Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-2-161 (Devralma)
Karar Sayısı : 08-54/854-341
Karar Tarihi : 18.9.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ İsmail Hakkı
KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : E. Ebru ÖZTÜRK, İbrahim AYDEMİR
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - The Manitowoc Company Inc.
Temsilcisi: Av. Gönenç GÜRKAYNAK
Çitlenbik Sokak No:12 Yıldız Mahallesi Beşiktaş/İstanbul 20
D. TARAFLAR : - The Manitowoc Company Inc.
2400 South 44th Street, PO BOX 66, Manitowoc, WI 54221-
0066 ABD
- Enodis Plc.
The Palace, 175 High Holborn, Londra WCIV 7AA, BİRLEŞİK
KRALLIK
E. DOSYA KONUSU: The Manitowoc Company Inc. (Manitowoc)’in, iştiraki MTW
County Ltd. aracılığıyla Enodis Plc. (Enodis)’nin kontrolünü devralması 30
işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.08.2008 tarih, 5286 sayı ile giren ve
eksiklikleri en son 27.8.2008 tarih ve 5677 sayı ile tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan
İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri
çerçevesinde hazırlanan 11.9.2008 tarih ve 2008-2-161/Öİ-08-EÖ sayılı Ön İnceleme
Raporu, 12.9.2008 tarih ve REK.0.06.00.00-120/287 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-
54 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda, bildirim konusu devralma işleminin,
1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar 40
Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi bir işlem olduğu, söz konusu işlemin ilgili
pazarda 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi
kapsamında, bir hakim durum yaratmaya veya mevcut bir hakim durumu
güçlendirmeye yönelik olarak rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucu
doğurmayacağı ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
08-54/854-341
2
H.1. Taraflar
H.1.1. Devralan Taraf: MANITOWOC
Manitowoc, inşaat sektörü için kaldırma araçları sağlayan dünya çapında bir 50
tedarikçidir (kafesli bumbalı vinçler, kule vinçler, hareketli teleskopik vinçler, vinçli
kamyonlar). Şirket, gemi yapımı ve geri dönüşüm hizmetleri tedariki ve yemek hizmeti
sektöründe, soğuk yemek hizmetleri ekipmanlarının üretiminde, küp buz makineleri,
buz/içecek dağıtıcıları ve ticari soğutma cihazları üreticisi olarak da faaliyet
göstermektedir.
Merkezi Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunan şirketin Türkiye’de bir iştiraki
bulunmamakta, Türkiye’deki tüm faaliyetleri distribütörleri aracılığıyla
gerçekleştirilmektedir. Manitowoc’un Türkiye’de vinçler ve kaldırma araçları, yemek
hizmetleri ve buz makineleri pazarlarında faaliyeti bulunmaktadır.
Çok sayıda hissedarı olan halka açık bir şirket ve %5’den fazla hissesine sahip olan 60
hissedarları The Vanguard Group, Inc. ve Wadell&Reed Investment Management
Company’dir.
H.1.2. Devreden Taraf: ENODIS
Enodis, dünya çapında bir yiyecek ve içecek ekipmanı üreticisidir. Şirketin faaliyetleri
iki ana bölüm altında toplanmaktadır: Yemek hizmeti araçları (dünya çapında
restoranlara ve diğer müşterilere sağlanan pişirme, fırın, depolama, düzenleme,
bulundurma, yıkama, buz makinesi, soğutma ve içecek ekipmanları) ve perakende
yemek araçları (soğutma sistemleri, soğutucu ekran kutuları ve esas olarak Kuzey
Amerika’daki uygun süpermarketlere sağlanan “walk-in cold” depolar).
Enodis, hisseleri Londra’da işlem gören halka açık bir şirkettir ve operasyonel 70
merkezi Tapma, Florida’da bulunmaktadır.
Enodis’in Türkiye’de iştiraki bulunmamaktadır. Şirket Türkiye’de içecek dağıtım
kuleleri1, pişirme araçları, içecek soğutucuları, ticari soğutma araçları ve buz
makineleri satışı yapmaktadır. Türkiye’deki satışlar distribütör vasıtasıyla
yapılmaktadır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Tarafların her ikisinin de buz makineleri pazarında faaliyet göstermeleri nedeniyle,
bildirim konusu işlem esas olarak buz makineleri pazarı bakımından sonuç
doğuracaktır. Buz makineleri buzu farklı kullanım alanları için üretmektedir. Bu 80
makineler genellikle yemek hizmeti araçları kategorisi içine dahil edilmektedir.
Bunların çimento üretimi gibi spesifik endüstriyel uygulamalarda da kullanılması
mümkündür.
Genellikle dört tip buz makinesi bulunmaktadır: Müstakil buz makineleri, modüler küp
buz makineleri, yaprak buz makineleri ve ince tabaka buz makineleri. Bu kategoriler
kullanılan teknoloji, buz tipi ve kapasite açılarından birbirlerinden ayrılmaktadır.
1 Daha çok fast-food restoranlarında, çok ekranlı büyük sinemalarda veya yüksek oranda hafif içecek
satışına sahip işyerlerinde kullanılan içecek dağıtım kulelerinin amacı sonradan karışım (post-mix)
valflerine destek sağlamak ve bu valflere talep üzerine hafif içecek üretmek için soğuk karbonlanmış
suyu ve şurubu getiren piton hortumlarını gizlemektir.
08-54/854-341
3
Küp buz makineleri buzu, sprey teknolojisi, dikey soğutucu veya az kullanılan parmak
teknolojisinden yararlanarak üretmektedirler. Sprey teknolojisi ile daha yüksek kaliteli
buz küpleri üretilmektedir. Bu tip makinelerden elde edilen buzlar genellikle içecekleri
soğuk tutmakta kullanılmaktadır. 90
Yaprak buz makinelerinde su, soğutulmuş bir silindirden geçmekte ve bu silindir
etrafında oluşan buz, dönen bir kol yardımı ile küçük yaprak kristallerine
dönüştürülmektedir.
İnce tabaka buz makinelerinde ise yatay olarak dönen bir dondurucu, suyu
dondurmakta ve oluşan buz bir bıçak yardımı ile ince tabakalar halinde kesilmektedir.
İnce tabaka buz makinelerinde üretilen buzlar (yaklaşık eksi 10-12 derece), yaprak
buz makinelerinde üretilen buzlara (yaklaşık eksi 1-2 derece) nazaran daha düşük
ısıya sahiptir.
Yaprak buz makinelerinde üretilen buz genellikle süpermarketlerde ve balıkçılık
endüstrisinde yiyeceği soğuk tutmak için kullanılmaktadır. İnce tabaka buz 100
makinelerinden elde edilen buz, soğuk yiyeceklerin ve diğer ürünlerin nakli ve
çimento üretimi gibi genellikle endüstriyel uygulamalarda kullanılmaktadır.
Talep yönünden bazı makine tipleri arasında ikame edilebilirlik mümkün ise de, farklı
tipteki buz makineleri birbirinden farklı ürünler olarak kabul edilmektedir. Üreticiler
belli tip makineleri üretmek için özel üretim hatları kullanmaktadırlar. Bu hatların
başka bir tip makine üretimine göre ayarlanması mümkündür. Üreticilerin bir tip
makine üretiminden diğerine geçmesi zaman almayan ve kolay bir işlemdir. Nitekim
pazardaki büyük üreticiler her tip makineyi aynı anda üretmektedir. Bu nedenle
yukarıda sayılan dört kategori arasında arz ikamesi mevcuttur.
Bu bilgiler doğrultusunda, talep yönünden, kullanım amaçları ve özellikleri 110
bakımından aralarında farklılıklar bulunan buz makinesi türlerinin her birini ayrı ürün
pazarları şeklinde ele almak mümkündür. Bununla birlikte, her iki ürün grubuna giren
ürünlerin büyük üreticilerin tümü tarafından üretilebiliyor olması ve pazarı ayrı ayrı ya
da tek bir pazar olarak tanımlamanın işlemin pazardaki rekabet koşulları üzerindeki
etkilerinin değerlendirilmesinde herhangi bir farklılık yaratmaması sebepleriyle
bildirim konusu işlem bakımından tüm buz makineleri tek bir pazar olarak ele alınmış;
bu çerçevede ilgili ürün pazarı “buz makineleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Türkiye sınırları içerisinde ilgili ürün bakımından rekabet şartlarının farklılaşmasına
neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak 120
belirlenmiştir.
H.3. Değerlendirme
1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ”in 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendine göre; “Herhangi bir
teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının
tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren
araçları devralması veya kontrol etmesi” teşebbüsler arası birleşme ve devralma
olarak kabul edilmiştir.
Bildirim konusu işlem, Manitowoc’un, yüzde yüz iştiraki MTW aracılığıyla Enodis’in
kontrolünü devralması işlemidir. İşlem sonunda Enodis, Manitowoc’un yüzde yüz 130
iştiraki haline gelecektir. Dolayısıyla bildirim konusu işlem, Tebliğ’in anılan maddesi
anlamında bir devralma işlemidir.
08-54/854-341
4
1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesi uyarınca “Bu Tebliğ’in 2 nci maddesinde belirtilen
bir birleşme veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren
teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam
pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile
toplam cirolarının yirmibeş trilyon Türk Lirası’nı (yirmi beş milyon Yeni Türk Lirası)
aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur”.
Manitowoc’un 2007 yılında Türkiye’de elde ettiği cironun (…….....) YTL’lik bölümü
ilgili ürün pazarı olan buz makineleri pazarından elde edilmiştir. Enodis’in aynı 140
pazarda 2007 yılında Türkiye’de elde ettiği ciro (….…....) YTL’dir. Tarafların ilgili ürün
pazarındaki toplam cirolarının (………..) YTL olduğu ve 25.000.000 YTL’lik ciro
eşiğinin aşılmadığı görülmektedir.
Dosya mevcudu bilgilere göre Manitowoc ve Enodis’in Türkiye buz makineleri
pazarındaki toplam pazar payları ise %(…)’dur. Dolayısıyla pazar payı eşiği
aşıldığından bildirim konusu işlem Tebliğ kapsamında izne tabidir.
Dosya mevcudunda tarafların Avrupa Birliği ülkelerindeki ve ABD’deki pazar payının
yüksek olduğu; bu nedenle Manitowoc’un Enodis’in buz alanındaki en önemli
markası olan Scotsman markasını, Simag, Icematic ve Barline markaları ve Enodis’in
endüstriyel buz makinesi hatları olan Scotsman Industrial Ice ve Oref işleri ile birlikte 150
elden çıkarmayı planladığı; bu elden çıkarma sonrasında tarafların Türkiye’deki
toplam pazar paylarında hiçbir değişiklik olmayacağı ifade edilmektedir. Buna göre
Manitowoc devralma işlemini takiben Komisyon tarafından onaylanacak bir “Elden
Çıkarma Kayyımı” atayacak ve bu kayyım Enodis’in yukarıda sayılan buz makineleri
pazarındaki tüm hisselerini üçüncü bir alıcıya satacaktır.
Tablo 1- Buz Makineleri Pazarında Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin Pazar Payları
Pazar Manitowoc Enodis
(Elden
çıkarılan iş
dahil)
Enodis
(Elden
çıkarılan iş
hariç)
Brema Hoshizaki Diğer
Müstakil
küp buz
makineleri
% (…) % (…) % (…) % (…) % (…) % (…)
Modüler
küp buz
makineleri
% (…) % (…) % (…) % (…) % (…) % (…)
Yaprak buz
makineleri
% (…) % (…) % (…) % (…) % (…) % (…)
İnce tabaka
buz
makineleri
% (…) % (…) % (…) % (…) % (…) % (…)
Toplam buz
makineleri
% (…) % (…) % (…) % (…) % (…) % (…)
Tarafların işlem sonrasında pazar paylarının önce %(…)’a çıkacağı, AB
Komisyonu’na verilen taahhüt çerçevesinde üçüncü kişilere yapılacak devirlerden
sonra tekrar %(…)’ye ineceği, dolayısıyla Türkiye pazarı açısından hiçbir değişiklik
olmayacağı anlaşılmaktadır. Ancak AB Komisyonu’na verilen taahhüt çerçevesinde 160
üçüncü kişilere yapılacak devirlere kadar oluşacak olan fiili durum nedeniyle işlemin
bildirime tabi olduğu kanaatine ulaşılmıştır. (Üçüncü kişilere devir işlemlerinin 27
Ekim 2008 tarihine kadar tamamlanması öngörülmektedir.) Bu çerçevede bildirim
konusu işlem sonrası taraflar %(…)’luk bir pazar payına ulaşacak olmakla birlikte,
yukarıda özetlenen taahhüt çerçevesinde bir hakim durum yaratılmasının veya
08-54/854-341
5
mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin söz konusu olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
Devralma işlemi, Manitowoc’ın buz makineleri pazarındaki faaliyetlerini
genişletmesinin yanı sıra iki yeni pazara (sıcak yemek hizmetleri ve perakende
yemek ekipmanları) girmesini de sağlayacaktır. Anılan pazarlarda Manitowoc’un bir 170
faaliyeti olmaması nedeniyle, devralma işlemi sonrasında bu pazarlarda da tarafların
toplam pazar paylarında hiçbir artış olmayacaktır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin,
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı
“Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde
belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun
güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının
söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin verilmesine 180
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy