Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-57 (Devralma)
Karar Sayısı : 04-43/537-132
Karar Tarihi : 24.6.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
B. RAPORTÖRLER: E. Cenk GÜLERGÜN, İsmail Yücel ARDIÇ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Petrochemical Industries Company K.S.C.
Temsilcisi: Av. M. Togan TURAN, Av. Pınar
ERYÜREKLİ
- The Dow Chemical Company
Temsilcisi: Av. M. Togan TURAN, Av. Pınar ERYÜREKLİ
Beybi Giz Plaza Meydan Sok. No:28 Kat:10
34398 Maslak-İstanbul
D. TARAFLAR : - Petrochemical Industries Company K.S.C.
PO Box 1084
Safat 13011 KUVEYT
- The Dow Chemical Company
2030 Dow Center Midland, MI 48674
Delaware - ABD
E. DOSYA KONUSU: The Dow Chemical Company ve Petrochemical
Industries Company K.S.C.'nin, etilen glikol pazarında faaliyet
gösterecek White Sands Ortak Girişimi'ni kurması işlemine izin
verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 31.5.2004 tarih, 2854 sayı ile giren
ve en son 15.6.2004 tarih, 3187 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 21.6.2004 tarih, 2004-1-57/Öİ-04-ECG sayılı
Devralma Ön İnceleme Raporu, 21.6.2004 tarih, REK.0.05.00.00/110 sayılı
Başkanlık önergesi ile 04-43 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
04-11/99-23
2
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- The Dow Chemical Company ve Petrochemical Industries Company
K.S.C.'nin etilen glikol üretimi ile monoetilen ve di-etilen glikol pazarlaması ve
satımı alanlarında faaliyet gösterecek White Sands Ortak Girişimi’ni kurması
işleminin 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak
çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ'in kapsamında olduğu,
- tarafların cirolarının toplamı 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde belirtilen
25 trilyon TL’lik eşiğin üstünde olduğundan işlemin izne tabi olduğu,
- işlem sonucunda aynı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen, bir hakim durumun
yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin
olumsuz yönde etkilenmesinin söz konusu olmadığı ve dolayısıyla söz konusu
ortak girişim işlemine izin verilmesinde herhangi bir sakınca bulunmadığı
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. The Dow Chemical Company (Dow)
Dow plastik, kimya, tarımsal bilimler, hidrokarbon ile enerji ürünleri ve
hizmetleri alanında faaliyet göstermektedir. Dow Alberta & Orient, Optimal
Glycols ile taraflarca ortak kontrol edilen Equate Petrochemical Company
K.S.C. ve Equate Marketing Co. E.C. (Equate OG) ortak girişimleri aracılığıyla
etilen glikol üretimi ve satışıyla iştigal etmektedir. Dow’un Türkiye’de biri kimya
sektöründe, diğeri tarımsal ürünler alanında olmak üzere Dow Türkiye Kimya
Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Dow Kimya) ile Dow Agro Sciences A.Ş. (Dow
Agro) unvanlı iki iştiraki bulunmaktadır. Ancak Dow’un ilgili ürünlerinin
Türkiye’ye satışı Dow Europe tarafından doğrudan ve Equate OG aracılığıyla
yapılmakta olup anılan iki iştirak ilgili pazarda etkinlikte bulunmamaktadır.
H.1.2. Petrochemical Industries Company K.S.C. (PIC)
PIC Kuveyt Devleti ortaklığına ait Kuwait Petroleum Corporation’ın (KPC)
%100 iştiraki konumundadır. PIC, diğer KPC grup şirketlerinin sağladığı
hammaddeleri amonyak, üre ve polipropilene dönüştürmektedir. PIC’nin etilen
glikol üretimi ve satımı, Dow’la ortak kontrol edilen Equate OG’nin
faaliyetleriyle sınırlıdır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Taraflar, bildirim konusu işlem ile, etilen glikol (EG) üretimi ve monoetilen
(MEG)- di-etilen glikol (DEG) pazarlaması ve satımı faaliyetlerini White Sands
çatısı altında birleştirecektir. Dünya ölçeğindeki bu işlemin Türkiye pazarına
04-11/99-23
3
yansıması ise, Dow’un doğrudan, Dow ile PIC’nin Equate OG aracılığıyla
yaptığı MEG satışlarının White Sands tarafından sürdürülecek olmasıdır.
EG, etilen oksitin işlenmesiyle üretilmekte olup renksiz, kokusuz ve göreceli
olarak uçucu sayılmayan bir sıvıdır. Etilen oksitten EG üretilmesi süreci
dahilinde MEG ana ürün olarak ortaya çıkmaktadır. Suyun donma noktasını
düşürmesi nedeniyle, MEG’in suyla karışımı donmaya karşı ideal koruma
sağlamaktadır. Bu özelliğinden dolayı, üretilen MEG’in en az %25’i antifiriz
üretiminde kullanılmaktadır. MEG’in %65’i ise polyester elyaf imalinde
değerlendirilmektedir. Kalan %10’luk bölümü ise fren sıvısı, glikol di asetat,
dinamit imalinde, selüloz boya, reçine, ester, eter, matbaa mürekkebi,
yapıştırıcı karışımlar için çözücü olarak ve endüstriyel soğutma sistemlerinde
kullanılmaktadır.
MEG’in üretimi sırasında EG’nin diğer türev ürünü olarak DEG ortaya
çıkmaktadır. Üretim süreci sonucunda %90 oranında MEG, %9 oranında DEG
elde edilmektedir. DEG solvent ve yumuşatıcı olarak (mantar, tutkal, kazein,
kağıt imalinde), boya mürekkebi üretiminde, uçaklarda donmaya karşı önleyici
sprey olarak, demiryollarında ve nem çekici özelliğinden dolayı gazların
kurutulmasında kullanılmaktadır.
Öte yandan, EG’nin bir diğer türev ürünü tri-etilen glikol’dür (TEG). Ancak
TEG oldukça düşük oranda elde edilmekte ve MEG ile DEG gibi önemli
ürünlerden sayılmamaktadır.
Dosya mevcudu bilgilerden; farklı kullanım alanları ve özellikleri bulunmakla
birlikte EG türevi ürünlerin aynı üretim sürecinde ve sabit oranlarda elde
edildiği ve MEG üreticilerinin tümünün DEG ve TEG üretimini de
gerçekleştirdiği anlaşılmıştır.
Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı "EG türevi ürünler pazarı" olarak belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Yapılan inceleme sonucunda, özellikle deniz yoluyla taşımacılığın olanaklı
olduğu yerlerde ilgili ürünlerin önemli sayılamayacak maliyetlerle alıcının
üretim tesisine ulaştırılabildiği anlaşılmıştır. Talebin yarıdan fazlasının ithalat
yoluyla karşılanması bunu doğrular niteliktedir. Dolayısıyla, bölgesel pazar
tanımı yapmayı gerektirecek koşulların bulunmaması nedeniyle, ilgili coğrafi
pazar "Türkiye Cumhuriyeti Sınırları" olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Bildirime konu işlem; Dow ve PIC’nin EG üretimine, MEG ve DEG satımı ile
pazarlamasına ilişkin varlık ve haklarını ortak kontrol edecekleri White Sands
bünyesinde birleştirmeleridir. İşlem dahilinde, Dow,
- Kanada’daki EG üretim tesislerini,
- Malezya’daki ortak girişimi olan Optimal Glycols tarafından üretilen MEG ve
DEG’in pazarlama faaliyetlerinin tamamı ile dağıtım haklarının bir kısmını,
04-11/99-23
4
- Kanada tesisleri dışında üretilen, gereksinim fazlası MEG ve DEG’in
münhasır pazarlama ve dağıtım haklarını,
ayrıca taraflar, Equate OG’nin tüm EG pazarlama haklarını, White Sands’e
devredecektir. Dow’un Kanada dışındaki tesisleri ve tarafların ortak kontrol
ettiği Equate OG, White Sands’den bağımsız olarak üretim faaliyetini
sürdürecektir.
White Sands bünyesinde iki ortak girişim şirketi bulunacaktır:
- EG üretimi ile MEG ve DEG pazarlaması, satımı alanlarında etkinlikte
bulunacak Kanada Şirketi (Kanada’da yalnızca kendi üretimini satacaktır),
- Merkezi Hollanda’da kurulu olacak ve dünya çapında MEG ile DEG
pazarlaması ve satımı işiyle iştigal edecek, ancak üretim birimi olmayacak
MEGlobal B.V.
Bu şirketler, Devir Sözleşmesi’nde sırasıyla Canadian Newco ve European
Newco olarak anılmaktadır. White Sands, bu iki şirketin oluşturduğu bütünlüğe
verilen “jenerik” adı ifade etmektedir. Her iki şirketin, aynı kişilerden oluşan
ancak ayrı yönetim kurulları bulunacaktır. Dolayısıyla White Sands çatısı
altında tek bir ortak yönetim söz konusu olacaktır.
Yukarıda belirtildiği gibi, Dow’un Türkiye’ye satışları Dow Europe faturasıyla
ya da Equate OG kanalıyla yapılmakta olup, Dow’un Türkiye’deki kuruluşları
olan Dow Kimya ve Dow Agro’nun ilgili alanlarda faaliyeti bulunmamaktadır.
PIC’nin Türkiye cirosu ise, yalnızca Equate OG aracılığıyla yapılan satışlardan
oluşmaktadır. Dow’un Avrupa’daki üretimine ilişkin satış hakları ve Equate
OG’nin üretimine ilişkin temsilcilik hakları işlem sonrasında MEGlobal B.V.
bünyesinde birleştirileceğinden, tarafların Türkiye pazarındaki payları White
Sands’e devredilmiş olacaktır. Dolayısıyla, bildirime konu olan ve dünya
ölçeğinde gerçekleştirilen işlem, Türkiye pazarı üzerinde etki gösterecektir.
1997/1 sayılı Tebliğ'in 2(c) maddesinde, "Amaçlarını gerçekleştirmek üzere
işgücü ve malvarlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak
ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki
rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler (joint-venture)."
tanımı yer almaktadır. Bu tanımdan hareketle, bir ortak girişimin yoğunlaşma
doğurucu nitelikte kabul edilmesi, dolayısıyla 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında
değerlendirme yapılabilmesi için aranan şartlar şu şekilde sıralanabilecektir:
- Ortak kontrol altında bir teşebbüsün bulunması (ortak girişim),
- ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkması,
- ortak girişimin, taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki
rekabeti sınırlayıcı amaç veya etkisinin olmaması.
Tarafların kurmayı öngördükleri ve iki ortak girişim şirketinden oluşacak
yapıda, ana teşebbüsler olan Dow ve PIC'nin %50-%50 ortak olmaları,
yönetim kurullarına üçer üye atamaları ve kararların dörder üyenin olumlu
oyuyla alınabilecek olması hususları dikkate alındığında, ana teşebbüslerin
ortak girişim üzerinde ortak kontrolünün bulunacağı anlaşılmaktadır.
04-11/99-23
5
White Sands, Dow'un Kanada'daki EG üretim tesislerine, Dow'un Petronas ile
ortak girişimi olan Optimal Glycol'deki satım ve pazarlama haklarına ve
Dow'un Kuveyt'deki Equate ortaklığının ürettiği MEG ile DEG'in pazarlama ve
satış haklarına münhasıran sahip olacaktır. Ayrıca ortak girişim şirketlerinin
ana teşebbüslerden bağımsız olarak kendi personeline sahip olması ve ana
teşebbüslerin ortak girişime yeterli işletme sermayesi sağlaması
öngörülmüştür. Tüm bu açıklamalar ortak girişim şirketinin, amaçlarını
gerçekleştirmek üzere bağımsız bir iktisadi varlığa sahip olacağını
göstermektedir.
Ortak girişimin, taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki
rekabeti sınırlayıcı amaç veya etkisinin olmaması kriterinin
değerlendirilmesinde, ortak girişimin kendisini oluşturan teşebbüslerin daha
önceki faaliyetlerini devralıp devralmadığının, onların adına yeni faaliyetlere
girişip girişmediğinin, şirketlerin ilgili pazarlarda veya ilgili ürün pazarının üst
ya da alt pazarlarında yahut komşu pazarlarda faaliyet gösterip
göstermediğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Kurulması öngörülen
ortak girişim şirketleri, işlem sonrasında Dow ve PIC'nin MEG ve DEG üretimi
ile ilgili tüm pazarlama ve satım haklarına sahip olacaktır. Başka bir deyişle
ana teşebbüslerin, EG pazarındaki pazarlama ve satış faaliyetleri sona
erecektir. İşlem sonrasında Dow, EG üretim faaliyetlerini ABD ve Avrupa'daki
tesislerinde, Optimal Glycol ve Equate Ortak Girişimleri vasıtalarıyla
sürdürecektir. PIC ise EG üretim faaliyetini Equate Ortak Girişimi vasıtasıyla
yürütecektir. Ana teşebbüslerin ortak girişimle aynı üretim seviyesinde faaliyet
gösterecek olmasının, global olarak bakıldığında, ana teşebbüsler arasında
ya da ortak girişimle ana teşebbüsler arasında işbirliği doğurması riski
mevcuttur. Ancak Türkiye’de ilgili ürün pazarında, tarafların satım ve
pazarlama faaliyetleri tamamen White Sands tarafından sürdürülecek ve
taraflar ortak girişimden bağımsız olarak herhangi bir etkinlikte
bulunmayacaktır. Dolayısıyla, bildirime konu işlemin, Türkiye EG türevi ürünler
pazarında rekabetçi davranışların koordinasyonuna yol açmayacağı kanaatine
varılmıştır.
Yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında bildirim konusu işlemin, 1997/1
sayılı Tebliğ’in 2. maddesi kapsamında bir ortak girişim olduğu anlaşılmıştır.
Aşağıdaki tabloda, Türkiye EG türevi ürünler pazarında tarafların ve rakip
teşebbüslerin payları gösterilmiştir:
Tablo 1- Teşebbüslerin EG Pazarındaki Payları
Teşebbüsler Pazar Payı (%)
Petkim (…)
Sabic (…)
Dow (…)
PIC (Equate aracılığıyla) (…)
Diğer (…)
Tarafların EG türevi ürünler pazarındaki 2003 yılı cirolarının toplamı ise
(……………………) TL' dir.
04-11/99-23
6
Tarafların ilgili ürün pazarındaki paylarının ve cirolarının toplamı dikkate
alındığında, 1997/1 sayılı Tebliğ’de öngörülen ciro eşiğinin aşıldığı
görülmektedir. Bu bakımdan söz konusu işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4.
maddesi kapsamında izne tabidir.
Bildirim konusu işlem sonrasında yoğunlaşmanın meydana geleceği EG türevi
ürünler pazarındaki en büyük rakip %(…) pazar payı ile Petkim'dir. Petkim'i
%(…) pazar payı ile Sabic (Suudi Arabistan menşeli) izlemektedir. Tarafların
ilgili pazardaki paylarının toplamı ise %(…)'dir. PIC’nin bu toplama katkısı
yalnızca %(…)’dir.
Pazarda daha büyük ağırlığa sahip iki büyük teşebbüsün bulunması, tarafların
pazar paylarının toplamının 1997/1 sayılı Tebliğ'de öngörülen %25’lik pazar
payı eşiğinin bile altında kalması ve PIC’nin düşük pazar payı nedeniyle
işlemin pazardaki yoğunlaşmayı önemli ölçüde artırmayacak olması hususları
dikkate alındığında; bildirim konusu işlem neticesinde ilgili pazarda 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesinde belirtilen, bir hakim durumun yaratılmasının veya
mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin olumsuz yönde
etkilenmesinin söz konusu olmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; bildirime konu
işlemin, tarafların ilgili pazardaki toplam cirolarının 1997/1 sayılı "Rekabet
Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Teliğ"in 4. maddesinde belirtilen 25 trilyon TL'lik eşiğin üstünde olması
nedeniyle 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1
sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem olduğuna; bununla birlikte bu
işlemin aynı Kanun'un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratan veya
mevcut bir hakim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda ülkenin bütünü
yahut bir kısmında ilgili piyasalardaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması
sonucunu doğuran nitelikte olmadığına; dolayısıyla bildirime konu devir
işlemine izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy