1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Karar No : 53/384-44
Karar Tarihi : 19.2.1998
Toplantıya Katılan:
Üyeler : Prof.Dr.Tamer MÜFTÜOĞLU (II.Başkan), Aydın EMRE, Mehmet Zeki
UZUN, Salih Zeki BENGÜ, Sadık KUTLU, Kemal EROL, Nejdet KARACEHENNEM,
Mustafa PARLAK.
Toplantıya Katılmayan Üyeler: Prof.Dr. Aydın AYAYDIN (Başkan) (görevli),
Bahaddin ELÇİ (görevli), İsmet CANTÜRK (görevli).
Taraflar:
Başvuruda Bulunan: Elektrik Mühendisi Mehmet EROL
Atatürk Mah., Akgül İş Merkezi, No.15, Salihli/MANİSA
Muhatap: Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB)’ne bağlı Elektrik
Mühendisleri Odası İzmir Şubesi.
1337. Sok., No:16, K:8, Çankaya/İZMİR
Dosya Konusu: Teknik Uygulama Sorumluluğu (TUS) Uygulama Esasları
Yönetmeliği’nde düzenlenen TUS puanı uygulaması.
Olaylar: Manisa İli Salihli İlçesi’nde Serbest Elektrik Mühendisi olarak faaliyet
gösteren şikayetçi Mehmet EROL’un, Türk Mühendis ve Mimarlar Odaları Birliği’ne
bağlı Elektrik Mühendisleri Odası İzmir Şubesi tarafından kendisine yazılan
22.9.1997 tarih ve 1817 sayılı yazıda belirtilen TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası
Teknik Uygulama Sorumluluğu (TUS) Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin 5.2’nci
maddesine göre yapılan uygulamanın 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’a aykırı olduğu hususundaki 21.10.1997 tarihli başvurusu üzerine; Rekabet
Kurulu 10.12.1997 tarih ve 276-21 sayılı kararı ile, soruşturma açılmasına gerek olup
olmadığının saptanması bakımından aynı Kanun’un 40/1’inci maddesi uyarınca
önaraştırma yapılmasına karar vermiştir.
Önaraştırma ile görevlendirilen Raportörler H.Çiğdem DEMİREL, Ali ILICAK
ve Kemal Tahir SU tarafından düzenlenen 16.2.1998 tarih, D1/2/ÇD-98/3 sayılı
Önaraştırma Raporu, 53 sayılı Kurul gündeminin 2’nci sırasında ele alınmıştır.
2 REKABET KURUMU
1-Şikayet Konusu
Şikayet Konusu TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Teknik Uygulama
Sorumluluğu (TUS) Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin 5.2’nci maddesi:
“TUS görevini üstlenecek bütün SMM’lere ilgili EMO Birimleri tarafından tespit
edilen TUS Puanı verilir. TUS Puanı, yörede üretilen yapı alanı ve yöredeki SMM
sayısına göre ilgili EMO Birimi tarafından belirlenecek ve TUS Puan takibi, ilgili EMO
Birimi tarafından denetlenecektir. TUS Puan sınırı dolan SMM, ilgili EMO Birimi
tarafından uygulanacak ve TUS Puanı’nda düşme olana kadar yeni TUS görevi
verilmeyecektir. Ancak TUS görevi üstlenen SMM’nin TUS Puanı düşerse, düşen
puan kadar TUS görevi verilecektir” şeklindedir.
Şikayetçi, bu hükme istinaden, her serbest çalışan elektrik mühendisinin 5000
m2’lik TUS hizmeti ile sınırlandırıldığını ve bu uygulamanın 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkındaki Kanun’un 1’nci Maddesi ile 4’üncü Maddesinin (b), (c) ve (d)
bentlerine aykırı olduğunu iddia etmektedir.
2- a)Genel Bilgiler
Elektrik Mühendisleri Odası (EMO); “7303 sayılı yasa, 66 ve 85 no’lu Kanun
Hükmünde Kararnamelerle değişik 6235 sayılı yasa ile kurulan ve Türkiye sınırları
içinde meslek ve sanatlarını yürütmeye yasal olarak yetkili, yüksek mühendis,
mühendis, yüksek mimar ve mimarları örgütünde toplayan Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliği (TMMOB) içindeki, tüzel kişiliğe sahip, kamu kurumu niteliğinde bir
meslek kuruluşu”dur.
Oda “Türkiye sınırları içinde meslek ve sanatlarını yürütmeye yasal olarak
yetkili, elektrik yüksek mühendisi, elektrik mühendisi ve bilgisayar mühendisi ile
uzmanlıkları bunlara yakın olan diğer mühendislerden TMMOB Genel Kurulu Kararı
ile Elektrik Mühendisleri Odasına girmeleri kabul edilen” üyelerden oluşmaktadır.
27.1.1954 tarihli ve 6235 Sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği
Kanunu’nun verdiği yetkiler çerçevesinde kurulan Elektrik Mühendisleri Odası’nca
hazırlanmış olan TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Serbest Müşavir Mühendislik
Hizmetleri Yönetmeliği’nin 5.Maddesinde Elektrik Mühendisliği hizmetlerinden birini
veya birkaçını, EMO’ya kayıt ve tescilini yaptırarak, ücreti karşılığında, kendi
hesabına veya kamu kurum veya kuruluşları dışında bir gerçek - tüzel kişi hesabına
ücretli, sözleşmeli, ortak v.b. bir bağlantı içinde yapan Elektrik Mühendisi Serbest
Müşavir Mühendis (SMM) olarak tanımlanmaktadır.
Odanın başlıca amacı, Elektrik, Elektronik ve Bilgisayar Mühendislerinin
mesleki faaliyetlerini kolaylaştırıcı ihtiyaçlarını karşılamak, kamu çıkarları ile uyumlu
olarak üyelerinin standartlarını ve mesleki kaliteyi yükseltmeye çalışmak,
profesyonel disiplini ve evrensel mühendislik ilkelerini koruyucu davranışlarda
bulunmaktır.
b)Teknik Uygulama Sorumluluğu (TUS) Uygulama Esasları Yönetmeliği
Teknik uygulama sorumluluğu 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 28.Maddesinde
“Fenni mesuller ve mesuliyetleri ile müteahhit sicilleri” başlığı altında düzenlenmiştir.
Anılan maddede, “Yapının fenni mesuliyetini üzerine alan meslek mensupları yapıyı
3 REKABET KURUMU
ruhsat ve eklerine uygun olarak yaptırmaya, ruhsat ve eklerine aykırı yapılması
halinde durumu üç iş günü içinde ruhsatı veren belediyeye veya valiliklere
bildirmeye mecburdurlar…Yapının nev’ine, ehemmiyetine ve büyüklük derecesine
göre proje ve eklerinin tanziminin ve inşaatın kontrolünün 38.Maddede belirtilen
meslek mensuplarına yaptırılması mecburidir.” hükmü bulunmaktadır. Aynı Kanun’un
38.Maddesinde, “Yapıların, mimari, statik ve her türlü plan, proje, resim ve
hesaplarının hazırlanmasını ve bunların uygulanmasıyla ilgili fenni mesuliyetleri,
uzmanlık konularına ve ilgili kanunlara göre mühendisler, mimarlar ile görev, yetki ve
sorumlulukları yönetmelikle düzenlenecek olan fen adamları deruhte ederler”
denilmektedir.
Anılan Kanun’un dolaylı atfı ve TMMOB Kanunu’nun verdiği yetkiyle
düzenlenen TUS Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin 3.Maddesinde Teknik
Uygulama Sorumluluğu, “yapı ve tesislerin onaylı projelerine, İmar Yasa ve
Yönetmeliklerine, teknik şartname ve kurallarına, Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği’ne,
hizmetin türüne ilişkin Türk Standartları ile Elektrik Mühendisleri Odası standart ve
yönetmeliklerine uygun olarak üretilmesinden kamu adına ilgili kuruluş ve Oda’lara
karşı üstlenilen sorumluluk” olarak tanımlanmıştır.
Teknik Uygulama Sorumluluğu (TUS) Uygulama Esasları Yönetmeliği
dayanağını TMMOB EMO Tüzüğü’nden almaktadır. Hernekadar Anayasamızın
115’nci maddesi anlamında Bakanlar Kurulu’nca çıkarılan bir Tüzük değilse de,
kanunla kurulmuş bir kamu meslek kuruluşu olarak Elektrik Mühendisleri Odası’nın
kanunla verilmiş görevleri çerçevesinde iç düzenleme yapma yetkisi bulunmakta ve
Tüzük bu çerçevede değerlendirilmektedir. Adı geçen Tüzüğün 5’inci maddesinde
Oda’nın amaçları belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen Tüzük ve yönetmeliklerin, 6235 sayılı Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Yasası’nın 2. Maddesinin (b) ve (c) bentlerinde yer
alan;
“(b) Mühendis ve mimarlık mesleği mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını
karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun
olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan
ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını
korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunmak;
(c) Meslek ve menfaatleriyle ilgili işlerde resmi makamlarla işbirliği yaparak
gerekli yardımlarda ve tekliflerde bulunmak, meslekle ilgili bütün mevzuatı, normları,
fenni şartnameleri incelemek ve bunlar hakkındaki görüş ve düşünceleri ilgililere
bildirmektir” hükümlerine dayanılarak yürürlüğe konulduğu anlaşılmaktadır.
EMO,TMMOB’a bağlı 6235 sayılı TMMOB kanunu ile kurulmuş, Kamu kurumu
niteliğinde bir meslek teşekkülüdür.Hizmet üretip satan SMM’ler 4054 sayılı Kanun
kapsamında birer teşebbüs sayılırlar. Bu bakımdan,
SMM’lerin üye olduğu EMO, bir teşebbüs birliği olarak ve söz konusu tüzük
ve yönetmelikler ise teşebbüs birliği kararı olarak nitelendirilmektedir.
Salihli’de 6 Elektrik Mühendisi imzaladıkları 1.1.1997 tarihli protokolle TUS
puan uygulaması başlatmışlardır. Salihli’de iş hacminin fazla olmaması, iş
sahiplerinin daha çok tanıdıkları elektrik mühendisleriyle çalışmaları sonucu
elektrik mühendislerinin tahsilat yapamama, geç tahsilat yapma gibi sıkıntılarla
karşılaşmaları sonucu, bu sorunlarına çözüm bulma amacıyla 6 elektrik mühendisi
ortaklaşa karar ile 5000 m2 sınırlaması getiren bir protokol yapmışlardır.
4 REKABET KURUMU
TUS puanı ilk dolan şikayetçi Mehmet EROL iş almaya devam etmiş, ancak
projelerinin EMO Salihli Şubesince onaylanmadığını iddia etmiştir.
EMO İzmir Şubesi’nce Mehmet EROL’a gönderilen 27.8.1997 tarih ve 1686
sayılı yazıda;
“Elektrik Mühendisi olarak 1.1.1997 tarihli şahsınızın da imzaladığı ortak
protokol yürürlükte iken gerek bu protokole gerekse anılan projeleri imzalayıp İnşaat
Mühendisi Yaşar TEKELİ’ye vererek Şubemizle muhatap edilmesi Mühendislik
etiğine ve mesleki denetim esaslarına aykırıdır” denilmektedir.
İmzaladıkları protokole uyup uymama konusundaki ihtilaf bir süre devam
etmiş ve sonuçta protokol iptal edilerek Salihli’de TUS puan uygulamasına son
verilmiştir.
Önaraştırma yapmakla görevlendirilen Raportörler:
-Manisa ili Salihli İlçesindeki serbest Müşavir Mühendislerin imzaladıkları
protokolden çekildikleri, dolayısıyle TUS puanı sınırlaması uygulamasına son
verdikleri, bu nedenle Salihli ilçesinde rekabet kurallarının ihlal edilip edilmediği
gerekçesiyle bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
-TUS Uygulaması Esasları Yönetmeliği’nin TUS puanı sınırlaması
uygulamasına dayanak oluşturan 5.2 Maddesinin rekabet kurallarına aykırı olduğu
ancak, yukarıda da belirtildiği gibi bu uygulamanın esas itibariyle kamu yararına
olması nedeniyle Elektrik Mühendisleri Odası hakkında adı geçen Yönetmeliğin ilgili
5.2 Maddesine yönelik bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı belirtilmektedir.
Değerlendirme:
a)Şikayet konusu olan Manisa ili Salihli ilçesindeki puan sınırlaması
uygulamasının mühendislerin kendi aralarında yapmış oldukları protokolün fiilen
ortadan kalkması nedeniyle, artık geçerli olmadığı, buna bağlı olarak EMO Salihli
ilçe Temsilciliği’nin şikayetçi Mehmet EROL’un projelerini onaylamaması durumunun
da sona ermesi karşısında ve olayın Salihli gibi 4054 sayılı Kanun’un uygulaması
bakımından oldukça küçük bir bölgede gerçekleşmiş olması, dolayısıyla ilgili hizmet
piyasasında rekabetin önemli ölçüde sınırlanmadığı hususu da dikkate alınarak
Salihli ilçesinde TUS puanı uygulayarak rekabetin ihlal edildiğine ilişkin şikayet
konusu hakkında Salihli ilçesi özelinde bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı
kanaatine ulaşılmıştır.
b)Teknik Uygulama Sorumluluğu (TUS) Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin
5.2 Maddesi uyarınca SMM’lere ilgili EMO birimleri tarafından TUS puanı
belirlenmesi, rekabet kurallarıyla çelişiyor olmasına rağmen, bu yönetmelik
dayanağını TMMOB, EMO Tüzüğü’nden almaktadır.
Adı geçen tüzüğün,
-5.Maddesinde Oda’nın amaçları şöyle sıralanmıştır: Günün gereklerine,
koşullarına ve olanaklarına uygun olarak üyelerinin sorunlarını çözmek için
5 REKABET KURUMU
çalışmak, mesleğin üye, toplum, ülke yararlarına göre uygulanması ve geliştirilmesi
için gerekli çabaları göstermek……(5.01), üyelerinin hak ve yetkilerini korumak,
üyeler arasında dayanışmayı sağlamak, haksız rekabeti önlemek için gerekli
gördüğü tüm girişim ve etkinliklerde bulunmak (5.04),
-7.maddesinde üyelerin görev ve sorumlulukları olarak TMMOB Yasası, ilgili
yasalar ve Birlik Tüzüğü, Oda Tüzüğü ve diğer yönetmeliklerin öngördüğü tüzüklere
uyması (7.01), Oda ve Birlik bünyesinde mesleki ahlak, davranış ve ilkelere uyması
(7.02) ve mühendis topluluğunun onuruna aykırı biçimde davranışlarda bulunmaması
ve haksız rekabet yapmaması (7.05) sayılmıştır.
Yukarıda yer verilen Tüzük ve Yönetmelikler, bu kararımızın 2-b maddesinde
belirtilen 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Yasası’nın
2.Maddesinin (b) ve (c) bentlerinde yer alan hükümlere dayanarak yürürlüğe
konulmuştur.
Ayrıca, TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Teknik Uygulama Sorumluluğu
(TUS) Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin 5.2’ci Maddesinin, yapıların elektrik
tesisatının kamu güvenliği ve sağlığı açısından taşıdığı önem ve kar amacıyla
yapabileceğinden fazla kontrollük hizmetinin üstlenilmesiyle ortaya çıkabilecek
yaşamsal önemdeki sorunlara meydan vermemek için kamu yararına getirilen bir
hüküm olduğu düşünülmektedir.
Yönetmeliğin 5.2 Maddesinin, EMO tarafından kamu yararına ve ayrıca 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun Hükümlerine uygun olarak
düzenlenmesi mümkün görünmektedir.
Bu bakımdan, EMO tarafından yapılacak düzenlemelerin 4054 sayılı Kanun’a
aykırı olması halinde soruşturma açılabileceği tabi olmakla beraber, sadece mevcut
Yönetmelik hükmüne istinaden soruşturma açılmasına bu aşamada gerek olmadığı
kanaatine ulaşılmıştır.
KARAR
Yukarıda açıklanan nedenlerle,
1-Bir protokole dayanılarak başlatılan TUS puan uygulamasına son verilmiş
olması nedeniyle Salihli ilçesi özelinde soruşturma açılmamasına,
2-EMO Teknik Uygulama Sorumluluğu (TUS) Uygulama Esasları
Yönetmeliği’nin 5.2’nci Maddesine dayanılarak (her bir EMO birimince getirilecek
uygulama esasları hakkında soruşturma yapma hakkı saklı olmak üzere) soruşturma
açılmamasına, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy