1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D2/1/E.Ö.-99/2 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 00-20/198-107
Karar Tarihi : 30.5.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU,
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Derya YENİŞEN, Ebru ÖZTÜRK, Arif Ogün SARI,
Şahin ARDIYOK.
C- BAŞVURUDA BULUNAN: Re'sen
D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN
- Telsim Mobil Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş.
Mehmet Akif Mahallesi, İnönü Cad., Star Sk., İkitelli 34540 İSTANBUL.
E- DOSYA KONUSU: Telsim Mobil Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş.
(Telsim)'nin bayiler ve distribütörlerle ilişkilerinin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun kapsamında ihlal teşkil ettiği iddiası.
F- DOSYA EVRELERİ: Başarı Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin ve Telsim Mobil
Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş.'nin Kurum kayıtlarına sırasıyla 31.8.1999-2810,
24.9.1999-3082 tarih ve sayıları ile intikal eden başvuruları üzerine düzenlenen
D2/1/E.Ö.-99/2 sayılı İlk İnceleme Raporu Rekabet Kurulu'nun 28.10.1999 tarih ve
99-49 sayılı toplantısında ele alınmış ve iddiaların açıklığa kavuşturulması için 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 40. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 6.12.1999 tarih ve
D2/2/E.Ö.-99/3 sayılı Önaraştırma Raporu Rekabet Kurulu'nun 13.1.2000 tarih ve
00-2 sayılı toplantısında görüşülmüş ve Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. hakkında
4054 sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına; Telsim Mobil
Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş.'nin aynı piyasadaki uygulamalarında ihlal olup
olmadığının açıklığa kavuşturulması için önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca 4054 sayılı Kanun çerçevesinde yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 11.5.2000 tarih, D2/2/D.Y.-00/1 sayılı Önaraştırma Raporu,
25.5.2000 tarih, REK.0.06.00.00/25 sayılı Başkanlık önergesi ile 00-20 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: GSM operatörlüğü piyasasında faaliyet gösteren
Telsim'in, "Telsim Shop" adındaki bayilerle ve cep telefonu distribütörü ya da paralel
ithalatçısı firmalarla olan ilişkilerinin, gerek GSM hizmetleri piyasasında, gerekse
onunla içiçe geçmiş olan terminal cihazı piyasasında rekabeti engelleyici, bozucu,
2 REKABET KURUMU
veya kısıtlayıcı etkiler doğurabilecek nitelik arz etmemesi nedeniyle 4054 sayılı
Kanun'un 4. maddesi kapsamında bir ihlale yol açmadığı, dolayısıyla anılan
teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili pazar
H.1.1. Ürün Pazarı: Bir katma değerli telekomünikasyon hizmeti olan ve teknolojik
olarak hizmet çeşitlendirmesine olanak tanıyan dijital mobil telefon sistemi GSM, bu
yönü itibarıyla hem NMT-450 üzerinden sağlanan ve daha çok araç telefonu olarak
bilinen analog mobil sisteminden, hem de PSTN denilen kablolu telefon sisteminden
ayrılmaktadır. Abonenin kullanım amaçlarına göre, kısa mesaj, telesekreter, internet
bağlantısı, faks gönderme, görüntü iletimi, veri bankalarına ulaşım gibi sadece
karşılıklı ses iletiminden çok daha farklı ve çeşitli hizmetlerin sunumuna olanak
sağlayan sistem, taşınabilir cihazlarla kullanılıyor olması, dijital teknoloji ile çalışması
nedenleriyle artık diğer sistemlerin bir ikamesi olmaktan çıkmış, hatta NMT-450
sisteminin yerini almış, ayrı ve ikamesi olmayan bir ürün haline gelmiştir.
Ürünün (hizmetin) özelliklerinin yanısıra, GSM sistemlerinin işletim hakkının,
lisans anlaşmaları ile çok uzun süreli devredilmesi, yatırım maliyetlerinin çok büyük
olması ve yatırımların teknolojik gelişmelere paralel olarak süreklilik ve hızlılık
gerektirmesi, bu sistemin işletilmesinin ayrı bir pazar oluşturmasına neden
olmaktadır. Buna göre ilgili ürün pazarı ikinci nesil mobil sistemler kategorisindeki
"GSM hizmetleri" pazarıdır. Bu pazarın önemli özellikleri lisans anlaşmaları ile
piyasaya girişlere olanak tanınması, yüksek teknoloji kullanımı, yatırım maliyetlerinin
büyüklüğü ve mobil iletişimi mümkün kılmasıdır.
H.1.2. Coğrafi Pazar: GSM sistemlerinin işletim hakkına ilişkin lisansların Türkiye
Cumhuriyeti ile sınırlı olmasından ötürü ilgili coğrafi pazar, "Türkiye Cumhuriyeti
sınırları" olarak kabul edilmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Telsim'in bayi yapılanmasında iki tür bayi yer almaktadır. Telsim Mobil
Telekomünikasyon A.Ş. kurumsal kimliğine bürünmüş bayiler "Telsim Shop" olarak
adlandırılmaktadır. Telsim kurum kimliğine bürünmemiş satış noktalarının (alt
bayilerin) Telsim ile doğrudan doğruya bir bağı bulunmamaktadır. Satışlarını ve hat
aktivasyonlarını Telsim Shop'lar üzerinden yaparlar ve primlerini de Telsim
Shop'lardan alırlar. Bu satış noktaları, istedikleri herhangi bir Telsim Shop'a giderek
hat aktivasyonlarını yapmakta serbesttirler.
Yazılı bir sözleşmeye dayanmayan ve sözlü olarak belirlenen Telsim Shop
çalışma esasları incelendiğinde, Telsim Shop'a yüklenen başlıca iki yükümlülük
olduğu görülmektedir. Bunlar abonelik işlemleri prosedürlerine uygun hareket etmek
ve rakip operatörlerin hat açılış işlemlerini yapmamak, onların kartlarını satmamaktır.
Bu koşulların ihlali durumunda Telsim'e sözleşmeyi tek taraflı fesih hakkı
tanınmaktadır.
Telsim Shop'lar, Telsim'den fatura karşılığı aldıkları sim kartları cihazlar ile
eşleştirmekte, bu şekilde oluşan abonelik paketlerini satışa sunmakta, satılan sim
kartının GSM hattının açılışını yapmakta, Telsim abonesi olan müşterinin abonelik
3 REKABET KURUMU
bilgilerini ise data hattı üzerinden Telsim data merkezine göndermektedir. Telsim
Shop'lar hat açma işleminin yanısıra, hat kapama, şebekeler arası geçiş,
uluslararası görüşmeye açma/kapama, numara gizleme, sim kartı değişikliği gibi sair
bazı işlemleri de Telsim adına yürütmektedir. Ayrıca yeni bir uygulama olan ön
ödemeli kartların satışı ve ilk kredi yüklemesi de Telsim Shop'lar tarafından
yapılmaktadır. Bunun da temel nedeni Telsiz Kanunu gereği hattın cihazla birlikte
satılmasının zorunlu olmasıdır.
Telsim Shop'lar, Telsim adına yürüttükleri işlemlerde, Telsim tarafından
duyurulan fiyatları uygulamaktadırlar. (Bir takım işlemler ücretsiz yapılmaktadır.)
Telsim Shop tarafından fatura karşılığı alınan sim kartlar, ön ödemeli kartlar ve
yükleme kartları da yine Telsim tarafından belirlenen fiyatlara göre satılmaktadır.
Sim kartlar kampanya dahili satışlarda ücretsizdir.
Telsim'in Telsim Shop'larla yukarıda ana hatları çizilen ilişkisinin, GSM
hizmetleri piyasasının mevcut durumunda iki aktörlü olan GSM operatörlüğü
piyasasında sınırlayıcı bir etki doğurmadığı, %70 pazar payına sahip olan, terminal
cihazı piyasasında faaliyet gösteren bir çok distribütör ile münhasırlık içeren
protokoller çerçevesinde çalışan ve yine münhasır çalışan etkili bir dağıtım ağına
sahip olan Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (Turkcell) karşısında Telsim'in % 30'luk
pazar payını koruyabilmesi için sadece kendisiyle çalışmayı kabul edecek ve
ürünlerinin ve servislerinin promosyonunu yapacak dağıtım kanallarına ihtiyacı
olduğu anlaşılmaktadır. Telsim Shop'ların, münhasırlık şartına göre çalışmasının
rakip Turkcell'in faaliyetlerini zorlaştırmayacağı, hatta mevcut durumda piyasada
rekabet yaratan, ürün ve servis çeşitliliğini artıran bir unsur olduğu açıktır.
Söz konusu çalışma koşullarının terminal cihazı piyasasında yarattığı etkiler
de benzerdir; çeşitli nedenlerle (Telsim ile de çalıştıkları için Turkcell'den destek
alamayan, bu nedenle Turkcell hatlı satış yapmaları zorlaşan ya da Turkcell'in
çalışmayı reddettiği distribütörler) Turkcell ile çalışmayan distribütörler, piyasaya
sundukları yeni marka ve modellerin tüketiciye ulaşmasını, Telsim'den aldıkları
sübvansiyonlar çerçevesinde, Telsim Shop'lar aracılığıyla sağlamaktadır. Tüm bu
nedenlerden dolayı, Telsim'in Telsim Shop'larla ilişkisinin, tek rakibi Turkcell'in hem
GSM operatörlüğü piyasasında sahip olduğu %70 oranında pazar payı, hem de
terminal cihazı piyasasında sahip olduğu etkin dağıtım olanakları gözönünde
bulundurularak değerlendirilmesi gerekmektedir. Telsim'in birlikte çalıştığı başlıca
firmalar olan Başarı Elektronik Tic. ve San. A.Ş. (Başarı Elektronik) ve Interline
Telekomünikasyon San. ve Tic. Ltd. Şti. (Interline) bir dönem Turkcell ile de
kampanyalar yürüttüğü (ancak Telsim ile çalışmaları nedeniyle Turkcell tarafından
verilen desteğin kesilmesi sonucu Telsim ile çalışmaya devam ettikleri) dikkate
alındığında, Telsim'in bu firmaların ticari faaliyetleri üzerinde sınırlama yaratmadığı,
bu firmaları kendisine bağlamaya yönelik uygulamalara başvurmadığı, başka bir
deyişle yürütülen kampanyalarda münhasır çalışma koşulu getirmediği
anlaşılmaktadır. Bunun temel nedeni, Telsim'in Turkcell karşısında söz konusu
firmalara kendi belirleyeceği koşullara uyulmasını sağlayacak pazar gücüne sahip
olmaması olarak açıklanabilir.
Değerlendirilmesi gereken diğer bir konu ise Telsim'in, Telsim Shop
tarafından Telsim adına yürütülen bir takım işlemlerde ve sim kartı satışlarında
4 REKABET KURUMU
uygulanacak fiyatları belirliyor olmasıdır. Ancak, Telsim Shop'un GSM servisinin
yürütülmesinde hat açma, kart değişikliği vb. konularda verilen bu hizmetlerin
bedellerinin Telsim tarafından standart olarak belirlenmesi, Telsim'in GSM servis
sağlayıcısı olarak sahip olduğu lisans hakkının gereğidir.
Telsim'in birlikte çalıştığı başlıca firmalar olan Unitel Telefon Pazarlama A.Ş.
(Unitel), Interline ve Başarı Elektronik hem distribütör, hem ithalatçı firmalardır.
Unitel, Telsim ile ekonomik birlik içindedir. Telsim, distribütör tarafından satın alınan
sim kart sayısına, mevcut pazar koşulları ve abone hedeflerine göre uygulayacağı
sübvansiyonun miktarını belirlemektedir.
Distribütörler cihaz satışını, Telsim de abone sayısını artırmak için çeşitli
dönemlerde birlikte satış kampanyaları düzenlemektedirler. Bu kampanyalarda satış
fiyatı, abonelik koşulları, görüşme tarifeleri farklı olabilmekte, taksitli ödeme
olanaklarının yanı sıra çeşitli promosyonlar da uygulanabilmektedir. Bu
kampanyalarda genellikle kredili satış riskinin bir kısmının veya reklam maliyetlerinin
Telsim tarafından üstlenilmesi ve benzeri şekillerde gerçekleşen Telsim desteği,
standart uygulamadan daha fazla olmaktadır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerde Raportörlerce, gerek bayilerle gerekse
distribütörlerle yapılan görüşmelerden, yapılan satışların neredeyse tamamının
(yaklaşık %95) bu kampanyalar çerçevesinde olduğu, kampanyaların uygulamada
olağan bir satış şekli haline geldiği anlaşılmıştır. Satış kampanyaları, yazılı protokol
veya sözleşmeler çerçevesinde değil, şifahi ilişkiler yoluyla yürütülmektedir.
Yukarıda bahse konu olan çalışma koşulları ve söz konusu distribütörlerin, bir
dönem Turkcell ile de çalıştığı, ancak Turkcell'in Telsim ile çalışılması durumundan
rahatsız olup, verdiği destekleri kesmesi sonucunda sadece Telsim ile çalışılmaya
devam edildiği gözönünde bulundurulduğunda, ilgili ürün pazarında Telsim'in
distribütörler ile ilişkilerinde, rekabeti bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu
etkiyi doğuracak herhangi bir uygulama olmadığı kanaatine varılmıştır.
I- SONUÇ
GSM operatörlüğü piyasasında faaliyet gösteren Telsim Mobil
Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş.'nin, "Telsim Shop" adındaki bayilerle ve cep
telefonu distribütörü ya da paralel ithalatçısı firmalarla olan ilişkilerinin, ilgili ürün
pazarı olan GSM hizmetleri piyasasında rekabeti engelleyici, bozucu, veya kısıtlayıcı
etkiler doğurmaması nedeniyle 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında bir
ihlale yol açmadığına, dolayısıyla anılan teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına
gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy