Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-86 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-44/772-254
Karar Tarihi : 17.6.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ (İkinci Başkan)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER:Remzi Özge ARITÜRK, Esma GÜNDOĞDU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Mobil İletişim Araçları ve Bilgi Teknolojileri İşadamları Derneği
(MOBİSAD)
Temsilcisi:Av. Derya ZENGİN GÜLFİDAN 20
Abide-i Hürriyet Caddesi No:182 Kat:8 Şişli/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN:
-Tesco Kipa Kitle Pazarlama Ticaret ve Gıda Sanayi A.Ş.
(Tesco Kipa)
İzmir Çiğli Havaalanı Cad. No:40 Çiğli/İzmir
E. DOSYA KONUSU: Tesco Kipa İzmir Çiğli AVM’sinin bazı cep telefonu
modellerinde piyasadaki rayiç bedelin altında olacak şekilde indirime giderek
zararına satış yaptığı ve yıkıcı fiyat uyguladığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: MOBİSAD vekili tarafından gönderilen dilekçede özetle;
İzmir’in Çiğli ilçesinde bulunan Tesco Kipa AVM’nin diğer elektronik ürünlerin 30
satışının yanı sıra MOBİSAD üyeleri gibi cep telefonu satışı alanında da faaliyet
gösterdiği,
Söz konusu AVM’nin dilekçe ekinde sunulan reklam insertindeki fiyatlar
incelendiğinde, cep telefonlarının rayiç bedellerinden düşük fiyatlarla satılmakta
olduğunun görüldüğü ve söz konusu indirimin hâlâ devam ettiği,
Örneğin yapılan indirim neticesinde Nokia 5800 model cep telefonunun fiyatının
499 TL, Nokia 6303 cep telefonunun ise 299,90 TL olduğu,
Söz konusu fiyatların halka arz edilen rayiç bedele rağmen yeni ve kat’î surette
kâr marjı olmayan bir fiyat tespiti anlamına geldiği ve rekabet hukuku
literatüründeki yıkıcı fiyatlandırma olarak adlandırılan hâkim durumun kötüye 40
kullanılması haline örnek teşkil ettiği,
Anayasa’nın “Devlet, para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı
ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici tedbirleri alır; piyasalarda fiili veya
anlaşma sonucu doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önler” şeklindeki 167.
maddesi uyarınca rekabete uygun hareket etmenin anayasal bir zorunluluk
oluşturduğu,
10-44/772-254
2
Anılan davranışın ayrıca TTK’nın 57. maddesinin 3. bendi ve özellikle, “ Rakipler
hakkında da cari olan kanun, nizamname, mukavele yahut mesleki veya mahalli
adetlerle tayin edilmiş bulunan iş hayatı şartlarına riayet etmemek” ifadelerini
haiz 10. bendi anlamında haksız rekabet teşkil ettiği, 50
Söz konusu AVM’nin hem zararına satış yapmasıyla hem de tüketicinin reklama
itimat ederek talepte bulunmasını sağlayarak MOBİSAD’a üye firmaların aynı
ürünü fahiş bedelle sattığı yönünde tüketiciler arasında mesnetsiz bir kanaat
uyandırdığı,
Ticari hacim olarak büyük firmaların belli başlı ürünlerde zararına satış yaparak
portföy oluşturmalarının ve diğer bazı ürünlerin satışından elde edilen kâr ile
ticari hayatlarına devam etmelerinin, bu firmaların zararına satışını yaptığı
ürünleri satan küçük ölçekli şirketleri çok ciddi şekilde etkilediğinin ve
etkileyeceğinin aşikar olduğu
ifade edilmekte, söz konusu uygulamaların ivedilikle son bulması için bahsi geçen 60
firmaya cezai ve hukuki müeyyidelerin uygulanması adına gerekli işlemlerin
yapılması talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.3.2010 tarih ve 2363 sayı ile giren
şikâyet üzerine yapılan inceleme neticesinde hazırlanan 5.4.2010 tarih ve 2010-2-
86/İİ-10-RÖA sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 15.4.2010 tarih ve 10-
31 sayılı toplantısında görüşülmüş ve Tesco Kipa hakkında önaraştırma yapılmasına
karar verilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 9.6.2010 tarih ve 2010-2-
86/ÖA-10-355.RÖA sayılı Önaraştırma Raporu 11.6.2010 tarih, REK.0.06.00.00-
110/293 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır. 70
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME ve DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1.İlgili Ürün Pazarı
Şikâyete konu olan ürün cep telefonu ve şikâyet edilen teşebbüs Tesco Kipa’dır. Cep
telefonu, içine takılan hizmet sağlayıcı kartlar (SIM CARD) aracılığıyla kablosuz
iletişim sağlayan taşınabilir, elektronik aygıtlardır. Türkiye’de satışlar, üretici firmaların
ülkemizdeki distribütörleri veya bu markaları paralel ithalat yoluyla yurtiçine getiren 80
teşebbüsler vasıtasıyla gerçekleştirilmektedir.
Başvuru dilekçesinde, cep telefonları fiyatlarını indirerek zararına satış yaptığı iddiası
ile şikâyet edilen Tesco Kipa, Türkiye’de perakendecilik sektöründe faaliyet
göstermekte, ürün portföyünde cep telefonuna da yer vermektedir.
Dolayısıyla Tesco Kipa’nın iddiaya konu uygulamalarının etkisi, cep telefonlarının
perakende olarak satıldığı pazarda görülecektir. Bu sebeple dosya kapsamında ilgili
ürün pazarı, “perakende cep telefonu satış hizmetleri” pazarı olarak belirlenmiştir.
90
10-44/772-254
3
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyete konu işlem açısından coğrafi pazarın bölgesel veya ulusal olarak
belirlenmesinin işlemin sonucunda herhangi bir etki doğurmaması, cep telefonu arz
ve talebinin gerek bölgesel ve gerekse internet aracılığıyla ulusal ölçekte
sağlanabilmesi sebebiyle dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar tanımı yapılmamıştır.
I.2. Değerlendirme
Şikâyete konu iddialar, “haksız rekabet” ve “zararına satış yapma” şeklinde iki ayrı
başlık altında değerlendirilecektir.
I.2.1. Haksız Rekabet Değerlendirmesi
Haksız rekabet, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 56. maddesinde “aldatıcı 100
hareket veya hüsnüniyet kaidelerine aykırı sair suretlerle iktisadi rekabetin her türlü
suistimali” şeklinde tanımlanmıştır. Haksız rekabet teşkil eden hallerden bazıları ise
anılan Kanunun 57. maddesinin bentlerinde örnekleme şeklinde sayılmıştır. Bu
kapsamda olmak üzere 3. bentte “Kendi şahsi durumu, emtiası, iş mahsulleri, ticari
faaliyeti veya ticari işleri hakkında yanlış veya yanıltıcı malumat vermek veyahut;
üçüncü şahıslar hakkında aynı şekilde hareket etmek suretiyle rakiplerine nazaran
onları üstün duruma getirmek” ve 10. bentte de “Rakipler hakkında da cari olan
kanun, nizamname, mukavele yahut mesleki veya mahalli adetlerle tayin edilmiş
bulunan iş hayatı şartlarına riayet etmemek” şeklinde tezahür eden davranışlar
haksız rekabet olarak nitelendirilmiştir. 110
Öte yandan, Türk Ticaret Kanunu kapsamındaki uygulamalar adli yargı bünyesindeki
ticaret mahkemelerinin ve ticaret mahkemelerinin olmadığı yerlerde ise asliye hukuk
mahkemelerinin görev alanına girmektedir.
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un kapsamını ve Rekabet
Kurumu’nun görev alanını belirleyen Kanun’un 2. maddesinde ise “… her türlü
teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma,
uygulama ve kararlar ile piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye
kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki
her türlü hukuki işlem ve davranışlar, rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit,
düzenleme ve denetlemeye ilişkin işlemler bu Kanun kapsamına girer” hükmü yer 120
almaktadır.
Bu sebeple, haksız rekabete ilişkin olarak öne sürülen iddiaların 4054 sayılı Kanun
kapsamında olmadığı kanaatine varılmıştır.
I.2.2. Yıkıcı Fiyat İddiası
Şikâyet edilen teşebbüs Tesco Kipa’nın İzmir Çiğli’deki AVM’lerinden birinin bazı cep
telefonu modellerinde, piyasadaki rayiç bedelin altında olacak şekilde indirime
giderek zararına satış yaptığı ve bu suretle yıkıcı fiyat uyguladığı iddiası anılan
indirimin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde yasaklanan hâkim durumun kötüye
kullanılması hallerinden birini teşkil eden “yıkıcı fiyatlandırma” eylemi teşkil edip
etmediği noktasında incelenmiştir. 130
Yıkıcı fiyat, üzerinde anlaşma sağlanan genel kabul görmüş bir tanımı olmamakla
birlikte, rekabetin elimine edilmediği veya en azından kısıtlanmadığı durumda, kârlı
olmayan fiyat olarak ifade edilmektedir. Bu nedenle yıkıcı fiyatlama yapan
teşebbüsün daha sonra fiyatlarını rekabetçi seviyenin üzerine çıkararak zararını telafi
etmeyi amaçladığı kabul edilmektedir. Dolayısıyla yıkıcı fiyat uygulaması genellikle
10-44/772-254
4
maliyet altı fiyat olarak ortaya çıkmaktadır. Olağandışı düşük fiyatlara katlanılmasının
gerekçesini ise, rakiplerin söz konusu fiyatlar ile rekabet edemeyerek piyasa dışına
itilmesi amacı oluşturmaktadır. Yıkıcı fiyatlama döneminde katlanılan zararlar,
rakiplerin piyasa dışına itilmesinden sonra yapılan fiyat artışları ile karşılanabilecektir.
Bu anlamda bir yıkıcı fiyatlama uygulamasından bahsedilebilmesi için teşebbüsün 140
hâkim durumda bulunması, fiyatın maliyet altı olması, rakiplerin piyasa dışına
çıkarılmasının amaçlanması ve yıkıcı fiyatlama dönemindeki zararların
karşılanabilmesi başlıca unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır.
Bu çerçevede başvuru konusunun yukarıda yer verilen unsurların varlığı bakımından
değerlendirilmesi gerekmektedir. İlk unsurun sağlanması açısından Tesco Kipa’nın
“perakende cep telefonu satış hizmetleri pazarında” hâkim durumda olup olmadığının
tespiti gerekmektedir. Hâkim durumun en önemli göstergesi teşebbüsün ilgili
pazardaki payıdır ve çoğu durumda %40’ın altındaki pazar payları hâkim durum
tespiti için yeterli gösterge olarak kabul edilmemektedir.
Bu bağlamda raportörler tarafından Tesco Kipa’nın anılan pazardaki pazar payının 150
tespiti için GFK Araştırma Hizmetleri A.Ş. (GFK)’den 25.5.2010 tarih ve 2485 sayılı
yazı ile bilgi talebinde bulunulmuştur1. Söz konusu araştırma şirketinin verilerine
göre, Tesco Kipa’nın ve Tesco Kipa’nın da içinde bulunduğu hipermarketler,
süpermarketler ve yapı marketler ile çok katlı mağazalar ve online satış kanallarının
toplanarak oluşturulduğu belirtilen MASS kanalının toplam perakende cep telefonları
satış hizmetleri pazarındaki 2008-2010 arası pazar payları aşağıdaki tablolarda yer
almaktadır.
Tablo 1: Tesco Kipa’nın ve MASS Kanalının Toplam Perakende Cep Telefonları Satış Hizmetleri
Pazarındaki 2008-2010 Arası Pazar Payları
2008 (%) 2009 (%) 2010 (%)
Ciro Adet Ciro Adet Ciro Adet
Tesco
Kipa
(….) (….) (….) (….) (….) (….)
MASS
Kanalı
(….) (….) (….) (….) (….) (….)
Tablodan da görüleceği üzere, Tesco Kipa’nın sahip olduğu %(….)‘u geçmeyen pazar 160
payı itibarıyla perakende cep telefonu pazarında hâkim durumda olamayacağı
anlaşılmaktadır. Öte yandan söz konusu teşebbüsün içinde yer aldığı MASS
kanalının dahi toplam pazarın %(….)’una ulaşamadığı görülmektedir.
Bunun dışında raportörler tarafından yapılan incelemede Tesco Kipa’nın şikâyete
konu olan indirimlerinin uygulandığı cep telefonlarının, online satışlar gibi piyasadaki
1 Söz konusu araştırma şirketinin 2000 yılından beri telekomünikasyon sektöründe yaptığı araştırmalar
sonucunda düzenli olarak cep telefonu raporlarının üretildiği, ayda bir kez olmak üzere yılda 12 kere
yayınlandığı belirtilmektedir. Bu çerçevede anılan şirketin sınıflandırma siteminde; mobil telefon
operatör münhasır satış mağazaları, bağımsız mobil ve sabit telefon satış mağazaları, tüketici
elektroniği münhasır satış mağazaları, tüketici elektroniği karma satış mağazaları, tüketici elektroniği
satan zincir mağazalar, züccaciye, halı-mobilya satış noktaları, hipermarket-süpermarketler/yapı
marketler, çok katlı mağazalar, online satışlar: olmak üzere çeşitli satış/bilgi kanalları bulunmaktadır.
Bunun dışında anılan kanallardan hipermarket-süpermarketler/yapı marketler ve çok katlı mağazalar
ile online satış kanallarının toplandığı MASS Kanalı adı verilen bir kanal bulunmaktadır.
10-44/772-254
5
diğer teşebbüsler tarafından yapılan satışlarda aynı veya daha düşük fiyatlarla
tüketicilere sunulduğu tespit edilmiştir2.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ve dosya kapsamında elde edilen bilgiler
ışığında, Tesco Kipa’nın “perakende cep telefonu satış hizmetleri” pazarında hâkim
durumda olmadığı göz önüne alındığında, Tesco Kipa’nın şikâyete konu indirimlerinin 170
“yıkıcı fiyatlandırma” bağlamında 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde yasaklanan
hâkim durumun kötüye kullanılması niteliğinde bir ihlal teşkil edemeyeceği sonucuna
varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
2 Örneğin 17.5.2010 tarihi itibarıyla adlı online alışveriş sitesinde Nokia 5800
model telefonunun fiyatı 410 TL; adlı sitede Nokia 5800 model cep telefonunun
fiyatı 482,84 TL (havale ile), Nokia 6303 model cep telefonunun fiyatı ise 296,63 TL (havale ile);
adlı sitede ise Nokia 5800 model cep telefonunun anılan sitenin sisteminde kayıtlı olan
çeşitli mağazaların ve teşebbüslerin sunduğu fiyatlar temel alınarak verilen fiyat aralığı 443-529 TL;
Nokia 6303 model telefon için ise 248-324 TL olarak belirtilmektedir.Tesco Kipa’nın yıkıcı fiyat olduğu
iddia edilen fiyatları ise yukarıda belirtildiği üzere Nokia 5800 model cep telefonu için 499 TL, Nokia
6303 cep telefonu için ise 299,90 TL ‘dir.
Full & Egal Universal Law Academy