1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/M.A.-00/4 (Birleşme)
Karar Sayısı : 00-48/509-277
Karar Tarihi : 5.12.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Murat AYBER, Haluk ARI
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - The Chase Manhattan Corporation
- J.P. Morgan& Co. Incorporated
Temsilcileri: Av. Coşkun ERKAM
Nişantaşı, Rumeli Cad., No:35/47, D.14
80220, İSTANBUL
D- TARAFLAR: - The Chase Manhattan Corporation
270 Park Avenue, New York, N.Y. 10017-2070
- J.P. Morgan& Co. Incorporated
60 Wall Street, New York, N.Y. 10260-0060
E- DOSYA KONUSU: The Chase Manhattan Corporation ile J.P. Morgan& Co.
Incorporated teşebbüslerinin birleşmesi işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.11.2000 tarih, 4616 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7 nci maddesi
ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen 22.11.2000
tarih, D4/1/M.A.-00/4 sayılı Birleşme Ön İnceleme Raporu 30.11.2000 tarih,
REK.0.08.00.00/62 sayılı Başkanlık önergesi ile 00-48 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Devralma ile, ilgili ürün pazarında hakim durum
yaratılması ya da bir hakim durumun güçlendirilmesine yönelik olarak rekabetin
önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı, bu nedenle bildirim konusu
birleşme işlemine izin verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. The Chase Manhattan Corporation
The Chase Manhattan Corporation (Chase), Delawere Eyaleti kanunlarına
tabi olarak kurulan tescilli bir banka holding şirketidir. Chase dünya çapındaki
finansal servislerini çeşitli banka ve banka dışı iştirakleri vasıtasıyla yapmaktadır.
2 REKABET KURUMU
Chase'ın İstanbul'da "The Chase Bank Merkezi New York N.Y. İstanbul
Türkiye Merkez Şubesi" ünvanlı bir şubesi bulunmaktadır. Ayrıca Chase'ın
bünyesinde bulunan Chase Manhattan International Finance Ltd.'nin %99.9 una
sahip olduğu sermaye piyasası faaliyetlerinde bulunmak üzere 12 Ağustos 1997
tarihinde kurulmuş olan Chase Manhattan Menkul Değerler A.Ş. ünvanlı bir teşebbüs
de söz konusu gruba dahil olarak faaliyette bulunmaktadır.
Birleşme sonrasında Chase bireysel iş alanına yoğunlaşacak ve kredi
kartlarını, New York ve Teksas'ta bölgesel tüketici bankacılığını, ipotek bankacılığını,
çeşitlendirilmiş tüketici kredilerini, sigorta ve orta ölçekli piyasa bankacılığını
yürütecektir.
H.1.2. J.P. Morgan& Co. Incorporated
J.P. Morgan dünya çapında ticari teşebbüslerin, devletlerin ve kişilerin
finansal ihtiyaçlarını karşılamakta önde gelen bir firmadır. Banka, dünya genelinde
kurumsal stratejiler ve yapılar hakkında danışmanlık sağlamakta, sermaye bulma ve
sermaye yapıları geliştirmekte, finansal ürünler için pazar yapıcılığı hizmeti
sunmakta ve yatırım varlıklarını yönetmektedir.
J.P. Morgan dünya çapındaki finansal servislerini iştirakleri vasıtası ile ve bir
banka iştiraki olan Morgan Guaranty Trust Company of New York'un yabancı
ülkelerdeki şubeleri vasıtasıyla vermektedir. Türkiye'deki şubesi " A.B.D. Morgan
Guaranty Trust Company of New York, Türkiye, İstanbul Şubesi" ünvanı ile faaliyet
göstermektedir.
H. 2. İlgili Pazar
H.2.1. Ürün Pazarı: Bankacılık sektörü fon arz edenlerle, fon talep edenler arasında
aracılık yapmaktadır. Bu yönüyle kaynak bulma ve bu kaynakları kullanma şeklinde
iki ana işlevi vardır. Kalkınma ve yatırım bankaları, sermaye piyasası işlemleri
yaparak, proje finansmanıyla sanayi projelerine orta ve uzun vadeli kaynak aktararak
ve danışmanlık hizmetleri sunarak bankacılık faaliyetlerinde ticaret bankalarından
farklılık arzetmektedir.
Günümüzde mali piyasalarda kaydedilen büyük gelişmeler, bankacılık
faaliyetlerinin geniş bir faaliyet alanı içinde yürütülmesine yol açmıştır. Bu yapı,
bankacılığın temel faaliyet alanlarından (kredi ve mevduat) başka farklı yapılar ve
kar alanları sunan çeşitli alt pazarlardan oluşmaktadır. Bu alt pazarlar yatırım ve
kalkınma bankaları için, proje finansmanı pazarı, uzun vadeli krediler pazarı, halka
arz işlemleri ve aracılık faaliyetleri pazarı, danışmanlık gelirleri pazarı olarak
tanımlanabilmektedir.
Birleşme işlemine konu bankalar, kurumsal müşterilere mevduat, kredi verme,
uluslararası ödemeler, akreditif ve danışmanlık hizmetleri vermekte ve ayrıca finans
ve yatırım hizmetlerinde alım-satım (hisse senetleri, bono ve tahviller, döviz ve türev
işlemleri), varlık yönetimi ve yatırım bankacılığı yapmaktadırlar. Ancak taraflar
Türkiye pazarında bireysel bankacılık faaliyetinde bulunmamaktadırlar. Bu tespitlere
göre, her ne kadar tarafların faaliyetlerinde kurumsal bankacılık ağırlıkta olsa da
hem ticaret hem de yatırım bankacılığı alanlarında faaliyet gösteriliyor olması
nedeniyle ilgili ürün pazarı, üst pazar olan bankacılık hizmetleri olarak belirlenmiştir.
3 REKABET KURUMU
H.2.2. Coğrafi Pazar: İlgili ürün pazarında faaliyette bulunan bankaların şubelerinin
tüm ülkeye yayılmış olması ve bankalararası işlemlerin tüm ülke çapında
yapılabilmesi nedeniyle ilgili coğrafi pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak kabul
edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Başvuruya konu işlem, Amerika Birleşik Devletlerinde kurulu bir banka olan
The Chase Manhattan Corporation ile yine Amerika Birleşik Devletleri’nde kurulu bir
banka holding şirketi olan J.P. Morgan&Co. Incorporated arasında 12.09.2000
tarihinde imzalanan “Birleşme Anlaşması ve Planı" çerçevesinde bir birleşme
işlemdir. Söz konusu anlaşma ile; J.P. Morgan birleşme suretiyle Chase Manhattan'a
katılacak ve birleşen şirketlerden oluşacak tüzelkişilik J.P. Morgan Chase&Co. adını
taşıyacaktır. İki şirketin birleşmesi, 3.7 Chase imtiyazsız hissesinin 1 J.P. Morgan
imtiyazsız hissesi ile değiştirilmesi ve J.P. Morgan'ın her imtiyazlı hisse serisinin
Chase'in benzeri bir imtiyazlı hisse serisi ile değiştirilmesi şeklinde vuku bulacaktır.
Başvuruya konu birleşme işlemi Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde
olmamakla birlikte, 4054 sayılı Kanun çerçevesinde, Türkiye Cumhuriyeti
kanunlarına göre faaliyette bulunan şubeleri vasıtasıyla ilgili ürün piyasasını
etkilemelerinden dolayı 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesi
gerekmektedir.
Söz konusu işlem 4054 sayılı Kanun'un 7 nci maddesine dayanılarak
çıkartılan 1997/1 sayılı "Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ"in 'Birleşme veya Devralma Sayılan Haller' başlıklı 2
nci maddesinin (a) bendinde yer alan, "bağımsız iki veya daha fazla teşebbüsün
birleşmesi" hükmü gereğince bir birleşme işlemidir. Anılan Tebliğ'in 'İzne Tabi
Birleşme veya Devralmalar' başlığı altındaki 4 üncü maddesi; “Bu Tebliğ’in 2 inci
maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma sonucunda birleşmeyi veya
devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili
ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya
bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmişbeş trilyon Türk Lirası’nı (1998/2 sayılı
Tebliğ ile değişik) aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur.”
demek suretiyle birleşme/devralma işlemini gerçekleştiren teşebbüslerin yukarıda
belirtilen eşikleri aşmaları halinde Rekabet Kurulu'ndan izin almaları gerektiğini
hükme bağlamaktadır.
1998/6 sayılı "Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ'de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ"de, 1997/1 sayılı
Tebliğ'in 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilen eşiklerin hesaplanmasında
bankalar için, 3182 sayılı Bankalar Kanunu'nun 51 inci maddesinin (5) numaralı
bendine göre, Hazine Müsteşarlığınca usul ve esasları belirlenen kar ve zarar
tablolarında yer alan faiz gelirleri ve faiz dışı gelirler toplamının esas alınacağı
belirtilmiştir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, işlemin tarafları Chase ve Morgan'ın
Türkiye şubelerinin gelir tablolarına göre hesaplanan 1999 yılı gelirler toplamının
115.277.064 milyon TL. (96.542.000+10.119.000+4.762.194+3.853.870); pazar payı
toplamının ise % 4 (%3.7+ %0.3) olduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda bildirime konu
4 REKABET KURUMU
olan birleşme işlemi, tarafların sahip olduğu toplam ciroları yönüyle 1997/1 sayılı
Tebliğ kapsamında Rekabet Kurulu'nun iznine tabi bir işlemdir.
Türk bankacılık piyasasında, ürünün niteliği açısından bankalar arasında
üretilen ürün ya da kredi, mevduat, çek, senet tahsili, menkul kıymet işlemleri gibi
sunulan hizmetler büyük ölçüde homojendir. Ürünlerin fiyatlanması ile ilgili kamu
otoritesi tarafından bir kısıtlama getirilmemiş olup faiz oranları, komisyon veya
masraflar bankalar arasında değişiklik gösterebilmektedir. Ancak bankalar ürünlerini
sunarken değişik satış, pazarlama teknikleri kullanmakta ve özellikle yoğun bir
şekilde reklama yönelerek bir anlamda marka imajlarını yerleştirmeye, ürün
farklılaştırması yolu ile pazardaki müşteri portföylerini artırmaya çalışmaktadırlar.
Pazar paylarını artırmaya yönelik bu çalışmalar, bankalar arasında fiyat yanında
başka parametrelerde de rekabetin yaşandığını göstermektedir. Bankacılık
sisteminde yoğunlaşma yüzdeleri şu şekildedir:
1990 1996 1997 1998 1999
İlk beş banka
T. aktif 54 46 44 44 46
T.mevduat 59 52 47 49 50
T.krediler 57 46 46 40 42
İlk on banka
T. aktif 75 69 67 68 68
T.mevduat 85 72 70 73 69
T.krediler 78 72 72 73 73
Başvuruya konu işleme ilişkin dosyada yer alan bilgi ve belgelerden, Türkiye
bankacılık sektöründe 31.12.1999 tarihi itibariyle toplam kredilerin 21.714.974 milyar
TL. olduğu, bu krediler içerisinde Chase'ın 2.278 milyar TL. ile payının %0,1, Morgan
Co.'nun payının ise sıfır olduğu; 48.263.769 milyar TL. olan toplam mevduatta da
Chase'ın 20.399 Milyar TL. ile payının %0,042 olduğu; toplam aktif büyüklüğün 1999
yılı rakamlarına göre 72.120.858 milyar TL olduğu aktif büyüklüğe göre yapılan
sıralamada ise, Chase'ın 177.949 milyar TL. ile 46'ncı, Morgan'nun ise 9.824 milyar
TL. ile 73'üncü sırada yer aldığı görülmektedir. Dolayısıyla, ilk on banka için
yoğunlaşma oranının %68-73 olduğu sektörde anılan birleşme işlemi sonrasında,
4054 sayılı Kanun'un 7 nci maddesinde belirtilen rekabeti önemli ölçüde azaltacak
bir hakim durumun yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin
söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır.
J- SONUÇ
Yukarıda yapılan değerlendirmeler ışığında, The Chase Manhattan
Corporation ile J.P. Morgan&Co. Incorporated arasındaki birleşme işleminin,
tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam ciroları yönüyle, 4054 sayılı Kanun’un 7 nci
maddesi ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin
Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi
bir işlem olduğu; ancak, anılan birleşme sonucunda 4054 sayılı Kanun’un 7 nci
maddesinde belirtilen bir hakim durum yaratılması veya mevcut bir hakim durumun
daha da güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz
konusu olmadığı; bu nedenle, bildirime konu birleşme işlemine izin verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy