Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-147 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-44/967-319
Karar Tarihi : 03.08.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : İsmail Atalay YOLCU, Tuğçe KOYUNCU, Selen Yersu ŞAHİN 10
Emine TOKGÖZ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Hüsamettin Macit (Macit Kardeşler Petrol San. Tic. Ltd. Şti.)
Emirler Köyü Yıldızeli Sivas
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : Termopet Akaryakıt Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Esra GÜMÜŞ
Mutlukent Mah. Beysu Villakent 2 Sitesi No:13 Çankaya/Ankara
E. DOSYA KONUSU: Termopet Akaryakıt Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti. tarafından
yapılan dikey anlaşmalar ve çeşitli uygulamalar yoluyla 4054 sayılı Kanun'un ve 20
2002/2 sayılı Tebliğ'in ihlal edildiği iddiası.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına intikal eden ve aşağıda yer verilen şikayet
ile ilgili olarak hazırlanan 16.06.2011 tarih ve 2011-1-38/İİ-11-139.İAY sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun 23.06.2011 tarihli toplantısında görüşülmüş ve
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca ilgili şirket hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun
üzerine, 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
24.07.2011 tarih ve 2011-1-147/ÖA-11-139.İAY sayılı Önaraştırma Raporu 29.07.2011 30
tarih ve REK.0.05.00.00-110/223 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-44 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvurularda özetle; Termopet Akaryakıt Nakliyat ve
Tic. Ltd. Şti.’nin şikayetçi ile yaptığı dikey anlaşmaların ve çeşitli uygulamaların 4054
sayılı Kanun ile 2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı olduğu iddia edilmektedir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Termopet Akaryakıt Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti. ile Emirler Petrol (Hüsamettin Macit)
arasında imzalanan 09.11.2004 tarihli akaryakıt bayilik sözleşmesi ile onunla
bağlantılı olarak Ebuzer Macit tarafından 21.04.2006 tarihinde Termopet lehine
tanınan 15 yıl süreli intifa hakkından oluşan dikey anlaşmanın, 18.09.2010 tarihine 40
kadar 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanma olanağının
bulunduğu ve bu tarihten itibaren grup muafiyeti kapsamının dışında kaldığı,
- Bu nedenle, aralarındaki özel hukuk davasından ayrı olarak, 4054 sayılı Kanun’un 9.
maddesi uyarınca, taraflara gerekçeli kararın tebliği tarihinden itibaren altmış gün
içinde aralarındaki dikey anlaşmayı sonlandırmaları hususunda süre verilmesinin,
aksi takdirde haklarında soruşturma açılacağının bildirilmesinin uygun olacağı,
11-44/967-319
2
- Söz konusu anlaşmaya 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında bireysel
muafiyet tanınamayacağı
görüşü ifade edilmiştir. 50
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Termopet Akaryakıt Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti. (Termopet)
Dosyadaki bilgilere göre; 1996 yılında kurulmuş olan Termopet, 04.01.2005 tarihinde
dağıtıcı lisansı almış olup 512 lisanslı bayisi ile dağıtıcı faaliyetine devam etmektedir.
I.2. Genel Değerlendirme
Akaryakıt sektöründeki dağıtım şirketlerinin bayileriyle yaptıkları dikey anlaşmalar ve
bunlara ilişkin uygulamalar hakkında, Kurum kayıtlarına intikal eden çeşitli başvurular
bulunmaktadır. Şikâyetler genel olarak, ilgili dağıtım şirketi ile bayisi arasındaki dikey
anlaşmaların 4054 sayılı Kanun ile 2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı olduğu iddialarını
içermekte ve bu konuda gerekli işlemlerin yapılması talep edilmektedir. 60
Bilindiği üzere Total-Akdağ kararının Danıştay 13. Dairesi tarafından iptal edilmesi
üzerine, 30.10.2008 tarihinde kararın Rekabet Kurulu tarafından yeniden tesis
edilmesiyle bayilik sözleşmeleri ile bağlantılı ve onlarla birlikte değerlendirilen intifa,
tapuya şerh edilmiş kira ve benzeri uzun süreli sözleşmelerin sürelerinin beş yıllık üst
sınıra uygun hale getirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte,
05.03.2009 tarihli Barbaros-Altınbaş Petrol ve Polpet-Bölünmez Petrolcülük
kararlarında uygulamaların esasları belirlenmiş, izleyen süreçte gerek bireysel
muafiyet başvuruları gerekse şikayet başvuruları kapsamında birçok başvuru karara
bağlanmıştır. Önaraştırmaya konu iddialar akaryakıt sektöründe çeşitli şekillerde
kurulan dikey anlaşmaların farklı türlerine ilişkin olmakla birlikte, tamamı benzer 70
şekillerde daha önce gerek şikayet gerekse bireysel muafiyet başvurular şeklinde
Rekabet Kurulunun önüne gelerek değerlendirilmiş ve benzer nitelikteki dikey ilişki
çeşitleri bakımından içtihat birliği sağlanmıştır.
Söz konusu kararlar ve sektörle yapılan görüş alışverişi neticesinde Kuruma yapılan
başvurular çerçevesinde, akaryakıt sektöründe çok çeşitli şekillerde kurulan dikey
anlaşmalarla karşılaşılmıştır. Bunlardan en yaygın olarak görülen anlaşma türünde,
akaryakıt istasyonu ya da istasyon inşasına elverişli arsa/arazi maliki bayi adayı ile
dağıtıcı arasında bayilik ilişkisinin kurulmasına esas teşkil eden bir protokol
yapılmakta, söz konusu protokolde yüklenilen taahhüde istinaden, malik tarafından
dağıtıcı lehine ilgili taşınmaz üzerinde uzun süreli kira ya da intifa hakkı tanınmasını 80
müteakiben taraflar arasında ayrıca bayilik sözleşmesi yapılmaktadır.
Bir başka anlaşma türünde ise bayilik faaliyeti yürütmek isteyen ancak akaryakıt
istasyonu sahibi olmayan kişiler, malik ile anlaşarak taşınmaz üzerinde kira hakkı elde
etmekte, söz konusu kira hakkına istinaden herhangi bir dağıtıcı ile bayilik ilişkisi
kurulmaktadır. Bu süreçte, dağıtıcı ile prensipte anlaşılmasının ardından; dağıtıcı, bayi
adayı ve malik arasında üçlü bir protokol yapılmakta veya protokol yapılmaksızın;
malik tarafından ilgili taşınmaz üzerinde dağıtıcı lehine intifa hakkı tanınmakta;
nihayetinde dağıtıcı ile taşınmaz üzerinde kira hakkını elinde bulunduran bayi arasında
da bayilik sözleşmesi imzalanmaktadır.
Yine sektörde yaygın olarak görülen bir başka anlaşma türünde ise daha önce dağıtıcı 90
lehine ilgili taşınmaz üzerinde kira ya da intifa hakkı tanıyan malik ile dağıtıcı arasında
bayilik sözleşmesi yapılmakta ve istasyon bir müddet malik tarafından bayi sıfatıyla
işletilmektedir. Daha sonra malik ile dağıtıcı arasındaki sözleşme herhangi bir sebeple
sona erdiğinde, malik tarafından bulunan ve dağıtıcı tarafından onaylanan üçüncü bir
kişi bayilik faaliyetini devralmakta ya da işletme hakkı doğrudan dağıtıcı tarafından
üçüncü bir kişiye kullandırılmaktadır.
11-44/967-319
3
Kuşkusuz, sektörde yukarıda sayılanlar dışında da çeşitli şekillerde kurulan ve
sürdürülen dikey ilişkiler bulunmakla birlikte, işbu karar kapsamında gerek yukarıda
sayılan anlaşma türlerine uyan gerekse de daha farklı nitelikteki anlaşmaların 4054
sayılı Kanun’a ve ilgili mevzuata uygunlukları değerlendirilmiştir. 100
I.2.1. Konu ile İlgili Mevzuat Hükümleri, Danıştay ve Rekabet Kurulu Kararları
2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar “dikey anlaşma” olarak
tanımlanmaktadır. Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü “alıcının
anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini,
satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı
her türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. Tebliğ’in 5(a) maddesinde ise, Tebliğ ile
tanınan muafiyetin anlaşmalarda alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı
aşan rekabet etmeme yükümlülüğüne uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır. 110
Rekabet Kurulunun konuya ilişkin olarak daha önce almış olduğu kararlar uyarınca,
18.09.2005 tarihinden önce yapılan ve bu tarih itibarıyla kalan süresi beş yılı aşan
dikey anlaşmaların, 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup
muafiyetinden yararlanma olanağı bulunmaktadır. 18.09.2005 tarihinden sonra yapılan
dikey anlaşmalar ise yapıldıkları tarihten itibaren beş yıl süreyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile
düzenlenen grup muafiyeti kapsamındadır.
Bunun yanında 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde, anlaşmalardaki rekabet etmeme
yükümlülüklerine veya bu yükümlülüğün anlaşmanın asli bir parçası olduğu hallerde
anlaşmanın tamamına yönelik olarak getirilen beş yıllık grup muafiyeti sınırına ilişkin
olarak bir istisnai durum düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm, “Alıcının anlaşmaya 120
dayalı faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi ile birlikte veya alıcı
ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı çerçevesinde
sağlayıcıya ait ise yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan
üçüncü kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir
tesiste sürdürecekse, alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, söz konusu
tesisin alıcı tarafından kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu kadar ki, rekabet etmeme
yükümlülüğü, bu sürenin beş yılı aşan kısmı bakımından, sadece alıcının söz konusu
tesiste yürüteceği faaliyetini kapsar.” şeklindedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in açıklanmasına ilişkin Kılavuz’un 36. paragrafında ise, Tebliğ’in
5. maddesinde dikey anlaşmalardaki rekabet etmeme yükümlülüklerine yönelik olarak 130
düzenlenen istisna konusunda, “Tebliğ’in 5 inci maddesi ile getirilen bu istisna,
“öncelikle ve özellikle” ilişkinin başlangıcından itibaren üçüncü şahıslardan ayni ya
da şahsi haklar kapsamında taşınmazın kullanma ve/veya yararlanma hakkının
alınması ve bunu müteakiben tesisin bizzat sağlayıcı tarafından işletilmesi ya da
kullanma/yararlanma hakkı veren ile hiçbir bağlantısı olmayan şahıslarla bayilik
ilişkisinin kurulması ile sınırlıdır. Muafiyet kapsamındaki beş yıllık süre dolmadan;
faaliyetlerin sona erdirilmesi, devralma vb. yollarla dikey anlaşmanın taraflarında
değişiklik ortaya çıkması halinde muafiyetten yararlanılabilecek sürenin uzaması söz
konusu değildir.” şeklinde açıklama yer almaktadır.
Söz konusu hüküm ve açıklamalar dikkatle irdelendiğinde, bahse konu istisnadan 140
yararlanmanın, öncelikle iki koşuldan birinin varlığına bağlı olduğu görülmektedir. Buna
göre alıcı (bayi) anlaşmaya dayalı faaliyetini:
- ya doğrudan veya alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir
üst hakkı çerçevesinde sağlayıcıya (dağıtıcıya) ait tesis (akaryakıt istasyonu)
üzerinde,
11-44/967-319
4
- ya da bizzat sağlayıcı tarafından alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden
elde edilen bir ayni veya şahsi kullanım hakkına konu bir tesiste
sürdürmelidir.
Bunun yanı sıra Kılavuzda açıkça belirtildiği gibi, taraflar arasındaki dikey ilişkinin
istisna hükmünden yararlanabilmesi için, söz konusu ilişkinin en baştan itibaren 150
yukarıda belirtilen koşullara uygun olarak kurulması gerekmektedir. Nitekim
Danıştay’ın TOTAL/Akdağ dosyasında, Rekabet Kurulu kararına karşı Danıştay 13.
Dairesi’nin E.2006/1604 esas numarasına kayden açılan dava sonucunda verilen
13.05.2008 tarih ve K.2008/4196 sayılı kararın gerekçesi, bu değerlendirmeyi haklı
kılmaktadır. Söz konusu kararda özetle; dağıtıcının bayiyle kurmuş olduğu hukuki
ilişkinin yani taraflar arasındaki dikey anlaşmanın temelinin işletme sözleşmesi ve kira
sözleşmesi olmak üzere iki sözleşmeye dayandığı belirtildikten sonra, Yüksek
Mahkeme’nin, bayilik sözleşmesi de dahil olmak üzere anlaşmanın unsurlarında
sonradan oluşacak değişikliklerin değil, anlaşmanın en baştan itibaren 2002/2 sayılı
Tebliğ’e uygun olarak kurulup kurulmadığının dikkate alınması ve değerlendirmenin bu 160
çerçevede yapılması gerektiğine işaret ettiği görülmektedir.
Bunun yanında konunun akaryakıt sektörü özelinde ayrı bir önemi de bulunmaktadır.
Şöyle ki; akaryakıt sektöründe akaryakıt istasyonu olmaksızın istasyonlu bayilik
faaliyeti yürütülememesi nedeniyle, dağıtım firmalarının ve bayilerin yürüttükleri ticari
faaliyet ile istasyon arasında sıkı bir ilişki söz konusudur. Bu nedenle, 2002/2 sayılı
Tebliğ’in 5. maddesinde sayılan özel durum bir yana bırakılırsa, beş yıllık rekabet
yasağı süresinin esasen; “bir dağıtıcının bir istasyonu tek seferde yapacağı
sözleşmeler yoluyla diğer dağıtıcıların faaliyetine kapatabileceği üst sınır” olarak
yorumlanması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Rekabet Kurulunun ve Danıştayın konuyla ilgili olarak daha önce almış 170
olduğu kararlar ile de sabit olduğu üzere, intifa, tapuya şerh edilmiş kira veya benzer
etkiye sahip sözleşmeler, bayi üzerindeki rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin
2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen beş yıllık üst sınırı fiili olarak aşmasına neden
olmaktadır. Bu bakımdan, işbu dosya kapsamında yer alan ve rekabet yasağı içeren
bayilik sözleşmeleri ve bunlarla bağlantılı intifa, kira gibi sözleşmelerin, aralarındaki
hukuki ve iktisadi ilişki nedeniyle tek bir anlaşma olarak 2002/2 sayılı Tebliğ’e
uygunluklarının değerlendirilmesi gerekmektedir.
I.2.2. Önaraştırmaya Konu Dikey Anlaşmalar Bakımından Bireysel Muafiyet
Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un “Muafiyet” başlıklı 5. maddesine göre, Rekabet Kurulu, bu 180
maddede belirtilen koşulların tamamının varlığı halinde teşebbüsler arası anlaşma,
uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulmasına karar verebilir: Bu koşullar 5. maddenin birinci
fıkrasında aşağıdaki şekilde sayılmıştır:
a. Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b. Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c. İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d. Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması 190
Dikey anlaşmalarda yer alan rekabet etmeme yükümlülüklerine Tebliğ ile getirilen beş
yıllık sürenin üzerinde bir süre için muafiyet tanınması ancak ve ancak çok istisnai
hallerde makul görülebilir. Rekabet Kurulu tarafından akaryakıt sektöründeki dikey
anlaşmalara bireysel muafiyet verilebilmesinin şartları 25.02.2010 tarih ve 10-19/229-
87 sayılı Delta ve 18.03.2010 tarih ve 10-24/338-122 sayılı Total kararlarıyla
11-44/967-319
5
belirlenmiş, söz konusu kararlardan sonraki tarihli muhtelif kararlarda da benzer
nitelikteki anlaşmalara bireysel muafiyet tanınmıştır. Anılan kararlarda; dikey
anlaşmaların, daha önce üzerinde hiçbir gerçek ve/veya tüzel kişi tarafından akaryakıt
bayilik faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulmuş yeni akaryakıt
istasyonlarına ilişkin olmaları ve akaryakıt istasyonlarına özgü yatırımların dağıtıcı 200
tarafından üstleniliyor olması dikkate alınarak, bayilerin beşinci yılın sonunda, dağıtım
firması tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden
bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri konusunda tarafların anlaşmaları
koşuluyla, 10 yıla kadar muafiyet tanınmasına karar verilmiştir.
Dosyadaki bilgilere göre; raportörlerce Termopet’e gönderilen bilgi isteme yazısında,
anılan istasyonun, üzerinde daha önce akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsa/arazi
üzerinde kurulmuş ve yatırımları Termopet tarafından karşılanmış yeni istasyon olup
olmadığına ilişkin bilgi talep edilmiş ancak Termopet tarafından gönderilen cevabi
yazıda bu soruya ilişkin olarak bir açıklama yapılmamıştır. Bu çerçevede yukarıda
anılan Rekabet Kurulu kararlarındaki koşulları sağlamadığı anlaşılan dosya konusu 210
dikey anlaşma bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ ile öngörülen sınırı aşan süreler için
bireysel muafiyet tanınmasının mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
I.3. Termopet Hakkındaki Şikayete İlişkin Tespit ve Değerlendirmeler
Macit Kardeşler adına Hüsamettin MACİT tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına
09.05.2011 tarih ve 3565 sayı ile giren şikayet dilekçesinde özetle; 21.04.2006 yılında
Termopet lehine 15 yıllık intifa hakkı tesis edildiği, İntifa hakkının 21.04.2011 tarihi
itibariyle fekki gerekirken, ihtarname gönderilmesine rağmen intifanın terkin edilmediği
belirtilerek, 4054 sayılı Kanun çerçevesinde gerekli işlemlerin yapılması talep
edilmiştir.
Termopet’ten elde 19.07.2011 tarihinde elde edilen bilgi yazısında; 220
- İlk olarak Termopet ile Emirler Petrol (Hüsamettin Macit) arasında 7.10.2005 tarihli,
5 yıl süreli bayilik sözleşmesi akdedildiği, daha sonra şirketin limited şirkete
dönüşmesi neticesinde Macit Kardeşler ile 29.01.2007 tarihinde 5 yıl süreli yeni bir
bayilik sözleşmesi imzalandığı, daha sonra istasyonda bayilik faaliyeti yürüten
şirketlerin el değiştirdiği, son olarak istasyonda bayilik faaliyeti yürüten İpek Aslan
(Çağrı Petrol)’nın başka bir dağıtım firmasından bayilik lisansı aldığı,
- İstasyonun kurulu bulunduğu taşınmaza ilişkin olarak malik Ebuzer Macit tarafından
21.04.2006 tarihinde Termopet lehine 15 yıl süreyle intifa hakkı tanındığı,
- Taşınmazın önce 2007 yılında Macit Kardeşlere satıldığı, daha sonra taşınmaz
mülkiyetinin iki kez daha el değiştirdiği ve şu anda Termopet ile bayilik sözleşmesi 230
imzalayan hiçbir bayi ile bağlantısı olmayan bir şahsa (Apti Aslan) satılmış olduğu,
- Macit Kardeşler’in söz konusu istasyonda artık bayilik faaliyetine devam etmediği,
- Dikey anlaşmanın 18.09.2010 tarihi itibarıyla grup muafiyeti kapsamı dışında
kaldığı, ancak Termopet tarafından eski bayi Macit Kardeşler aleyhine açılmış olan
tonaj taahhüdünün karşılanmamasından kaynaklanan kar mahrumiyetine ilişkin
dava nedeniyle intifa hakkının halen kaldırılmadığı,
- Ayrıca gayrimenkul ile bayi arasında bağlantı olmadığından dikey ilişkinin 2002/2
sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde yer alan istisna hükmüne uyduğu kanaatinde oldukları
ifade edilmiştir.
Yukarıda özetine yer verilen bilgilerde, taraflar arasındaki ilk bayilik sözleşmesi 240
tarihinin 07.10.2005 olduğu belirtilse de, edinilen bilgi yazısı ekinde sunulan bayilik
sözleşmesi tarihinin 09.11.2004 olduğu görülmektedir. Bu çerçevede taraflar
arasındaki ilk sözleşme tarihi 09.11.2004 olarak kabul edilmiştir. Bu çerçevede
Hüsamettin Macit ile Termopet arasındaki dikey anlaşma 09.11.2004 tarihli akaryakıt
bayilik sözleşmesi ve onunla bağlantılı olarak taşınmaz maliki Ebuzer Macit tarafından
11-44/967-319
6
Termopet lehine tesis edilmiş olan 21.04.2006 tarihli intifa hakkından oluşmaktadır.
Bilindiği üzere, taraflar arasındaki dikey anlaşma ile alıcıya yüklenen rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresinin tespitinde, dikey ilişkiye başlangıç teşkil eden ilk
anlaşmanın yapıldığı tarih sürenin başlangıcı olarak esas alınacak, rekabet yasağı
içeren bayilik sözleşmesi ile birlikte intifa, tapuya şerh edilmiş kira gibi sözleşmelerin 250
hepsinin aynı anda ortadan kalktığı tarih ise rekabet yasağının sona erme tarihi olarak
değerlendirilecektir. Dolayısıyla taraflar arasındaki dikey ilişkiye esas teşkil eden ilk
anlaşma olan 09.11.2004 tarihli bayilik sözleşmesi ve onunla bağlantılı 21.04.2006
tarihli intifa hakkı bir bütün halinde dikey anlaşmayı oluşturmaktadır. Dikey anlaşmanın
unsuru olan intifa hakkı tapudan terkin edilmediğinden, dikey ilişkinin kesintiye
uğramadan devam etmekte olduğu değerlendirilmektedir. İstasyonda bayilik faaliyeti
yürüten şirketlerin değişmesi veya taşınmaz mülkiyetinin el değiştirmesi (taşınmaz
mülkiyeti üzerindeki takyidatlarla birlikte el değiştireceğinden) bu sonucu
değiştirmeyecektir. Zira 2002/2 sayılı Tebliğ’in açıklanmasına ilişkin Kılavuz’un 36.
paragrafında; “…Muafiyet kapsamındaki beş yıllık süre dolmadan; faaliyetlerin sona 260
erdirilmesi, devralma vb. yollarla dikey anlaşmanın taraflarında değişiklik ortaya
çıkması halinde muafiyetten yararlanılabilecek sürenin uzaması söz konusu değildir.”
şeklinde açıklama yer almaktadır. Bu çerçevede dikey anlaşmayı oluşturan
sözleşmelerden biri devam ederken devralma vb. yollarla dikey anlaşmanın
taraflarında değişiklik ortaya çıkması, muafiyetten yararlanılabilecek sürenin
uzamasına yol açmayacaktır.
Yukarıda I.2.1. madde başlığı altında açıklandığı üzere, Kurulun konuya ilişkin olarak
daha önce almış olduğu kararlar uyarınca, 18.09.2005 tarihinden önce yapılan ve bu
tarih itibariyle kalan süresi beş yılı aşan dikey anlaşmalar 18.09.2010 tarihine kadar
2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen grup muafiyeti kapsamındadır. Dolayısıyla taraflar 270
arasındaki dikey ilişkiye esas teşkil eden ilk anlaşma olan 09.11.2004 tarihli bayilik
sözleşmesi ve onunla bağlantılı 21.04.2006 tarihli intifa hakkından oluşan dikey
anlaşma bütünü 18.09.2010 tarihine kadar grup muafiyetinden yararlanmakta, bu
tarihten sonra grup muafiyeti kapsamından çıkmaktadır.
Termopet’in tonaj taahhüdüne ilişkin olarak açmış olduğu dava, taraflar arasındaki özel
hukuk ilişkisini ilgilendirmesi sebebiyle, dikey ilişkinin sonlandırılmamasına haklı bir
gerekçe olarak ileri sürülemeyecektir. Zira dikey ilişkinin sonlandırılmasının söz konusu
davada çıkacak karara herhangi bir etkisi olmayacaktır.
Dikey anlaşmanın istisna hükmünden yararlanıp yararlanmadığı hususuna ilişkin
olarak ise yukarıda açıklanan 2002/2 sayılı Tebliğ’in açıklanmasına ilişkin Kılavuz’un 280
36. paragrafının incelenmesi gerekmektedir. Söz konusu paragrafta Tebliğ’in 5.
maddesinde dikey anlaşmalardaki rekabet etmeme yükümlülüklerine yönelik olarak
düzenlenen istisna hükmüne ilişkin şu ifadeler bulunmaktadır: Tebliğ’in 5 inci maddesi
ile getirilen bu istisna, “öncelikle ve özellikle” ilişkinin başlangıcından itibaren üçüncü
şahıslardan ayni ya da şahsi haklar kapsamında taşınmazın kullanma ve/veya
yararlanma hakkının alınması ve bunu müteakiben tesisin bizzat sağlayıcı tarafından
işletilmesi ya da kullanma/yararlanma hakkı veren ile hiçbir bağlantısı olmayan
şahıslarla bayilik ilişkisinin kurulması ile sınırlıdır…”
Dolayısıyla, bir anlaşmanın istisna kapsamında değerlendirilebilmesi için dağıtım
şirketinin ilgili akaryakıt istasyonuna ilişkin ayni veya şahsi hakkını doğrudan malikten 290
alması ve bu istasyonu malik ile bağlantısı olmayan başka bir şahsa işlettirmesi şartı
aranmaktadır. Bunun yanında Kılavuz’un açık hükümleri çerçevesinde, taraflar
arasındaki dikey ilişkinin istisna hükmünden yararlanabilmesi için, söz konusu ilişkinin
en baştan itibaren yukarıda belirtilen koşullara uygun olarak kurulması gerekmektedir.
raportörlerce Ebuzer Macit ile yapılan telefon görüşmesinde Hüsamettin Macit ile
Ebuzer Macit’in kardeş oldukları beyan edilmiştir. Bu çerçevede dosya konusu olayda,
11-44/967-319
7
ilişkinin başlangıcında kurulan Hüsamettin Macit-Termopet-malik Ebuzer Macit
arasındaki üçlü ilişkide Hüsamettin Macit ile Ebuzer Macit’in kardeş olmaları nedeniyle
malik ile bayi arasında bağlantı bulunduğundan, dikey ilişkinin kuruluş aşamasında
istisna hükmüne uymadığı anlaşılmaktadır. 300
Yukarıda yer alan açıklamalar çerçevesinde, 18.09.2010 tarihinin geçmesi ile grup
muafiyeti kapsamının dışında kalan Macit Kardeşler (Hüsamettin Macit) ile Termopet
arasındaki dikey ilişkinin, taraflar arasındaki özel hukuk davasından ayrı olarak, 4054
sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, gerekçeli kararın taraflara
tebliğinden itibaren 60 gün içinde sona erdirilmesi hususunda taraflara süre
verilmesinin, aksi takdirde haklarında soruşturma açılacağının kendilerine
bildirilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
- Termopet Akaryakıt Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti. ile Emirler Petrol (Hüsamettin Macit) 310
arasında imzalanan 09.11.2004 tarihli akaryakıt bayilik sözleşmesi ile onunla bağlantılı
olarak Ebuzer Macit tarafından 21.04.2006 tarihinde Termopet lehine tanınan 15 yıl
süreli intifa hakkından oluşan dikey anlaşmanın, 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2
sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlanma olanağının bulunduğuna ve bu tarihten itibaren grup muafiyeti kapsamında
olmadığına,
- Söz konusu anlaşmaya 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi kapsamında bireysel
muafiyet tanınamayacağına,
- Bu nedenle, aralarındaki özel hukuk davasından ayrı olarak 4054 sayılı Kanun’un 9.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, taraflara gerekçeli kararın tebliği tarihinden 320
itibaren 60 gün içinde aralarındaki dikey anlaşmayı sonlandırmaları gerektiği, aksi
takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağı yönünde görüş
bildirilmesi hususunda Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy