlarda yoğunlaşma artışı olmayacaktır.
Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun nihai devir kararında yer alması uygun görülen
dördüncü teşebbüs olan Global Liman İşletmeleri A.Ş., Global Yatırım Holding A.Ş. 530
bünyesinde faaliyet göstermekte olup grup, hâlihazırda Bodrum Yolcu Limanı’nı,
Kuşadası Kurvaziyer Limanı’nı ve Ortadoğu Antalya Limanı’nı iştirakleri aracılığıyla
işletmektedir. Bodrum Yolcu Limanı ve Kuşadası Kurvaziyer Limanı’nın kurvaziyer
gemilerinin yanaştığı yolcu limanları niteliğinde olması nedeniyle, Global’in bu
limanlardaki faaliyetleri, İskenderun Limanı’nda sunulan hizmetlerle örtüşmemektedir.
Global’in Ortadoğu Antalya Liman İşletmeleri A.Ş. vasıtasıyla işlettiği Ortadoğu Antalya
Limanı’ndaki faaliyetleri ise, dökme kuru yük ve konteyner elleçleme hizmetleri
pazarlarında İskenderun Limanı’nın faaliyetleri ile örtüşmektedir. Pazarın coğrafi boyutu
dikkate alındığında ise, Ortadoğu Antalya Limanı’nda elleçlenen yüklerin ağırlıklı olarak
Denizli, Isparta, Burdur, Kütahya, Muğla ve Konya illerine ait yükler olduğu 540
görülmektedir. Dolayısıyla, Ortadoğu Antalya Limanı’nın hinterlandı ile İskenderun
Limanı’nın hinterlandının kesiştiği tek bölge, İç Anadolu Bölgesi’nde Konya çevresidir.
Dolayısıyla, İskenderun Limanı’nın Global tarafından devralınması halinde, dosya
kapsamında belirlenen ilgili hizmet pazarlarından, “kuru yük elleçleme hizmetleri pazarı”
ve ”konteyner elleçleme hizmetleri pazarı”nda kısmen de olsa bir yoğunlaşma artışının
gerçekleşeceğini söylemek mümkündür. Ancak Ortadoğu Antalya Limanı’nın ve
İskenderun Limanı’nın anılan pazarlardaki mevcut pazar payları ve pazarın koşulları
dikkate alındığında, söz konusu yoğunlaşma artışının hâkim durum yaratılması veya
hâkim durumun güçlendirilmesine yol açacak nitelikte olmadığı görülmektedir. Şöyle ki,
10-75/1538-592
17
kuru yük elleçleme hizmetlerinde, ülkemizin Akdeniz kıyı şeridindeki limanlar içerisinde, 550
İskenderun Limanı’nın pazar payı, 2008 yılında %…; 2009 yılında %…olarak
gerçekleşmişken, Ortadoğu Antalya Limanı’nın pazar payı 2008 yılında %4,15; 2009
yılında %… olarak gerçekleşmiştir. Konteyner elleçleme hizmetlerinde ise, aynı limanlar
içerisinde, İskenderun Limanı’nın pazar payı, 2008 yılında %…; 2009 yılında %… olarak
gerçekleşmişken, Ortadoğu Antalya Limanı’nın pazar payı 2008 yılında %…; 2009
yılında ise %… olarak gerçekleşmiştir. Buna durumda, 2009 yılı verilerine göre, iki
limanın kuru yük elleçleme hizmetlerindeki pazar payları toplamı, %…; konteyner
elleçleme hizmetleri pazarındaki pazar payları toplamı ise, %…’dir. İskenderun Limanı
ile Ortadoğu Antalya Limanı’nın faaliyet gösterdiği pazarların bütünüyle örtüştüğü kabul
edilse bile, yoğunlaşma sonucunda oluşacak pazar payı miktarları, ilgili pazarlarda 560
hâkim durum yaratılmasını veya mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesini sağlayacak
düzeyde değildir. Diğer taraftan, İskenderun Limanı’nın faaliyet gösterdiği konteyner
elleçleme hizmetleri pazarında oldukça yüksek bir pazar gücü ile Mersin Limanı’nın da
faaliyet gösterdiği; ayrıca kuru yük elleçleme hizmetlerinin, ilgi pazardaki hemen hemen
tüm limanlarda sunulabiliyor olduğu dikkate alındığında, İskenderun Limanı’nın Global
tarafından devralınması halinde, hâkim durum yaratılması veya hâkim durumun
güçlendirilmesi suretiyle rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmayacağı
değerlendirilmiştir.
Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun nihai devir kararında yer alması uygun görülen beşinci
teşebbüs olan Cey Grubu Ortak Girişimi (Cey Liman İşletmeleri A.Ş.) de Samsunport-570
Samsun Uluslararası Liman İşletmeciliği A.Ş. vasıtasıyla Samsun Limanı’nı
işletmektedir. Dolayısıyla Cey Ortak Girişim Grubu’nun Samsun Limanı’ndaki faaliyetleri,
dökme kuru yük, dökme sıvı yük ve konteyner elleçleme hizmetleri pazarlarında
İskenderun Limanı’nın faaliyetleri ile örtüşmektedir. Pazarın coğrafi boyutu dikkate
alındığında ise, Samsun Limanı’ndan elleçlenen yüklerin ağırlıklı olarak Karadeniz ve İç
Anadolu Bölgesi’ne kısmen de Doğu Anadolu’nun kuzey kısmına ait yükler olduğu; il
olarak ise, Samsun, Amasya, Tokat, Çorum, Sivas, Ankara, Yozgat, Ordu, Sinop ve
Kastamonu illerinin limanın hinterlandı içerisinde bulunduğu görülmektedir. Buna göre,
Ortadoğu Antalya Limanı’nın hinterlandı ile İskenderun Limanı’nın hinterlandının, İç
Anadolu Bölgesi’nde ve kısmen de Doğu Anadolu Bölgesi’nde kesiştiğinden, İskenderun 580
Limanı’nın Cey Grubu tarafından devralınması halinde, dosya kapsamında belirlenen
ilgili hizmet pazarlarından, “kuru yük elleçleme hizmetleri pazarı” “sıvı yük elleçleme
hizmetleri pazarı” ve ”konteyner elleçleme hizmetleri pazarı”nda kısmen de olsa bir
yoğunlaşma artışının gerçekleşeceğini söylemek mümkündür. Ancak İskenderun
Limanı’nda ve Samsun Limanı’nda geçtiğimiz yıllarda elleçlenen kuru yük, sıvı yük ve
konteyner miktarları pazarın koşulları ile birlikte değerlendirildiğinde, söz konusu
yoğunlaşma artışının hâkim durum yaratılması veya hâkim durumun güçlendirilmesine
yol açacak nitelikte olmadığı görülmektedir. Şöyle ki, kuru yük elleçleme hizmetlerinde,
2008 yılında Samsun Limanı’nda, … ton, 2009 yılında ise … ton yük elleçlenmiştir.
Akdeniz kıyı şeridindeki limanlar içerisinde kuru yük elleçlemesi bakımından 2009 590
yılında sadece … pazar payına sahip olan İskenderun Limanı’nda ise, bu miktarın
yaklaşık iki katı düzeyinde, … ton kuru yük elleçlenmiştir. Bu rakamlara göre, Cey Ortak
Girişim Grubu tarafından İskenderun Limanı’nın devralınması halinde, kuru yük
elleçleme hizmetleri pazarındaki yoğunlaşma artışının çok az olacağını söylemek
mümkündür. Sıvı yük elleçleme hizmetlerinde ise, Samsun Limanı’nda 2008 yılında …
ton, 2009 yılında … ton yük elleçlenmişken, İskenderun Limanı’nda 2008 yılında … ton
yük elleçlenmiş, 2009 yılında ise sıvı yük elleçlenmemiştir. 2008 yılında Samsun
Limanı’nda elleçlenen sıvı yükün yaklaşık 15 katını elleçleyen İskenderun Limanı’nın
10-75/1538-592
18
aynı yıl içerisinde Akdeniz kıyı şeridindeki limanlar içerisindeki pazar payının sadece
%… olduğu dikkate alındığında, İskenderun Limanı’nın Cey Ortak Girişim Grubu 600
tarafından devralınması halinde, sıvı yük elleçleme hizmetleri pazarında kayda değer bir
yoğunlaşma artışının meydana gelmeyeceğini söylemek mümkündür. Bu hususlara ilave
olarak, ilgili pazarlarda İskenderun Limanı ve Samsun Limanı dışında kuru yük ve sıvı
yük elleçleme hizmeti sunan çok sayıda limanın bulunduğu da dikkate alındığında,
İskenderun Limanı’nın Global tarafından devralınması halinde, bu pazarlarda hâkim
durum yaratılması veya hâkim durumun güçlendirilmesi suretiyle rekabetin önemli
ölçüde azaltılmasının söz konusu olmayacağı anlaşılmıştır. Konteyner elleçleme
hizmetleri bakımından değerlendirme yapıldığında ise, İskenderun Limanı ile Samsun
Limanı’nda 2009 yılında elleçlenen konteyner miktarının birbirine oldukça yakın olduğu,
İskenderun Limanı’nda … TEU konteyner elleçlenmişken, Samsun Limanı’nda … TEU 610
elleçlendiği görülmektedir. Bununla birlikte aynı yıl İskenderun Limanı ile aynı bölgelere
hitap eden Mersin MIP Limanı’nda … TEU konteyner elleçlemesinin yapıldığı dikkate
alındığında, İskenderun Limanı’nın Cey Ortak Girişim Grubu tarafından devralınması
halinde, konteyner elleçleme hizmetleri pazarında da kayda değer bir yoğunlaşma
artışının meydana gelmeyeceğini söylemek mümkündür. Bu çerçevede, İskenderun
Limanı’nın Global tarafından devralınması halinde, hâkim durum yaratılması veya hâkim
durumun güçlendirilmesi suretiyle rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmayacağı değerlendirilmiştir.
Sonuç olarak İskenderun Limanı’nın “işletme hakkının verilmesi” yöntemiyle
özelleştirilmesine ilişkin, İhale Komisyonu’nca Özelleştirme Yüksek Kurulu’na 620
sunulmasına karar verilen teklif sahiplerinden Limak Yatırım, Kumport, YDA İnşaat
Sanayi ve Ticaret A.Ş.-Alp Ateş Ltd. Şti-Butros Deniz ve Nakliyat A.Ş.-Sabay Denizcilik
Vapur Acentalığı Nakliye ve Ticaret Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu, Global Liman
İşletmeleri A.Ş. ve CEY Grubu’nun İskenderun Limanı’nın işletme hakkını devralmasının
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve buna bağlı olarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ
çerçevesinde herhangi bir sakınca yaratmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- TCDD İskenderun Limanı'nın "işletme hakkının” 36 yıl süreyle Limak Yatırım Enerji
Üretim İşletme Hizmetleri ve İnşaat A.Ş. veya Kumport Liman Hizmetleri ve Lojistik 630
Sanayi ve Ticaret A.Ş. veya YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.-Alp Ateş Ltd. Şti.-Butros
Deniz ve Nakliyat A.Ş.-Sabay Denizcilik Vapur Acentalığı Nakliye ve Ticaret Ltd. Şti.
Ortak Girişim Grubu veya Global Liman İşletmeleri A.Ş. veya CEY Liman İşletmeleri A.Ş.
(Cey Grubu Ortak Girişimi) tarafından devralınması işleminin, 4054 sayılı “Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun”un 7. maddesi ve 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla
Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön
Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ”
kapsamında izne tabi olduğuna,
2- Adı geçen teklif sahiplerinden herhangi biri tarafından gerçekleştirilecek muhtemel
devralma işlemi sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hâkim durum 640
yaratılmasının veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarda
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirim
konusu işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy