1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/1/Ş.YA.-99/8 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 99-58/628-402
Karar Tarihi : 21.12.1999
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : M. Zeki UZUN, Sadık KUTLU, İsmet CANTÜRK,
Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN, R.Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖR: Şahin YAVUZ
C- ŞİKAYET EDEN: Tekel Toptan Satıcıları Derneği
Ziyapaşa Bulvarı Tapanyiğit İşhanı K:2 D: 155 Seyhan /ADANA
D- HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILAN: Tekel Genel Müdürlüğü
Atatürk Bulvarı No:27 34277 Unkapanı / İSTANBUL
E- DOSYA KONUSU: Tekel Toptan Satıcılık İhalesi Genel Şartnamesinin
hukuka ve eşitlik ilkelerine aykırı oduğu iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: Tekel Toptan Satıcıları Derneği tarafından yapılan
başvuruda, Tekel Toptan Satıcılık İhalesi Genel Şartnamesi’nin özellikle “Toptan
Satıcının Yükümlülükleri” başlıklı 1.4. maddesinin (d) bendinde zikredilen “Toptan
Satıcı bölgesindeki, her 100 bayi için 1 adet olmak üzere mülkiyetindeki veya
kullanma hakkına haiz bulunduğu araçlara ait ruhsat ve diğer belgeleri ihaleden
önce Tekel’e ibraz etmek ve araçlara Tekel tarafından belirlenen renk ve boyutlar ile
Tekel monogramını koymak zorundadır.” şeklindeki hükmü ile “Satış Ücreti”ni
düzenleyen 5. maddesinin beşinci fıkrasında yer alan “Açık eksiltme sırasında
yukarıda belirtilen asgari hizmet ücreti oranları altında kalan teklifler
değerlendirmeye tabi tutulmayacaktır.” ve aynı maddenin altıncı fıkrasında belirtilen
“İhale sonucunda iştirakçilerin teklif ettikleri hizmet ücreti oranlarının eşit olması
halinde Tekel perakende satıcılarının üyesi oldukları Kamu Kurumu niteliğindeki
meslek kuruluşlarının en az %51 oranında ortak olduğu şirketler ile bunlardan ortak
sayısı fazla olanlar tercih edilir.” hükmünün eşitlik ilkelerine aykırı ve yanlı
olduğundan bahisle, bu çerçevede yapılacak olan ihalelerin durdurulması ve hukuka
aykırılığı ileri sürülen söz konusu şartnamenin iptal edilmesi talep edilmektedir.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.11.1999 tarih, 3672 sayı ile giren
başvuru üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 18.11.1999 tarih,
D3/1/Ş.YA.-99/8 sayılı İlk İnceleme Raporu 15.12.1999 tarih, REK.0.07.00.00/119
sayılı Başkanlık önergesi ile 99-58 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: Tekel Toptan Satıcıları Derneği tarafından Tekel
Toptan Satıcılık İhalesi Genel Şartnamesi’nin hukuka ve eşitlik ilkelerine aykırı
2 REKABET KURUMU
olduğu gerekçesiyle bu şartnameye göre yapılacak ihalelerin durdurulması ve
hazırlanan şartnamenin iptal edilmesi talebinin, söz konusu şartnamenin Tekel Ana
Statüsü ile Tütün Tekeli Tüzüğü’ne dayanılarak çıkarılan Tütün, Tütün Mamulleri,
Alkol ve Alkollü İçkilerin Toptan Satışı Hakkında Yönetmelik ve Danıştay Onuncu
Dairesi’nin 01.10.1998 tarih ve E:1998/2619 sayılı Kararı ve Rekabet Kurumu’nun
Görüşü doğrultusunda değiştirilen Tütün, Tütün Mamulleri, Alkol ve Alkollü İçkilerin
Toptan Satışı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
hükümleri doğrultusunda hazırlanması ve dayanağını 1177 sayılı Kanun’dan alan
yeniden satış fiyatının sağlayıcı teşebbüs Tekel tarafından belirlenmesi uygulaması
hariç olmak üzere rekabeti bozucu, kısıtlayıcı ya da sınırlayıcı bir etkisinin
bulunmaması nedeniyle reddedilmesi gerektiği düşünülmektedir.
İ- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Ülkemizde tütün ve tütün mamüllerinin üretimi ve ticareti, bu ürünlerin
üretiminden nihai kullanıcıya ulaşmasına kadar tüm aşamaları düzenleyen 1177
sayılı Tütün ve Tütün Tekeli Kanunu, alkol ve alkollü içkilerin satışı ise 4250 sayılı
İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu çerçevesinde yürütülmektedir.1177 sayılı
Kanun, Tekel'e tütün mamullerinin ticareti konusunda monopol hakkı tanımışken,
28.05.1986 tarih ve 3291 sayılı Kanun ile bu durum ortadan kaldırılmış ve bu tarihten
itibaren yabancı menşeli sigaralar için ithalat yolu açılmıştır. 10.09.1996 tarih, 22753
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tütün, Tütün Mamulleri, Alkol ve Alkollü İçkilerin
Toptan Satışı Hakkında Yönetmelik gereği, il merkezlerinde ihale yöntemi yerine yarı
resmi kuruluş niteliğindeki Esnaf ve Sanatkarlar Odaları veya Birliği yahut Tekel
mensuplarınca kurulan vakıf veya şirketler ile bunların çoğunluk hissesine sahip
olduğu, kurucularının tamamı Tekel perakende satıcılarından oluşan kooperatif veya
şirketlere Tekel Yönetim Kurulu Kararı ile doğrudan sabit ya da gezici toptan satıcılık
yetkisi verilmesi öngörülmüştür. Uygulama, Tekel ürünlerinin perakende satıcılara
toptan satış yetkisi verilecek kişilerin ihale yapılmaksızın belirlenmesini
öngördüğünden, söz konusu Yönetmeliğin ilgili maddesi Danıştay Onuncu
Dairesi’nin 01.10.1998 tarih ve E:1998/2619 sayılı Kararı ile hukuka aykırı bulunarak
iptal edilmiştir. Danıştay ilgili Kararında, hizmetlerin üçüncü kişilere gördürülmesi
sırasında açıklık ve rekabetin sağlanmasının kamu yararının vazgeçilmez
gereklerinden olduğunu belirtmiş ve ihale yapılmaksızın toptan satış belgesi
verilmesini bu ilkeye aykırı bularak yürütmenin durdurulmasına hükmetmiştir. Bu
doğrultuda, il merkezlerindeki toptan satıcıların da ihale yöntemiyle belirlenmesini
temin etmek amacıyla Yönetmeliğin ilgili maddesi, Tekel Yönetim Kurulu tarafından
Rekabet Kurumu’nun görüşü de alınmak suretiyle, “…İhale sonucunda iştirakçilerin
teklif ettikleri hizmet ücreti oranlarının eşit olması halinde, Tekel perakende
satıcılarının üyesi oldukları Kamu Kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının en az
% 51 oranında ortak olduğu şirketler ile bunlardan ortak sayısı fazla olan tercih
edilir…” şeklinde değiştirilmiştir. Dolayısıyla, şikayet dilekçesinde hukuka aykırılığı
ileri sürülen hususlardan olan, ancak Yönetmeliğin bu hükmüne dayanılarak
hazırlanan ihale şartnamesinin ilgili maddesinin, rekabeti sınırlayıcı bir etkisinin
olmadığı anlaşılmaktadır.
Toptan satıcılık belgesine sahip kişiler, Tekel ürünlerini gerek iş yerlerinden
gerekse perakende satıcıların iş yerlerine giderek satmakta ve bunun karşılığında bir
satış ücreti almaktadırlar. Yapılan yönetmelik değişikliği ile sabit iş yerlerindeki
3 REKABET KURUMU
satışlarda uygulanan %6’lık oran değiştirilmemiş, ancak aktif satışlarda uygulanan
%12’lik oran kaldırılmıştır. Bu oranın ihale sırasında belirlenmesi öngörülmüştür.
Hukuka aykırılığı iddia edilen hususlardan biri olan açık eksiltme sırasında asgari
hizmet ücreti oranları altında kalan tekliflerin değerlendirmeye alınmaması, mevzuat
hükümleri çerçevesinde yapılmaktadır. Bununla birlikte, toptan satıcının
mülkiyetindeki ürünlerin yeniden satış fiyatının Tekel tarafından belirlenmesi, esas
itibariyle 4054 sayılı Kanun’un yasakladığı fiiller kapsamına girmekle birlikte, 1177
sayılı Kanunla Tekel’e tanınan yetkiler çerçevesinde yapılmakta, diğer bir deyişle
dayanağını başka bir Kanundan almaktadır.
Dilekçede hukuka aykırı olduğu ileri sürülen hususlardan biri olan, toptan
satıcıların, bölgelerindeki bayi sayısına göre ve her 100 bayi için bir araç olmak
üzere belirli türden araçların mülkiyetini veya tam kullanma hakkını haiz olmaları ve
bu araçların yan yüzlerine Tekel’in belirleyeceği renk ve boyutlara uygun Tekel
monogramını yazmalarını öngören düzenleme ile, hizmetin daha sağlıklı bir şekilde
götürülmesini teminen, daha önce nüfus sayısına göre saptanan araç sayısının bayi
sayısına göre belirlenmesinin daha uygun olacağı tespit edilmiş ve uygulama bu
yönde değiştirilmiştir. İhale yöntemi ile verilecek toptan satıcılıklarda, toptan satıcılar
üzerine yüklenen, hizmetlerin belli bir kalitede yürütülebilmesi için gerekli olan ve
objektif şartlardan sayılabilecek söz konusu düzenleme, 4054 sayılı Kanun
hükümleriyle çelişmemektedir.
Bu çerçevede, şikayete konu Tekel Toptan Satıcılık İhalesi Genel Şartnamesi,
10.09.1996 tarih ve 22753 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tütün, Tütün
Mamulleri, Alkol ve Alkollü İçkilerin Toptan Satışı Hakkında Yönetmelik ile bu
Yönetmeliğin bazı maddelerinde Danıştay’ın 01.10.1998 tarih ve E:1998/2619 sayılı
Yürütmenin Durdurulması Kararı doğrultusunda, Rekabet Kurumu’nun görüşü de
alınmak suretiyle değişiklik yapılmasına dair Yönetmelik çerçevesinde hazırlanmıştır.
Nitekim şartnamenin “Son Hükümler” başlıklı 8 inci maddesinde “Tütün, Tütün
Mamulleri, Alkol ve Alkollü İçkilerin Toptan Satışı Hakkında Yönetmelik ve Tekel
Alım-Satım Yönetmeliği işbu şartnamenin ayrılmaz ekleridir…” ifadesi yer almaktadır.
J- SONUÇ
Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında; Tekel Toptan Satıcıları Derneği
tarafından Tekel Toptan Satıcılık İhalesi Genel Şartnamesi’nin hukuka ve eşitlik
ilkelerine aykırı olduğu gerekçesiyle bu şartnameye göre yapılacak ihalelerin
durdurulması ve hazırlanan şartnamenin iptal edilmesi talebi ile ilgili olarak, söz
konusu şartnamenin Tekel Ana Statüsü ile Tütün Tekeli Tüzüğü’ne dayanılarak
çıkarılan Tütün, Tütün Mamulleri, Alkol ve Alkollü İçkilerin Toptan Satışı Hakkında
Yönetmelik ve Danıştay Onuncu Dairesi’nin 01.10.1998 tarih ve E:1998/2619 sayılı
Kararı ve Rekabet Kurumu’nun Görüşü doğrultusunda değiştirilen Tütün, Tütün
Mamulleri, Alkol ve Alkollü İçkilerin Toptan Satışı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik
Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümleri doğrultusunda hazırlanması ve -dayanağını
1177 sayılı Kanun’dan alan yeniden satış fiyatının sağlayıcı teşebbüs Tekel
tarafından belirlenmesi uygulaması hariç olmak üzere- rekabeti bozucu, kısıtlayıcı ya
da sınırlayıcı bir etkisinin bulunmaması dolayısıyla başvurunun reddedilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy