1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya No : D2/1/E.Ö.-99/1
Karar No : 99-57/614-391
Karar Tarihi : 14.12.1999
Toplantıya Katılan
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Dr. Kemal EROL (İkinci Başkan), Sadık KUTLU,
Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER.
Toplantıya Katılmayan Üyeler:
Mehmet Zeki UZUN (raporlu), İsmet CANTÜRK (mazeretli).
Taraflar
- Başvuruda Bulunan: Rekabeti Koruma ve Geliştirme Derneği (REKODER)
Karanfil Sk., No:50, Kızılay/ANKARA
- Muhatap: - Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
Turkcell Plaza, Meşrutiyet Cad., No:153, 80050 Tepebaşı/İSTANBUL
- Telsim Mobil Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş.
Mehmet Akif Mahallesi, İnönü Cad., Star Sk., İkitelli 34540 İSTANBUL.
Dosya Konusu: Telsim Mobil Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş. (Telsim) ile
Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (Turkcell)’nin uyumlu eylem içinde bulundukları
ve hakim durumlarını kötüye kullandıkları iddiası.
Dosya Evreleri: Kurum kayıtlarına 28.07.1999 tarih, 2415 sayı ile giren Rekabeti
Koruma ve Geliştirme Derneği (REKODER) Yönetim Kurulu Üyeleri Sıtkı BULAT ve
İbrahim GÜL imzalı başvuruda, Türkiye'de Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. ve Telsim
Mobil Telekomünikasyon A.Ş.'nden başka mobil telefon operatörü bulunmadığından
bahisle, anılan teşebbüslerin telefon görüşmelerini yurtiçi, indirimli ve şebeke içi
olmak üzere üç farklı şekilde ücretlendirdikleri; telefon görüşme ücretlerini eş
zamanlı olarak artırdıkları; şebeke dışı aramalara zorluk çıkardıkları; abonelerine
indirimli fiyatla sattıkları cep telefonlarının diğer firmanın sim kartına uygun olmadığı,
böylece söz konusu teşebbüslerin tüketiciyi kendilerine bağladıkları ve hakim
durumlarını kötüye kullandıkları iddia edilmektedir.
Söz konusu başvuru üzerine, hazırlanan 06.10.1999 tarih, D2/1/E.Ö.-99/1
sayılı İlk İnceleme Raporu, 28.10.1999 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 99-
49/540-341 sayılı Kurul kararı ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
2 REKABET KURUMU
Kanun’un 40/1’inci ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in 55/1’inci
maddeleri uyarınca söz konusu piyasada önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca Raportörler Ebru ÖZTÜRK, Şahin ARDIYOK ve Arif Ogün
SARI tarafından yapılan inceleme sonucu düzenlenen 06.12.1999 tarih, D2/2/E.Ö.-
99/4 sayılı Önaraştırma Raporu, 99-57 sayılı Kurul toplantı gündeminin 3’üncü
sırasında ele alınmıştır.
Raportörler Görüşü: Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. ile Telsim Mobil
Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş. arasında 4054 Sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'un 4 üncü maddesi anlamında herhangi bir anlaşma tespit
edilemediği ve anılan teşebbüslerin uyumlu eylem içinde bulunduklarına dair
herhangi bir bulguya rastlanmadığı, dolayısıyla anılan teşebbüsler hakkında
soruşturma açılmasına gerek olmadığı.
İlgili Pazar
a) Ürün Pazarı: Dosyada yer alan bilgi ve belgelerden, ikinci nesil mobil sistemler
kategorisindeki GSM operatörlüğünün, ilgili ürün pazarını oluşturduğu
anlaşılmaktadır. GSM operatörlüğü pazarının önemli özellikleri lisans anlaşmaları ile
piyasaya girişlere olanak tanınması, yüksek teknoloji kullanımı, yatırım maliyetlerinin
büyüklüğü ve mobil iletişimi mümkün kılmasıdır.
Birinci nesil mobil sistemler kategorisinde yer alan NMT-450 sistemi (araç telefonları)
de mobil iletişimi sağlamakla birlikte; GSM sistemi, taşınabilir cihazlarla kullanılıyor
olması, dijital teknoloji ile çalışması ve daha üstün hizmet sunması nedenleriyle bu
sistemle ikame edilememektedir.
b) İlgili coğrafi pazar: GSM operasyonlarına ilişkin lisansların Türkiye Cumhuriyeti ile
sınırlı olmasından ötürü ilgili coğrafi pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak kabul
edilmiştir.
DEĞERLENDİRME
İlgili pazarda hizmetin imtiyaz sözleşmesi aracılığıyla ve kamunun gözetim ve
denetim yetkisi altında görülmesinden dolayı tam bir fiyat rekabeti yaşanmamaktadır.
Operatörlerle Türk Telekom arasında imzalanan lisans sözleşmesinin "Tarife"
başlıklı 12. maddesinde, "Bakanlık GSM hizmeti için azami fiyatı işletmecinin de
görüşünü almak suretiyle, yurtdışında benzer hizmetler için uygulanan tarifeleri de
dikkate alarak ilgisine göre Türk lirası ve ABD doları olarak belirler ve onaylar.
Azami fiyat altı ayı geçmeyen uygun aralıklarla belirlenir.
……Tarifeler azami fiyat sınırı içinde kalınmak suretiyle işletmeci tarafından
serbestçe belirlenir.
İşletmeci tarife değişikliklerini yeni tarifenin yürürlüğe girmesinden en az otuz gün
önce Bakanlığa bildirecek ve Bakanlık bu bilgileri gizli tutacaktır. Tarifeler verilen
hizmet paketine göre ayrım gözetilmeksizin uygulanacak ve yönetmeliğe uygun
olarak abonelere ve halka duyurulacaktır.
3 REKABET KURUMU
Bakanlık Türk Telekom'un şebekelerinden işletmecinin şebekesine doğru yapılacak
aramalarda uygulanacak ücretlerin işletmecinin uyguladığı birim temel ücretin altında
olmamasını sağlayacaktır. Birim temel ücret , işletmecinin Türk Telekom'a bildirdiği
ve Türk Telekom şebekeleri çıkışlı trafiğe uygulanacak asgari ücrettir." ifadesi yer
almaktadır. Bu madde ile operatörlere, Ulaştırma Bakanlığı tarafından tespit edilen
azami fiyatın altında rekabet olanağı tanınmaktadır.
Firmalar uygulamada birim temel ücreti çok düşük olarak belirleyememektedir.
Çünkü düşük belirledikleri takdirde, PSTN (Public Switched Telephone Network -
normal kablolu telefon -) yerine GSM kullanımını teşvik etmek için kendi şebekeleri
çıkışlı görüşmeler için uygulayacakları tarifeleri de düşük belirlemek zorunda
kalacaklar ve gelir kaybına uğrayacaklardır. Bu da uygulamada fiili bir alt sınır
yaratmaktadır. Operatörlerin tabi oldukları kanuni üst ve fiili alt fiyat limitleri
nedeniyle, fiyat rekabetinin gerçekleşebileceği alan sınırlıdır. Öte yandan, Türk
Telekom'un, çoğu kırsal kesimde olan ve yaklaşık 1.300.000 aboneyi etkileyen X-bar
santrallerindeki teknik kısıtlama nedeniyle Türk Telekom ve GSM operatörlerinin
uyum sağlanabilecek şekilde ve tercihan eş zamanlı olarak fiyat ayarlaması
yapmaları gerekmektedir. PSTN'den GSM'e doğru aramalarda trafik değerlerinin
ayrıca ölçülememesi bu zorunluluğu doğurmaktadır.
Dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile konuya ilişkin önaraştırma raporundan;
operatörlerin şebeke içi görüşmelerde sadece kendi altyapılarını kullanmaları,
şebeke dışı görüşmelerde ise diğer operatör veya Türk Telekom'un altyapısından da
yararlanmaları, dolayısıyla ortaya çıkan maliyet farkı nedeniyle şebeke içine ve
dışına farklı fiyat uygulanmasının doğal kabul edilmesi gerektiği sonucunu ortaya
koymaktadır.
GSM operatörleri, cep telefonu satıcılarına verdikleri destekler karşılığında,
kampanya kapsamında satılan telefonların “sim-lock”lu olarak satılmasını talep
etmektedirler. Operatörler, “sim-lock” yoluyla aboneyi kendi şebekelerine bağlayarak
yaptıkları desteğin karşılığını almayı amaçlamaktadırlar. Kampanya kapsamındaki
telefonlar, uygulanan sübvansiyon miktarı kadar ucuzlamaktadır (Genellikle hat ve
kart için ücret ödenmemektedir). Telefonunun her iki şebekenin sim kartıyla da
çalışmasını isteyen bir tüketici, kampanya yoluyla verilen destek kadar ek bir
maliyete katlanmak durumundadır. Bu durum dünyanın diğer ülkelerinde de görülen
yaygın bir uygulamadır. Hatta bazı ülkelerde “sim-lock”lu olmak kaydıyla telefonlar
ücretsiz dahi sunulabilmektedir. Dolayısıyla, “sim-lock” uygulamasının kampanyalı
satışlar kapsamında yaygın bir uygulama olduğu görülmektedir.
Taraflar, imzaladıkları ara bağlantı sözleşmesiyle işletmekte oldukları
şebekeden diğer tarafın şebekesine doğru yapılacak aramaların başarılı olması için
kendi şebekelerinde gerekli şebeke düzenlemesini yapma ve ara bağlantı
noktasındaki tüm ekipmanı çalışır hale getirerek bakımını yapma yükümlülüğü altına
girmiştir. Zaman zaman şebeke dışı aramaların başarısızlıkla sonuçlanıyor olması
büyük ölçüde Türk Telekom'un transmisyon hatlarının mevcut abone sayısına göre
Sim-lock işlemi ile, telefonların içindeki “logic kartlar”da yapılan değişiklik ile cihazın sadece o operatörün
sim kartları ile çalışması sağlanmaktadır.
4 REKABET KURUMU
yetersiz kalmasından kaynaklanmaktadır. Şebeke dışı aramalara zorluk çıkaran
şebeke gelir kaybına uğrayacağından, operatörler tarafından bilinçli bir
engellemenin söz konusu olamayacağı anlaşılmaktadır.
4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesinde, "Belirli
bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme,
bozma, ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek
nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin
bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır." hükmü yer almaktadır. Dosya
mevcudu bilgiler ile konuya ilişkin önaraştırma raporundan, şikayete konu Turkcell
ve Telsim'in uyumlu eylem içinde olduklarına dair karine teşkil edecek herhangi bir
bilinçli paralel davranış gözlenmediği anlaşılmaktadır. Aksine firmaların pazar
davranışları, oligopol piyasalarındaki klasik pazar davranışlarına uymaktadır. Bir
piyasanın oligopol olarak adlandırılabilmesi için o piyasadaki firmaların birbirlerinin
hareketlerini dikkate almak zorunda olmaları gerekir. Bu da ancak, firma sayısının
sınırlı oluşu veya her firmanın piyasa payının toplam içinde önemli bir yer tutması ile
mümkündür.
Yukarıdaki bilgiler doğrultusunda, Turkcell ve Telsim'in 4054 Sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun kapsamında ihlal sayılabilecek herhangi bir davranışta
bulunmadıkları kanaatine varılmıştır.
SONUÇ
a) Önaraştırma Raporu’nda yer verilen bilgiler ve yukarıda özetlenen
değerlendirmeler ışığında;
- Operatörlerin fiyat tarifelerini belirleme konusunda yasal üst ve fiili alt
limitler nedeniyle hareket alanlarının sınırlı olduğu, bu sınırlılık içinde
dahi tarifeler arasında paralellik gözlenmediği,
- Şebeke dışı aramalarda Türk Telekom'un veya diğer operatörün
tesislerinden yararlanılması ve bunun ek bir maliyeti olması nedeniyle,
operatörlerin şebeke içine ve şebeke dışına farklı fiyat uygulamalarının
ticari bir mantığı olduğu ve sözkonusu uygulamanın 4054 sayılı
Kanun'a aykırılık oluşturmadığı,
- “Sim-lock” uygulamasının kampanyalı satışlar kapsamında yaygın bir
uygulama olduğu ve bu uygulamanın hakim durumun kötüye
kullanılması kapsamında değerlendirilemeyeceği,
- Şebekeler arası aramaların zaman zaman başarısızlıkla
sonuçlanmasının, Türk Telekom'un transmisyon hatlarının kapasitesinin
abone sayısına göre yetersiz kalmasından kaynaklandığı ve
operatörler tarafından bilinçli bir engellemenin sözkonusu olmadığı,
- Turkcell ve Telsim arasında Kanun'un 4. maddesi anlamında herhangi
bir anlaşma tespit edilemediği ve anılan teşebbüslerin uyumlu eylem
içinde bulunduklarına dair herhangi bir bulguya rastlanmadığı,
5 REKABET KURUMU
bu nedenle, Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. ve Telsim Mobil Telekomünikasyon
Hizmetleri A.Ş. haklarında soruşturma açılmasına gerek olmadığına;
b) Ayrıca;
1- Önaraştırma ile ilgili olarak Kurum yetkili raportörlerinin yerinde inceleme
yapmalarına izin verilmemesi nedeniyle Rekabet Kurulu'nun 16.11.1999 tarih, 99-52
/ 569-358 sayılı kararının 2. bendinin (a) fıkrasında 4054 sayılı Kanun’un 16/b.
maddesi uyarınca 800.000.000.-TL maktu para cezası, (b) fıkrasında 4054 sayılı
Kanun’un 17/d. maddesi uyarınca tebliğ tarihinden başlamak üzere her gün için
160.000.000.- TL süreli para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiş olan Telsim
Mobil Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş. hakkında yapılan önaraştırma sonucunda
soruşturma açılmasına gerek olmadığına karar verilmiş olmakla;
- Anılan şirket ile ilgili olarak yerinde inceleme yapılmasını gerektirir durum
sona erdiğinden bu yönden cezalandırılmaya dair 16.11.1999 tarihli kararın
tebliğ edildiği 22.11.1999 tarihinden itibaren işleyen süreli para cezasının,
işbu kararın alındığı 14.12.1999 tarihi itibariyle sona erdirilmesine;
- 22.11.1999 tarihinden 14.12.1999 tarihine kadar geçen 22 (yirmiiki) gün için
günlük 160.000.000.-TL’den hesaplanan 3.520.000.000.-TL süreli para cezası
ile yukarıda belirtilen 800.000.000.-TL maktu para cezası toplamı
4.320.000.000.- (Dörtmilyarüçyüzyirmimilyon) TL’nin Telsim Mobil
Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş.’nden tahsil edilmesine;
2- İşbu karar ile hakkında soruşturma açılmasına gerek görülmeyen
Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. ile ilgili olarak 28.10.1999 tarih, 99-49 / 539-340
sayılı Rekabet Kurulu kararı doğrultusunda yürütülen önaraştırmanın devam etmesi
nedeniyle, anılan teşebbüs aleyhine Rekabet Kurulu’nun 16.11.1999 tarih ve 99-52 /
569-358 sayılı kararı ile verilmiş bulunan süreli para cezasının bu aşamada
devamına,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy