Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2018-4-39 (Ortak Girişim)
Karar Sayısı : 18-27/445-215
Karar Tarihi : 08.08.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Mehmet AYAN, Ahmet ALGAN,
Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Şükran KODALAK
B. RAPORTÖRLER: Fatma ATAÇ, Damla YAZ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN :- The Boeing Company
Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK, Burcu CAN,
Av. Baran BAŞ, Av. Salih Mert SEYRAN,
Av. Zeynep Gizem TAHİROĞULLARI
Çitlenbik Sok. No:12 Yıldız Mah. Beşiktaş/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: The Boeing Company ile Safran Power Units USA, LLC
arasında ortak girişim kurulması işlemine izin verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 17.07.2018 tarih ve 5195 sayı ile
giren ve en son 31.07.2018 tarih ve 5477 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim
üzerine düzenlenen 02.08.2018 tarih ve 2018-4-39/Öİ sayılı Devralma Ön İnceleme
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; dosya konusu işleme izin verilmesinde
sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflar
G.1.1. The Boeing Company (BOEING)
(4) BOEING ticari jet uçakları ile birlikte savunma, uzay ve güvenlik sistemlerinin tasarımı,
üretimi ve pazarlaması alanında faaliyet göstermekte olup aynı zamanda havacılık-
uzay endüstrisi için satış sonrası hizmetler sağlamaktadır. BOEING tarafından sunulan
ürünler ve özel hizmetler; ticari ve askeri uçaklar, uydular, silahlar, elektronik sistemler
ve savunma sistemleri, fırlatma sistemleri, gelişmiş bilgi ve iletişim sistemleri ve
performans bazlı lojistik sistemleri ile eğitimleri kapsamaktadır.
(5) BOEING, üç iş kolu altında yapılandırılmıştır. Bunlar; “Boeing Ticari Uçaklar”, “Boeing
Savunma, Uzay ve Güvenlik” ve “Boeing Küresel Hizmetler”dir. Söz konusu iş kolları,
BOEING bünyesinde yer alan ve küresel ölçekte finansman çözümleri sunan Boeing
Capital Corporation ve dünya genelinde BOEING’e hizmet sunan Boeing Shared
Services Group ile desteklenmektedir.
(6) BOEING, Türkiye’de ağırlıklı olarak ticari uçak (yedek parça, eğitim, navigasyonel)
savunma, uzay, güvenlik ürünleri ve hizmetleri alanlarında faaliyet göstermektedir.
18-27/445-215
2/5
G.1.2. Safran Power Units USA, LLC
(7) Safran Power Units USA,LLC tamamı Safran S.A.’ya (SAFRAN) ait olan Safran USA
Inc.’ın %100’üne sahip olduğu iştirakidir. SAFRAN, halka açık bir anonim şirket olup
hisseleri Paris Borsasında işlem görmektedir. SAFRAN, dünya çapında havacılık-uzay
itki sistemleri ve ekipmanı, uçak ekipmanı ve savunma alanlarında faaliyet
göstermektedir. Havacılık-uzay itki sistemleri kapsamında uçak motorları, helikopter
türbin motorları ve uzay motorları üretmekte, havacılık-uzay ekipmanı faaliyetleri
kapsamında ise iniş sistemleri, tekerlekler ve frenler, naseller, güç gönderi sistemleri,
elektrik sistemleri ve tel sistemleri sağlamaktadır. SAFRAN ayrıca, Zodiac Aerospace
S.A.’nın devralınmasının ardından, ticari, bölgesel ve iş amaçlı kullanılan uçaklar ile
helikopterler için yerleşik (on-board) sistemler ve uçaklardaki konfor ve refahı artırmaya
yönelik çözümler ile birlikte uçak performanslarını ve uçuş güvenliğini artırıcı ileri
teknoloji sistemlerde de faaliyet göstermektedir.
(8) SAFRAN, Türkiye’de havacılık-uzay itki sistemleri, hava taşıtları ekipmanı, hava
taşıtları iç ekipmanı ve savunma sektörlerinde faaldir. SAFRAN’ın, Türkiye’deki
iştirakleri; Safran Aircraft Engines, Safran Electronics & Defense, Safran Helicopter
Engines, Safran Landing Systems, Safran Necelles ve Zodiac’tır.
G.1.3. Ortak Girişim
(9) Ortak girişim, bütün standart ekonomi sınıfı konfigürasyonunda yapısal kapasitesi 50
veya daha fazla koltuk alabilecek şekilde ayarlanabilen her türlü uçaklarda (yolcu,
taşıma, askeri, türev fark etmeksizin);
a. Orijinal üretim donanımları olarak kullanılmak üzere yardımcı güç birimleri
(Auxiliary Power Units- kısaca APU Sistemleri) ile bileşenlerinin tasarımı,
geliştirilmesi, üretilmesi, birleştirilmesi, test edilmesi, tasdik edilmesi,
pazarlanması, satışı, dağıtımı ve
b. Bu kapsamdaki uçaklarda kullanılan veya kullanılacak olan APU sistemleri için
hava aracı bakım, tamir ve yeniden güncelleme (Aircraft Maintenance, Repair,
Overhaul-kısaca MRO) hizmetleri ve ilgili yedek parçaların sağlanması ile
müşteri desteği ve hizmetlerinin sağlanması alanlarında
faaliyet gösterecektir.
(10) Ortak girişim öncelikle BOEING’in Yeni Orta-Ölçekli Uçak (BOEING New Mid-Market
Airplane-NMA) ve 737 MAX platformları için APU sistemleri geliştirecektir. Ortak
girişimin gelecekte üçüncü kişiler tarafından üretilen uçaklar dâhil olmak üzere,
bildirilen işlem kapsamında yer alan diğer uçaklar için de APU Sistemleri geliştirmesi
mümkündür.
(11) Bildirim Formunda MRO hizmetleri ve yedek parçalarından elde edilecek gelirlerin
çoğunun üçüncü kişilerden sağlanacağı ve yapılan projeksiyona göre 2060 yılına kadar
ortak girişimin üçüncü kişilere sağlayacağı MRO hizmetleri ve yedek parça satışlarının
toplam gelirlerinin %88’ini oluşturacağı ifade edilmektedir. Ayrıca ortak girişimin ilk APU
ünitesi satışını takip eden 10 yıl içerisinde (2025-2035 arası) üçüncü kişilere yapacağı
satışların toplam gelirinin %48’ini (BOEING’e yapacağı APU ünitelerinin satışları
toplam gelirinin %34’ü ve Aviall’e yapacağı yedek parça satışları toplam gelirinin %18’i)
teşkil edeceği öngörülmektedir.
G.2. İlgili Pazar
(12) Ticari uçaklarda APU sistemi, uçağın kuyruk bölümünde yer alan ve bir uçağın karadan
destek almaksızın bağımsız olarak çalışmasına imkân veren küçük bir gaz türbini
18-27/445-215
3/5
motorudur. APU sistemleri genel olarak sağlayıcıya özgü ekipman (supplier furnished
equipment- SFE) standardı olarak satılmaktadır.
(13) Kurul’un 27.09.2017 tarih ve 17-30/486-210 sayılı Safran/Zodiac kararında işlem ‘MRO
hizmetleri ve yedek parçalar’ etkilenen pazarı çerçevesinde değerlendirilmiştir.
SAFRAN, işlem kapsamında bildirilen uçak tipleri için APU sistemi sağlamamaktadır.
BOEING’in APU sistemlerinin tedariki alanında faaliyeti yoktur. Dolayısıyla, BOEING
ve de SAFRAN’ın ortak girişim ile örtüşen faaliyeti bulunmamaktadır.
(14) Ortak girişim büyük hava taşıtlarına yönelik APU sistemleri sağlayacaktır. BOEING ise
büyük ticari hava taşıtı platformu sağlayıcısıdır. Dolayısıyla ortak girişim ve BOEING’in
faaliyetleri arasındaki dikey nitelikli bir ilişki olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte
inceleme konusu işlemin alternatif pazar tanımları çerçevesinde rekabetçi endişe
yaratmayacağından hareketle ilgili ürün pazarı tanımı yapılmamıştır. Dosya
kapsamında ilgili coğrafi pazar tanımına gidilmesine de gerek görülmemiştir.
G.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
(15) Bildirim konusu işlem ile BOEING ve SAFRAN’ın %50’şer hisseye sahip olacağı tam
işlevsel bir ortak girişim kurulacaktır. 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in (2010/4 sayılı Tebliğ) 5.
Maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde, bir ortak girişimin 2010/4 sayılı Tebliğ
kapsamında bir devralma olarak değerlendirilebilmesi için “ortak kontrol” ve “tam
işlevsellik (bağımsız iktisadi varlık)” koşullarını taşıması gerekmektedir.
(16) Taraflar arasında 31.05.2018 tarihinde imzalanan Katkı Anlaşması ve A&R LLC
Anlaşması uyarınca SAFRAN yaklaşık (…..) ABD Doları nakit katkısında bulunacak ve
SAFRAN ile iştirakleri ortak girişim ve BOEING’e bazı fikri mülkiyet hakları için
münhasır olmayan lisanslar tevdi edilmesi de dâhil olmak üzere bazı yükümlülükler
yüklenecektir. Öte yandan BOEING de ortak girişime yaklaşık (…..) ABD Doları nakit
katkısında bulunacak ve bazı fikri mülkiyet hakları için münhasır olmayan lisanslar tevdi
edecektir. BOEING ayrıca, BOEING’in belirli teknik özelliklerine uygun olması halinde
geçerli olacak şekilde, işlem kapsamında bildirilen iki uçak platformu için ortak girişimin
tasarlayacağı ve üreteceği APU sistemlerini satın almak üzere taahhütte bulunacaktır.
(17) Dosya içeriği bilgilerden; tarafların yönetim kurulunda eşit temsil yetkileri olduğu ve
stratejik kararların her iki tarafın da onayına tabi olduğu anlaşıldığından kurulması
planlanan ortak girişim şirketinin BOEING ve SAFRAN tarafından ortak kontrol
edileceği anlaşılmaktadır.
(18) “Bağımsız bir iktisadi varlık niteliği taşıma” kriteri ile kurulacak olan ortak girişimin
kurucularından bağımsız olarak ilgili pazarda faaliyetlerini kalıcı olarak sürdürebilen
ayrı bir teşebbüs olarak tanımlanıp tanımlanamayacağını tespit etmek
amaçlanmaktadır. Dosya içeriğinde yer alan bilgiler çerçevesinde kurulacak olan ortak
girişim şirketinin pazarda bağımsız olarak faaliyet göstermek için yeterli kaynaklara
(kendi yönetimi ve çalışanları, fikri mülkiyet hakları, üretim tesisleri, üretim araçları, ofis
yerleşkesi) sahip olacağı, kendisine ait geliştirme, üretim, pazarlama ve satış kapasitesi
olacağı ve ana şirketlerden bağımsız olarak pazarda aktif ve kalıcı bir şekilde faaliyet
göstereceği, ayrıca belirsiz bir süre için kurulduğu, bağımsız bir iktisadi varlığın tüm
işlevlerini kalıcı olarak yerine getirebilecek nitelikte olacağı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla,
işlem sonrasında kurulacak olan ortak girişim şirketinin bağımsız bir iktisadi varlık
niteliği taşıyacağı kanaatine varılmıştır.
(19) Yukarıda yer verilen bilgilerden dosya konusu işlemin, bağımsız bir iktisadi varlığın tüm
işlevlerini kalıcı olarak yerine getirecek bir ortak girişim kurulması niteliğini taşıdığı
18-27/445-215
4/5
anlaşıldığından, söz konusu işlem 2010/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi çerçevesinde bir
devralma işlemidir. Dosya içeriğinden, işlem taraflarının 2017 yılı cirolarının 2010/4
sayılı Tebliğ’in 7. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde öngörülen ciro eşiklerini
aştığı anlaşıldığından, bildirime konu işlem izne tabidir.
(20) SAFRAN ve BOEING’in faaliyet alanları göz önüne alındığında; yapısal kapasitesi
50’den daha fazla koltuk alabilecek uçaklara yönelik APU sistemleri segmentinde
tarafların faaliyetleri arasında ya da taraflarla ortak girişimin faaliyetleri arasında yatay
örtüşme bulunmadığı anlaşılmaktadır.
(21) BOEING ve SAFRAN’ın ortak girişimin faaliyet göstereceği yapısal kapasitesi 50’den
fazla koltuk alabilen büyük uçak APU sistemleri için MRO hizmetleri ya da yedek parça
alanlarında faaliyetinin olmadığı da dikkate alındığında, herhangi bir yatay örtüşmenin
olmadığı görülmektedir.
(22) SAFRAN, ortak girişimin mevcut ya da muhtemel müşterisi olmadığı için ortak girişim
ve SAFRAN arasında dikey bir ilişki de bulunmamaktadır. Bununla birlikte BOEING’in
büyük ticari hava taşıtı platformu sağlayıcısı olarak ortak girişimin alt pazarında faaliyet
gösterdiği anlaşılmaktadır.
(23) Büyük ticari hava taşıtlarına yönelik APU sistemlerinin tedarikinde rekabet hem
BOEING hem de Airbus’a mevcut platformları sağlayan Honeywell ve UTC ile birlikte
her bir platform temelinde ortaya çıkmaktadır. Hâlihazırda mevcut sipariş ile büyük ticari
hava taşıtı sunan birkaç başka sağlayıcı bulunmaktadır; Çinli üretici COMAC ve Rus
üretici Irkut, Honeywell’in APU Sistemi sağladığı orta gövdeli uçaklar geliştirmektedir.
Honeywell ve UTC kendi platformlarını ve bu platformlara yönelik MRO hizmetlerini
sağlamaya devam edeceklerdir. Bildirim Formuna göre, ortak girişim 737 MAX ve NMA
platformları için MRO hizmetleri sunmaya başladığında bunun mevcut siparişler ile en
az (…..) adet büyük ticari hava taşıtının (…..) veya bütün aktif platformların
%(…..)’sinden azını yansıtacağı beklenmektedir.
(24) Dosya içeriği bilgilerden; büyük ticari hava taşıtlarının tedarikinde BOEING’in pazar
payının yüksek olduğu, ancak BOEING’in sağladığı taşıtlar için APU sistemlerinin
tamamını ortak girişimden alması halinde dahi pazarda Airbus gibi büyük bir firmanın
yanında Comac ve Irkut gibi yeni firmaların da bulunduğu anlaşılmaktadır. Bunlara ek
olarak BOEING tarafından gelecekte piyasaya sürülecek olan yeni uçak platformlarına
APU sistemleri sağlanmasına ilişkin ortak girişimimin bir öncelik hakkı bulunsa da
münhasırlık söz konusu değildir. Dolayısıyla gelecek platformların temin edilmesi alanı
rekabete açıktır.
(25) Öte yandan Honeywell’in büyük ticari hava taşıtlarına yönelik APU sistemlerinin
tedarikinde %(…..) civarında pazar payına sahip olduğu ve son on yılda yeni büyük
ticari hava taşıtı platformlarının tedarikine ilişkin birçok sözleşme yaptığı dosya
içeriğinden anlaşılmaktadır. Honeywell hâlihazırda Boeing 737 MAX platformu için APU
sistemleri sağlamaktadır ve Aralık 2026 yılına kadar da bu ürünleri sağlamaya devam
edecektir. Yukarıda yer alan bilgiler çerçevesinde, mevcut sözleşmeler nedeniyle
pazarda önemli ölçüde güce sahip rakiplerin varlığı dikkate alındığında bildirime konu
ortak girişimin rekabetçi endişe doğurmayacağı anlaşılmıştır.
(26) Sonuç olarak bildirime konu işlem ile herhangi bir pazarda hâkim durum yaratılmasının
veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasının söz konusu olmadığı kanaatine varılmıştır.
18-27/445-215
5/5
H. SONUÇ
(27) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Rekabet
Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ
kapsamında izne tabi olduğuna; işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde yasaklanan
nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve
böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme
izin verilmesine, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy