Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-87 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 09-39/952-238
Karar Tarihi : 26.8.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Mert KARAMUSTAFAOĞLU, Tuğçe KOYUNCU
C. ŞİKAYET EDEN: Özalbayraklar Petrol Ürünleri İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti.
Alandere mah. Sahil Yolu Üzeri No:304 Kocaeli/Sakarya
D. HAKKINDA İLK İNCELEME 20
YAPILAN : Termopet Akaryakıt Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti.
Cevizlidere Cad. 7/1 Y.Öveçler Çankaya/Akara
E. DOSYA KONUSU: Termopet Akaryakıt Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti.’nin haksız ve
hukuka aykırı faaliyetlerde bulunduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle;
- Başvuru sahibi Özalbayraklar Petrol Ürünleri İnş. Tic. Ve San. Ltd. Şti.
(Özalbayraklar) ile Termopet Akaryakıt Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti. (Termopet)
arasında 20.10.2006 tarihinde akaryakıt bayilik sözleşmesi imzalandığı, 30
- Söz konusu bayinin işletilebilmesi amacıyla, gayrımenkul maliki Sebahattin
Saka tarafından Termopet lehine 20.11.2006 tarihinden itibaren 15 yıl süreyle
geçerli olmak üzere intifa hakkı tesis edildiği,
- Termopet’in başvuru sahibine vaadettiği krediyi zamanında sağlamadığı, talep
ettiği miktardan daha az akaryakıt temin ederek başvuru sahibini zarara
uğrattığı,
TİCARİ SIR
40
- Mevcut borcun yapılandırılarak ödenmesinin talep edilmesine rağmen
Termopet’in bunu kabul etmeyerek, istasyonun tapu devrini talep ettiği böylece
başvuru sahibinin ticari hayatının sona erdiği,
09-39/952-238
2
belirtilerek Rekabet Kurulunca uygulanabilecek her türlü yaptırımın ve hukuki
haklarının gereği talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.7.2009 tarih ve 5068 sayı ile giren
bildirim üzerine, yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 11.8.2009 tarih ve 2009-1-
87/İİ-09-MK sayılı İlk İnceleme Raporu, 18.8.2009 tarih, REK.0.05.00.00-110/167 50
sayılı Başkanlık önergesi ile 09-39 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Özalbayraklar ile Termopet arasındaki 20.10.2006 tarihli akaryakıt bayilik
sözleşmesi ve bununla bağlantılı intifa sözleşmesinden oluşan rekabet yasağına
dayalı dikey ilişkinin, 20.10.2011 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup
muafiyeti kapsamında olduğu,
- 20.10.2011 tarihinden sonra taraflar arasında mevcut olan dikey ilişkinin her iki
tarafın açık iradesi olmaksızın uzatılmaya zorlanması ya da bu süre sonunda 60
rekabet etmeme şartına son verilmesini engelleyen herhangi bir durum olması
halinde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem tesis edilebileceği
hususunun taraflara bildirilmesi gerektiği,
- Rekabet Kurumunun intifa hakkını terkin etme yetkisinin bulunmadığı, bu hususun
Hukuk Mahkemelerinin görev alanı içinde olduğu,
görüşü ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Taraflar arasındaki 20.10.2006 tarihli akaryakıt bayilik sözleşmesi incelendiğinde, 70
“Sözleşmenin Süresi ve Fesih” başlıklı 13. maddesinde; sözleşme süresinin 5 yıl
olarak belirlendiği ancak taraflardan herhangi birinin süre bitiminden 3 ay önce diğer
tarafa fesih ihbarında bulunmadığı takdirde sözleşmenin beş yıl süreyle yenilenmiş
sayılacağı, bu nedenle sözleşme süresinin belirsiz süreli hale geldiği görülmektedir.
Akaryakıt dağıtımı sektöründeki dikey anlaşmaların 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyetine uygunluğunun belirlenmesi amacıyla 2006 yılında Rekabet
Kurulu tarafından bir önaraştırma yapılmıştır. Söz konusu önaraştırma kapsamında,
Termopet’e dikey anlaşmalarındaki çeşitli eksiklikleri nedeniyle 15.11.2006 tarih ve 06-
84/1059-306 sayılı Rekabet Kurulu karar ile 4054 sayılı Kanun’un 9/3 üncü maddesi 80
uyarınca bayilik sözleşmelerinin ne şekilde tadil edileceği hususunda yazı yazılmasına
karar vermiştir. Bunun üzerine Termopet tarafından kararda talep edilen sözleşme
tadillerinin yapıldığı bildirilmiş ve buna ilişkin tadil yazısı örneği kurumumuza intikal
ettirilmiştir. Dolayısıyla şikâyetçi tarafından Kurum kayıtlarına intikal ettirilen
sözleşmenin değişiklikten önceki hali olduğu anlaşılmaktadır.
Başvuru dilekçesinde yer alan diğer hususlar bakımından bir değerlendirme
yapıldığında, Termopet’in kredi vermediği, başvuru sahibini zarara sürüklediği ve
(……………………………………….), borçları için sunduğu ödeme planını kabul
etmediği yönündeki iddiaların taraflar arasındaki sözleşme hükümleri ve özel hukuk 90
hükümleri uyarınca adli yargı tarafından çözüme bağlanması gereken hususlardan
olduğu ve bunlar bakımından 4054 sayılı Kanun uyarınca yapılacak herhangi bir işlem
bulunmadığı anlaşılmaktadır.
09-39/952-238
3
Bununla birlikte söz konusu başvuru bakımından, akaryakıt istasyonuna ilişkin olarak
20.10.2006 tarihli bayilik ve 20.11.2006 tarihli intifa sözleşmelerinin 2002/2 sayılı
Tebliğ’den yararlanma süresinin ne olduğu hususunun incelenmesi gerekmektedir.
Bilindiği üzere, yargı kararları, Rekabet Kurulunun Total-Akdağ kararı ve sonrasında
almış olduğu 5.3.2009 tarihli “Pol-Pet Petrol Ürünleri Tur. Konaklama ve Din. Tesisleri
Ltd. Sti.- Bölünmez Petrolcülük A.S.” ve “Barbaros Akaryakıt San Tic. Ltd. Sti.- Altınbas 100
Petrol ve Ticaret A.S.” kararları çerçevesinde, başvuru konusu Özalbayraklar ile
Termopet arasındaki bayilik sözleşmesi ile intifa sözleşmesinin 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi anlamında birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Söz konusu anlaşmalar
bir bütün olarak ele alındığı takdirde, 15 yıl süreyle geçerli olmak üzere akdedilen intifa
sözleşmesi nedeniyle dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen
beş yıllık süreyi aşar nitelikte rekabet etmeme yükümlülüğü içerdiği sonucu ortaya
çıkmaktadır.
Yine Rekabet Kurulunun, yukarıda anılan kararlarında, 18.9.2005 tarihinden sonra
yapılan sözleşmelerin, süreleri ne olursa olsun, yapıldıkları tarihten itibaren ilk beş 110
yıllık süre boyunca 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile
tanınan muafiyetten yaralanabileceğine, beş yılı aşan süreler bakımından Tebliğ’de
belirtilen muafiyet koşullarının ortadan kalkacağına karar vermiştir.
Raportörlerce şikayetçi ile 11.8.2009 ve 12.8.2009 tarihlerinde yapılan telefon
görüşmelerinde, söz konusu akaryakıt istasyonunun Sabahattin Saka’ya ait
gayrimenkul üzerinde kurulu olduğu, anılan arazi için öncelikle Özalbayraklar yetkilileri
ile arasında bir kira anlaşması yapıldığı ve daha sonradan üzerinde dikey ilişkinin tesisi
için Termopet lehine bir intifa hakkı tesis edildiği ayrıca Sabahattin Saka’nın
Özalbayraklar’ın ortağının dayısı olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle söz konusu dikey 120
ilişkinin Grup muafiyetinden yararlanacağı süreyi belirlerken 2002/2 sayılı Tebliğ’deki
konuya ilişkin istisna hükmü dikkate alınmalıdır. 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğinin Açıklanmasına Dair Kılavuz’un 38. paragrafında;
“Tebliğ’in 5 inci maddesi ile getirilen bu istisna, “öncelikle ve özellikle” ilişkinin
başlangıcından itibaren üçüncü şahıslardan ayni ya da şahsi haklar kapsamında
taşınmazın kullanma ve/veya yararlanma hakkının alınması ve bunu müteakiben
tesisin bizzat sağlayıcı tarafından işletilmesi ya da kullanma/yararlanma hakkı veren ile
hiçbir bağlantısı olmayan şahıslarla bayilik ilişkisinin kurulması ile sınırlıdır.” hükmü yer
almaktadır. Başvuru konusu olayda Termopet’in, öncelikle anılan arazinin kullanım
hakkını ilişkinin başlangıcından itibaren Sebahattin Saka’dan elde etmesi söz konusu 130
olmadığından ve intifa hakkı veren ile bağlantısı olan biriyle bayilik ilişkisi
kurulduğundan istisna hükmünden yararlanmasının mümkün olmadığı görülmektedir.
Bu çerçevede Özalbayraklar ile Termopet arasında imzalanan 20.10.2006 tarihli
akaryakıt bayilik sözleşmesi ve bununla bağlantılı 20.11.2006 tarihli intifa
sözleşmesinden oluşan dikey ilişkinin, taraflar arasındaki ilk anlaşmanın süresi dikkate
alınarak, 20.10.2011 tarihine kadar grup muafiyeti kapsamında olduğu ve bu tarihten
sonra muafiyet koşullarının ortadan kalkacağı sonucuna varılmıştır.
Diğer taraftan, 20.10.2011 tarihine kadar taraflar müzakere ederek mevcut 140
sözleşmeleri sonlandırmak suretiyle, beş yılı aşmayacak şekilde yeni bayilik
sözleşmesi ve bu süre ile uyumlu olarak yeni intifa sözleşmesi akdedebilecektir. Bu
tarihten sonra taraflar arasında akdedilmiş olan bayilik sözleşmesi ve onunla bağlantılı
intifa sözleşmesinden oluşan “rekabet yasağına dayalı dikey ilişki”nin her iki tarafın
açık iradesi olmaksızın uzatılmaya zorlanması ya da bu süre sonunda rekabet etmeme
09-39/952-238
4
şartına son verilmesini engelleyen herhangi bir durum olması halinde, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem tesis edilebilecektir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 150
1. Taraflar arasındaki 20.10.2006 tarihli akaryakıt bayilik sözleşmesi ve bununla
bağlantılı intifa sözleşmesinden oluşan rekabet yasağına dayalı dikey ilişkinin,
20.10.2011 tarihine kadar 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına,
2. 20.10.2011 tarihinden sonra taraflar arasında mevcut olan dikey ilişkinin her iki
tarafın açık iradesi olmaksızın uzatılmaya zorlanması ya da bu süre sonunda
rekabet etmeme şartına son verilmesini engelleyen herhangi bir durum olması
halinde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem tesis edileceği
hususunun taraflara bildirilmesine,
3. Bununla birlikte intifa hakkının tapudan terkinine karar verme yetkisinin hukuk 160
mahkemelerinde olduğu hususunda başvuru sahibinin bilgilendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy